®¹i häc quèc gia hµ néi Trêng ®¹i häc khoa häc x· héi vµ nh©n v¨n ************ Ph¹m thÞ v-îng ChÝnh s¸ch cña §¶ng vµ Nhµ n-íc vÒ t«n gi¸o - Tr-êng hîp víi PhËt gi¸o tõ n¨m 1981 ®Õn n¨m 2008 LuËn v¨n Th¹c sÜ chuyªn ngµnh: LÞch Sö §¶ng M· sè: 60 22 56 Ng-êi h-íng dÉn: GS. TS §ç Quang H-ng Hµ néi, 2010 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Môc lôc Trang Më ®Çu 3 ……………………………………………………………. Ch-¬ng 1: Tæng quan chÝnh s¸ch cña §¶ng vµ Nhµ n-íc vÒ t«n gi¸o tõ n¨m 1981 ®Õn n¨m 2008 9 ……………………………….1 Quan ®iÓm cña chñ nghÜa M¸c - Lªnin vÒ t«n gi¸o 9 …….1 Kh¸i niÖm m¸cxÝt vÒ t«n gi¸o 9 ………………………….2 VÒ nguån gèc cña t«n gi¸o 12 ……………………………… 1.3 Th¸i ®é cña ®¶ng m¸cxÝt víi t«n gi¸o 15 ………………….2 T- t-ëng Hå ChÝ Minh vÒ t«n gi¸o 18 ………………………….1 T- t-ëng Hå ChÝ Minh vÒ t«n gi¸o nãi chung 18 ………….2 Hå ChÝ Minh vµ PhËt gi¸o 26 ……………………………….3 Vµi nÐt vÒ t×nh h×nh t«n gi¸o ë n-íc ta hiÖn nay 30 …………… 1.4 ChÝnh s¸ch cña §¶ng vµ Nhµ n-íc ta vÒ t«n gi¸o 35 …………. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Giai ®o¹n sau n¨m 1990 40 ………………………………… Ch-¬ng 2: ChÝnh s¸ch cña §¶ng vµ nhµ n-íc víi PhËt gi¸o tõ khi gi¸o héi PhËt gi¸o ViÖt Nam ra ®êi n¨m 1981 ®Õn n¨m 49 2008 …….1 §Æc ®iÓm cña PhËt gi¸o ViÖt Nam 49 ………………………….2 ChÝnh s¸ch cña §¶ng vµ Nhµ n-íc ®èi víi PhËt gi¸o tr-- íc n¨m 1981 53 ………………………………………………………………….1 ë miÒn B¾c X· héi chñ nghÜa 53 …………………………… 2.2 Víi PhËt gi¸o ë miÒn Nam 58 ……………….3 ChÝnh s¸ch cña §¶ng vµ Nhµ n-íc ®èi víi PhËt gi¸o tõ n¨m 1981 ®Õn n¨m 2008 62 ………………………………………………… 2.1 VÒ vÊn ®Ò Gi¸o héi 62 ……………………………………… 2.2 VÒ ®-êng h-íng vµ hµnh ®¹o cña PhËt gi¸o 70 …………….
Ch-¬ng 3: Gi¸o héi PhËt gi¸o ViÖt Nam víi chÝnh s¸ch cña §¶ng vµ Nhµ n-íc 77 ……………………………………………………….1 X©y dùng thèng nhÊt tæ chøc Gi¸o héi PhËt gi¸o ViÖt Nam tõ Trung -¬ng ®Õn ®Þa ph-¬ng 77 ……………………………………….2 Thóc ®Èy ®-êng h-íng ®óng ®¾n cña Gi¸o héi vµ t«n 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thÓ phËt tö, tu sÜ 82 ……………………………………………………….1 PhËt gi¸o ViÖt Nam lu«n ®ång hµnh cïng d©n téc ViÖt Nam 82 ……………………………………………………………….2 Thùc hiÖn ®-êng h-íng “§¹o ph¸p - D©n téc - X· héi chñ nghÜa” trong thùc tiÔn 87 ………………………………………… 3.3 §Êu tranh chèng mäi ©m m-u lîi dông t«n gi¸o, chia rÏ khèi ®¹i ®oµn kÕt d©n téc 91 ………………………………………………. KÕt luËn 99 …………………………………………………………… Tµi liÖu tham kh¶o 104 ………………………………………………… 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Më ®Çu 1. Lý do chän ®Ò tµi T«n gi¸o lµ mét h×nh th¸i ý thøc x· héi, lµ nhu cÇu tinh thÇn cña mét bé phËn nh©n lo¹i, g¾n liÒn víi sù vËn ®éng vµ ph¸t triÓn cña lÞch sö loµi ng-êi. Tuy vËy, t«n gi¸o còng lµ mét vÊn ®Ò hÕt søc phøc t¹p vµ nh¹y c¶m.
