Phát triển chương trình đào tạo bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm cho trình độ cao đẳng và trung cấp

Phát triển chương trình đào tạo giáo trình bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm cho trình độ cao đẳng và trung cấp, nâng cao chất lượng giáo dục.

• Tác giả: Nguyễn Văn Tuấn
• Trường học: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội
• Chuyên ngành: Nghiệp vụ sư phạm
• Đề tài: Chương trình đào tạo bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm cho trình độ cao đẳng và trung cấp
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. BÀI 1: PHƯƠNG PHÁP VÀ QUY TRÌNH PHÁT TRIỂN CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO
• 1.1. Những vấn đề chung về phát triển chương trình đào tạo
• 1.2. Các tiếp cận trong phát triển chương trình đào tạo
• 1.3. Xu hướng, đặc điểm chung của chương trình đào tạo hiện đại
• 1.4. Qui trình và phương pháp phát triển chương trình đào tạo nghề
• 1.5. Quản lý nhà nước về chương trình đào tạo
• 1.6. Thảo luận
• 2. BÀI 2: PHÂN TÍCH NHU CẦU CỦA THẾ GIỚI NGHỀ NGHIỆP VÀ XÂY DỰNG HỒ SƠ NGHỀ NGHIỆP
• 2.1. Phân tích nhu cầu của thế giới nghề nghiệp
• 2.2. Xây dựng hồ sơ nghề nghiệp
• 2.3. Thực hành
• 3. BÀI 3: NĂNG LỰC VÀ CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO THEO NĂNG LỰC
• 3.1. Một số khái niệm
• 3.2. Mô hình năng lực trong phát triển chương trình đào tạo
• 3.3. Đào tạo theo năng lực
• 3.4. Thiết kế chương trình đào tạo theo năng lực
• 3.5. Áp dụng triển khai đào tạo theo năng lực và thiết kế chương trình đào tạo nghề theo năng lực ở Việt Nam
• 3.6. Thực hành
• 4. BÀI 4: THIẾT KẾ CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO
• 4.1. Các nội dung thiết kế chương trình đào tạo
• 4.2. Thiết kế mục tiêu đào tạo, chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo
• 4.3. Thiết kế cấu trúc và nội dung chương trình đào tạo
• 4.4. Thực hành
• 5. BÀI 5: THIẾT KẾ CHƯƠNG TRÌNH MÔ ĐUN, MÔN HỌC
• 5.1. Thiết kế chương trình môn học
• 5.2. Mô đun và thiết kế chương trình mô đun
• 5.3. Thực hành
• 6. BÀI 6: ĐÁNH GIÁ, CẢI TIẾN CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO
• 6.1. Đánh giá chương trình đào tạo
• 6.2. Các phương pháp đánh giá chương trình đào tạo
• 6.3. Tiêu chuẩn 3 - Thời lượng của chương trình
• 6.4. Tiêu chuẩn 4 - Các điều kiện thực hiện chương trình
• 6.5. Cải tiến chất lượng chương trình đào tạo
• 6.6. Thực hành
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chương trình đào tạo bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm

Chương trình đào tạo bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm cho trình độ cao đẳng và trung cấp là một phần quan trọng trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp. Chương trình này nhằm trang bị cho giảng viên và huấn luyện viên những kiến thức và kỹ năng cần thiết để phát triển chương trình đào tạo hiệu quả. Theo Thông tư số 06/2022/TT-BLĐTBXH, chương trình này được thiết kế để đáp ứng nhu cầu thực tiễn của thị trường lao động và nâng cao chất lượng giáo dục.

1.1. Mục tiêu của chương trình đào tạo nghiệp vụ sư phạm

Mục tiêu chính của chương trình là cung cấp cho giảng viên những kiến thức về phương pháp giảng dạy, thiết kế chương trình và đánh giá kết quả học tập. Điều này giúp họ có khả năng xây dựng các khóa học phù hợp với nhu cầu của học viên và yêu cầu của thị trường.

1.2. Đối tượng tham gia chương trình bồi dưỡng

Chương trình này hướng đến các giảng viên, huấn luyện viên đang làm việc tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, đặc biệt là những người giảng dạy ở trình độ cao đẳng và trung cấp. Họ cần được trang bị kiến thức mới để nâng cao chất lượng giảng dạy.

II. Những thách thức trong việc phát triển chương trình đào tạo sư phạm

Việc phát triển chương trình đào tạo bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm gặp nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thay đổi nhanh chóng của nhu cầu thị trường lao động. Giảng viên cần phải cập nhật kiến thức và kỹ năng mới để đáp ứng yêu cầu này. Ngoài ra, việc thiếu nguồn lực và cơ sở vật chất cũng là một trở ngại lớn.

2.1. Sự thay đổi của nhu cầu thị trường lao động

Thị trường lao động hiện nay yêu cầu giảng viên không chỉ có kiến thức chuyên môn mà còn phải có khả năng áp dụng thực tiễn. Điều này đòi hỏi chương trình đào tạo phải linh hoạt và cập nhật thường xuyên.

2.2. Thiếu nguồn lực và cơ sở vật chất

Nhiều cơ sở giáo dục gặp khó khăn trong việc đầu tư vào cơ sở vật chất và trang thiết bị giảng dạy. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo và khả năng thực hành của học viên.

III. Phương pháp phát triển chương trình đào tạo nghiệp vụ sư phạm hiệu quả

Để phát triển chương trình đào tạo bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp hiện đại và phù hợp với nhu cầu thực tiễn. Việc phân tích nhu cầu của thị trường và xây dựng hồ sơ nghề nghiệp là rất quan trọng. Ngoài ra, việc thiết kế chương trình đào tạo theo năng lực cũng cần được chú trọng.

3.1. Phân tích nhu cầu của thị trường lao động

Phân tích nhu cầu của thị trường lao động giúp xác định các kỹ năng và kiến thức cần thiết cho giảng viên. Điều này giúp chương trình đào tạo trở nên phù hợp và hiệu quả hơn.

3.2. Thiết kế chương trình đào tạo theo năng lực

Thiết kế chương trình đào tạo theo năng lực giúp giảng viên phát triển các kỹ năng thực hành cần thiết. Điều này không chỉ nâng cao chất lượng giảng dạy mà còn giúp học viên có khả năng áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

IV. Ứng dụng thực tiễn của chương trình đào tạo bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm

Chương trình đào tạo bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm đã được áp dụng tại nhiều cơ sở giáo dục và mang lại những kết quả tích cực. Giảng viên sau khi tham gia chương trình có khả năng thiết kế bài giảng và đánh giá học viên tốt hơn. Điều này góp phần nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp.

4.1. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả chương trình

Nghiên cứu cho thấy rằng giảng viên tham gia chương trình bồi dưỡng có sự cải thiện rõ rệt trong việc áp dụng phương pháp giảng dạy mới và đánh giá học viên. Điều này chứng tỏ tính hiệu quả của chương trình.

4.2. Các mô hình ứng dụng thành công

Nhiều cơ sở giáo dục đã áp dụng thành công chương trình đào tạo này, tạo ra những mô hình giảng dạy hiệu quả. Các mô hình này không chỉ nâng cao chất lượng giảng dạy mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực cho học viên.

V. Kết luận và tương lai của chương trình đào tạo bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm

Chương trình đào tạo bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm cho trình độ cao đẳng và trung cấp là một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp. Tương lai của chương trình này cần tiếp tục được phát triển và cải tiến để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường lao động.

5.1. Định hướng phát triển chương trình trong tương lai

Chương trình cần được cập nhật thường xuyên để phù hợp với sự thay đổi của thị trường lao động. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy cũng cần được chú trọng.

5.2. Tầm quan trọng của việc bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm

Bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm không chỉ giúp giảng viên nâng cao kỹ năng mà còn góp phần nâng cao chất lượng giáo dục. Điều này là cần thiết để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm dạy trình độ cao đẳng, trình độ trung cấp – Mô đun: Phát triển chương trình đào tạo do PGS. TS. Nguyễn Văn Tuấn biên soạn, lưu hành nội bộ năm 2022. Tài liệu được thiết kế theo khung Chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm giáo dục nghề nghiệp, ban hành kèm theo Thông tư số 06/2022/TT-BLĐTBXH ngày 06 tháng 4 năm 2022 của Bộ trưởng Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội. Trong cấu trúc chương trình bồi dưỡng, đây là mô đun chuyên môn nghiệp vụ nhằm hình thành năng lực thiết kế, xây dựng và quản lý chương trình đào tạo cho đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục nghề nghiệp (GDNN).

Mục tiêu học tập của giáo trình bao gồm ba nhóm chuẩn đầu ra chính:

• Kiến thức: Giải thích được bản chất, các kiểu cấu trúc chương trình đào tạo (theo môn học, mô đun, kết hợp), các tiếp cận phát triển chương trình và mô hình năng lực trong giáo dục nghề nghiệp.
• Kỹ năng: Thực hiện được quy trình phân tích nhu cầu đào tạo của thế giới nghề nghiệp; xây dựng hồ sơ nghề nghiệp bằng phương pháp DACUM; thiết kế chuẩn đầu ra, cấu trúc khung chương trình, đề cương chi tiết môn học và mô đun tích hợp; xây dựng quy trình đánh giá và cải tiến chương trình.
• Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Chủ động lựa chọn phương pháp, quy trình phát triển chương trình đào tạo thích ứng với yêu cầu thực tiễn của cơ sở giáo dục và thị trường lao động.

Giáo trình tiếp cận theo định hướng kết quả đầu ra (Outcomes-Based Curriculum - OBC) và đào tạo theo năng lực thực hiện (Competency-Based Training - CBT). Cấu trúc nội dung gồm 6 bài học được bố cục theo tiến trình logic từ nghiên cứu cơ sở lý luận, khảo sát thực tiễn nghề nghiệp đến kỹ thuật thiết kế và kiểm định chất lượng chương trình.

Điểm đặc thù của giáo trình là sự gắn kết chặt chẽ giữa các lý thuyết giáo dục nghề nghiệp quốc tế (như phương pháp phân tích nghề DACUM, thuyết học tập thông thạo - Mastery Learning, mô hình năng lực hành động Handlungskompetenz) với hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia tại Việt Nam.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình được phân chia thành 6 bài học cụ thể:

• Bài 1: Phương pháp và quy trình phát triển chương trình đào tạo (Trang 1 – 25) Trình bày các khái niệm cơ bản về chương trình đào tạo (curriculum), khung chương trình (framework), chương trình khung và chuẩn đầu ra. Phân tích ba loại hình chương trình trong GDNN: chương trình theo môn học, chương trình theo mô đun và chương trình kết hợp. Trình bày ba tiếp cận phát triển chương trình: tiếp cận nội dung (content approach), tiếp cận mục tiêu/chuẩn đầu ra (objective/outcomes approach) và tiếp cận phát triển/nhân văn (development approach). Giới thiệu xu hướng chương trình mở, tập trung vào người học và quy trình phát triển chương trình nghề nghiệp gồm 2 giai đoạn (chuẩn bị và phát triển) với 7 bước chi tiết.

• Bài 2: Phân tích nhu cầu của thế giới nghề nghiệp và xây dựng hồ sơ nghề nghiệp (Trang 26 – 35) Cung cấp khung lý thuyết phân tích nhu cầu đào tạo qua 3 cấp độ: phân tích tổ chức, phân tích việc làm (công việc) và phân tích cá nhân (người lao động) nhằm xác định khoảng cách năng lực (skill gaps). Hướng dẫn các phương pháp thu thập dữ liệu (quan sát, phỏng vấn, trắc nghiệm, bảng câu hỏi) và kỹ thuật phân tích nghề DACUM. Hướng dẫn lập bản mô tả vị trí việc làm (Job Description) và phiếu phân tích công việc theo quy định tại Thông tư số 56/2015/TT-BLĐTBXH.

• Bài 3: Năng lực và chương trình đào tạo theo năng lực (Trang 36 – 52) Hệ thống hóa khái niệm năng lực (competency), năng lực cốt lõi (theo Juergen Pieper và Wolfgang Schawark gồm: thông tin, giao tiếp, lập kế hoạch, hợp tác, giải quyết vấn đề), và 4 lĩnh vực năng lực (chuyên môn, phương pháp, xã hội, cá nhân). Trình bày bản chất của năng lực thực hiện và năng lực hoạt động (Handlungskompetenz theo Tippelt, 2003). Phân tích ba mô hình năng lực (dựa trên hành vi cá nhân, kiến thức/kỹ năng, và kết quả/tiêu chuẩn đầu ra). Giới thiệu các hệ thống tiêu chuẩn năng lực quốc tế như NVQs (Anh), SCANS (Mỹ), NTB (Úc) và hệ thống Tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia Việt Nam. Trình bày triết lý đào tạo theo năng lực (CBT) và thuyết học tập thông thạo (Mastery Learning).

• Bài 4: Thiết kế chương trình đào tạo (Trang 53 – 63) Hướng dẫn quy trình thiết kế cấu trúc tổng thể của chương trình đào tạo nghề; xác định mục tiêu đào tạo tổng quát và cụ thể hóa chuẩn đầu ra theo 4 thành tố (kiến thức, kỹ năng, thái độ, mức độ tự chủ và trách nhiệm); xây dựng ma trận phân bổ khối lượng kiến thức và kế hoạch đào tạo toàn khóa.

• Bài 5: Thiết kế chương trình mô đun, môn học (Trang 64 – 71) Phân tích nguyên tắc tích hợp lý thuyết chuyên môn và thực hành nghề nghiệp trong cấu trúc mô đun; quy trình xây dựng đề cương môn học lý thuyết và chương trình mô đun tích hợp; phân bổ thời lượng các bài học và điều kiện tổ chức dạy học.

• Bài 6: Đánh giá, cải tiến chương trình đào tạo (Trang 72 – 77) Trình bày các phương pháp đánh giá chương trình đào tạo (đánh giá đầu vào, quá trình thực hiện, kết quả đầu ra); xác định các tiêu chuẩn kiểm định (Tiêu chuẩn thời lượng, Tiêu chuẩn điều kiện thực hiện); quy trình thu thập thông tin phản hồi từ người học, nhà giáo, cựu sinh viên và doanh nghiệp để thực hiện cải tiến chất lượng liên tục.

