Chức Năng Kinh Tế Của Gia Đình Người Việt Ở Xã Yên Trung, Huyện Yên Phong, Tỉnh Bắc Ninh

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu chức năng kinh tế của gia đình người việt ở xã yên trung huyện yên phong tỉnh bắc ninh, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thị Thành
• Người hướng dẫn: PGS.TS Đặng Thị Hoa
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Dân tộc học
• Đề tài: Chức Năng Kinh Tế Của Gia Đình Người Việt Tại Yên Trung, Bắc Ninh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC BẢNG/BIỂU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KHÁI QUÁT ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Một số khái niệm cơ bản
• 1.2. KHÁI QUÁT ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Đặc điểm tự nhiên
• 1.2.2. Không gian hành chính
• 1.2.3. Đặc điểm dân cư, kinh tế, văn hóa, xã hội
• 1.3. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CHỨC NĂNG KINH TẾ GIA ĐÌNH NGƯỜI VIỆT Ở
• 2.1. HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT
• 2.1.1. Các hoạt động sản xuất của gia đình trước 2006
• 2.1.2. Hoạt động sản xuất trong gia đình từ 2006 - 2017
• 2.2. HOẠT ĐỘNG PHÂN PHỐI
• 2.3. HOẠT ĐỘNG TÍCH LŨY
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CHỨC NĂNG KINH TẾ GIA ĐÌNH VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA
• 3.1. QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH KHU CÔNG NGHIỆP SAM SUNG
• 3.2. PHONG TRÀO XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
• 3.3. CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN ĐA DẠNG NGÀNH NGHỀ TẠI ĐỊA PHƯƠNG
• 3.4. TÁC ĐỘNG CỦA KHU CÔNG NGHIỆP TỚI KINH TẾ GIA ĐÌNH
• 3.5. MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ KIẾN NGHỊ
• 3.5.1. Một số vấn đề đặt ra
• 3.5.2. Một số kiến nghị
• 3.6. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chức Năng Kinh Tế Của Gia Đình Người Việt Tại Yên Trung

Gia đình người Việt tại xã Yên Trung, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh, đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì và phát triển kinh tế địa phương. Chức năng kinh tế của gia đình không chỉ là nguồn thu nhập chính mà còn là nền tảng cho sự phát triển bền vững của cộng đồng. Nghiên cứu này sẽ làm rõ các khía cạnh của chức năng kinh tế gia đình trong bối cảnh hiện đại hóa và công nghiệp hóa.

1.1. Đặc Điểm Kinh Tế Của Gia Đình Người Việt Tại Yên Trung

Gia đình người Việt tại Yên Trung chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, nhưng sự xuất hiện của khu công nghiệp Sam Sung đã làm thay đổi cơ cấu kinh tế. Các gia đình đã chuyển đổi từ sản xuất nông nghiệp sang các hoạt động kinh tế đa dạng hơn.

1.2. Vai Trò Của Gia Đình Trong Kinh Tế Địa Phương

Gia đình không chỉ là đơn vị sản xuất mà còn là nơi duy trì các giá trị văn hóa và xã hội. Chức năng kinh tế của gia đình giúp tạo ra nguồn lực cho sự phát triển của cộng đồng và xã hội.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Đối Với Chức Năng Kinh Tế Gia Đình

Chức năng kinh tế của gia đình người Việt tại Yên Trung đang đối mặt với nhiều thách thức. Sự chuyển đổi từ nền kinh tế nông nghiệp sang công nghiệp hóa đã tạo ra áp lực lớn lên các gia đình. Nhiều gia đình gặp khó khăn trong việc duy trì thu nhập ổn định và bảo vệ các giá trị văn hóa truyền thống.

2.1. Áp Lực Từ Kinh Tế Thị Trường

Sự cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường đã khiến nhiều gia đình phải thay đổi cách thức sản xuất và tiêu dùng. Điều này dẫn đến sự thay đổi trong mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình.

2.2. Biến Đổi Văn Hóa Gia Đình

Sự hiện đại hóa và đô thị hóa đã làm thay đổi các giá trị văn hóa truyền thống của gia đình. Nhiều gia đình phải đối mặt với việc bảo tồn các giá trị văn hóa trong bối cảnh thay đổi nhanh chóng.

III. Phương Pháp Nâng Cao Chức Năng Kinh Tế Gia Đình

Để nâng cao chức năng kinh tế của gia đình, cần có các giải pháp cụ thể nhằm hỗ trợ và phát triển kinh tế hộ gia đình. Các chính sách cần tập trung vào việc cải thiện điều kiện sống và làm việc cho các gia đình.

