Luận văn về chính sách thương mại và công nghiệp nhằm phát triển bền vững ngành công nghiệp Việt Nam

Tài liệu nghiên cứu Luận văn chính sách thương mại và công nghiệp nhằm phát triển bền vững công nghiệp việt nam, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về .

• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Hường
• Trường học: Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Chính sách thương mại và công nghiệp nhằm phát triển bền vững công nghiệp Việt Nam
• Loại tài liệu: Báo cáo tổng quan đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. PHẦN THỨ NHẤT: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ CHÍNH SÁCH THƯƠNG MẠI VÀ CÔNG NGHIỆP NHẰM PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CÔNG NGHIỆP
• 1.1. Nhận thức cơ bản về phát triển bền vững công nghiệp
• 1.1.1. Nhận thức chung về phát triển bền vững ở Việt Nam và vị trí của PTBV công nghiệp trong sự phát triển đó
• 1.1.1.1. Nhận thức chung về PTBV ở Việt Nam
• 1.1.1.2. Vị trí của PTBV công nghiệp trong PTBV ở Việt Nam

Tóm tắt

I. Chính sách thương mại và công nghiệp phát triển bền vững tại Việt Nam

Chính sách thương mại và công nghiệp phát triển bền vững tại Việt Nam đang trở thành một chủ đề quan trọng trong bối cảnh toàn cầu hóa và yêu cầu bảo vệ môi trường. Phát triển bền vững không chỉ là mục tiêu kinh tế mà còn bao gồm các yếu tố xã hội và môi trường. Chính sách công nghiệp và thương mại quốc tế cần được điều chỉnh để đảm bảo sự cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

1.1. Tầm quan trọng của phát triển bền vững trong công nghiệp

Phát triển bền vững trong công nghiệp đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy kinh tế xanh và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Công nghiệp phát triển bền vững không chỉ giúp tăng trưởng kinh tế mà còn đảm bảo sự công bằng xã hội và bảo vệ môi trường. Chiến lược phát triển cần tập trung vào việc sử dụng hiệu quả tài nguyên và giảm thiểu chất thải.

1.2. Thách thức trong thực hiện chính sách thương mại bền vững

Chính sách thương mại tại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm việc hội nhập sâu rộng vào thương mại quốc tế và áp lực cạnh tranh toàn cầu. Đầu tư bền vững cần được ưu tiên để đảm bảo rằng các hoạt động thương mại không gây tổn hại đến môi trường và xã hội. Chính sách phát triển kinh tế cần được điều chỉnh để hỗ trợ các doanh nghiệp áp dụng công nghệ xanh và thân thiện với môi trường.

II. Thực trạng và giải pháp cho phát triển bền vững công nghiệp tại Việt Nam

Thực trạng phát triển công nghiệp tại Việt Nam cho thấy sự tăng trưởng nhanh chóng nhưng cũng đi kèm với nhiều vấn đề về môi trường và xã hội. Công nghiệp phát triển bền vững cần được thúc đẩy thông qua các chính sách công nghiệp và chiến lược phát triển phù hợp. Kinh tế xanh là hướng đi tất yếu để đảm bảo sự phát triển lâu dài của đất nước.

2.1. Thực trạng phát triển công nghiệp và tác động đến môi trường

Công nghiệp phát triển bền vững tại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là vấn đề ô nhiễm môi trường và cạn kiệt tài nguyên. Phát triển bền vững cần được ưu tiên thông qua việc áp dụng các công nghệ tiên tiến và thân thiện với môi trường. Chính sách công nghiệp cần tập trung vào việc giảm thiểu chất thải và tăng cường tái chế.

2.2. Giải pháp thúc đẩy phát triển bền vững trong công nghiệp

Để thúc đẩy công nghiệp phát triển bền vững, Việt Nam cần áp dụng các chính sách phát triển kinh tế và chiến lược phát triển phù hợp. Đầu tư bền vững vào các ngành công nghiệp xanh và thân thiện với môi trường là cần thiết. Kinh tế xanh cần được ưu tiên trong các kế hoạch phát triển dài hạn của đất nước.

III. Kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam

Kinh nghiệm quốc tế trong việc thực hiện phát triển bền vững và chính sách công nghiệp có thể cung cấp nhiều bài học quý giá cho Việt Nam. Thương mại quốc tế và đầu tư bền vững là những yếu tố quan trọng giúp các quốc gia đạt được sự phát triển bền vững. Chiến lược phát triển cần được xây dựng dựa trên các mô hình thành công từ các nước phát triển.

3.1. Kinh nghiệm từ các nước phát triển

Các nước phát triển như Đức và Nhật Bản đã áp dụng thành công các chính sách công nghiệp và phát triển bền vững để thúc đẩy kinh tế xanh. Thương mại quốc tế và đầu tư bền vững đã giúp các nước này đạt được sự cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường. Chiến lược phát triển của họ có thể là nguồn tham khảo quý giá cho Việt Nam.