Nã ¶nh h-ëng trùc tiÕp ®Õn chÝnh trÞ, kinh tÕ, x· héi vµ v¨n hãa cña mçi quèc gia. Song kh«ng v× thÕ mµ chóng ta “lê ®i”, l¶ng tr¸nh hoÆc kh«ng gi¶i quyÕt triÖt ®Ó vÊn ®Ò t«n gi¸o. Ng-îc l¹i, nÕu lµm tèt c«ng t¸c t«n gi¸o sÏ lµ mét ®éng lùc to lín thóc ®Èy x· héi ph¸t triÓn, ph¸t huy ®-îc nh÷ng nh©n tè tÝch cùc, tranh thñ ®-îc bé phËn cã tÝn ng-ìng gãp phÇn søc lùc, trÝ tuÖ vµo sù nghiÖp chung cña c¸ch m¹ng. ViÖt Nam lµ mét quèc gia ®a t«n gi¸o.
§Ó thùc hiÖn “®¹i ®oµn kÕt d©n téc”, cñng cè h¬n n÷a mèi quan hÖ gi÷a d©n téc vµ t«n gi¸o, §¶ng, Nhµ n-íc ta cÇn ph¶i x©y dùng vµ hoµn thiÖn chÝnh s¸ch t«n gi¸o. Ph¸p luËt ho¹t ®éng t«n gi¸o lµ c«ng cô quan träng b¶o vÖ quyÒn tù do tÝn ng-ìng, t«n gi¸o vµ tù do kh«ng tÝn ng-ìng, t«n gi¸o cña nh©n d©n; ®ång thêi lµ c¬ së ph¸p lý ®Ó ®Êu tranh chèng l¹i mäi ©m m-u, ho¹t ®éng cña thÕ lùc thï ®Þch lîi dông t«n gi¸o x©m ph¹m ®Õn ®éc lËp chñ quyÒn cña ®Êt n-íc. NhËn thøc ®-îc ®iÒu nµy, §¶ng vµ Nhµ n-íc ViÖt Nam rÊt chó träng ®Õn viÖc hoµn thiÖn chÝnh s¸ch vÒ ho¹t ®éng t«n gi¸o. Ph¸p luËt vÒ t«n gi¸o trong nh÷ng n¨m qua kh«ng ngõng ®-îc bæ sung, ®iÒu chØnh vµ hoµn thiÖn cho phï hîp víi t×nh h×nh n-íc ta trong giai ®o¹n c¸ch m¹ng míi.
Kh¼ng ®Þnh sù tr-ëng thµnh cña §¶ng, Nhµ n-íc trong lý luËn vµ trong thùc tiÔn vÒ c«ng t¸c t«n gi¸o. §iÒu ®ã ®em ®Õn cho ®êi sèng c¸c t«n gi¸o mét h¬i thë míi, mét luång sinh khÝ míi. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com PhËt gi¸o lµ mét t«n gi¸o cã mÆt ë ViÖt Nam gÇn 20 thÕ kû, hoµ m×nh cïng d©n téc vµ trë thµnh t«n gi¸o cña d©n téc. Suèt chiÒu dµi lÞch sö dùng n-íc vµ gi÷ n-íc ®Õn nay, PhËt gi¸o bao giê còng lµ mét thµnh viªn trong khèi ®¹i ®oµn kÕt d©n téc, ®· cã nhiÒu ®ãng gãp cho c«ng cuéc x©y dùng ®Êt n-íc.