3.1. Đào Tạo Nghề Và Tăng Cường Kỹ Năng

Cung cấp các chương trình đào tạo nghề cho các thành viên trong gia đình sẽ giúp nâng cao kỹ năng lao động, từ đó tăng thu nhập và cải thiện chất lượng cuộc sống.

3.2. Hỗ Trợ Tài Chính Cho Gia Đình

Các chính sách hỗ trợ tài chính như vay vốn ưu đãi sẽ giúp gia đình đầu tư vào sản xuất và kinh doanh, từ đó nâng cao chức năng kinh tế.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu về chức năng kinh tế của gia đình người Việt tại Yên Trung đã chỉ ra rằng sự chuyển đổi kinh tế đã tạo ra nhiều cơ hội và thách thức. Các gia đình đã có những thay đổi tích cực trong cách thức sản xuất và tiêu dùng.

4.1. Kết Quả Từ Các Hoạt Động Kinh Tế

Nghiên cứu cho thấy rằng các gia đình đã tăng cường hoạt động sản xuất và tiêu dùng, từ đó nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống.

4.2. Tác Động Đến Cộng Đồng

Sự phát triển kinh tế của các gia đình đã góp phần vào sự phát triển chung của cộng đồng, tạo ra nhiều cơ hội việc làm và nâng cao chất lượng cuộc sống.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Chức Năng Kinh Tế Gia Đình

Chức năng kinh tế của gia đình người Việt tại Yên Trung sẽ tiếp tục phát triển trong bối cảnh công nghiệp hóa và hiện đại hóa. Tuy nhiên, cần có các chính sách hỗ trợ để đảm bảo rằng các gia đình có thể duy trì và phát huy vai trò của mình trong xã hội.

5.1. Dự Báo Về Sự Phát Triển Kinh Tế Gia Đình

Dự báo rằng trong tương lai, các gia đình sẽ tiếp tục chuyển đổi và thích ứng với các thay đổi trong nền kinh tế, từ đó nâng cao chức năng kinh tế của mình.

5.2. Vai Trò Của Chính Sách Hỗ Trợ

Chính sách hỗ trợ từ chính phủ sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển chức năng kinh tế của gia đình, giúp họ vượt qua các thách thức và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa tại vùng đồng bằng Bắc Bộ đã tạo nên những bước chuyển dịch cơ cấu kinh tế sâu sắc, tác động trực tiếp đến thiết chế gia đình truyền thống của người Việt. Điển hình tại huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh, sự hiện diện của dự án tổ hợp công nghệ cao với số vốn đầu tư 2,5 tỷ USD từ Tập đoàn Samsung vào năm 2006 đã thúc đẩy quá trình thu hồi 6,8 km² đất nông nghiệp tại địa bàn xã Yên Trung để phục vụ phát triển hạ tầng công nghiệp. Sự thay đổi này kéo theo làn sóng nhập cư mạnh mẽ với 19.223 nhân khẩu tạm trú, chiếm 58,9% tổng dân số xã tính đến năm 2017, làm thay đổi toàn diện phương thức tổ chức đời sống và sinh kế của 32.068 hộ gia đình bản địa.

Vấn đề cốt lõi mà đề tài tập trung giải quyết là sự chuyển đổi chức năng kinh tế của gia đình người Việt từ mô hình nông nghiệp tiểu nông, tự cung tự cấp sang mô hình kinh tế thị trường đa ngành nghề, dịch vụ và sản xuất hàng hóa. Mục tiêu cụ thể của công trình là nhận diện các biểu hiện của chức năng kinh tế qua ba khía cạnh: tổ chức sản xuất, phân phối tiêu dùng và tích lũy tài sản; đồng thời làm rõ các yếu tố tác động và hệ quả xã hội của sự chuyển đổi này.

Phạm vi nghiên cứu được xác định tại xã Yên Trung, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh trong khung thời gian so sánh từ trước năm 2006 đến năm 2017. Ý nghĩa thực tiễn của công trình được chứng minh qua việc lý giải sự tăng trưởng vượt bậc của địa phương: tổng thu ngân sách xã đạt 90 tỷ đồng vào năm 2017 và mức thu nhập bình quân đầu người đạt 54 triệu đồng/người/năm, đưa Yên Trung trở thành đơn vị kinh tế dẫn đầu huyện Yên Phong.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng thuyết chức năng - cấu trúc của Bronislaw Malinowski và Radcliffe-Brown, kết hợp quan điểm hiện đại của William J. Goode về sự biến đổi của thiết chế gia đình dưới tác động công nghiệp hóa. Theo lý thuyết này, gia đình là một tiểu hệ thống cấu thành xã hội, thực hiện 4 chức năng cơ bản: tái sản xuất con người, giáo dục xã hội hóa, duy trì tâm lý tình cảm và chức năng kinh tế. Khi bối cảnh kinh tế - xã hội chuyển biến từ nông nghiệp sang công nghiệp, cấu trúc gia đình buộc phải thích ứng, dẫn đến sự phân công lao động mới và tái định hình các chức năng nội tại. Đồng thời, nghiên cứu sử dụng quan điểm duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác - Lênin để nhìn nhận gia đình như một thực thể kinh tế luôn vận động cùng sự thay đổi của phương thức sản xuất trong suốt hơn 30 năm Đổi mới.

