Chương 1 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN VÀ HẢI ĐẢO 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu đã công bố liên quan đến chính sách phát triển kinh tế biển và hải đảo 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu đã công bố ở nước ngoài 1. Những công trình nghiên cứu về kinh tế biển và hải đảo Hầu hết các học giả khi nghiên cứu về kinh tế biển và hải đảo đều đề cao tầm quan trọng của kinh tế biển và hải đảo đến sự tăng trưởng và phát triển của địa phương ven biển nói riêng, của cả nền kinh tế nói chung.
Nghiên cứu của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (Organization for Economic Cooperation and Development - OECD), (2016): “The Ocean Economy in 2030 - Kinh tế biển năm 2030” khẳng định tầm quan trọng của kinh tế biển đối với sự phát triển thịnh vượng của nhân loại trong tương lai. Thực tế trên thế giới những năm qua đã cho thấy các chỉ tiêu như tạo việc làm, tăng trưởng kinh tế do bộ phận kinh tế biển mang lại cho các quốc gia là rất ấn tượng. Nghiên cứu đã đánh giá khái quát tình hình kinh tế biển của thế giới, phân tích xu hướng kinh tế toàn cầu, xu hướng biến đổi môi trường biển,. và chỉ ra tác động của chúng đến sự phát triển của các ngành công nghiệp gắn với biển.
Nghiên cứu cho rằng, đổi mới trong quản lý, sử dụng nhiều hơn các công cụ kinh tế và cơ sở kiến thức khoa học mạnh là một trong những chiến lược quan trọng mà các quốc gia có biển cần theo đuổi. Ngoài ra, nghiên cứu cũng đề cao cách tiếp cận theo hướng phát triển bền vững đối với kinh tế biển của các quốc gia. Cùng chung quan điểm với nghiên cứu trên của OECD, trong nghiên cứu: “The Asian experiencein developing the marintime sector: Some case studies and lessons for Malaysia - Kinh nghiệm phát triển kinh tế biển của một số nước Châu Á và bài học cho Malaysia” của Nazery Khalid, Armi Suzana Zamil và Farida Farid (2008) đã nêu bật vai trò và tầm quan trọng của ngành khai thác tài nguyên 7 biển, đặc biệt là khai thác dầu khí. Một trong các vấn đề quan trọng mà công trình nghiên cứu trên đã chỉ ra là khai thác khoáng sản là ngành rất dễ gây ô nhiễm môi trường.
Do đó, Nhà nước phải có chính sách về quản lý khai thác nguồn tài nguyên biển để sao cho hoạt động khai thác vừa có hiệu quả lại không ảnh hưởng tới vấn đề ô nhiễm môi trường. Nghiên cứu: “State of the U. Ocean and Coastal Economies: 2016 Update” của các tác giả: Judith T. Colgan, Pat Johnston, Dr.
Scorse và Maren Gardiner Farnum (2016) cho rằng, so với các quốc gia có biển khác trên thế giới thì kinh tế biển, kinh tế ven biển của Mỹ đóng góp một giá trị không tương xứng cao cho nền kinh tế nước này. Nghiên cứu sử dụng dữ liệu giai đoạn 2010-2014 để phân tích, đánh giá sự phát triển nền kinh tế biển, kinh tế ven biển của Mỹ. Trong chương 2 nghiên cứu về nền kinh tế ven biển, nghiên cứu cho thấy trong giai đoạn 2010-2014, nền kinh tế Mỹ phục hồi từ cuộc suy thoái nghiêm trọng của giai đoạn 2007-2009. Tăng trưởng GDP cả nước trung bình 1,8%/năm, việc làm tăng trưởng trung bình 1,6%/năm.
Nhờ có mô hình phát triển kinh tế phù hợp mà tốc độ tăng trưởng việc làm ở các khu vực ven biển là rất lớn, tăng nhanh hơn tỷ lệ tăng trưởng của dân số. Tuy nhiên, đây chỉ là một đánh giá đơn thuần dựa trên số liệu thực tế, chưa có sự phân tích sâu sắc tác động của các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế biển, kinh tế ven biển của Mỹ giai đoạn 2010-2014. Nghiên cứu: “The estimation of the ocean economy and coastal economy in South Korea - Dự báo kinh tế biển và kinh tế ven biển ở Hàn Quốc” của tác giả Kwang Seo Park (2014) khẳng định rằng, Hàn Quốc có ngành công nghiệp biển, công nghiệp tàu thủy hàng đầu thế giới, dịch vụ vận tải biển và dịch vụ cảng biển cũng có khả năng cạnh tranh đẳng cấp thế giới. Tuy nhiên, tác giả cho rằng, rất khó để biết được quy mô và tình trạng của các ngành công nghiệp đại dương trong nền kinh tế quốc gia Hàn Quốc vì nước này chưa có thống kê riêng đối với kinh tế biển, kinh tế ven biển.
Điều đó dẫn đến những khó khăn cho các nhà hoạch định kinh tế trong nước. Theo đó, tác giả dựa vào kinh nghiệm của Mỹ 8 để thực hiện việc phân tích và đưa ra các dự báo phát triển cho kinh tế biển và kinh tế ven biển ở Hàn Quốc đến năm 2020 thông qua các tiêu chí: GRDP, việc làm và số lượng doanh nghiệp. Những công trình nghiên cứu về chính sách phát triển kinh tế biển và hải đảo Nghiên cứu: “Land - Ocean interactions in the coastal zone - Sự tương tác giữa đất liền và đại dương ở vùng ven biển” của các tác giả R. Neil Adger và Irene Lorenzoni (1997).
