GIÁO TRÌNH BỒI DƯỠNG NGHIỆP VỤ SƯ PHẠM DẠY TRÌNH ĐỘ CAO ĐẲNG, TRÌNH ĐỘ TRUNG CẤP S PHÁT TRIỂN P CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO K T LƯU HÀNH NỘI BỘ NĂM 2022 GIÁO TRÌNH BỒI DƯỠNG NGHIỆP VỤ SƯ PHẠM DẠY TRÌNH ĐỘ CAO ĐẲNG, TRÌNH ĐỘ TRUNG CẤP S PHÁT TRIỂN P CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO K T TÁC GIẢ: NGUYỄN VĂN TUẤN LƯU HÀNH NỘI BỘ NĂM 2022 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dẫn dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. LỜI GIỚI THIỆU Phát triển chương trình đào tạo nghề là một kỹ năng cần thiết cho giảng viên, huấn luyện viên đào tạo nghề. Tài liệu mô đun Phát triển chương trình được biên soạn theo Chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm dạy trình độ cao đẳng, trình độ trung cấp theo Thông tư số 06/2022/TT-BLĐTBXH ngày 06 tháng 4 năm 2022 của Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.
Tài liệu được biên soạn nhằm cung cấp các kiến thức và kỹ năng liên quan đến các hoạt động phát triển chương trình đào tạo nghề. Trên cơ sở đó giảng viên, huấn luyện viên tham khảo biên soạn bài giảng, đồng thời làm tài liệu học tập cho học viên. Ngoài ra tài liệu này có thể dùng cho huấn luyên viên nội bộ tham khảo để phát triển chương trình đào tạo, bồi dưỡng nghề tại doanh nghiệp hoặc liên kết đào tạo. Tài liệu được sắp xếp theo kết cấu của chương trình mô đun “Phát triển chương trình đào tạo”, gồm 5 bài: Bài 1: Phương pháp và quy trình phát triển chương trình đào tạo.
Bài 2: Phân tích nhu cầu của thế giới nghề nghiệp và xây dựng hồ sơ nghề nghiệp Bài 3. Năng lực, mô hình năng lực trong thiết kế chương trình đào tạo theo năng lự Bài 4: Thiết kế chương trình đào tạo Bài 5: Thiết kế chương trình mô-đun, môn học Bài 6: Đánh giá, cải tiến chương trình đào tạo Tài liệu này được hoàn thành là kết quả của việc nghiên cứu, tập hợp rất nhiều tư liệu khác nhau. Mặc dù đã có nhiều cố gắng, nhưng chắc không tránh khỏi thiếu sót. Rất mong được sự đóng góp của bạn đọc.
Trân trọng ! MỤC LỤC STT NỘI DUNG TRANG BÀI 1. PHƯƠNG PHÁP VÀ QUY TRÌNH PHÁT TRIỂN 1 1 CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO 2 1. Những vấn đề chung về phát triển chương trình đào tạo 1 3 2. Các tiếp cận trong phát triển chương trình đào tạo 6 3.
Xu hướng, đặc điểm chung của chương trình đào tạo 4 10 hiện đại 4. Qui trình và phương pháp phát triển chương trình đào 5 15 tạo nghề 6 5. Quản lý nhà nước về chương trình đào tạo 24 7 6. Thảo luận 25 BÀI 2.
PHÂN TÍCH NHU CẦU CỦA THẾ GIỚI 8 NGHỀ NGHIỆP VÀ XÂY DỰNG HỒ SƠ NGHỀ 26 NGHIỆP 9 1. Phân tích nhu cầu của thế giới nghề nghiệp 26 10 2. Xây dựng hồ sơ nghề nghiệp 33 11 3. Thực hành 35 BÀI 3.
NĂNG LỰC VÀ CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO 12 36 THEO NĂNG LỰC 13 1. Một số khái niệm 36 14 2. Mô hình năng lực trong phát triển chương trình đào tạo 38 15 3. Đào tạo theo năng lực 39 16 4.