Khung phân tích tập trung vào 4 khái niệm then chốt:

• Gia đình: Thiết chế xã hội gắn kết các thành viên bằng quan hệ hôn nhân, huyết thống hoặc nuôi dưỡng theo quy định của Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014.
• Hộ gia đình: Đơn vị kinh tế - xã hội bao gồm những cá nhân cùng chung sống và hợp tác kinh tế theo không gian cư trú cụ thể.
• Chức năng kinh tế gia đình: Hệ thống các hoạt động tổ chức sản xuất, tạo lập nguồn thu, phân phối tiêu dùng và tích lũy của cải nhằm duy trì sự sinh tồn và phát triển của các thành viên.
• Biến đổi chức năng: Quá trình chuyển dịch về tính chất, quy mô và cách thức thực thi các vai trò kinh tế của gia đình trước tác động của đô thị hóa và kinh tế thị trường.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp định tính và định lượng trong Dân tộc học và Nhân học xã hội:

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ các báo cáo thống kê kinh tế - xã hội năm 2017 của UBND xã Yên Trung, các văn bản chính sách của tỉnh Bắc Ninh và tài liệu lưu trữ chuyên ngành.
• Nguồn dữ liệu sơ cấp: Thu thập thông qua phương pháp điền dã dân tộc học, quan sát tham dự và phỏng vấn sâu tại 4 thôn trọng điểm gồm Trần Xá, Yên Lãng, Ấp Đồn và Xuân Cai.
• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Khảo sát định lượng được thực hiện trên cỡ mẫu 101 đại diện hộ gia đình theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng. Cơ cấu mẫu khảo sát bao gồm 3 nhóm tuổi nhằm bảo đảm tính đại diện liên thế hệ: nhóm dưới 40 tuổi chiếm 14,9% (15 người), nhóm từ 40 đến 59 tuổi chiếm 62,4% (63 người), và nhóm từ 60 tuổi trở lên chiếm 22,8% (23 người). Về cơ cấu nghề nghiệp của chủ hộ, nhóm buôn bán và dịch vụ chiếm 50,5%, cán bộ công chức nhà nước chiếm 16,8%, lao động tự do chiếm 9,9%, công nhân chiếm 8,9% và nông nghiệp thuần túy chiếm 8,9%.
• Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Việc kết hợp giữa phân tích thống kê mô tả từ bảng hỏi với phương pháp phân tích nhân học định tính giúp lượng hóa chính xác tỷ lệ chuyển dịch ngành nghề, đồng thời giải mã sâu sắc tâm tư, chuẩn mực giá trị và quan hệ ứng xử nội bộ gia đình trong đợt điền dã thực hiện vào tháng 1 năm 2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực tế giai đoạn 2006 - 2017 chỉ ra 4 phát hiện quan trọng về sự biến đổi chức năng kinh tế gia đình tại xã Yên Trung:

Thứ nhất, có sự thu hẹp mạnh mẽ của hoạt động sản xuất nông nghiệp truyền thống. Diện tích đất canh tác toàn xã từ hơn 1.000 ha đã giảm xuống còn khoảng 400 ha. Năm 2017, toàn xã chỉ còn cấy 746 ha lúa và có tới 85 ha đất nông nghiệp bị bỏ hoang cả 2 vụ. Sản xuất nông nghiệp không còn là nguồn sinh kế cốt lõi khi có tới 90,1% số hộ khảo sát đạt mức thu nhập tiền mặt bằng 0 từ việc bán lương thực, chủ yếu giữ lại thóc để tự tiêu dùng nội bộ; chỉ 0,9% số hộ có dư thừa lương thực để thương mại hóa.

Thứ hai, các ngành nghề thương mại và dịch vụ bùng nổ, chiếm tỷ trọng 50,5% trong cơ cấu sinh kế của các hộ. Hoạt động kinh doanh nhà trọ, ki-ốt, nhà hàng, vận tải và dịch vụ tài chính mang lại nguồn thu vượt trội: 80,2% hộ kinh doanh dịch vụ đạt mức thu nhập tiền mặt trên 100 triệu đồng/năm. Đơn cử, dịch vụ vận chuyển hành khách bằng xe máy ghi nhận mức thu nhập bình quân 6 triệu đồng/tháng đối với nam giới và 9 triệu đồng/tháng đối với nữ giới.