3.2. Bài học cho Việt Nam

Việt Nam cần học hỏi từ các kinh nghiệm quốc tế để xây dựng các chính sách phát triển kinh tế và chiến lược phát triển phù hợp. Công nghiệp phát triển bền vững cần được thúc đẩy thông qua việc áp dụng các công nghệ tiên tiến và thân thiện với môi trường. Kinh tế xanh là hướng đi tất yếu để đảm bảo sự phát triển lâu dài của đất nước.

Nội dung chính

Chính Sách Thương Mại Và Công Nghiệp Nhằm Phát Triển Bền Vững Công Nghiệp Việt Nam

---

Tóm tắt nghiên cứu (200-250 từ)

• Research Question chính: Làm thế nào để hoàn thiện hệ thống chính sách thương mại và công nghiệp nhằm thúc đẩy phát triển bền vững (PTBV) ngành công nghiệp Việt Nam, dung hòa đồng thời ba mục tiêu cốt lõi: tăng trưởng kinh tế dài hạn, tiến bộ công bằng xã hội và bảo vệ tài nguyên môi trường?
• Methodology snapshot: Báo cáo áp dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp phân tích hệ thống chính sách kinh tế vĩ mô, phương pháp thống kê mô tả, so sánh liên ngành (kinh tế – xã hội – sinh thái) và tổng hợp kinh nghiệm quốc tế (điển hình là mô hình công nghiệp hóa của Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc).
• Key findings: Nghiên cứu chỉ ra sự đánh đổi nghiêm trọng giữa tốc độ tăng trưởng công nghiệp nóng (chiếm >41% GDP, gần 80% kim ngạch xuất khẩu) với mức độ tiêu hao tài nguyên và ô nhiễm môi trường (ô nhiễm tại nhiều khu công nghiệp vượt 3–5 lần ngưỡng cho phép). Nguyên nhân gốc rễ bắt nguồn từ quy hoạch phân tán, thiếu liên kết chuỗi giá trị và cơ chế khuyến khích tài chính - kỹ thuật chưa đủ mạnh để buộc doanh nghiệp chuyển dịch sang công nghệ sạch.
• Implications: Cung cấp khung định hướng chính sách đồng bộ đến năm 2020: tái cấu trúc quy hoạch công nghiệp theo không gian sinh thái, hoàn thiện bộ công cụ thuế xanh, phí xả thải, triển khai áp dụng bắt buộc bộ tiêu chuẩn ISO 14000 và cấp nhãn sinh thái (Eco-labeling) trong thương mại xuất nhập khẩu.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (300-350 từ)

Trong hơn hai thập kỷ đổi mới, công nghiệp hóa – hiện đại hóa (CNH, HĐH) đóng vai trò đầu tàu dẫn dắt nền kinh tế Việt Nam với tốc độ tăng trưởng bình quân cao gấp 1,5 lần tốc độ tăng trưởng GDP chung. Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng này phần lớn dựa trên thâm dụng tài nguyên thô, gia công giá trị gia tăng thấp và nguồn lao động giá rẻ.

       Mô hình cũ (Thâm dụng)                      Mô hình Phát triển Bền vững

• Thực trạng tri thức và khoảng trống nghiên cứu (Research Gap): Trước đây, các nghiên cứu trong nước thường tiếp cận chính sách công nghiệp thuần túy dưới góc độ tăng trưởng sản lượng, giải quyết việc làm hoặc nghiên cứu chính sách môi trường một cách độc lập, mang tính xử lý hậu quả. Chưa có công trình nào tích hợp liên ngành, phân tích trực diện mối quan hệ biện chứng giữa công cụ chính sách thương mại – công nghiệp với các trụ cột PTBV (Kinh tế, Xã hội, Môi trường).
• Tính thời cấp và mức độ phù hợp (Timeliness & Relevance): Việc Việt Nam hội nhập sâu rộng vào các hiệp định thương mại tự do quốc tế (WTO) cùng với cam kết thực hiện Chương trình Nghị sự 21 (Agenda 21) và Định hướng chiến lược phát triển bền vững ở Việt Nam (Quyết định 153/2004/QĐ-TTg) đòi hỏi sự thay đổi căn bản về tư duy hoạch định chính sách.
• Tác động tiềm năng: Đề tài thiết lập luận cứ khoa học vững chắc giúp các cơ quan quản lý nhà nước chuyển đổi phương thức phát triển từ "tăng trưởng bằng mọi giá" sang "tăng trưởng xanh và bền vững", ngăn ngừa nguy cơ biến Việt Nam thành bãi thải công nghệ của các nước phát triển.