Nghiên cứu tập trung vào đánh giá vai trò của các khu vực ven biển đối với nền kinh tế của các quốc gia, nghiên cứu xu hướng phát triển của các khu vực ven biển và tác động của xu hướng này đến việc sử dụng không gian biển và các nguồn lực của các quốc gia. Mặc dù đây là nghiên cứu thiên về mặt kỹ thuật, tuy nhiên, kết quả của nghiên cứu là tài liệu tham khảo có giá trị khoa học và thực tiễn cao đối với các nhà hoạch định chính sách quản lý và phát triển kinh tế ven biển cũng như có giá trị tham khảo tốt trong quá trình nghiên cứu luận án. Báo cáo “An Ocean Blueprint” của Ban Chính sách biển của Mỹ đã đề cập đến một quan điểm khá mới trong quản lý kinh tế biển, đó là quản lý tổng hợp biển. Các tác giả của báo cáo này đã đề cập đến quan điểm này dưới hình thức quản lý liên bang đối với các hoạt động kinh tế biển như quản lý các vùng nước, các vùng trầm tích bờ biển và quản lý bờ biển (Chương 9, chương 12).
Họ cho rằng: Quản lý tổng hợp biển là một trong các cách thức quản lý đa ngành nghề kinh tế biển, nhằm thoả mãn nhu cầu cần phải điều hoà, cân bằng giữa phát triển kinh tế với các vấn đề xã hội và bảo vệ môi trường. Quản lý tổng hợp biển ra đời nhằm khắc phục những bất cập do phương thức quản lý đơn ngành, riêng rẽ đã tồn tại từ lâu. Trong nghiên cứu “Chiến lược khai thác biển của Trung Quốc” của Dương Kim Thâm, Lương Hải Tân, Hoàng Minh Lỗ (1990), các tác giả đã đề cập khá toàn diện đến các nội dung của quản lý kinh tế biển ở Trung Quốc như: Khai thác hải sản, phát triển kinh tế hàng hải, phát triển du lịch biển, điều tra tài nguyên biển,. Các tác giả không chỉ phân tích hiện trạng của các ngành này 9 trong hiện tại, mà còn có những nghiên cứu mang tính dự báo dài hạn như dự báo trữ lượng, vạch ra chiến lược phát triển của những ngành này trong tương lai, cũng như đưa ra một số khuyến nghị chính sách đối với những ngành này.
Đặc biệt, về ngành khai thác hải sản, các tác giả cho rằng phải có các chính sách quản lý để phát triển một cách đồng bộ từ đánh bắt, nuôi trồng tới chế biến và xuất khẩu hải sản. Tổng quan các công trình nghiên cứu đã công bố ở trong nước 1. Những công trình nghiên cứu về kinh tế biển và hải đảo Tính đến thời điểm hiện tại, đã có rất nhiều tác giả trong nước nghiên cứu về hoạt động kinh tế biển và hải đảo, mỗi công trình nghiên cứu đều có những cách tiếp cận riêng, kết quả nghiên cứu có giá trị rất tích cực đối với nhiều mảng vấn đề có liên quan đến kinh tế biển và hải đảo.TS Bùi Tất Thắng có rất nhiều bài viết về kinh tế biển mang tầm nhìn chiến lược sâu sắc, trong đó có bài “Tầm nhìn kinh tế hải đảo: bài học và cơ hội của Việt Nam, báo Diễn đàn đầu tư, ngày 15/10/2012. Tác giả đã luận giải một cách khoa học về chiến lược biển Việt Nam, trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế, trước mắt cần tập trung đầu tư cho một số đảo có vị trí chiến lược về kinh tế, quốc phòng an ninh, có nhiều tiềm năng, tạo bứt phá để phát triển kinh tế phù hợp với từng vùng biển đảo, tạo lợi thế cạnh tranh, mang lại hiệu quả kinh tế như du lịch, nuôi trồng, đánh bắt thủy hải sản, đẩy mạnh đầu tư cơ sở hạ tầng, y tế, giáo dục để trong thời gian tới tạo sự bứt phá, có sức cạnh tranh quốc tế.
Trong nghiên cứu: “Đổi mới phát triển kinh tế ven biển”, Nxb Chính trị quốc gia của tác giả Lê Cao Đoàn (1999) đã đi sâu nghiên cứu những lợi thế của các địa phương ven biển, phân tích những hạn chế, yếu kém trong việc khai thác các lợi thế từ biển, từ đó đề xuất một số ý kiến xung quanh vấn đề làm thế nào để thay đổi cách khai thác nguồn tài nguyên biển cho các địa phương có biển, nhằm nâng cao hiệu quả khai thác, bảo tồn và gìn giữ các nguồn lợi từ biển. Tác giả Nguyễn Thanh Minh (2011) với bài viết “Tài nguyên biển và chính sách hợp tác về biển của Việt Nam”, được đăng trên Tạp chí Nghiên cứu 10 Đông Nam Á, số 5. Bài viết này tác giả phân tích những tiềm năng tài nguyên biển Việt Nam, tầm quan trọng của nó đối với sự phát triển kinh tế đất nước cũng như trong lĩnh vực an ninh, quốc phòng; những lợi thế cơ bản về vị trí địa lý của biển trong bối cảnh hội nhập quốc tế, tác giả phân tích nhiều khía cạnh như khu vực ven biển có lợi thế về phát triển các loại hình du lịch biển, khai thác cát thủy tinh, thềm lục địa có dầu khí, biển có nhiều nguồn lợi thủy sản giá trị. Từ đó, tác giả nêu lên những chính sách hợp tác quốc tế về biển của Việt Nam trong xu thế hội nhập.
Những công trình nghiên cứu về kinh tế biển và hải đảo của tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu Tác giả Lê Văn Bảy (2012) với nghiên cứu: “Cơ hội và thách thức phát triển dịch vụ logistics tại tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu”, tài liệu đào tạo Logistics và dịch vụ logistics của Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu.