Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong xu hướng phát triển của ngành du lịch hiện đại, văn hóa ẩm thực không chỉ đóng vai trò đáp ứng nhu cầu sinh hoạt thiết yếu mà đã trở thành động lực thúc đẩy du khách tìm hiểu và trải nghiệm bản sắc vùng miền. Thừa Thiên Huế là địa phương sở hữu nguồn tài nguyên văn hóa và lịch sử phong phú, đặc biệt là tài nguyên ẩm thực với hơn 65% trong tổng số gần 3.000 món ăn của cả nước đã được ghi chép lại, bao gồm hai dòng chính là ẩm thực cung đình và ẩm thực dân gian.

Tuy nhiên, thực tiễn khai thác du lịch tại địa phương thời điểm nghiên cứu cho thấy ẩm thực vẫn chưa được xem là tài nguyên du lịch chính mà chủ yếu mang tính chất phụ trợ, tích hợp nhỏ lẻ trong các tour tổng hợp. Các sản phẩm du lịch chuyên đề về ẩm thực đúng nghĩa còn hạn chế, chủ yếu dừng lại ở các bữa ăn đặc sản hoặc các lớp học nấu ăn rời rạc tại cơ sở lưu trú. Để giải quyết thực trạng này, nhóm sinh viên Khoa Quản trị lữ hành, Hướng dẫn du lịch thuộc Trường Cao đẳng Du lịch Huế (khóa 2018 - 2021) đã thực hiện đề tài tốt nghiệp: “Nghiên cứu xây dựng chương trình du lịch trải nghiệm ẩm thực dân gian, truyền thống Huế 2 ngày 1 đêm và chuẩn bị bài thuyết minh các đối tượng tham quan theo chương trình dành cho khách du lịch nội địa”.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài bao gồm:

  1. Nghiên cứu hệ thống cơ sở lý luận về chương trình du lịch, quy trình thiết kế tour và loại hình du lịch ẩm thực.
  2. Khảo sát, phân tích thực trạng kinh doanh các sản phẩm du lịch kết hợp ẩm thực của các doanh nghiệp lữ hành trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế.
  3. Xây dựng chương trình du lịch trải nghiệm ẩm thực dân gian, truyền thống Huế thời lượng 2 ngày 1 đêm dành cho khách du lịch nội địa.
  4. Biên soạn bài thuyết minh mẫu cho hướng dẫn viên tại các điểm tham quan và xây dựng giải pháp xúc tiến, quảng bá chương trình gắn với định hướng phát triển thương hiệu du lịch của tỉnh.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Quy trình thiết kế chương trình du lịch trải nghiệm ẩm thực dân gian, truyền thống Huế (2 ngày 1 đêm) và hệ thống bài thuyết minh tuyến điểm cho khách nội địa.
  • Phạm vi không gian: Tập trung vào các tài nguyên du lịch tự nhiên và nhân văn trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế và vùng phụ cận (Thành phố Huế, thị xã Hương Thủy). Thị trường khách mục tiêu chính là khách nội địa (từ Bắc vào Nam) và định hướng mở rộng khách quốc tế (Anh, Pháp, Mỹ...).
  • Phạm vi thời gian: Quá trình nghiên cứu và khảo sát thực địa tiến hành từ tháng 9 đến tháng 11 âm lịch, dự kiến thử nghiệm chương trình vào tháng 01/2021 (trước dịp Tết cổ truyền).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận thiết lập nền tảng nghiên cứu dựa trên các khái niệm chuyên ngành lữ hành và văn hóa du lịch:

  • Khái niệm du lịch và chương trình du lịch: Dẫn chiếu định nghĩa du lịch của Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO), Luật Du lịch Việt Nam 2017 và Giáo trình Quản trị kinh doanh lữ hành (Trường Đại học Kinh tế Quốc dân) về chương trình du lịch trọn gói (Package Tour).
  • Phân loại chương trình du lịch: Phân loại theo nguồn gốc phát sinh (chủ động, bị động, kết hợp), mức giá (trọn gói, cơ bản, tự chọn), nội dung/mục đích (văn hóa, MICE, sinh thái, chuyên đề...), khoảng cách, phạm vi (FIT, DIT) và sự có mặt của hướng dẫn viên (Escorted Tour, Unescorted Tour).
  • Lý thuyết về du lịch ẩm thực (Culinary Tourism / Gastronomy Tourism): Xác định du lịch ẩm thực là tập hợp con của du lịch văn hóa; phân biệt rõ nét giữa du lịch ẩm thực và du lịch nông nghiệp (Agritourism). Phân tích các đặc trưng của ẩm thực Huế: sự cầu kỳ, tỉ mỉ, tính thẩm mỹ (“ăn bằng mắt”, “tâm thực”), tính triết lý và sự gắn kết với sinh thái địa phương.
  • Quy trình thiết kế tour: Khung quy trình chuẩn gồm 11 bước, từ nghiên cứu nhu cầu thị trường, đánh giá nhà cung cấp, xây dựng ý tưởng, giới hạn quỹ thời gian/mức giá, thiết lập tuyến hành trình, lập phương án vận chuyển - lưu trú - ăn uống, tính giá thành cho đến xây dựng quy định tour.