Progression logic của giáo trình phát triển tuyến tính từ nền tảng lý thuyết và căn cứ pháp lý (Bài 1) -> Khảo sát thị trường và thế giới nghề nghiệp (Bài 2) -> Mô hình hóa chuẩn năng lực (Bài 3) -> Thiết kế chương trình khung cấp độ ngành nghề (Bài 4) -> Thiết kế chi tiết cấp độ môn học/mô đun (Bài 5) -> Đánh giá và kiểm định chất lượng (Bài 6).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Các lý thuyết chương trình kinh điển: Khái niệm cấu trúc 4 phần của chương trình đào tạo theo Ralph Tyler (1949); định nghĩa chương trình giáo dục theo Từ điển Giáo dục học (2001) và Ngự (2001); phân loại ba tiếp cận chương trình theo Lâm Quang Thiệp (2006).
• Lý thuyết học tập và năng lực: Thuyết "Học thông thạo" (Mastery Learning) làm nền tảng cho đào tạo theo nhịp độ cá nhân; bản chất năng lực thực hiện và năng lực hoạt động (Handlungskompetenz theo Tippelt, 2003); các mô hình phát triển chương trình dựa trên năng lực của Boyatzis et al., Whetten & Cameron (1995), McLagan (1997), Paprock (1996) và Kerka (2001).
• Khung phân tích nhu cầu đào tạo: Mô hình phân tích 3 yếu tố (tổ chức - công việc - cá nhân) theo Raymond (2017) và phương pháp thu thập dữ liệu theo Phan Thùy Chi (2008).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Thiết kế công cụ thu thập thông tin thị trường lao động; lập Sơ đồ phân tích nghề (DACUM Chart); soạn thảo bản mô tả vị trí việc làm và phiếu phân tích công việc theo mẫu chuẩn; viết mục tiêu và chuẩn đầu ra có thể đo lường được; biên soạn đề cương chi tiết mô đun tích hợp.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Phân tích khoảng cách giữa tiêu chuẩn việc làm và năng lực hiện tại của người lao động; phân rã nhiệm vụ nghề (Duties) thành các công việc cụ thể (Tasks); phân tích cấu trúc logic tuyến tính của môn học và cấu trúc mạng không gian của hệ thống mô đun.
• Kỹ năng thực hành sư phạm và quản lý (Practical competencies): Tổ chức đánh giá chương trình dựa trên tiêu chuẩn thời lượng và điều kiện thực hiện; xây dựng kế hoạch điều chỉnh và cải tiến chương trình đào tạo phù hợp với tiến bộ công nghệ và nhu cầu xã hội.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

