Chính sách hỗ trợ vốn cho đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn

Tổng quan chính sách hỗ trợ vốn cho đồng bào DTTS tại Lạng Sơn. Phân tích thực trạng, đánh giá hiệu quả và đề xuất các giải pháp hoàn thiện.

• Tác giả: Chu Thị Hồng Thái
• Người hướng dẫn: TS. Hoàng Thị Bích Loan
• Trường học: Học viện Hành chính Quốc gia
• Chuyên ngành: Quản lý công
• Đề tài: Chính sách hỗ trợ vốn cho đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn định hướng ứng dụng
• Loại tài liệu: Đề án tốt nghiệp cao học
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách hỗ trợ vốn đồng bào DTTS tại Lạng Sơn

Chính sách hỗ trợ vốn cho đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) tại tỉnh Lạng Sơn là một trong những chương trình quan trọng nhằm hỗ trợ phát triển kinh tế-xã hội vùng miền núi. Đồng bào DTTS chiếm tỷ lệ đáng kể trên địa bàn tỉnh, đa số cư trú ở các khu vực sâu, xa, với điều kiện tự nhiên khó khăn, tỷ lệ hộ nghèo cao. Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH) là đơn vị chính thực hiện các chương trình hỗ trợ vay vốn cho nhóm đối tượng này, giúp họ có nguồn lực phát triển sản xuất kinh doanh, thoát khỏi tình trạng nghèo đói và nâng cao đời sống. Chính sách này thể hiện sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đối với các dân tộc thiểu số, tạo cơ hội bình đẳng trong phát triển kinh tế.

1.1. Định nghĩa và ý nghĩa của chính sách hỗ trợ vốn

Chính sách hỗ trợ vốn là các biện pháp tài chính nhằm cấp vốn vay với lãi suất ưu đãi cho đồng bào DTTS. Chính sách này có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, giúp giảm khó khăn trong tiếp cận vốn tại các ngân hàng thương mại. Thông qua hỗ trợ lãi suất và đơn giản hóa thủ tục vay vốn, chính sách góp phần quan trọng trong việc cải thiện đời sống, thúc đẩy sản xuất kinh doanh bền vững cho cộng đồng DTTS.

1.2. Bối cảnh và nhu cầu áp dụng tại Lạng Sơn

Tỉnh Lạng Sơn có địa hình miền núi, khí hậu khắc nghiệt, thường xuyên chịu thiên tai, bão lũ. Điều kiện tiếp cận công nghệ, kiến thức còn hạn chế, dẫn đến tỷ lệ hộ nghèo cao. Nhu cầu hỗ trợ vốn trở nên cấp thiết để giúp đồng bào DTTS phát triển sản xuất kinh doanh, nâng cao thu nhập và tạo việc làm bền vững trên địa bàn.

II. Thực trạng triển khai chính sách tại tỉnh Lạng Sơn

Hoạt động hỗ trợ vốn cho đồng bào DTTS tại Lạng Sơn đã được triển khai thông qua nhiều chương trình tín dụng chính sách. Ngân hàng Chính sách xã hội chi nhánh tỉnh đã ủy thác cho vay thông qua các tổ chức chính trị-xã hội như Hội Nông dân, với kết quả đạt được lũy kế đến hết năm 2023. Tổng nguồn vốn hỗ trợ được cấp từ giai đoạn 2021-2023 đã tạo điều kiện cho hàng nghìn hộ gia đình DTTS vay vốn phát triển. Tuy nhiên, still tồn tại một số khó khăn trong việc tiếp cận vốn, tỷ lệ nợ xấu trong một số khoảng, và sự phối hợp giữa các cơ quan chưa được tối ưu hóa hoàn toàn.

2.1. Các chương trình và nguồn vốn hiện có

Các chương trình hỗ trợ vốn tại Lạng Sơn bao gồm các sản phẩm tín dụng từ NHCSXH với lãi suất ưu đãi, được ủy thác qua các tổ chức. Tổng nguồn vốn được phân bổ dựa trên Mục tiêu quốc gia và Nghị quyết của Đảng bộ tỉnh. Số dư nợ của các chương trình cho thấy sự tham gia tích cực của người dân DTTS trong quá trình vay vốn phát triển sản xuất.