Thiết kế chương trình đào tạo theo năng lực 48 5. Áp dụng triển khai đào tạo theo năng lực và thiết kế 17 49 chương trình đào tạo nghề theo năng lực ở Việt Nam 18 6. Thực hành 52 19 BÀI 4. THIẾT KẾ CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO 53 20 1.
Các nội dung thiết kế chương trình đào tạo 53 2. Thiết kế mục tiêu đào tạo, chuẩn đầu ra của chương trình 21 55 đào tạo 22 3. Thiết kế cấu trúc và nội dung chương trình đào tạo 61 23 4. Thực hành 63 BÀI 5.
THIẾT KẾ CHƯƠNG TRÌNH MÔ ĐUN, MÔN 24 64 HỌC 25 1. Thiết kế chương trình môn học 64 26 2. Mô đun và thiết kế chương trình mô đun 66 27 3. Thực hành 71 BÀI 6.
ĐÁNH GIÁ, CẢI TIẾN CHƯƠNG TRÌNH 28 72 ĐÀO TẠO 29 1. Đánh giá chương trình đào tạo 72 30 2. Các phương pháp đánh giá chương trình đào tạo 75 31 3. Tiêu chuẩn 3 - Thời lượng của chương trình 76 32 4.
Tiêu chuẩn 4 - Các điều kiện thực hiện chương trình 76 33 5. Cải tiến chất lượng chương trình đào tạo 77 34 6. Thực hành 77 35 TÀI LIỆU THAM KHẢO 78 BÀI 1 PHƯƠNG PHÁP VÀ QUY TRÌNH PHÁT TRIỂN CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO A. MỤC TIÊU Hoàn thành bài học này, người học có khả năng: - Kiến thức: Giải thích được bản chất chương trình đào tạo và các kiểu chương trình đào tạo trong giáo dục nghề nghiệp.
- Kỹ năng: Xác định được phương pháp phát triển chương trình đào tạo; phân tích được nội dung các bước của quy trình phát triển chương trình đào tạo. - Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Chủ động xác định và lựa chọn đúng phương pháp, quy trình phát triển chương trình đào tạo nghề theo yêu cầu được giao. Những vấn đề chung về phát triển chương trình đào tạo 1. Khái niệm cơ bản 1.
Chương trình đào tạo Chương trình giáo dục/đào tạo được xem xét ở đây tương đương với thuật ngữ curriculum trong tiếng Anh (sau đây sẽ gọi là chương trình đào tạo CTĐT). Có rất nhiều quan niệm khác nhau về CTĐT ở nước ta và ngay cả trong các văn bản tiếng Anh. Theo từ điển Giáo dục học- NXB Từ điển bách khoa 2001 khái niệm chương trình đào tạo được hiểu là : «Văn bản chính thức quy định mục đích, mục tiêu, yêu cầu, nội dung kiến thức và kỹ năng, cấu trúc tổng thể các bộ môn , kế hoạch lên lớp và thực tập theo từng năm học, tỷ lệ giữa các bộ môn, giữa lý thuyết và thực hành, quy định phương thức, phương pháp, phương tiện, cơ sở vật chất, chứng chỉ và văn bằng tốt nghiệp của cơ sở giáo dục và đào tạo «. Bảng thiết kế tổng thể đó cho biết toàn bộ nội dung cần đào tạo, chỉ rõ ra những gì có thể trong đợi ở người học sau khóa học, nó phác họa ra qui trình cần thiết để thực hiện nội dung đào tạo, nó cũng cho biết các phương pháp đào tạo và các cách thức kiểm tra đánh giá kết quả học tập, và tất cả các cái đó được sắp xếp theo một thời gian biểu chặt chẽ” Theo Tyler (1949), ông cho rằng: ”Chương trình đào tạo về cấu trúc phải có 4 phần cơ bản : Mục tiêu đào tạo, nội dung đào tạo, phương pháp hay quy trình đào tạo, cách đánh giá kết quả đào tạo.