• Pedagogical approach: Giáo trình định hướng phương pháp dạy học tích hợp (kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết chuyên môn và thực hành nghề nghiệp) và lấy người học làm trung tâm. Phương thức đào tạo chuyển từ truyền thụ kiến thức một chiều sang hướng dẫn người học tự lực nghiên cứu, phân tích tình huống và giải quyết vấn đề.
• Bài tập và case studies: Giáo trình sử dụng các tình huống thực tiễn từ các ngành nghề cụ thể để phân tích (ví dụ: phân tích năng lực thực hiện trong nghề Kế toán tài chính doanh nghiệp như lập phiếu nhập kho, ghi sổ kế toán; phân tích năng lực trong nghề Cơ khí cắt gọt kim loại như tiện trụ bậc, phay rãnh, gia công trên máy CNC). Xử lý tình huống chênh lệch giữa tiêu chuẩn năng lực tại nơi làm việc và kết quả thực hiện của người lao động.
• Practical exercises: Cuối mỗi bài học đều có phần bài tập thực hành cụ thể:
  • Thiết kế công cụ thu thập thông tin về nhu cầu của thế giới nghề nghiệp.
  • Phân tích nghề và phân tích công việc cho một ngành, nghề đào tạo cụ thể ở trình độ cao đẳng hoặc trung cấp.
  • Xác định danh mục năng lực thực hiện/hoạt động cho một vị trí việc làm.
  • Thực hành thiết kế đề cương mô đun tích hợp và lập kế hoạch đánh giá chương trình.
• Assessment methods: Áp dụng phương pháp đánh giá định hướng chuẩn đầu ra (Outcomes-based Assessment). Kiểm tra kiến thức chuyên môn qua trắc nghiệm khách quan (đúng/sai, nhiều lựa chọn) kết hợp tự luận; đánh giá kỹ năng qua bài tập thực hành trên phương tiện/thiết bị, xử lý tình huống nghiệp vụ trên giấy, đánh giá quá trình thực hiện và đánh giá sản phẩm hoàn thiện. Mỗi mô đun được đánh giá độc lập để phục vụ tích lũy tín chỉ.
• Self-study guidelines: Học viên được hướng dẫn tự nghiên cứu các tài liệu pháp quy (Luật Giáo dục nghề nghiệp, các Thông tư của Bộ LĐ-TBXH), tham chiếu bảng danh mục Tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia, thực hiện các bài tập phân tích nghề theo nhóm chuyên môn và tự đối chiếu kết quả theo các tiêu chí chuẩn đầu ra quy định.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Cập nhật theo khung pháp lý mới: Giáo trình được biên soạn trực tiếp theo quy định của Thông tư số 06/2022/TT-BLĐTBXH, thay thế các quy định cũ về bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm giáo dục nghề nghiệp. Cập nhật việc chuyển đổi từ cơ chế quản lý "chương trình khung" sang quản lý theo "Chuẩn đầu ra" và "Khung trình độ quốc gia" (KTĐQG).
• Chuyển đổi từ chương trình đóng sang chương trình mở: Giáo trình phân tích rõ sự chuyển dịch từ mô hình quản lý chương trình "đóng" (mang tính pháp lệnh hành chính chi tiết, thiếu linh hoạt) sang mô hình "chương trình mở" (Trung ương quản lý chuẩn đầu ra và các định hướng cốt lõi; cơ sở đào tạo, khoa, bộ môn và nhà giáo được trao quyền tự chủ cụ thể hóa nội dung chi tiết theo điều kiện thực tế).
• Tích hợp các xu hướng quốc tế về đào tạo theo năng lực: Cập nhật hệ thống lý thuyết về chương trình định hướng kết quả đầu ra (Outcomes-Based Curriculum - OBC) và chương trình dựa trên năng lực (Competency-Based Curriculum - CBC). Tham chiếu hệ thống tiêu chuẩn năng lực của các quốc gia tiên tiến như Khung trình độ quốc gia New Zealand, Tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia Anh (NVQs), Tiêu chuẩn của Hội đồng đào tạo quốc gia Úc (NTB), và Ủy ban SCANS của Bộ Lao động Mỹ.
• Gắn kết thực tiễn doanh nghiệp qua kỹ thuật DACUM: Định hình quy trình phát triển chương trình đào tạo bắt buộc phải xuất phát từ phân tích việc làm thực tế tại doanh nghiệp, có sự tham gia của các chuyên gia nghề nghiệp và công nhân lành nghề nhằm đảm bảo tính ứng dụng, giảm thiểu khoảng cách giữa đào tạo nhà trường và yêu cầu sản xuất.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên / Học viên:
  • Học viên tham gia các khóa bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm giáo dục nghề nghiệp dành cho nhà giáo dạy trình độ cao đẳng, trung cấp theo quy định của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội.
  • Sinh viên ngành Sư phạm kỹ thuật, Sư phạm công nghệ tại các trường đại học sư phạm kỹ thuật.
  • Cán bộ quản lý đào tạo, chuyên viên phụ trách phát triển chương trình tại các trường cao đẳng, trung cấp, trung tâm GDNN.
  • Huấn luyện viên đào tạo nội bộ tại các doanh nghiệp hoặc cán bộ phụ trách các chương trình đào tạo liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp.
• Prerequisites (Kiến thức tiên quyết): Người học cần nắm vững kiến thức chuyên môn của một ngành/nghề kỹ thuật hoặc kinh tế cụ thể; có hiểu biết căn bản về tâm lý học sư phạm, lý luận dạy học và quy trình tổ chức dạy học nói chung.
• Sử dụng cho giảng viên và nghiên cứu:
  • Giảng viên sử dụng làm giáo trình chính để giảng dạy mô đun "Phát triển chương trình đào tạo" trong chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm GDNN.
  • Dùng làm tài liệu tham khảo cho các hội đồng thẩm định chương trình, hội đồng xây dựng chuẩn đầu ra tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.
  • Tài liệu tham khảo cho hoạt động tự học, nghiên cứu khoa học giáo dục nghề nghiệp và triển khai tự kiểm định chất lượng chương trình đào tạo.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai? Tài liệu được thiết kế cho nhà giáo đang hoặc sẽ giảng dạy tại các trường cao đẳng, trung cấp; học viên học chứng chỉ nghiệp vụ sư phạm GDNN; cán bộ quản lý chương trình và cán bộ đào tạo nội bộ tại các doanh nghiệp.

2. Cần kiến thức nền nào để học mô đun này? Người học cần có kiến thức chuyên môn sâu về một nghề cụ thể (như Cơ khí, Điện - Điện tử, Kế toán, Công nghệ thông tin...) và nắm được các khái niệm cơ bản về quá trình dạy học sư phạm.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các giáo trình lý luận dạy học chung là gì? Giáo trình tập trung chuyên biệt vào phương pháp luận phát triển chương trình trong giáo dục nghề nghiệp: tiếp cận định hướng năng lực thực hiện (CBT), kỹ thuật phân tích nghề bằng phương pháp DACUM, và cấu trúc mô đun tích hợp lý thuyết - thực hành theo quy định của pháp luật GDNN Việt Nam.

4. Làm sao để tự học và thực hành giáo trình hiệu quả? Học viên cần học tuần tự theo tiến trình 6 bài; sau mỗi bài lý thuyết, thực hiện đầy đủ các bài tập thực hành bằng cách chọn một vị trí việc làm cụ thể trong chuyên ngành của mình để lập hồ sơ nghề nghiệp, xây dựng chuẩn đầu ra và thiết kế đề cương mô đun hoàn chỉnh.

5. Có những tài liệu bổ trợ nào được trích dẫn kèm theo giáo trình? Giáo trình trích dẫn hệ thống mẫu biểu theo Thông tư 56/2015/TT-BLĐTBXH, Thông tư 06/2022/TT-BLĐTBXH, bảng Tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia, các công trình nghiên cứu của Ralph Tyler, Lâm Quang Thiệp, Hoàng Ngọc Vinh, Raymond Noe, Juergen Pieper và Tippelt.

---

Kết luận

Giáo trình Bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm dạy trình độ cao đẳng, trình độ trung cấp – Mô đun: Phát triển chương trình đào tạo của tác giả Nguyễn Văn Tuấn là tài liệu học thuật cung cấp đầy đủ cơ sở lý luận, phương pháp luận và công cụ kỹ thuật phục vụ công tác xây dựng, thẩm định và cải tiến chương trình đào tạo nghề nghiệp.

Tiến trình tiếp cận được đề xuất cho người học gồm 4 giai đoạn: (1) Nắm vững lý luận và xu hướng chương trình đào tạo mở; (2) Thực hành phân tích nhu cầu thị trường và xây dựng hồ sơ nghề nghiệp bằng kỹ thuật DACUM; (3) Thiết kế cấu trúc chuẩn đầu ra và đề cương mô đun tích hợp; (4) Vận dụng các tiêu chuẩn để đánh giá và cải tiến chất lượng chương trình.

Người học nên kết hợp nghiên cứu giáo trình cùng hệ thống văn bản quy phạm pháp luật GDNN hiện hành và danh mục Tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia để hoàn thiện năng lực phát triển chương trình đào tạo theo yêu cầu thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

GIÁO TRÌNH BỒI DƯỠNG NGHIỆP VỤ SƯ PHẠM DẠY TRÌNH ĐỘ CAO ĐẲNG, TRÌNH ĐỘ TRUNG CẤP S PHÁT TRIỂN P CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO K T LƯU HÀNH NỘI BỘ NĂM 2022 GIÁO TRÌNH BỒI DƯỠNG NGHIỆP VỤ SƯ PHẠM DẠY TRÌNH ĐỘ CAO ĐẲNG, TRÌNH ĐỘ TRUNG CẤP S PHÁT TRIỂN P CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO K T TÁC GIẢ: NGUYỄN VĂN TUẤN LƯU HÀNH NỘI BỘ NĂM 2022 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dẫn dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. LỜI GIỚI THIỆU Phát triển chương trình đào tạo nghề là một kỹ năng cần thiết cho giảng viên, huấn luyện viên đào tạo nghề. Tài liệu mô đun Phát triển chương trình được biên soạn theo Chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm dạy trình độ cao đẳng, trình độ trung cấp theo Thông tư số 06/2022/TT-BLĐTBXH ngày 06 tháng 4 năm 2022 của Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.

Tài liệu được biên soạn nhằm cung cấp các kiến thức và kỹ năng liên quan đến các hoạt động phát triển chương trình đào tạo nghề. Trên cơ sở đó giảng viên, huấn luyện viên tham khảo biên soạn bài giảng, đồng thời làm tài liệu học tập cho học viên. Ngoài ra tài liệu này có thể dùng cho huấn luyên viên nội bộ tham khảo để phát triển chương trình đào tạo, bồi dưỡng nghề tại doanh nghiệp hoặc liên kết đào tạo. Tài liệu được sắp xếp theo kết cấu của chương trình mô đun “Phát triển chương trình đào tạo”, gồm 5 bài: Bài 1: Phương pháp và quy trình phát triển chương trình đào tạo.

Bài 2: Phân tích nhu cầu của thế giới nghề nghiệp và xây dựng hồ sơ nghề nghiệp Bài 3. Năng lực, mô hình năng lực trong thiết kế chương trình đào tạo theo năng lự Bài 4: Thiết kế chương trình đào tạo Bài 5: Thiết kế chương trình mô-đun, môn học Bài 6: Đánh giá, cải tiến chương trình đào tạo Tài liệu này được hoàn thành là kết quả của việc nghiên cứu, tập hợp rất nhiều tư liệu khác nhau. Mặc dù đã có nhiều cố gắng, nhưng chắc không tránh khỏi thiếu sót. Rất mong được sự đóng góp của bạn đọc.