PhËt gi¸o ë ViÖt Nam kh«ng chØ thuéc lÜnh vùc cña thÓ giíi t©m linh, mµ cßn ¨n s©u trong tiÒm thøc ng-êi ViÖt, trë thµnh mét ®Æc tr-ng v¨n ho¸, mét nÐt ®Ñp truyÒn thèng trong sinh ho¹t v¨n ho¸ tÝn ng-ìng cña d©n téc ta. H¬n n÷a, tÝn ®å PhËt gi¸o chiÕm sè l-îng ®«ng ®¶o nhÊt ë ViÖt Nam vµ trë thµnh mét t«n gi¸o kh«ng thÓ thiÕu trong ®êi sèng v¨n ho¸ t©m linh cña ng-êi ViÖt. §Æc biÖt víi sù kiÖn thèng nhÊt PhËt gi¸o ViÖt Nam trong c¶ n-íc, ra ®êi Gi¸o héi PhËt gi¸o ViÖt Nam (n¨m 1981) cã ý nghÜa quan träng trong lÞch sö PhËt gi¸o n-íc nhµ, thùc hiÖn sø mÖnh tiÕp nèi truyÒn thèng vÎ vang cña §øc PhËt trªn n-íc ta, nhÊt lµ tæ chøc l·nh ®¹o tinh thÇn t¨ng ni, phËt tö trong c¶ n-íc ph¸t huy kh¶ n¨ng, trÝ tuÖ cña m×nh ®ãng gãp tÝch cùc vµo sù nghiÖp ®æi míi x©y dùng vµ b¶o vÖ tæ quèc trong thêi kú míi. Tuy nhiªn, còng kh«ng v× thª mµ chóng ta nghÜ r»ng mèi quan hÖ cña §¶ng vµ Nhµ n-íc víi PhËt gi¸o lµ lu«n thuËn lîi, ®¬n gi¶n, xu«i chiÒu, kh«ng cã nh÷ng xung ®ét, kh«ng cã m©u thuÉn.
PhËt gi¸o còng nh- c¸c t«n gi¸o (C«ng gi¸o, Tin Lµnh, Cao §µi, Hoµ H¶o…) tån t¹i ë ViÖt Nam ®Òu mang b¶n chÊt, vÒ ph-¬ng diÖn x· héi häc, chÝnh trÞ häc, lµ “mäi tæ chøc t«n gi¸o, gi¸o héi ®Òu cã thÓ lµ c¸c ®oµn thÓ ¸p lùc”[34, tr. Cho nªn tæ chøc Gi¸o héi PhËt gi¸o nãi riªng dï kh«ng ph¶i lµ mét tæ chøc chÝnh trÞ nh-ng nã còng kh«ng ®øng ngoµi ®êi sèng chÝnh trÞ vµ c«ng quyÒn. Ng-îc l¹i, ¸p lùc cña nã lµ rÊt m¹nh khi sö dông vµo môc ®Ých chÝnh trÞ. H¬n thÕ n÷a, ë n-íc ta, “còng nh hÇu hÕt c¸c t«n gi¸o kh¸c, PhËt gi¸o còng kh«ng thÓ an b×nh “®øng ngoµi” sù can thiÖp, lîi dông cña c¸c thÓ lùc ®Õ quèc, thùc d©n vµ bän tay sai” [34, tr.
6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Do vËy, yªu cÇu ®Æt ra cho §¶ng vµ Nhµ n-íc ta lµ cÇn ph¶i hoµn thiÖn chñ tr-¬ng, ®-êng lèi chÝnh s¸ch cña §¶ng vÒ vÊn ®Ò t«n gi¸o, cô thÓ lµ ®èi víi PhËt gi¸o, nh»m ph¸t huy h¬n n÷a nh÷ng truyÒn thèng tèt ®Ñp s½n cã trong mèi quan hÖ gi÷a PhËt gi¸o vµ §¶ng Céng S¶n ViÖt Nam, thóc ®Èy sù g¾n bã h¬n n÷a gi÷a t«n gi¸o PhËt gi¸o nãi riªng trong khèi ®¹i ®oµn kÕt d©n téc. Víi tÊt c¶ nh÷ng lý do trªn, t«i ®· lùa chän ®Ò tµi “ChÝnh s¸ch cña §¶ng vµ Nhµ n-íc vÒ t«n gi¸o - Tr-êng hîp víi PhËt gi¸o tõ n¨m 1981 ®Õn n¨m 2008” lµm luËn v¨n Th¹c sÜ, chuyªn ngµnh LÞch sö §¶ng cña m×nh. LÞch sö nghiªn cøu vÊn ®Ò T×nh h×nh t«n gi¸o ViÖt Nam tiÕp tôc diÔn biÕn hÕt søc phøc t¹p vµ tiÒm Èn nhiÒu yÕu tè g©y mÊt æn ®Þnh chÝnh trÞ x· héi. X©y dùng chÝnh s¸ch t«n gi¸o vµ thùc hiÖn chÝnh s¸ch t«n gi¸o lµ yªu cÇu cña sù nghiÖp ®æi míi ë n-íc ta.