Thứ ba, tiểu thủ công nghiệp chuyển dịch từ quy mô nhỏ lẻ sang chuyên môn hóa theo chuỗi liên kết thị trường. Số lượng hộ làm nghề mộc thủ công mỹ nghệ tăng từ 30 hộ trước năm 2006 lên 137 hộ vào năm 2017, tương đương mức tăng trưởng 356,6%, mang lại doanh thu trên 200 triệu đồng/năm/hộ nhờ nhận gia công từng công đoạn cho các cơ sở lớn tại Đồng Kỵ và Phù Khê. Bên cạnh đó, 33,7% số hộ tham gia thu mua, tái chế phế liệu và làm thuê đạt thu nhập từ 50 triệu đến trên 100 triệu đồng/năm.

Thứ tư, mức sống và khả năng tích lũy của cư dân nâng cao rõ rệt. Đánh giá về mức sống gia đình cho thấy 85,1% số hộ (86/101 hộ) tự nhận ở mức khá giả, 14,9% (15/101 hộ) ở mức trung bình và không còn hộ nghèo trong danh sách khảo sát.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của sự chuyển đổi bắt nguồn từ lực đẩy công nghiệp hóa trực tiếp từ Khu công nghiệp Samsung, kết hợp với chính sách xây dựng nông thôn mới và sự nhạy bén của người nông dân trong việc thích ứng sinh kế. Khi tư liệu sản xuất chính là đất đai bị thu hẹp, hộ gia đình đã tái cơ cấu lao động: người trẻ tham gia nhà máy, người trung niên và cao tuổi tận dụng mặt bằng thổ cư xây dựng phòng trọ hoặc mở cửa hàng buôn bán.

Kết quả này củng cố các luận điểm của các nghiên cứu xã hội học nông thôn đương đại về xu hướng cá nhân hóa nguồn thu và sự chuyển đổi của gia đình từ "đơn vị sản xuất khép kín" sang "đơn vị tiêu dùng và cung ứng dịch vụ". Về mặt trực quan hóa, các dữ liệu này có thể được trình bày hiệu quả qua biểu đồ cột thể hiện sự dịch chuyển tỷ trọng lao động nông nghiệp từ 70% trước năm 2006 xuống còn 30% năm 2017, đối lập với sự gia tăng của nhóm thương mại - dịch vụ từ mức dưới 10% lên 50,5%.

Tuy nhiên, sự chuyển biến nhanh chóng cũng làm nảy sinh nhiều thách thức: rủi ro tài chính từ việc vay mượn mở rộng kinh doanh, ô nhiễm môi trường từ 4 xưởng tái chế nhựa tại thôn Yên Lãng, và sự thu hẹp không gian sinh hoạt văn hóa truyền thống khi đất vườn bị tận dụng tối đa để xây phòng trọ cho công nhân thuê với giá từ 600.000 đến 1.200.000 đồng/phòng/tháng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên thực trạng biến đổi chức năng kinh tế gia đình tại xã Yên Trung, 4 nhóm giải pháp cụ thể được đề xuất:

1. Quy hoạch tập trung và kiểm soát môi trường làng nghề: UBND huyện Yên Phong phối hợp cùng UBND xã Yên Trung tiến hành khảo sát, di dời 4 xưởng tái chế phế liệu và 137 cơ sở mộc thủ công vào cụm công nghiệp làng nghề tập trung trước quý IV/2019. Mục tiêu cắt giảm 80% lượng khói bụi và khí thải độc hại phát tán trong khu dân cư, bảo vệ sức khỏe cho cộng đồng.

2. Chuẩn hóa hạ tầng dịch vụ lưu trú và an ninh trật tự: Công an xã phối hợp với Ban Quản lý các khu công nghiệp triển khai chương trình quản lý lưu trú số hóa cho 19.223 lao động tạm trú. Hoàn thành kiểm định 100% các dãy nhà trọ về tiêu chuẩn phòng cháy chữa cháy, không gian vệ sinh khép kín và an toàn lưới điện trong giai đoạn 2018 - 2020.

3. Đào tạo chuyển đổi sinh kế bền vững cho lao động mất đất: Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện Yên Phong chủ trì mở các lớp đào tạo nghề dịch vụ, kỹ năng thương mại điện tử và quản lý dòng tiền cho 500 lao động độ tuổi 40 - 59 mỗi năm. Động thái này giúp hạn chế nguy cơ thất nghiệp khi sức ép cạnh tranh thương mại gia tăng.