---

Methodology và approach (350-400 từ)

Báo cáo khoa học được thiết kế theo quy trình nghiên cứu đa ngành, kết hợp chặt chẽ giữa lý luận kinh tế học phát triển và thực tiễn quản lý nhà nước:

1. Khung thiết kế nghiên cứu (Research Design):
   • Xây dựng khung phân tích 3 trụ cột liên hoàn: Kinh tế (tăng trưởng giá trị gia tăng VA, năng suất nhân tố tổng hợp TFP, hệ số ICOR), Xã hội (chuyển dịch cơ cấu lao động, thu hẹp khoảng cách giàu nghèo đô thị – nông thôn, hài hòa lợi ích công – nông nghiệp), và Môi trường (suất tiêu hao năng lượng, ngưỡng tải sinh thái vùng, tỷ lệ xử lý chất thải).
2. Phương pháp thu thập dữ liệu (Data Collection):
   • Kế thừa hệ thống số liệu thứ cấp chính thống giai đoạn 1991–2008 từ Tổng cục Thống kê, Bộ Kế hoạch và Đầu tư (Dự án VIE/01/021), Bộ Công Thương, Bộ Tài nguyên và Môi trường.
   • Rà soát toàn diện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, quy hoạch phát triển vùng kinh tế trọng điểm (Bắc Bộ, Miền Trung, Nam Bộ) và các cam kết kỹ thuật WTO (Hiệp định TBT, SPS).
3. Kỹ thuật phân tích (Analysis Techniques):
   • Phân tích kinh tế lượng định tính và thống kê so sánh: Đánh giá tương quan giữa tốc độ mở rộng khu công nghiệp/khu chế xuất với mức độ suy thoái môi trường cục bộ và sự dịch chuyển lao động nông nghiệp.
   • Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình (Case study): Phân tích bài học chuyển đổi từ lợi thế so sánh tĩnh sang lợi thế so sánh động của Nhật Bản (quản trị nhân lực thâm niên gắn kết đào tạo), Hàn Quốc và Trung Quốc (chiến lược thu hút FDI công nghệ cao để chiếm lĩnh phân đoạn giá trị gia tăng cao).
4. Độ tin cậy và giá trị khoa học (Validity & Reliability):
   • Các chỉ tiêu đo lường được chuẩn hóa theo khung hướng dẫn của Hội đồng Thế giới về Môi trường và Phát triển (WCED) và UNIDO, đảm bảo tính khách quan và khả năng kiểm chứng thực nghiệm.

---

Phát hiện chính (400-450 từ)

Nghiên cứu của TS. Nguyễn Thị Hường và nhóm tác giả đã làm sáng tỏ 4 phát hiện then chốt về thực trạng công nghiệp Việt Nam:

• 1. Mâu thuẫn giữa quy mô sản lượng công nghiệp (GO) và giá trị gia tăng thực tế (VA): Tốc độ tăng trưởng công nghiệp duy trì mức cao (trên 15%/năm), đóng góp gần 80% kim ngạch xuất khẩu nhưng bản chất chủ yếu là gia công khâu cuối (dệt may, da giày, lắp ráp linh kiện) hoặc khai thác tài nguyên thô (dầu khí, than đá). Năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) đóng góp thấp; tỷ lệ VA/GO có xu hướng giảm dần, cho thấy hiệu quả sử dụng nguồn lực đầu vào kém.
• 2. Quy hoạch không gian lãnh thổ bị chia cắt, lãng phí tài nguyên đất: Tình trạng "trăm hoa đua nở" trong việc thành lập khu công nghiệp (KCN), khu chế xuất (KCX) tại các địa phương dẫn đến phân bổ manh mún, thiếu liên kết ngành và không gắn kết với vùng nguyên liệu. Việc dồn nén công nghiệp vào các đô thị lớn (Hà Nội, TP.HCM, Đồng Nai, Bình Dương) tạo ra các điểm nóng quá tải hạ tầng và ô nhiễm sinh thái vượt xa sức chịu tải tự nhiên.
• 3. Sự thất bại của các công cụ kinh tế trong kiểm soát ngoại ứng tiêu cực: Tỷ lệ tiêu hao nguyên nhiên liệu/đơn vị sản phẩm cao gấp nhiều lần chuẩn khu vực. Tình trạng vi phạm quy chuẩn xả thải diễn ra phổ biến; nồng độ chất ô nhiễm (BOD, COD, kim loại nặng, khí SO2, NO2) tại nhiều KCN vượt từ 3 đến 5 lần ngưỡng cho phép. Cơ chế "phạt để tồn tại" khiến chi phí vi phạm thấp hơn nhiều so với chi phí đầu tư công nghệ xử lý chất thải.
• 4. Xung đột lợi ích sâu sắc giữa phát triển công nghiệp và xã hội nông thôn: Việc thu hồi diện tích lớn "bờ xôi ruộng mật" nông nghiệp để phát triển KCN không đi kèm chính sách đào tạo chuyển đổi nghề hiệu quả, làm gia tăng tình trạng thất nghiệp trá hình và lao động dư thừa tại nông thôn. Nông dân vừa mất tư liệu sản xuất, vừa phải gánh chịu toàn bộ hệ lụy ô nhiễm môi trường do KCN lan tỏa.