Phương pháp nghiên cứu được nhóm tác giả ứng dụng:

  • Phương pháp tổng hợp: Phân tích, hệ thống hóa các tài liệu lý luận, văn bản pháp luật và tư liệu văn hóa ẩm thực.
  • Phương pháp thống kê: Thu thập và xử lý các số liệu thị trường, dữ liệu các điểm đến và chi phí dịch vụ từ nhiều nguồn khác nhau.
  • Phương pháp khảo sát thực địa: Trực tiếp khảo sát các tuyến điểm tham quan, cơ sở dịch vụ ăn uống, khách sạn và nhà vườn tại Huế nhằm kiểm chứng tính khả thi của chương trình.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận

Chương này hệ thống hóa các khái niệm nền tảng về du lịch, chương trình du lịch và nghề hướng dẫn du lịch. Tác giả đi sâu vào bản chất của du lịch ẩm thực, nhấn mạnh yếu tố văn hóa là linh hồn của sản phẩm du lịch. Nội dung trình bày chi tiết nguyên tắc và 11 bước thiết kế chương trình du lịch trọn gói. Bên cạnh đó, vai trò của người hướng dẫn viên (HDV) và chất lượng bài thuyết minh được xác định là yếu tố then chốt quyết định sự thành bại của tour chuyên đề văn hóa - lịch sử, đóng vai trò cầu nối tái hiện các giá trị di sản cho du khách.

Chương 2: Thực trạng kinh doanh loại hình du lịch ẩm thực của các công ty lữ hành trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế

Chương 2 tập trung đánh giá tình hình khai thác tour ẩm thực tại địa phương:

  • Thực trạng sản phẩm: Đa số các doanh nghiệp chỉ tích hợp ẩm thực vào chương trình tham quan chung dưới dạng một vài bữa ăn đặc sản. Một số tour trải nghiệm đêm bằng xích lô đã được triển khai (đưa khách đi thưởng thức bánh bèo - nậm - lọc tại quán Hàng Me đường Võ Thị Sáu, cơm hến - bún hến ở Cồn Hến, chè Hẻm đường Lê Lợi, bánh khoái - nem lụi đường Đinh Tiên Hoàng). Một số cơ sở lưu trú và nhà vườn (nhà vườn Ý Thảo, Sunshine Hostel, Hue Mate Hotel) có tổ chức lớp dạy nấu ăn (cooking class), nhưng chủ yếu mang tính dịch vụ bổ sung tự phát, chưa nằm trong tour trọn gói đồng bộ.
  • Đánh giá ưu điểm và hạn chế:
    • Ưu điểm: Thừa Thiên Huế có tiềm năng tài nguyên ẩm thực vượt trội, giàu tính nghệ thuật và bản sắc.
    • Hạn chế: Công tác xúc tiến còn yếu; thiếu nhân sự hướng dẫn chuyên sâu về ẩm thực; cơ sở vật chất chưa đủ đáp ứng các đoàn khách lớn; tư duy khai thác còn mang tính tự phát; thời gian lưu trú của khách ngắn (trung bình 2 ngày) nên các doanh nghiệp ưu tiên tham quan di tích hơn là trải nghiệm ẩm thực chuyên sâu; chi phí tổ chức các bữa tiệc cung đình đúng chuẩn còn cao.