Khi NghÞ quyÕt 24 ra ®êi, viÖc ®i vµo nghiªn cøu t«n gi¸o, ®Ò ra chñ tr-¬ng, chÝnh s¸ch t«n gi¸o ngµy cµng ®-îc §¶ng vµ Nhµ n-íc ta quan t©m. V× vËy, ®· cã rÊt nhiÒu c«ng tr×nh khoa häc nghiªn cøu m¶ng ®Ò tµi nµy. Tiªu biÓu nh- : - “T×nh h×nh vµ xu thÕ t«n gi¸o ë ViÖt Nam hiÖn nay - nh÷ng vÊn ®Ò ®Æt ra cho c«ng t¸c qu¶n lý vµ l·nh ®¹o” n¨m 2002 do GS. TS Lª H÷u NghÜa lµm chñ nhiÖm ®Ò tµi.
C«ng tr×nh ®· nªu nªn thùc tr¹ng vµ xu h-íng biÕn ®éng cña t«n gi¸o thÕ giíi còng nh- ë ViÖt Nam hiÖn nay. §ång thêi ph©n tÝch c«ng t¸c l·nh ®¹o vµ qu¶n lý ®èi víi vÊn ®Ò t«n gi¸o ë ta. Tõ ®ã, c«ng tr×nh ®Ò xuÊt mét sè kiÕn nghÞ vµ ph-¬ng h-íng cho c«ng t¸c qu¶n lý vµ l·nh ®¹o cña §¶ng vµ Nhµ n-íc vÒ t«n gi¸o. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - “§æi míi chÝnh s¸ch t«n gi¸o vµ qu¶n lý nhµ níc vÒ t«n gi¸o hiÖn nay - nh÷ng bµi häc kinh nghiÖm vµ kiÕn nghÞ cô thÓ” n¨m 2002 do TS NguyÔn §øc L÷ lµm chñ nhiÖm.
§Ò tµi ®· kh¸i qu¸t ®-îc quan ®iÓm, chñ tr-¬ng, chÝnh s¸ch cña §¶ng vµ Nhµ n-íc ®èi víi t«n gi¸o trong qu¸ tr×nh c¸ch m¹ng. §Ò tµi ®· ph©n tÝch qu¸ tr×nh l·nh ®¹o vµ qu¶n lý cña §¶ng trong thêi gian qua. C«ng tr×nh ®-a ra mét sè kiÕn nghÞ nh»m hoµn thiÖn chÝnh s¸ch t«n gi¸o cña §¶ng. - GS §Æng Nghiªm V¹n: “Lý luËn vÒ t«n gi¸o vµ t×nh h×nh t«n gi¸o ë ViÖt Nam”, Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia, Hµ Néi, 2005.
§©y lµ kÕt qu¶ kÕ thõa ®Ò tµi khoa häc cÊp nhµ níc “Nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn vµ thùc tiÔn t«n gi¸o ë ViÖt Nam”. Cuèn s¸ch trang bÞ cho chóng ta nh÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n nhÊt vÒ t«n gi¸o. Tr×nh bµy ®Æc ®iÓm vµ t×nh h×nh t«n gi¸o ë ViÖt Nam còng nh- nh÷ng ®Æc tr-ng, vai trß cô thÓ cña nh÷ng t«n gi¸o lín. Ngoµi ra, cuèn s¸ch còng ®· ph©n tÝch vµ lµm râ mét sè vÊn ®Ò vËn dông t- t-ëng Hå ChÝ Minh vµo viÖc x©y dùng chÝnh s¸ch t«n gi¸o ë ViÖt Nam.
- GS §ç Quang Hng: “VÊn ®Ò t«n gi¸o trong c¸ch m¹ng ViÖt Nam. Lý luËn vµ thùc tiÔn”, Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia Hå ChÝ Minh, n¨m 2007 (t¸i b¶n lÇn 2, lÇn ®Çu in n¨m 2005). §©y lµ mét c«ng tr×nh tæng hîp, ®· kh¸i qu¸t ®-îc c¸c néi dung c¬ b¶n liªn quan ®Õn lÜnh vùc t«n gi¸o. Tr-íc hÕt, t¸c gi¶ kh¸i qu¸t bèi c¶nh quèc tÕ cña vÊn ®Ò t«n gi¸o ë ViÖt Nam, ph©n tÝch d-íi gãc ®é triÕt häc quan ®iÓm cña chñ nghÜa M¸c - Lªnin, t- t-ëng Hå ChÝ Minh vÒ vÊn ®Ò t«n gi¸o còng nh- b-íc ®Çu nhËn thøc cña §¶ng Céng S¶n vÒ vÊn ®Ò t«n gi¸o.