---

Đóng góp khoa học (250-300 từ)

                       HỆ THỐNG ĐÓNG GÓP CỦA CÔNG TRÌNH
[GIÁ TRỊ LÝ LUẬN & PHƯƠNG PHÁP]                           [GIÁ TRỊ THỰC TIỄN & CHÍNH SÁCH]
• Hệ thống hóa khái niệm PTBV công nghiệp                 • Khung chính sách công thương tích hợp
• Bộ chỉ tiêu 3 trụ cột (Kinh tế - Xã hội - Sinh thái)   • Công cụ: Thuế xanh, Phí xả thải, Ký quỹ
• Tiếp cận lợi thế so sánh động trong chuỗi giá trị       • Cơ chế bắt buộc ISO 14000 & Nhãn sinh thái

• Về mặt lý luận (Theoretical Contributions): Công trình hệ thống hóa và phát triển khái niệm PTBV trong công nghiệp tại một quốc gia đang phát triển trong thời kỳ quá độ công nghiệp hóa. Đề tài xác lập khung tiêu chí 3 chiều (Kinh tế - Xã hội - Môi trường), làm rõ bản chất của quá trình chuyển đổi từ lợi thế so sánh tĩnh (tài nguyên thô, lao động rẻ) sang lợi thế so sánh động (khoa học công nghệ, nhân lực kỹ thuật cao).
• Về mặt phương pháp luận (Methodological Innovations): Đưa ra ma trận liên kết giữa các nhóm công cụ chính sách (quy hoạch, tài chính, kỹ thuật, phát triển thị trường) với các chỉ báo định lượng đo lường độ bền vững (VA/GO, TFP, chỉ số tải lượng ô nhiễm, tốc độ chuyển đổi việc làm bền vững).
• Về mặt ứng dụng và hoạch định chính sách (Policy Implications):
  • Đề xuất lộ trình triển khai các công cụ tài chính kinh tế: áp dụng thuế xanh, cơ chế ký quỹ phục hồi môi trường trong khai khoáng, xây dựng Quỹ Môi trường tự chủ tài chính.
  • Đề xuất chính sách thương mại gắn liền với rào cản kỹ thuật: hỗ trợ phổ cập ISO 14000, kiểm chuẩn dán nhãn sinh thái Kiểu I (ISO 14024) nhằm vượt qua các rào cản xanh (TBT) tại thị trường quốc tế.

---

Đối tượng quan tâm (200-250 từ)

Báo cáo nghiên cứu khoa học mang lại giá trị tham khảo chuyên sâu cho nhiều nhóm độc giả:

• Nhà hoạch định chính sách & Quản lý nhà nước: Cán bộ công tác tại Bộ Công Thương, Bộ Kế hoạch & Đầu tư, Bộ Tài nguyên & Môi trường, Ban Quản lý các KCN/KCX có thêm căn cứ thực tiễn để thẩm định dự án FDI, quy hoạch vùng kinh tế và thiết kế các sắc thuế môi trường.
• Chuyên gia nghiên cứu & Giảng viên kinh tế: Tài liệu học thuật chuẩn mực phục vụ giảng dạy, nghiên cứu chuyên đề về Kinh tế phát triển, Chính sách thương mại quốc tế, Kinh tế môi trường tại các trường đại học và học viện hành chính.
• Lãnh đạo doanh nghiệp & Hiệp hội ngành hàng: Giúp các nhà quản trị doanh nghiệp sản xuất nhận diện xu hướng chuyển dịch xanh, chuẩn bị lộ trình đáp ứng hệ sinh thái tiêu chuẩn ISO 14000, nhãn sinh thái để nâng cao năng lực cạnh tranh xuất khẩu.

---

FAQ (Câu hỏi thường gặp) (250-300 từ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của đề tài là gì?

Nghiên cứu chỉ ra rằng tăng trưởng công nghiệp Việt Nam đang chứa đựng sự đánh đổi nghiêm trọng: tốc độ tăng sản lượng công nghiệp (GO) cao nhưng giá trị gia tăng (VA) thấp, trong khi chi phí môi trường và xung đột an sinh xã hội tại khu vực nông thôn đang đe dọa trực tiếp đến tính bền vững vĩ mô.

2. Điểm đặc thù trong phương pháp tiếp cận của nghiên cứu này là gì?

Điểm độc đáo là cách tiếp cận tích hợp đồng bộ chính sách thương mại với chính sách công nghiệp, xem xét các công cụ tài chính (thuế, phí, ký quỹ) và kỹ thuật (tiêu chuẩn phát thải, ISO 14000, nhãn sinh thái) như một thể thống nhất trong toàn bộ chuỗi giá trị.

3. Kết quả nghiên cứu có thể tổng quát hóa (generalize) cho các địa phương không?

Hoàn toàn có thể. Khung tiêu chí và các giải pháp chính sách về quy hoạch KCN sinh thái, phân luồng nhân lực kỹ thuật và kiểm soát phát thải có thể áp dụng linh hoạt cho cả các vùng kinh tế trọng điểm lẫn các địa phương mới bắt đầu quá trình công nghiệp hóa.