Trân trọng ! MỤC LỤC STT NỘI DUNG TRANG BÀI 1. PHƯƠNG PHÁP VÀ QUY TRÌNH PHÁT TRIỂN 1 1 CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO 2 1. Những vấn đề chung về phát triển chương trình đào tạo 1 3 2. Các tiếp cận trong phát triển chương trình đào tạo 6 3.

Xu hướng, đặc điểm chung của chương trình đào tạo 4 10 hiện đại 4. Qui trình và phương pháp phát triển chương trình đào 5 15 tạo nghề 6 5. Quản lý nhà nước về chương trình đào tạo 24 7 6. Thảo luận 25 BÀI 2.

PHÂN TÍCH NHU CẦU CỦA THẾ GIỚI 8 NGHỀ NGHIỆP VÀ XÂY DỰNG HỒ SƠ NGHỀ 26 NGHIỆP 9 1. Phân tích nhu cầu của thế giới nghề nghiệp 26 10 2. Xây dựng hồ sơ nghề nghiệp 33 11 3. Thực hành 35 BÀI 3.

NĂNG LỰC VÀ CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO 12 36 THEO NĂNG LỰC 13 1. Một số khái niệm 36 14 2. Mô hình năng lực trong phát triển chương trình đào tạo 38 15 3. Đào tạo theo năng lực 39 16 4.

Thiết kế chương trình đào tạo theo năng lực 48 5. Áp dụng triển khai đào tạo theo năng lực và thiết kế 17 49 chương trình đào tạo nghề theo năng lực ở Việt Nam 18 6. Thực hành 52 19 BÀI 4. THIẾT KẾ CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO 53 20 1.

Các nội dung thiết kế chương trình đào tạo 53 2. Thiết kế mục tiêu đào tạo, chuẩn đầu ra của chương trình 21 55 đào tạo 22 3. Thiết kế cấu trúc và nội dung chương trình đào tạo 61 23 4. Thực hành 63 BÀI 5.

THIẾT KẾ CHƯƠNG TRÌNH MÔ ĐUN, MÔN 24 64 HỌC 25 1. Thiết kế chương trình môn học 64 26 2. Mô đun và thiết kế chương trình mô đun 66 27 3. Thực hành 71 BÀI 6.

ĐÁNH GIÁ, CẢI TIẾN CHƯƠNG TRÌNH 28 72 ĐÀO TẠO 29 1. Đánh giá chương trình đào tạo 72 30 2. Các phương pháp đánh giá chương trình đào tạo 75 31 3. Tiêu chuẩn 3 - Thời lượng của chương trình 76 32 4.

Tiêu chuẩn 4 - Các điều kiện thực hiện chương trình 76 33 5. Cải tiến chất lượng chương trình đào tạo 77 34 6. Thực hành 77 35 TÀI LIỆU THAM KHẢO 78 BÀI 1 PHƯƠNG PHÁP VÀ QUY TRÌNH PHÁT TRIỂN CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO A. MỤC TIÊU Hoàn thành bài học này, người học có khả năng: - Kiến thức: Giải thích được bản chất chương trình đào tạo và các kiểu chương trình đào tạo trong giáo dục nghề nghiệp.

- Kỹ năng: Xác định được phương pháp phát triển chương trình đào tạo; phân tích được nội dung các bước của quy trình phát triển chương trình đào tạo. - Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Chủ động xác định và lựa chọn đúng phương pháp, quy trình phát triển chương trình đào tạo nghề theo yêu cầu được giao. Những vấn đề chung về phát triển chương trình đào tạo 1. Khái niệm cơ bản 1.

Chương trình đào tạo Chương trình giáo dục/đào tạo được xem xét ở đây tương đương với thuật ngữ curriculum trong tiếng Anh (sau đây sẽ gọi là chương trình đào tạo CTĐT). Có rất nhiều quan niệm khác nhau về CTĐT ở nước ta và ngay cả trong các văn bản tiếng Anh. Theo từ điển Giáo dục học- NXB Từ điển bách khoa 2001 khái niệm chương trình đào tạo được hiểu là : «Văn bản chính thức quy định mục đích, mục tiêu, yêu cầu, nội dung kiến thức và kỹ năng, cấu trúc tổng thể các bộ môn , kế hoạch lên lớp và thực tập theo từng năm học, tỷ lệ giữa các bộ môn, giữa lý thuyết và thực hành, quy định phương thức, phương pháp, phương tiện, cơ sở vật chất, chứng chỉ và văn bằng tốt nghiệp của cơ sở giáo dục và đào tạo «. Bảng thiết kế tổng thể đó cho biết toàn bộ nội dung cần đào tạo, chỉ rõ ra những gì có thể trong đợi ở người học sau khóa học, nó phác họa ra qui trình cần thiết để thực hiện nội dung đào tạo, nó cũng cho biết các phương pháp đào tạo và các cách thức kiểm tra đánh giá kết quả học tập, và tất cả các cái đó được sắp xếp theo một thời gian biểu chặt chẽ” Theo Tyler (1949), ông cho rằng: ”Chương trình đào tạo về cấu trúc phải có 4 phần cơ bản : Mục tiêu đào tạo, nội dung đào tạo, phương pháp hay quy trình đào tạo, cách đánh giá kết quả đào tạo.