4. Mở rộng tín dụng chính sách và quản trị tài chính hộ: Ngân hàng Chính sách Xã hội huyện thiết lập các gói tín dụng ưu đãi với mức lãi suất từ 0,6% đến 0,8%/tháng cho các hộ có nhu cầu cải tạo phòng trọ hoặc mở xưởng sản xuất, giảm thiểu triệt để tình trạng người dân tiếp cận tín dụng đen với mức lãi suất cao từ 3.000 đến 7.000 đồng/triệu/ngày.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Cán bộ quản lý kinh tế - xã hội tại Bắc Ninh và các tỉnh có khu công nghiệp sử dụng số liệu từ 32.068 hộ dân để xây dựng chiến lược an sinh, hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và quản lý dân cư nhập cư hiệu quả.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Các nhà nghiên cứu chuyên ngành Dân tộc học, Nhân học, Xã hội học gia đình khai thác khung lý thuyết chức năng, phương pháp điền dã kết hợp bộ công cụ bảng hỏi 101 mẫu làm tài liệu tham khảo phương pháp luận.
• Doanh nghiệp đầu tư hạ tầng và phát triển dịch vụ phụ trợ: Các đơn vị cung ứng dịch vụ đời sống, nhà ở công nhân tham khảo mô hình chuỗi cung ứng, hành vi tiêu dùng và nhu cầu dịch vụ thực tế để thiết kế các gói sản phẩm phù hợp với cộng đồng công nhân và cư dân bản địa.
• Các hộ gia đình kinh doanh và cộng đồng nông thôn ven đô: Người dân sinh sống tại các khu vực chuẩn bị quy hoạch công nghiệp học hỏi kinh nghiệm phân bổ dòng tiền, chuyển đổi mô hình kinh tế hộ từ trồng trọt sang dịch vụ nhà trọ, mộc mỹ nghệ nhằm nâng cao thu nhập trên 100 triệu đồng/năm.

Câu hỏi thường gặp

Quá trình công nghiệp hóa làm biến đổi chức năng kinh tế gia đình ở xã Yên Trung như thế nào? Gia đình chuyển từ đơn vị tự cấp tự túc nông nghiệp sang đơn vị kinh doanh dịch vụ và liên kết sản xuất hàng hóa. Khảo sát ghi nhận 50,5% hộ chuyển sang buôn bán, dịch vụ và 80,2% trong số đó đạt thu nhập trên 100 triệu đồng/năm, thay thế hoàn toàn vai trò sinh kế của ruộng đồng.

Tại sao đa số hộ dân tại xã Yên Trung không còn coi trồng trọt là nguồn thu nhập chính? Do 6,8 km² đất nông nghiệp bị thu hồi và cơ hội việc làm phi nông nghiệp mở rộng. Trong 101 hộ khảo sát, 90,1% hộ chỉ cấy lúa để tự cung cấp lương thực ăn hàng ngày, không tạo ra tiền mặt; chỉ 0,9% hộ có sản phẩm dư thừa để bán thương mại.

Dịch vụ cho thuê nhà trọ đóng góp thế nào vào kinh tế hộ gia đình địa phương? Sự xuất hiện của 19.223 công nhân ngoại tỉnh tạo nhu cầu nhà ở khổng lồ. Các hộ dân đã đầu tư xây dựng nhà tầng khép kín với giá thuê 1.000.000 - 1.200.000 đồng/phòng/tháng, mang lại nguồn thu ổn định từ hàng chục triệu đồng mỗi tháng cho mỗi hộ kinh doanh.

Làng nghề mộc truyền thống đã thích ứng ra sao sau khi khu công nghiệp hình thành? Số hộ làm mộc tăng từ 30 hộ lên 137 hộ (tăng 356,6% vào năm 2017). Thay vì tự làm toàn bộ sản phẩm như trước, các hộ chuyên môn hóa nhận gia công phần thô hoặc hoàn thiện sơn theo đơn hàng lớn từ Đồng Kỵ, đạt doanh thu trên 200 triệu đồng/năm/hộ.

Rủi ro tài chính lớn nhất mà các hộ kinh doanh tại địa phương đang đối mặt là gì? Đó là áp lực vay vốn mở rộng kinh doanh dịch vụ. Một số hộ phải chịu mức lãi suất vay tư nhân từ 3.000 đến 7.000 đồng/triệu/ngày, tạo ra sự chênh lệch lớn giữa doanh thu danh nghĩa và lợi nhuận ròng thực tế của gia đình sau khi trừ chi phí lãi vay.