4. Hướng nghiên cứu tiếp theo (Next steps) cần mở rộng là gì?

Cần nghiên cứu định lượng chi tiết mô hình cân bằng tổng thể (CGE) để lượng hóa chính xác tác động của các sắc thuế carbon/thuế xanh đối với từng phân ngành công nghiệp cụ thể, đồng thời xây dựng mô hình KCN sinh thái tuần hoàn.

5. Những ứng dụng thực tiễn nổi bật nhất cho doanh nghiệp là gì?

Đó là chiến lược chủ động đón đầu các rào cản kỹ thuật quốc tế thông qua chuyển giao công nghệ sạch, áp dụng hệ thống quản lý môi trường ISO 14001 và dán nhãn sinh thái Kiểu I cho hàng hóa xuất khẩu.

---

Kết luận (150 từ)

Báo cáo nghiên cứu khoa học cấp Bộ "Chính sách thương mại và công nghiệp nhằm phát triển bền vững công nghiệp Việt Nam" của TS. Nguyễn Thị Hường là một công trình học thuật quy mô, cung cấp hệ thống luận cứ lý luận và giải pháp thực tiễn có giá trị định hình diện mạo công nghiệp quốc gia. Bằng cách định vị lại chính sách công thương trên nền tảng hài hòa sinh thái và công bằng xã hội, công trình đã mở ra tư duy phát triển mới, thoát khỏi bẫy gia công giá trị thấp.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và biến đổi khí hậu hiện nay, việc tiếp tục nghiên cứu sâu rộng về kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi năng lượng xanh chính là bước tiếp nối thiết yếu. Các nhà quản lý và doanh nghiệp cần bắt tay ngay vào việc hiện thực hóa các giải pháp chính sách xanh để kiến tạo một nền công nghiệp tự chủ, hiện đại và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

häc viÖn chÝnh trÞ - hµnh chÝnh quèc gia Hå ChÝ Minh b¸o c¸o tæng quan ®Ò tµi nghiªn cøu khoa häc cÊp bé n¨m 2008 chÝnh s¸ch th−¬ng m¹i vµ c«ng nghiÖp nh»m ph¸t triÓn bÒn v÷ng c«ng nghiÖp viÖt nam C¬ quan chñ tr× : ViÖn kinh tÕ Chñ nhiÖm ®Ò tµi : TS. NguyÔn ThÞ H−êng Th− ký ®Ò tµi : ThS. NguyÔn ThÞ MiÒn 7241 26/3/2009 Hµ Néi - 2008 1 phÇn më ®Çu 1. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi Trong vµi thËp kû gÇn ®©y, do søc Ðp g¾t gao vÒ gia t¨ng d©n sè vµ sù ph¸t triÓn kinh tÕ thiªn vÒ môc tiªu t¨ng tr−ëng nhanh, ®· dÉn ®Õn c¸c nguån tµi nguyªn trªn tr¸i ®Êt ngµy cµng c¹n kiÖt, m«i tr−êng bÞ suy tho¸i nghiªm träng.

Hµng lo¹t c¸c vÊn ®Ò vÒ m«i tr−êng nh− thay ®æi khÝ hËu, thñng tÇng «z«n, suy tho¸i ®a d¹ng sinh häc, suy gi¶m tµi nguyªn ®Êt vµ n−íc ngät. ®ang lµ nh÷ng th¸ch thøc to lín ®èi víi sù tån t¹i, ph¸t triÓn cña loµi ng−êi. Thùc tr¹ng trªn buéc céng ®ång quèc tÕ ph¶i xem xÐt l¹i m« h×nh ph¸t triÓn: chuyÓn tõ chiÕn l−îc nhÊn m¹nh t¨ng tr−ëng kinh tÕ sang chiÕn l−îc ph¸t triÓn bÒn v÷ng mang tÝnh hµi hßa cña c¶ 3 mÆt: t¨ng tr−ëng kinh tÕ, c«ng b»ng x· héi vµ b¶o vÖ m«i tr−êng. Trong khu«n khæ cña Liªn hiÖp quèc, hµng lo¹t c¸c cam kÕt quèc tÕ vÒ ph¸t triÓn bÒn v÷ng ®· ®−îc ký kÕt.

Tõ sau Héi nghÞ th−îng ®Ønh Tr¸i ®Êt vÒ m«i tr−êng vµ ph¸t triÓn n¨m 1992 cho ®Õn n¨m 2006 ®· cã trªn 120 n−íc trªn thÕ giíi x©y dùng vµ thùc hiÖn Ch−¬ng tr×nh nghÞ sù 21 vÒ PTBV cÊp quèc gia vµ 6.414 ch−¬ng tr×nh nghÞ sù cÊp ®Þa ph−¬ng. ViÖt Nam lµ mét trong nh÷ng n−íc sím tham gia vµo c¸c cam kÕt quèc tÕ vÒ PTBV: Ngay tõ n¨m 1992 t¹i Héi nghÞ Rio, ChÝnh phñ ViÖt Nam ®· tr×nh bµy nghiªn cøu cña m×nh, trong ®ã ®· nªu lªn nh÷ng ph−¬ng h−íng hµnh ®éng nh»m thùc hiÖn Ch−¬ng tr×nh nghÞ sù 21. N¨m 2002 t¹i Héi nghÞ Th−îng ®Ønh ë Johanesburg ®· cã bµi tham luËn quan träng, gãp tiÕng nãi chung vµ kh¼ng ®Þnh tiÕp tôc triÓn khai m¹nh mÏ nh÷ng néi dung PTBV t¹i ViÖt Nam. Thùc hiÖn NghÞ quyÕt cña §¹i héi §¹i biÓu toµn quèc lÇn thø IX vµ cam kÕt quèc tÕ vÒ ph¸t triÓn bÒn v÷ng, ChÝnh phñ ViÖt Nam ®· ban hµnh "§Þnh h−íng chiÕn l−îc ph¸t triÓn bÒn v÷ng cña ViÖt Nam trong thÕ kû 21".

