phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn bao gồm 3 chƣơng. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 CHỦ TRƢƠNG VÀ QUÁ TRÌNH CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG BỘ HUYỆN QUẢNG XƢƠNG (TỈNH THANH HÓA) THỰC HIỆN XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO TỪ NĂM 2001 ĐẾN NĂM 2005 1. Những yếu tố tác động đến quá trình lãnh đạo thực hiện chính sách xóa đói giảm nghèo của Đảng bộ huyện Quảng Xƣơng 1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và tình hình xóa đói giảm nghèo ở Quảng Xương trước năm 2001 1.
Điều kiện tự nhiên Quảng Xƣơng là huyện thuộc đồng bằng ven biển nằm về phía đông nam tỉnh Thanh Hóa, thuộc miền đất hình thành khá muộn so với nhiều địa phƣơng khác trong tỉnh. Xƣa kia, huyện đƣợc biết đến là vùng đất nghèo của tỉnh Thanh Hóa, nƣớc mặn, đồng chua, đất đai kém màu mỡ, thời tiết khắc nghiệt… mất mùa, đói kém hay xảy ra nên cuộc sống của ngƣời dân rất khó khăn. Có lẽ cũng vì thế mà ngƣời xƣa vẫn thƣờng ví von “nhất Xƣơng, nhì Gia” (ý nói về 2 huyện Quảng Xƣơng và Tĩnh Gia), câu nói đó đã phần nào cho thấy sự cơ cực, vất vả trong cuộc sống của con ngƣời nơi đây. Với diện tích đất tự nhiên sau nhiều lần thay đổi địa giới hành chính, tính đến năm 2014 tổng diện tích tự nhiên của huyện là 200,4km2, chiếm 2,5% tổng diện tích tự nhiên toàn tỉnh.
Trong đó diện tích đất sản xuất nông nghiệp là 10. Vị trí địa lý Huyện Quảng Xƣơng nằm ở phía đông nam tỉnh Thanh Hóa, thuộc miền duyên hải, chung bờ biển với Tĩnh Gia, Hoằng Hóa, Hậu Lộc, Nga Sơn. Huyện 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nằm trong tọa độ từ 19034’vĩ độ bắc và từ 105046’ đến 103053’ kinh độ Đông đến 19047’, phía bắc huyện là thành phố Thanh hóa và huyện Hoằng Hóa. Phía tây huyện là Đông Sơn và huyện Nông Cống.
Phía nam Quảng Xƣơng giáp với Tĩnh Gia và nam huyện Nông Cống. Phía Bắc huyện gần cửa Hới (sông Mã) là núi Trƣờng Lệ, bên cửa Ghép (sông Yên) là núi Lau Chẹt tạo thành một đƣờng bờ biển dài hơn 18km chạy qua 9 xã nối liền đƣờng bờ biển với rất nhiều tiềm năng phát triển kinh tế biển. Đây là vùng đƣợc đánh giá là có tiềm năng phát triển kinh tế cao với nhiều điều kiện tự nhiên đƣợc thiên nhiên ƣu đãi. Trung tâm huyện là thị trấn Quảng Xƣơng, phía Bắc giáp xã Quảng Tân, phía Nam giáp xã quảng Phong, phía Tây giáp xã Quảng Tân.
Huyện Quảng Xƣơng có đƣờng quốc lộ 1A chạy theo hƣớng Bắc – Nam từ cầu Quán Nam (Quảng Thịnh) đến cầu Ghép (Quảng Trung) dài 18km, nên thuận tiện cho việc giao lƣu kinh tế, văn hóa với các huyện khác trong tỉnh. Ngoài ra huyện còn có Quốc lộ 47 từ Thành phố Thanh Hóa đi Sầm Sơn ở phía Bắc và quốc lộ 48 từ Ngã ba Voi đi Nông Cống và hệ thống các tuyến đƣờng liên xã nên thuận tiện cho việc đi lại, giao lƣu hàng hóa, phát triển kinh tế - xã hội. Địa giới hành chính Từ năm 1975 đến năm 2015, Quảng Xƣơng đã trải qua 6 lần điều chỉnh địa giới hành chính để hình thành và phát triển hai đơn vị là Thành phố Thanh Hóa và Thị xã Sầm Sơn (trực thuộc tỉnh). Đến năm 2012 (lần điều chỉnh thứ 5) huyện Quảng Xƣơng còn bao gồm 35 xã và 1 thị trấn.