Kết luận

Luận văn đã cung cấp một bức tranh toàn diện và sâu sắc về sự biến đổi chức năng kinh tế của gia đình người Việt tại xã Yên Trung trong bối cảnh công nghiệp hóa với 5 kết luận cốt lõi:

• Chuyển dịch sinh kế triệt để: Cơ cấu kinh tế hộ gia đình chuyển đổi mạnh mẽ từ sản xuất nông nghiệp thuần túy sang thương mại, dịch vụ với 50,5% hộ kinh doanh chuyên nghiệp.
• Nâng cao phúc lợi và mức sống: Tỷ lệ hộ khá giả đạt 85,1%, thu nhập bình quân đạt 54 triệu đồng/người/năm và xóa bỏ hoàn toàn diện hộ nghèo trong nhóm khảo sát.
• Chuyên môn hóa chuỗi cung ứng: Các ngành nghề thủ công mỹ nghệ mở rộng quy mô lên 137 hộ, vận hành theo cơ chế phân công lao động chuyên sâu và liên kết thị trường vùng.
• Tái định hình phân công lao động gia đình: Vai trò tạo thu nhập của phụ nữ và người trung niên được nâng cao rõ rệt thông qua các dịch vụ vận tải, buôn bán nhỏ và quản lý phòng trọ.
• Đóng góp học thuật thực chứng: Công trình thiết lập cơ sở dữ liệu nhân học tin cậy từ 101 mẫu điều tra và 4 địa bàn điền dã thực tế, phục vụ trực tiếp cho công tác hoạch định chính sách.

Trong giai đoạn 2018 - 2025, hướng nghiên cứu tiếp theo cần tập trung đánh giá tác động dài hạn của biến đổi kinh tế đến cấu trúc gia đình hạt nhân và lối sống của thế hệ công nhân thứ hai. Luận văn là tài liệu tham khảo khoa học hữu ích cho các nhà nghiên cứu, nhà quản lý và bạn đọc quan tâm đến sự phát triển của nông thôn Việt Nam hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và khái quát địa bàn nghiên cứu Chương 2: Chức năng kinh tế của gia đình ngƣời Việt ở xã Yên Trung Chương 3: Các yếu tố tác động đến chức năng kinh tế của gia đình 12 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KHÁI QUÁT ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU 1. Một số khái niệm cơ bản Gia đình: Theo định nghĩa trong Luật Hôn nhân và Gia đình sửa đổi năm 2014, “Gia đình là tập hợp những người gắn bó với nhau do hôn nhân, quan hệ huyết thống hoặc quan hệ nuôi dưỡng, làm phát sinh các quyền và nghĩa vụ giữa họ với nhau theo quy định của Luật” (Luật Hôn nhân gia đình, 2014). Ngay trong các từ điển, định nghĩa về gia đình cũng khác nhau. Theo từ điển tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên, định nghĩa gia đình là: “Tập hợp những người cùng sống chung thành một đơn vị nhỏ nhất trong xã hội, gắn bó với nhau bằng quan hệ hôn nhân và dòng máu thường gồm có vợ chồng, cha mẹ và con cái” [36, tr.

Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam đƣa ra khái niệm gia đình “Là thiết chế xã hội dựa trên cơ sở kết hợp những thành viên khác giới, thông qua hôn nhân, để thực hiện các chức năng sinh học, kinh tế, văn hóa, xã hội, tín ngưỡng… Khi gia đình đã có con cái thì các thành viên trong gia đình được liên kết với nhau vừa bằng quan hệ hôn nhân (không cùng huyết thống) vừa bằng quan hệ huyết thống (theo dòng mẹ hoặc dòng bố).Gia đình là một phạm trù lịch sử, thay đổi cùng với sự phát triển của xã hội” [22, tr. Theo quan điểm của tác giả Phan Xuân Biên, Phan An, Phan Văn Dốp cho rằng: “Bản chất của gia đình là loại hình chung sống của cặp nam nữ được liên kết nhờ hôn nhân nhằm để tái sản xuất, cùng nhau thực hiện những chức năng trong các lĩnh vực đời sống” [5, tr. Hộ gia đình: Là một nhóm những ngƣời sống chung với nhau và hợp tác về kinh tế, không phải tất cả đều là thành viên trong gia đình. Những nhà 13 nhân học gọi những nhóm ngụ cƣ theo nhiệm vụ là hộ gia đình.