2 §Ó thùc hiÖn ®Þnh h−íng chiÕn l−îc PTBV ViÖt Nam, c¸c ngµnh vµ c¸c lÜnh vùc ph¶i x©y dùng vµ thùc hiÖn c¸c ch−¬ng tr×nh hµnh ®éng cô thÓ. C«ng nghiÖp lµ lÜnh vùc cã t¸c ®éng m¹nh mÏ nhÊt ®Õn PTBV cña ®Êt n−íc trªn c¶ 3 mÆt: kinh tÕ, x· héi vµ m«i tr−êng. Tr−íc hÕt, c«ng nghiÖp lµ lÜnh vùc cã vai trß quan träng nhÊt ®èi víi PTBV kinh tÕ ë ViÖt Nam: Tèc ®é t¨ng tr−ëng c«ng nghiÖp, trong 20 n¨m ®æi míi cao gÊp 1,5 tèc ®é t¨ng tr−ëng kinh tÕ. Tõ n¨m 2005 ®Õn nay c«ng nghiÖp vµ x©y dùng chiÕm tû träng trªn 41% GDP; c«ng nghiÖp t¸c ®éng m¹nh mÏ thóc ®Èy n«ng nghiÖp, n«ng th«n theo h−íng CNH, H§H vµ sù ph¸t triÓn cña c«ng nghiÖp ®· lµm xuÊt hiÖn nhiÒu ngµnh dÞch vô, ®Æc biÖt lµ c¸c dÞch vô hiÖn ®¹i; ®ãng gãp cña c«ng nghiÖp vµo kim ng¹ch xuÊt khÈu ngµy cµng t¨ng vµ hiÖn nay ®· chiÕm gÇn 80% tæng gi¸ trÞ xuÊt khÈu cña n−íc ta.

Tuy vËy, sù ph¸t triÓn cña c«ng nghiÖp ViÖt Nam hiÖn ®ang chøa ®ùng nh÷ng nguy c¬ ®e däa sù PTBV vÒ kinh tÕ. N−íc ta ®ang ®øng tr−íc t×nh tr¹ng c¹n kiÖt c¸c tµi nguyªn thiªn nhiªn, nhÊt lµ c¸c ®Çu vµo quan träng cña s¶n xuÊt nh− than ®¸, dÇu khÝ, ®Êt ®ai. Trong ®iÒu kiÖn héi nhËp ngµy cµng m¹nh mÏ nh− hiÖn nay, nh÷ng h¹n chÕ trong s¶n xuÊt c«ng nghiÖp trªn ®©y thùc sù ®ang ®e do¹ PTBV kinh tÕ ViÖt Nam. Thø hai, mÆt kh¸c, c«ng nghiÖp lµ lÜnh vùc t¹o ra nhiÒu c«ng ¨n viÖc lµm vµ thu nhËp cho ng−êi lao ®éng ë n−íc ta trong nh÷ng n¨m qua: Tû träng lao ®éng trong ngµnh c«ng nghiÖp - x©y dùng ®· t¨ng tõ 13.1% n¨m 2000 lªn xÊp xØ 20% n¨m 2007 trong tæng lao ®éng x· héi.

N¨ng suÊt lao ®éng c«ng nghiÖp kh«ng ngõng t¨ng lªn ®· n©ng cao thu nhËp cña ng−êi lao ®éng, gãp phÇn quan träng c¶i thiÖn ®êi sèng vËt chÊt cña nh©n d©n gi¶m tû lÖ nghÌo ®ãi ë ViÖt Nam. Tuy vËy, sù ph¸t triÓn c«ng nghiÖp ë n−íc ta trong nh÷ng n¨m qua còng lµm n¶y sinh nh÷ng vÊn ®Ò x· héi bøc xóc. §ã lµ, t×nh tr¹ng thu hÑp ®Êt ®ai n«ng nghiÖp do ph¸t triÓn c¸c khu c«ng nghiÖp, c¸c khu chÕ xuÊt trong khi lao ®éng n«ng nghiÖp ch−a ®−îc thu hót ®¸ng kÓ vµo s¶n xuÊt c«ng nghiÖp, nªn 3 lao ®éng d− thõa ë khu vùc n«ng th«n ngµy cµng t¨ng; lîi Ých lan táa cña c«ng nghiÖp ®èi víi ng−êi d©n ë c¸c vïng l©n cËn vµ trong c¶ n−íc cßn thÊp. §Æc biÖt, c«ng nghiÖp lµ lÜnh vùc cã t¸c ®éng lín nhÊt ®Õn PTBV vÒ m«i tr−êng.