CTĐT là bản thiết kế về hoạt động đào tạo trong đó phản ánh các yếu tố mục tiêu đào tạo, nội dung và phương pháp đào tạo; các kết quả đào tạo. Những yếu tố này được cấu trúc theo quy trình chặt chẽ về thời gian biểu. CTĐT là sự cụ thể hóa của mục tiêu giáo dục và chỉ có thể thông qua CTĐT thì những “mô hình ý thức” của mục tiêu giáo dục mới được được hiện thức hóa (Ngự, 2001). Như vậy, chương trình đào tạo là bản thiết kế chi tiết quá trình giảng dạy trong một khoá đào tạo phản ánh cụ thể mục tiêu, nội dung, cấu trúc, trình tự cách thức tổ chức thực hiện và kiểm tra đánh giá các hoạt động giảng dạy cho toàn khoá đào tạo và cho từng môn học, phần học, chương, mục và bài giảng.
Chương trình đào tạo còn được hiểu là một văn bản quy định các mục tiêu cụ thể đặt ra đối với một ngành nghề đào tạo (mục tiêu), các khối kiến thức và các môn học, tổng thời lượng cùng thời lượng dành cho mỗi môn mà nhà trường tổ chức giảng dạy để trang bị kiến thức, kỹ năng, thái độ cần thiết cho sinh viên theo học một ngành nghề nào đó (nội dung), trình tự cách thức tổ chức thực hiện (kế hoạch), các hình thức và phương pháp tổ chức thực hiện (phương pháp) và hình thức nội dung kiểm tra đánh giá kết quả học tập cho một khóa đào tạo (kiểm tra, đánh giá). Khung chương trình (curriculum framework) Framework có nghĩa đen là khung, sườn. Việc xây dựng khung chương trình bao gồm việc nghiên cứu những cơ sở lí luận và thực tiễn để xác định mục đích, các mục tiêu, phương hướng, nguyên tắc xây dựng chương trình; tiếp đó là lập kế hoạch cụ thể (tỉ lệ các khối kiến thức, kĩ năng đào tạo, trình tự, phân bổ các môn học trong toàn khóa đào tạo). Khung chương trình là văn bản nhà nước quy định khối lượng tối thiểu và cơ cấu kiến thức cho các CTĐT.
Khung chương trình xác định sự khác biệt về chương trình tương ứng với các trình độ đào tạo khác nhau. Hiện nay ở Việt Nam khung chương trình được thay thế bằng Khung trình độ quốc gia (KTĐQG), qui định mục tiêu và khối lượng nội dung tối thiệu cho mỗi bậc giáo dục trong hệ thống giáo dục quốc dân. Chương trình khung Chương trình khung là chương trình cơ bản của một ngành học hay nhóm ngành học hay một nghề do Hội đồng tư vấn chương trình của nhóm ngành và ngành, nghề xây dựng, được cơ quan quản lí nhà nước về đào tạo phê duyệt. Dựa trên chương trình khung, các trường/cơ sở đào tạo phát triển CTĐT cụ thể cho trường mình.
Căn cứ pháp lí của chương trình khung: - Dựa vào quy định của Luật Giáo dục, Luật Giáo dục đại học, Luật dạy nghề hoặc khung chương trình về mục tiêu, yêu cầu về nội dung, phương pháp giáo dục của cấp học, bậc học tương ứng. - Dựa vào kết quả phân tích nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của cộng động trong từng giai đoạn và “Bảng danh mục giáo dục, đào tạo của hệ thống giáo dục quốc dân” Chương trình khung của một ngành/nghề hoặc nhóm ngành/nghề thường bao gồm các nội dung sau: (1) Mục tiêu tổng thể của ngành/nghề hoặc nhóm ngành/nghề đào tạo; (2) Cơ quan, vị trí, việc làm mà người tốt nghiệp có thể đảm nhận; (3) Kiến thức, kĩ năng, thái độ của người tốt nghiệp cần có để thực hiện tốt các chức năng này; (4) Thiết kế tổng thể của chương trình; bao gồm danh sách và thời lượng của các môn/mô đun học tập nên kiến thức chính và cơ bản của ngành/nghề; (5) Các khuyến nghị về phương pháp dạy/học; (6) Các hướng dẫn về quy trình đánh giá; 1 (7) Các hướng dẫn sử dụng chương trình khung để thiết kế CTĐT cụ thể (chương trình chi tiết).