Còn gia đình là một nhóm xã hội đƣợc đặc trƣng bởi nhà ở chung, hợp tác kinh tế và tái sản sinh, một số thành viên trong gia đình lại có thể sống riêng (nhƣ khi trẻ em sống xa nhà để đi học, hoặc khi những thành viên cá thể trong gia đình đi làm việc ở nới khác xã nhà ở chính của gia đình). Phân biệt gia đình và hộ gia đình là hữu ích để tìm hiểu một số hệ thống gia đình, song phải luôn nhớ rằng khi bàn đến những xã hội đặc thù thì đơn vị mà cả hai tƣ ngữ đó quy chiếu là cần đƣợc xác định về mặt văn hóa, mỗi một xã hội có cách định nghĩa riêng về gia đình và hộ gia đình [16, tr 121, 122]. Thành viên gia đình: bao gồm vợ, chồng; cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi, cha dƣợng, mẹ kế, cha mẹ vợ, cha mẹ chồng; con đẻ, con nuôi, con riêng của vợ hoặc chồng, con dâu, con rể; anh, chị, em cùng cha mẹ, anh, chị, em cùng cha khác mẹ, anh, chị, em cùng mẹ khác cha, anh rể, em rể, chị dâu, em dâu của ngƣời cùng cha mẹ hoặc cùng cha khác mẹ, cùng mẹ khác cha; ông bà nội, ông bà ngoại; cháu nội, cháu ngoại; cô, dì, chú, cậu, bác ruột và cháu ruột. Nhu cầu thiết yếu là nhu cầu sinh hoạt thông thƣờng về ăn, mặc, ở, học tập, khám bệnh, chữa bệnh và nhu cầu sinh hoạt thông thƣờng khác không thể thiếu cho cuộc sống của mỗi ngƣời, mỗi gia đình.

Cấp dưỡng là việc một ngƣời có nghĩa vụ đóng góp tiền hoặc tài sản khác để đáp ứng nhu cầu thiết yếu của ngƣời không sống chung với mình mà có quan hệ hôn nhân, huyết thống hoặc nuôi dƣỡng trong trƣờng hợp ngƣời đó là ngƣời chƣa thành niên, ngƣời đã thành niên mà không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình hoặc ngƣời gặp khó khăn, túng thiếu theo quy định của Luật hôn nhân và gia đình. Chức năng của gia đình: Gia đình là một thiết chế xã hội có các hoạt động và cơ chế tổ chức ở các lĩnh vực nhằm duy trì sự tồn tại và phát triển của gia đình. Gia đình có một số chức năng cơ bản nhƣ: Chức năng cơ bản của gia 14 đình gồm: Chức năng sinh sản, tái sản xuất ra con ngƣời; Chức năng giáo dục - xã hội hóa cá nhân; Chức năng kinh tế; Chức năng tâm lý - tình cảm. - Chức năng kinh tế của gia đình.

Trong xã hội truyền thống và cho tới ngày nay, gia đình là một đơn vị sản xuất tạo ra của cải vật chất cho xã hội. Chức năng kinh tế là những cơ chế, hoạt động và các mối quan hệ của tất cả các thành viên tạo ra sản phẩm vật chất trong phạm vi gia đình nhằm duy trì sự tồn tại và phát triển gia đình và xã hội. Chức năng kinh tế của gia đình bao gồm: chức năng sản xuất, chức năng tiêu dùng, chức năng tích lũy. Trong xã hội Việt Nam truyền thống, gia đình là một đơn vị kinh tế độc lập với nền kinh tế tự sản xuất, tự tiêu dùng và có sự phân công lao động hợp lý theo đặc trƣng văn hóa của mỗi tộc ngƣời đối với tất cả các thành viên trong gia đình cùng tham gia lao động, sản xuất, cùng hƣởng thụ thành quả lao động và cùng tích lũy tài sản cho các thế hệ kế tiếp.

Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn, chúng tôi đi sâu vào phân tích rõ hơn cụm từ “Chức năng kinh tế của gia đình”. Chức năng kinh tế hiểu theo nghĩa đầy đủ gồm có hoạt động sản xuất kinh doanh và hoạt động tiêu dùng để thỏa mãn nhu cầu ăn, mặc, ở, đi lại của mỗi thành viên và của cả gia đình. Sự phát huy các hoạt động trong chức năng kinh tế gia đình để khẳng định sự phát triển và tồn tại của cá nhân, của nhóm cá nhân và rộng hơn là của toàn xã hội. Hiện nay, cơ chế thị trƣờng phát triển, quá trình công nghiệp hóa đƣợc đẩy mạnh làm cho các hoạt động sản xuất kinh doanh của gia đình cũng thay đổi một cách nhanh chóng.