Ph¸t triÓn c«ng nghiÖp ë n−íc ta trong nh÷ng n¨m qua ®· g©y nªn nh÷ng tæn thÊt rÊt lín ®èi víi m«i tr−êng. Víi møc ®é tiªu hao nguyªn liÖu cao mµ tû lÖ ph¸t th¶i / ®¬n vÞ s¶n phÈm ®Çu ra cña ViÖt Nam cao gÊp nhiÒu lÇn so víi møc trung b×nh cña khu vùc vµ thÕ giíi. ¤ nhiÔm m«i tr−êng n−íc, ®Êt vµ kh«ng khÝ ë c¸c khu c«ng nghiÖp tËp trung ®· v−ît tõ 3 - 5 lÇn so víi møc tèi ®a cho phÐp. T×nh tr¹ng vi ph¹m c¸c quy ®Þnh b¶o vÖ m«i tr−êng cña c¸c c¬ së s¶n xuÊt c«ng nghiÖp xÈy ra phæ biÕn.

Tµi nguyªn m«i tr−êng ®ang bÞ huû ho¹i bëi nguån chÊt th¶i tõ c¸c c¬ së s¶n xuÊt c«ng nghiÖp Nh− vËy, cã thÓ nãi r»ng sù ph¸t triÓn cña c«ng nghiÖp ViÖt Nam trong nh÷ng n¨m qua, bªn c¹nh nh÷ng ®ãng gãp rÊt quan träng ®èi víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi cña ®Êt n−íc còng ®ång thêi g©y nªn nh÷ng t¸c ®éng tiªu cùc ®Õn sù PTBV trªn c¶ 3 mÆt kinh tÕ, x· héi, ®Æc biÖt lµ m«i tr−êng. Thùc tr¹ng ph¸t triÓn c«ng nghiÖp thiÕu bÒn v÷ng nh− ®· nªu trªn b¾t nguån chñ yÕu tõ sù yÕu kÐm cña chÝnh s¸ch th−¬ng m¹i vµ c«ng nghiÖp. Cã thÓ kh¼ng ®Þnh r»ng, chÝnh quy ho¹ch c«ng nghiÖp kh«ng hîp lý ®· t¹o nªn nh÷ng ®iÓm nãng vÒ m«i tr−êng vµ x· héi ë c¸c khu kinh tÕ träng ®iÓm nh− thµnh phè Hå ChÝ Minh, B×nh D−¬ng, §ång Nai, Hµ Néi. Nh÷ng h¹n chÕ cña c¸c c«ng cô tµi chÝnh kü thuËt vµ chÝnh s¸ch ®èi víi c¸c nguån lùc ®Çu vµo cña s¶n xuÊt ®· kh«ng t¹o ®ñ ®éng lùc vµ ®iÒu kiÖn ®Ó doanh nghiÖp ®æi míi c«ng nghÖ, thay ®æi hµnh vi øng xö phï hîp víi môc tiªu PTBV c«ng nghiÖp.

Víi nh÷ng lý do ®· nªu trªn, ®Ò tµi "ChÝnh s¸ch th−¬ng m¹i vµ c«ng nghiÖp nh»m ph¸t triÓn bÒn v÷ng c«ng nghiÖp ViÖt Nam" cã ý nghÜa cÊp thiÕt c¶ vÒ lý luËn vµ thùc tiÔn. T×nh h×nh nghiªn cøu cña ®Ò tµi Cho ®Õn nay ®· cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu cña c¸c t¸c gi¶ trong vµ ngoµi n−íc liªn quan ®Õn PTBV c«ng nghiÖp vµ chÝnh s¸ch ph¸t triÓn ®Ó thùc 4 hiÖn PTBV c«ng nghiÖp. Nh−ng ch−a cã c«ng tr×nh nµo ®−îc c«ng bè nghiªn cøu chÝnh s¸ch th−¬ng m¹i vµ c«ng nghiÖp nh»m thùc hiÖn PTBV c«ng nghiÖp. Cã thÓ t×m thÊy mét sè néi dung cã liªn quan víi chñ ®Ò trªn ë trong nh÷ng c«ng tr×nh thuéc 2 nhãm sau ®©y: a) Nhãm c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu lý luËn vµ thùc tiÔn vÒ ph¸t triÓn bÒn v÷ng c«ng nghiÖp.