Chương 3: Nghiên cứu xây dựng chương trình du lịch trải nghiệm ẩm thực dân gian, truyền thống Huế 2 ngày 1 đêm

Tác giả đề xuất giải pháp thực tế thông qua việc thiết kế chi tiết sản phẩm du lịch mang thương hiệu Công ty Lữ hành Villa Huế (trực thuộc Trường Cao đẳng Du lịch Huế):

  • Xây dựng lịch trình chi tiết (2 ngày 1 đêm):
    • Ngày 1: Đón khách, ăn sáng bún bò Cẩm $\rightarrow$ Tham quan Lăng Khải Định $\rightarrow$ Tham quan Lăng Tự Đức $\rightarrow$ Ăn trưa ẩm thực chay tại nhà hàng Sân Mây $\rightarrow$ Tham quan Đại Nội (Hoàng thành Huế) $\rightarrow$ Đi thuyền rồng tham quan Chùa Thiên Mụ $\rightarrow$ Dạo bộ cầu gỗ lim ngắm sông Hương $\rightarrow$ Nhận phòng khách sạn Villa Huế $\rightarrow$ Ăn tối ẩm thực cung đình tại nhà hàng Cung Đình $\rightarrow$ Tự do khám phá phố đêm Huế.
    • Ngày 2: Ăn sáng buffet tại khách sạn $\rightarrow$ Đạp xe tham quan Cầu ngói Thanh Toàn và trải nghiệm đi chợ quê $\rightarrow$ Tham gia lớp học nấu ăn (cooking class) khoảng 2 giờ tại khách sạn Villa Huế, tự tay chế biến và thưởng thức các món ăn dân gian $\rightarrow$ Tiễn khách ra sân bay/nhà ga.
  • Cơ cấu thực đơn lớp học nấu ăn (Cooking class):
    • Thực đơn 1: Vả trộn tôm thịt, Bánh khoái - Nem lụi, Chè Huế.
    • Thực đơn 2: Gỏi Villa Huế, Các loại bánh Huế, Cơm sen Tịnh Tâm.
  • Xây dựng bài thuyết minh: Soạn thảo kịch bản thuyết minh trên xe và tại tuyến điểm, cung cấp tri thức về triết lý ăn uống của người Huế (chia thành 3 bậc: "khẩu thực", "nhãn thực", "tâm thực" với tiêu chí "rẻ, ngon và đẹp"), lịch sử các làng nghề truyền thống (làng bánh in Kim Long, bánh ướt chợ Thông, bánh canh Nam Phổ, bún Vân Cù...) và giá trị kiến trúc lăng tẩm.
  • Biện pháp xúc tiến và quảng bá: Định hướng liên kết với kế hoạch truyền thông "Huế - Kinh đô ẩm thực Việt - Sự tận hưởng kỳ thú giai đoạn 2018-2020" của tỉnh; đẩy mạnh quảng bá qua mạng xã hội, hội chợ du lịch, xây dựng cơ sở dữ liệu số và bộ nhận diện điểm đến ẩm thực chuẩn mực.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã hoàn thành các sản phẩm cụ thể phục vụ trực tiếp cho hoạt động kinh doanh lữ hành:

  1. Khung giá tour chi tiết theo quy mô đoàn:
Quy mô đoàn khách Mức giá trọn gói/khách (VNĐ) Ghi chú dịch vụ bao gồm chính
Nhóm từ 1 - 3 khách 5.050.000 Xe ô tô 45 chỗ / máy lạnh, khách sạn 4 sao Villa Huế (2 người/phòng), HDV tiếng Việt, vé tham quan, thuyền rồng, xe đạp, cooking class, bảo hiểm (mức 40.000.000 VNĐ/vụ), VAT.
Nhóm từ 4 - 10 khách 3.050.000 Tương đương tiêu chuẩn trên.
Nhóm trên 10 khách 2.850.000 Tương đương tiêu chuẩn trên.
  1. Chính sách giá và điều kiện phạt hủy rõ ràng:
    • Trẻ em dưới 5 tuổi: Miễn phí; Trẻ em từ 5 – 8 tuổi: 75% giá tour; Từ 9 tuổi trở lên: 100% giá tour.
    • Quy định hủy tour: Trước 5 ngày phạt 10%; từ 3 – 5 ngày phạt 30%; từ 24 – 48 giờ phạt 70%; hủy ngay ngày khởi hành phạt 100%.
  2. Đóng góp chuyên môn: Đề tài đã chuyển hóa lý thuyết thiết kế tour thành một chương trình du lịch cụ thể, tích hợp cả ba dòng ẩm thực đặc sắc của Huế (ẩm thực dân gian đường phố/chợ quê, ẩm thực chay thanh tịnh và ẩm thực cung đình quý tộc) lồng ghép hài hòa cùng các di sản văn hóa thế giới (Đại Nội, lăng tẩm triều Nguyễn).