Dân số toàn huyện là 220. Mật độ dân số 1.202 ngƣời/km2. Năm 2015 tiếp tục điều chỉnh lần thứ 6, cắt 6 xã cho Thị xã Sầm Sơn, huyện Quảng Xƣơng còn 29 xã và 1 thị trấn. Điều đáng quan tâm là trong số các xã bị chia tách do điều chỉnh địa giới hành chính đều là các xã có tiềm năng và dân trí cao hơn các vùng còn lại, làm cho mặt bằng chung về KT-XH của Quảng Xƣơng gặp nhiều khó khăn hơn sau mỗi lần điều chỉnh.
Trong số 36 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com xã, thị trấn còn lại (ở thời điểm nghiên cứu), nơi có diện tích lớn nhất là xã Quảng Ngọc (8,8 km2); nơi có diện tích nhỏ nhất là thị trấn Quảng Xƣơng (1,1 km2). Nơi có dân số đông nhất là xã Quảng Nham (gần 14.000 ngƣời) và nơi có dân số ít nhất là xã Quảng Phúc (gần 3. Địa hình, thổ nhưỡng, khí hậu Địa hình: Quảng Xƣơng có nhiều tài nguyên để phát triển kinh tế. Tổng diện tích đất tự nhiên của huyện là 22.
Trong đó đất nông nghiệp là 13.51%, bao gồm: đất cát ven biển, đất phù sa, đất mặn, đất dầy, đất tầng mỏng. Quảng Xƣơng đƣợc bao bọc bốn phía bởi sông Mã, sông Đơ, sông Yên và biển. Ở hai đầu nối liền với hai núi đá Granit, Trƣờng lệ ở phía Bắc và Lau chẹt ở phía Nam, địa hình xen kẽ nhiều loại đất tạo ra các dải đất cao thấp, làm cho nội vùng có sự chệch đáng kể hình thành vùng đồng chiêm trũng, đồng màu và mặt nƣớc lợ nuôi trồng thủy hải sản. Phần lớn đất đai đều là đất phù sa không đƣợc bồi, đất pha cát dễ gây ngập úng rửa trôi khi mƣa và khô hạn khi nắng kéo dài.
Nằm trong khu vực nhiệt đới gió mùa của Duyên hải miền Trung nên Quảng Xƣơng có thời tiết khí hậu diễn biến phức tạp, thƣờng xuyên xảy ra thiên tai (bão, lũ lụt, hạn hán, gió Lào.) Sự đa dạng của địa hình góp phần để Quảng Xƣơng phát triển cơ cấu kinh tế nông - lâm - ngƣ nghiệp với nhiều sản phẩm khác nhau. Bên cạnh những thuận lợi về điều kiện tự nhiên mang lại, sự đa dạng phức tạp của địa hình cũng đã tạo rất nhiều khó khăn trong hoạt động sản xuất của nhân dân. Đất đai kém màu mỡ và sự nhiễm mặn của biển ảnh hƣởng tới diện tích đất nông nghiệp trồng lúa. Quảng Xƣơng còn nằm đầu kênh tiêu của cả tỉnh, thƣờng xuyên bị ảnh hƣởng của thiên tai bão lụt, mất mùa là chuyện hay xảy ra làm cho cuộc sống của ngƣời dân đã khó khăn lại càng khó khăn hơn.
Vì thế công tác XĐGN cần đƣợc quan tâm để sớm tìm ra giải pháp trợ giúp, hƣớng dẫn ngƣời dân ổn định sản xuất, nâng cao thu nhập và thoát nghèo. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Điều kiện dân cư, kinh tế - xã hội Dân số và lao động Quảng Xƣơng là một huyện đông dân của tỉnh Thanh Hóa.872 ngƣời, (gần 61 nghìn hộ) trên tổng số 36 xã, thị trấn, chiếm 7,4% dân số toàn tỉnh, là huyện có dân số đông nhất trong 27 huyện thị toàn tỉnh. Mật độ dân số trung bình của huyện là 284.994 ngƣời/km2 (gấp 3.7 lần mật độ dân số của tỉnh 330 ngƣời/km2).