C¸c c«ng tr×nh thuéc nhãm nµy ®Òu tËp trung vµo nh÷ng néi dung sau ®©y: - Qu¸ tr×nh nhËn thøc vÒ PTBV; x©y dùng Ch−¬ng tr×nh nghÞ sù 21 trªn thÕ giíi vµ ë ViÖt Nam, trong ®ã, cã ch−¬ng tr×nh PTBV c«ng nghiÖp. - Khai th¸c tµi nguyªn vµ ph¸t triÓn c¸c lÜnh vùc, c¸c ngµnh g¾n víi PTBV. - C¸c tiªu chÝ ph¸t triÓn bÒn v÷ng c«ng nghiÖp ë ViÖt Nam. Tiªu biÓu cho nhãm nµy bao gåm nh÷ng c«ng tr×nh sau ®©y: 1.

Trong khu«n khæ cña dù ¸n VIE/021/01 ®· cã 6 TËp bµi gi¶ng ph¸t triÓn bÒn v÷ng cña c¸c c¬ së ®µo t¹o sau ®©y ®· ®−îc viÕt vµ in thµnh s¸ch (2006): - Häc viÖn ChÝnh trÞ Quèc gia Hå ChÝ Minh - ViÖn Kinh tÕ vµ Ph¸t triÓn - §¹i häc Kinh tÕ quèc d©n - Khoa Kinh tÕ - Qu¶n lý tµi nguyªn m«i tr−êng vµ ®« thÞ. - §¹i häc Quèc gia Hµ Néi. - Häc viÖn Hµnh chÝnh quèc gia. - Tr−êng §¹i häc S− ph¹m Hµ Néi - ViÖn Nghiªn cøu s− ph¹m.

- Tr−êng Cao ®¼ng KÕ ho¹ch §µ N½ng. United Conference on Environment and Development (1992), Ch−¬ng tr×nh nghÞ sù 21 (tiÕng Anh). Vandineam, A (2001), ph¸t triÓn bÒn v÷ng: Lý thuyÕt vµ qu¸ tr×nh thùc hiÖn chuyÓn ®æi hÖ thèng kinh tÕ x· héi theo h−íng bÒn v÷ng, UNESCO. Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t− (2006), Bé chØ tiªu vµ c¬ së d÷ liÖu gi¸m s¸t ph¸t triÓn bÒn v÷ng ë ViÖt Nam.

b) C¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ t¸c ®éng cña c«ng nghiÖp vµ chÝnh s¸ch ph¸t triÓn c«ng nghiÖp theo ®Þnh h−íng ph¸t triÓn bÒn v÷ng. 5 Nh÷ng néi dung chñ yÕu ®−îc nghiªn cøu ë trong nhãm c¸c c«ng tr×nh nµy lµ: - T¸c ®éng cña ph¸t triÓn c«ng nghiÖp vµ ph¸t triÓn khu c«ng nghiÖp ®èi víi PTBV ë ViÖt Nam. - ChÝnh s¸ch ph¸t triÓn c«ng nghiÖp ViÖt Nam tõ nh÷ng n¨m ®æi míi ®Õn 2005 vµ t¸c ®éng cña nã ®Õn PTBV c«ng nghiÖp chñ yÕu trªn néi dung kinh tÕ. - Kinh nghiÖm quèc tÕ vÒ ph¸t triÓn khu c«ng nghiÖp.

- Ph©n tÝch sù kÕt hîp gi÷a c¸c chÝnh s¸ch trong ph¸t triÓn c«ng nghiÖp. - Qu¸ tr×nh ®« thÞ hãa g¾n víi ph¸t triÓn khu c«ng nghiÖp. - §Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p ph¸t triÓn c«ng nghiÖp cña ViÖt Nam trong nh÷ng n¨m tíi. Tiªu biÓu cho nhãm nµy cã thÓ kÓ ®Õn nh÷ng c«ng tr×nh sau ®©y: 1.

Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t− (2006), ¶nh h−ëng cña chÝnh s¸ch ph¸t triÓn c¸c khu c«ng nghiÖp tíi ph¸t triÓn bÒn v÷ng ë ViÖt Nam; Dù ¸n "Hç trî x©y dùng vµ thùc hiÖn ch−¬ng tr×nh nghÞ sù quèc gia ViÖt Nam" VIE/01/021. Phan §¨ng TuyÕt - Lª Minh §øc (2005), ChÝnh s¸ch c«ng nghiÖp theo ®Þnh h−íng ph¸t triÓn bÒn v÷ng, Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t− Dù ¸n "Hç trî x©y dùng vµ thùc hiÖn Ch−¬ng tr×nh nghÞ sù 21 quèc gia cña ViÖt Nam VIE/01/021. Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t− (2006), ChÝnh s¸ch ph¸t triÓn bÒn v÷ng ë ViÖt Nam, Dù ¸n "Hç trî x©y dùng vµ thùc hiÖn Ch−¬ng tr×nh nghÞ sù 21 quèc gia ViÖt Nam" VIE/02/021, H. Bé Th−¬ng m¹i - ViÖn Nghiªn cøu th−¬ng m¹i - Trung t©m T− vÊn vµ §µo t¹o kinh tÕ th−¬ng m¹i (1998), Th−¬ng m¹i - m«i tr−êng vµ ph¸t triÓn bÒn v÷ng ë ViÖt Nam, H.