Theo đó, việc phân công lao động giữa lao động gia đình và lao động xã hội cũng bắt đầu chuyển đổi. Các hoạt động sản xuất kinh doanh của hộ gia đình ngày càng phong phú và gia đình cũng trở thành một đơn vị tiêu dùng với những yêu cầu ngày càng đa dạng, phong phú hơn. Tuy nhiên hai chức năng sản xuất và tiêu dùng không còn cân bằng trong hoạt động của gia đình nữa mà nó đang nghiêng về chức năng tiêu dùng nhiều hơn. 15 Chính yếu tố về nhu cầu của gia đình ngày càng tăng nên việc cung cấp sản phẩm hàng hóa nó không thể diễn ra trong phạm vi gia đình, mang tính tự cung tự cấp nữa mà việc sản xuất đƣợc mở rộng, phát triển vƣợt ra ngoài phạm vi gia đình, điều này góp phần vào sự phát triển kinh tế chung của đất nƣớc.

Biến đổi chức năng: Theo tác giả Hoàng Phê thì “Biến đổi là sự thay đổi khác trƣớc” [36, tr. Trong luận văn này, biến đổi đƣợc nhìn nhận và tập trung vào sự biến đối chức năng gia đình, trong đó là sự biến đổi về các hoạt động sản xuất và biến đổi các hoạt động tiêu dùng của ngƣời nông dân trên địa bàn đƣợc đầu tƣ phát triển khu công nghiệp. Cơ sở lý thuyết Để thực hiện luận văn này, chúng tôi đã tham khảo và vận dụng các quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lê nin về thuyết duy vật biện chứng, phƣơng pháp duy vật biện chứng coi một sự vật hay một hiện tƣợng trong trạng thái luôn phát triển và xem xét nó trong mối quan hệ với các sự vật và hiện tƣợng khác. Đồng thời, tiếp thu quan điểm, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh, các quan điểm của Đảng và Nhà nƣớc về vấn đề gia đình, hoạt động kinh tế của gia đình.

Thuyết chức năng: Trƣờng phái Chức năng do Bronislaw Malinowski (1884-1942) đặt nền tảng cho ngành Nhân học ở Anh. Ông là ngƣời đầu tiên tập trung vào nghiên cứu việc các nền văn hóa đƣơng đại vận hành nhƣ thế nào. Theo quan điểm của ông, văn hóa là phƣơng tiện để thỏa mãn các nhu cầu của các cá nhân riêng biệt và cộng đồng nói chung. Do đó, mọi vật thể văn hóa (hữu hình hay vô hình) đều có ý nghĩa và chức năng cụ thể nhằm phục vụ cho các cá nhân riêng lẻ hay xã hội nói chung.

Công việc của các nhà nhân học, theo ông là “hòa nhập” vào nền văn hóa đó, bao gồm cả việc học bản ngữ, để khám phá các chức năng đó. Đó là lý do mà cách tiếp cận của ông đƣợc đặt tên là trƣờng phái Chức năng [33].Radchiffe Brown, khi tìm hiểu các nền văn hóa khác nhau, xem xét các nhân tố văn hóa hoạt động với nhau nhƣ thế nào để đáp ứng nhu cầu của toàn xã hội. Nhà nhân học nghiên cứu chức năng của văn hóa cần phải nghiên cứu văn hóa của họ từ bên trong, có ý thức đối với giá trị của các nền văn hóa khác. Chính vì vậy, thuyết chức năng có ý nghĩa nhân học ở chỗ, bất cứ văn hóa nào cũng đƣợc các nhà khoa học nghiên cứu dƣới cái nhìn hiện thực các chức năng khác nhau.

Xét theo quan điểm tiếp cận chức năng - cấu trúc thì coi gia đình là một thành phần trong cấu trúc của xã hội, thực hiện những chức năng cơ bản của xã hội, đáp ứng nhu cầu của các thành viên gia đình và góp phần ổn định xã hội. Chức năng cơ bản của gia đình đƣợc phân tích ở các khía cạnh: chức năng tái sinh sản, chức năng kinh tế, chức năng giáo dục, chức năng tâm lý, tình cảm…Trong suốt những năm 50 và đầu những năm 60, gia đình đƣợc coi là một thiết chế phổ quát vì nó thực hiện các chức năng bảo đảm cho sự tồn tại của xã hội loài ngƣời [36].Goode (1982) cho rằng: Nếu gia đình không thực hiện đầy đủ các chức năng của nó thì những mục tiêu rộng lớn của xã hội cũng sẽ không đạt đƣợc. Khi cấu trúc gia đình thay đổi thì mô hình gia đình cũng biến đổi phù hợp để đáp ứng các nhu cầu xã hội [47, tr. Dƣới tác động của công nghiệp hóa, cấu trúc gia đình thay đổi và chức năng gia đình ngày càng bị thu hẹp lại.