Vùng biển chiếm 1/3 dân số trong huyện chủ yếu làm ngƣ nghiệp, còn lại 2/3 dân số tập trung ở đồng bằng sinh sống chủ yếu bằng nông nghiệp. Đó là nguồn nhân lực dữ trữ cho huyện. Giai đoạn 2006-2010, dân số trong độ tuổi lao động là 133.8 nghìn ngƣời, chiếm 49.6% tổng số dân. Tuy nhiên, số lao động đã qua đào tạo và lao động có kĩ thuật chiếm tỷ lệ rất thấp, gây khó khăn cho việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế cũng nhƣ phát triển KT-XH của huyện.1: Lao động huyện Quảng Xƣơng tính đến năm 2014 Chỉ tiêu Đ/v tính 2010 2012 2014 Diện tích tự nhiên Km2 227,6 194,3 200.4 DS trung bình Ngƣời 256.101 Mật độ DS Ngƣời/km2 1.123 Tỷ lệ tăng DS tự nhiên % 14,0 13,7 8,7 DS trong độ tuổi LĐ Ngƣời 155.021 LĐ làm trong các ngành KT Ngƣời 149.065 Nông-lâm-thủy sản Ngƣời 119.134 CN và XD Ngƣời 18.561 Nguồn: Chi cục Thống kê huyện Quảng Xương, 2014 Gần đây, tỷ lệ tăng dân số tự nhiên của toàn huyện giảm, tỷ lệ dân số phân bố trong các ngành nghề cũng có sự thay đổi theo hƣớng tăng dần ở các ngành công nghiệp, dịch vụ.
Tuy nhiên, do trình độ lao động chƣa cao, hầu hết là lao động phổ thông trong nông nghiệp; tính chất mùa vụ của sản xuất nông nghiệp và công tác tạo việc làm cho ngƣời lao động còn gặp nhiều khó khăn nên hàng năm vẫn có một lƣợng lớn lao động thiếu việc làm. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trình độ dân trí của một bộ phận cƣ dân còn thấp, đặc biệt là các xã vùng ven biển. Trƣớc đây do những điều kiện và hoàn cảnh đặc biệt, một bộ phận cƣ dân không đƣợc học hành, không đƣợc tiếp cận với các dịch vụ xã hội cơ bản nhƣ (giáo dục tiểu học, y tế cơ sở, kế hoạch hóa gia đình. ) nên nhận thức còn kém, bảo thủ, chậm đổi mới, không biết tính toán làm ăn, chi tiêu không có kế hoạch dẫn tới đời sống kinh tế còn nghèo khó.
Lao động là một lợi thế của huyện nhƣng hiện vẫn chƣa đƣợc khai thác một cách hiệu quả, vì vậy thực hiện công tác XĐGN cần có chính sách phù hợp hơn trong việc chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông thôn, kết hợp giải quyết vấn đề việc làm trên cơ sở tích cực đào tạo và sử dụng hợp lý nguồn lao động, tạo thêm những điều kiện thuận lợi để ngƣời lao động có thể tự tạo việc làm và tăng thêm thu nhập, cải thiện đời sống. Đồng thời phải có biện pháp giúp cho ngƣời nghèo nâng cao nhận thức về vai trò và trách nhiệm của chính họ để tự vƣơn lên thoát nghèo. Tình hình sản xuất Là một huyện đồng bằng ven biển nên Quảng Xƣơng có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển nông nghiệp đa canh: trồng trọt, chăn nuôi, khai thác và chế biến thủy hải sản, phát triển kinh tế biển.2: Một số chỉ tiêu trong sản xuất nông nghiệp Chỉ tiêu Đ/v tính 2010 2012 2014 Diện tích gieo trồng hàng năm Ha 27.499 LĐ trong ngành nông nghiệp Ngƣời 105200 100.273 Số hộ nông thôn nông nghiệp Hộ 67.062 Giá trị SX (theo giá năm 1994) Triệu đồng 393.146 Sản lƣợng lƣơng thực có hạt Tấn 120.660 Số lƣợng gia súc, gia cầm Con 72.664 Nguồn: Chi cục Thống kê huyện Quảng Xương, 2015 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khai thác, đánh bắt thủy sản Xuất phát từ vị trí địa lý, ngƣ nghiệp có vai trò quan trọng đối với một bộ phận lớn cƣ dân trong huyện. Với chiều dài bờ biển gần 18km thuộc địa phận 9 xã, có hai cửa sông ở hai đầu, từ xƣa đánh cá đã trở thành nghề truyền thống của cƣ dân ven biển, tập trung ở xã Quảng Nham, Quảng Lợi, Quảng Thái, Quảng Vinh, Quảng Hùng, Quảng Đại, Quảng Hải, Quảng Lƣu.
Lao động vùng biển đông, ngƣ dân cần cù chịu khó.