CTĐT là bản thiết kế về hoạt động đào tạo trong đó phản ánh các yếu tố mục tiêu đào tạo, nội dung và phương pháp đào tạo; các kết quả đào tạo. Những yếu tố này được cấu trúc theo quy trình chặt chẽ về thời gian biểu. CTĐT là sự cụ thể hóa của mục tiêu giáo dục và chỉ có thể thông qua CTĐT thì những “mô hình ý thức” của mục tiêu giáo dục mới được được hiện thức hóa (Ngự, 2001). Như vậy, chương trình đào tạo là bản thiết kế chi tiết quá trình giảng dạy trong một khoá đào tạo phản ánh cụ thể mục tiêu, nội dung, cấu trúc, trình tự cách thức tổ chức thực hiện và kiểm tra đánh giá các hoạt động giảng dạy cho toàn khoá đào tạo và cho từng môn học, phần học, chương, mục và bài giảng.

Chương trình đào tạo còn được hiểu là một văn bản quy định các mục tiêu cụ thể đặt ra đối với một ngành nghề đào tạo (mục tiêu), các khối kiến thức và các môn học, tổng thời lượng cùng thời lượng dành cho mỗi môn mà nhà trường tổ chức giảng dạy để trang bị kiến thức, kỹ năng, thái độ cần thiết cho sinh viên theo học một ngành nghề nào đó (nội dung), trình tự cách thức tổ chức thực hiện (kế hoạch), các hình thức và phương pháp tổ chức thực hiện (phương pháp) và hình thức nội dung kiểm tra đánh giá kết quả học tập cho một khóa đào tạo (kiểm tra, đánh giá). Khung chương trình (curriculum framework) Framework có nghĩa đen là khung, sườn. Việc xây dựng khung chương trình bao gồm việc nghiên cứu những cơ sở lí luận và thực tiễn để xác định mục đích, các mục tiêu, phương hướng, nguyên tắc xây dựng chương trình; tiếp đó là lập kế hoạch cụ thể (tỉ lệ các khối kiến thức, kĩ năng đào tạo, trình tự, phân bổ các môn học trong toàn khóa đào tạo). Khung chương trình là văn bản nhà nước quy định khối lượng tối thiểu và cơ cấu kiến thức cho các CTĐT.

Khung chương trình xác định sự khác biệt về chương trình tương ứng với các trình độ đào tạo khác nhau. Hiện nay ở Việt Nam khung chương trình được thay thế bằng Khung trình độ quốc gia (KTĐQG), qui định mục tiêu và khối lượng nội dung tối thiệu cho mỗi bậc giáo dục trong hệ thống giáo dục quốc dân. Chương trình khung Chương trình khung là chương trình cơ bản của một ngành học hay nhóm ngành học hay một nghề do Hội đồng tư vấn chương trình của nhóm ngành và ngành, nghề xây dựng, được cơ quan quản lí nhà nước về đào tạo phê duyệt. Dựa trên chương trình khung, các trường/cơ sở đào tạo phát triển CTĐT cụ thể cho trường mình.

Căn cứ pháp lí của chương trình khung: - Dựa vào quy định của Luật Giáo dục, Luật Giáo dục đại học, Luật dạy nghề hoặc khung chương trình về mục tiêu, yêu cầu về nội dung, phương pháp giáo dục của cấp học, bậc học tương ứng. - Dựa vào kết quả phân tích nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của cộng động trong từng giai đoạn và “Bảng danh mục giáo dục, đào tạo của hệ thống giáo dục quốc dân” Chương trình khung của một ngành/nghề hoặc nhóm ngành/nghề thường bao gồm các nội dung sau: (1) Mục tiêu tổng thể của ngành/nghề hoặc nhóm ngành/nghề đào tạo; (2) Cơ quan, vị trí, việc làm mà người tốt nghiệp có thể đảm nhận; (3) Kiến thức, kĩ năng, thái độ của người tốt nghiệp cần có để thực hiện tốt các chức năng này; (4) Thiết kế tổng thể của chương trình; bao gồm danh sách và thời lượng của các môn/mô đun học tập nên kiến thức chính và cơ bản của ngành/nghề; (5) Các khuyến nghị về phương pháp dạy/học; (6) Các hướng dẫn về quy trình đánh giá; 1 (7) Các hướng dẫn sử dụng chương trình khung để thiết kế CTĐT cụ thể (chương trình chi tiết).