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế:
    • Khung thời gian tour giới hạn trong 2 ngày 1 đêm nên chưa thể bao quát toàn bộ hệ thống làng nghề ẩm thực vùng ngoại ô (như vùng đầm phá Tam Giang hay các làng nghề chế biến thủy hải sản).
    • Nghiên cứu chủ yếu tập trung thiết kế kịch bản và bài thuyết minh cho phân khúc khách nội địa, chưa xây dựng chi tiết kịch bản song ngữ cho du khách quốc tế.
    • Khảo sát thực tế chịu ảnh hưởng bởi tính mùa vụ và thời điểm bối cảnh dịch bệnh Covid-19 giai đoạn 2020-2021.
  • Hướng nghiên cứu tiếp:
    • Mở rộng phát triển các chương trình tour chuyên đề ẩm thực dài ngày hơn (3 ngày 2 đêm hoặc 4 ngày 3 đêm).
    • Nghiên cứu sâu về phân đoạn thị trường khách quốc tế cao cấp, xây dựng sản phẩm kết hợp trung tâm diễn giải hoặc bảo tàng trải nghiệm văn hóa ẩm thực Huế.

Giá trị tham khảo

Báo cáo chuyên đề tốt nghiệp này là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

  • Sinh viên ngành Du lịch, Quản trị dịch vụ du lịch & lữ hành, Hướng dẫn du lịch: Tham khảo phương pháp xây dựng lịch trình tour trọn gói, cách lập bảng tính giá, xây dựng điều kiện điều hành tour và kỹ năng biên soạn bài thuyết minh tuyến điểm.
  • Doanh nghiệp lữ hành khai thác thị trường miền Trung: Cung cấp ý tưởng thiết kế sản phẩm du lịch ẩm thực kết hợp cooking class tại khách sạn và trải nghiệm chợ quê thực tế thay vì các tour tham quan di tích truyền thống đơn thuần.

Câu hỏi thường gặp

1. Điểm cốt lõi tạo nên sự khác biệt của chương trình tour 2 ngày 1 đêm do nhóm tác giả xây dựng là gì?
Chương trình không chỉ đưa khách đi ăn tại các nhà hàng đặc sản mà kết hợp đủ 3 không gian trải nghiệm ẩm thực: ăn trưa món chay tại nhà hàng Sân Mây, ăn tối món cung đình tại nhà hàng Cung Đình, và trực tiếp đạp xe đi chợ quê Cầu ngói Thanh Toàn rồi tự tay thực hành nấu các món dân gian (cooking class) tại khách sạn Villa Huế.

2. Mức giá tour được phân chia như thế nào theo số lượng khách?
Tour được định giá theo 3 mức quy mô: nhóm 1-3 khách có giá 5.050.000 VNĐ/khách; nhóm 4-10 khách có giá 3.050.000 VNĐ/khách; và nhóm trên 10 khách có giá 2.850.000 VNĐ/khách.

3. Khách du lịch tham gia lớp học nấu ăn (cooking class) được thực hành những món ăn cụ thể nào?
Khách được chọn 1 trong 2 thực đơn: Thực đơn 1 gồm Vả trộn tôm thịt, Bánh khoái - Nem lụi, Chè Huế; Thực đơn 2 gồm Gỏi Villa Huế, Các loại bánh Huế và Cơm sen Tịnh Tâm.

4. Khóa luận phân tích triết lý ẩm thực Huế qua những khía cạnh nào trong bài thuyết minh?
Bài thuyết minh chỉ ra người Huế tiếp cận ẩm thực qua 3 cấp độ: "khẩu thực" (ăn bằng miệng), "nhãn thực" (ăn bằng mắt với sự cân đối màu sắc, hình khối) và "tâm thực" (ăn bằng tâm tình, sự thưởng thức nghệ thuật), tuân theo tiêu chí "rẻ, ngon và đẹp".


Kết luận

Báo cáo chuyên đề tốt nghiệp của nhóm sinh viên Khoa Quản trị lữ hành, Hướng dẫn du lịch (Trường Cao đẳng Du lịch Huế) đã hoàn thành trọn vẹn mục tiêu nghiên cứu và thiết kế sản phẩm du lịch trải nghiệm ẩm thực dân gian, truyền thống Huế 2 ngày 1 đêm. Công trình không chỉ cung cấp cơ sở lý luận và đánh giá thực trạng kinh doanh lữ hành trên địa bàn tỉnh mà còn đưa ra giải pháp ứng dụng thực tế với lịch trình chi tiết, bảng tính giá, kịch bản thuyết minh và chiến lược quảng bá. Đây là tài liệu tham khảo có giá trị thực tiễn đối với công tác đào tạo nghề du lịch và hoạt động xây dựng sản phẩm của các đơn vị lữ hành tại địa phương.