2.2. Kết quả đạt được và tồn tại

Đến hết 31/12/2023, chất lượng hoạt động tín dụng tại Lạng Sơn đã có những kết quả khả quan, nhưng đánh giá chỉ ra rằng còn cần cải thiện tỷ lệ nợ xấu, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Sự phối hợp giữa Văn phòng UBND tỉnh, Hội Nông dân và các cơ quan địa phương cần được tăng cường để tạo điều kiện tốt hơn cho đối tượng thụ hưởng.

III. Những thách thức và rào cản trong triển khai

Việc triển khai chính sách hỗ trợ vốn cho đồng bào DTTS tại Lạng Sơn gặp phải nhiều thách thức từ điều kiện tự nhiên, kinh tế-xã hội. Điều kiện khó khăn về địa hình, khí hậu, tiếp cận công nghệ khiến nhân dân DTTS khó áp dụng công nghệ cao trong sản xuất kinh doanh. Trình độ dân trí không đồng đều, một số người dân chưa hiểu rõ về quy trình vay vốn và quản lý vốn hiệu quả. Thủ tục vay vốn dù đã được đơn giản nhưng vẫn còn phức tạp với những người ít có trình độ học vấn. Ngoài ra, nguy cơ tái nghèo lớn, tỷ lệ nợ xấu trong một số chương trình vẫn còn cao, ảnh hưởng đến tính bền vững của chính sách.

3.1. Rào cản từ điều kiện tự nhiên và kinh tế

Địa hình miền núi, khí hậu khắc nghiệt, thiên tai bão lũ thường xuyên tại Lạng Sơn tạo rào cản cho hoạt động sản xuất. Hộ DTTS vay vốn phát triển nông nghiệp, chăn nuôi nhưng dễ bị tổn thất do thời tiết. Nguồn vốn vay cần được phân bổ hợp lý, hỗ trợ nội dung sản xuất phù hợp với điều kiện địa phương để giảm rủi ro.

3.2. Rào cản về trình độ dân trí và quản lý vốn

Trình độ dân trí không đồng đều là thách thức lớn. Nhiều hộ DTTS không hiểu rõ về quản lý vốn, kế toán, buồng kinh doanh hiệu quả. Thủ tục vay vốn, dù đơn giản hơn, vẫn phức tạp với những người có trình độ thấp. Cần tăng cường tập huấn, hỗ trợ kỹ thuật để nâng cao năng lực quản lý vốn và đảm bảo vay vốn mang lại hiệu quả thực tế.

IV. Giải pháp hoàn thiện chính sách hỗ trợ vốn

Để hoàn thiện chính sách hỗ trợ vốn cho đồng bào DTTS tại Lạng Sơn, cần tập trung vào nhiều giải pháp toàn diện. Thứ nhất, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn thông qua tập huấn và hỗ trợ kỹ thuật cho người vay. Thứ hai, đơn giản hóa thêm thủ tục vay vốn, giảm chi phí tiếp cận tín dụng. Thứ ba, phối hợp chặt chẽ giữa NHCSXH, các tổ chức chính trị-xã hội, UBND các cấp và địa phương để tạo hỗ trợ toàn diện. Thứ tư, xây dựng lộ trình triển khai rõ ràng với mục tiêu cụ thể, đánh giá thường xuyên hiệu quả và điều chỉnh kịp thời. Các giải pháp này sẽ giúp nâng cao năng lực kinh tế, phát triển bền vững cho cộng đồng DTTS Lạng Sơn giai đoạn 2021-2030.

4.1. Tăng cường hỗ trợ kỹ thuật và tập huấn

Cần thiết lập các chương trình tập huấn thường xuyên về quản lý vốn, kế toán, kỹ năng kinh doanh cho người vay DTTS. Hỗ trợ kỹ thuật từ các chuyên gia, cán bộ địa phương giúp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, giảm rủi ro. Liên kết với các cơ sở đào tạo, tổ chức xã hội để tạo nên mạng lưới hỗ trợ toàn diện cho người dân DTTS.

4.2. Cải thiện cơ chế và lộ trình thực hiện

Xây dựng cơ chế linh hoạt, phù hợp với điều kiện địa phương, giảm thủ tục hành chính. Rõ ràng mục tiêu, chỉ tiêu và lộ trình thực hiện chính sách đến năm 2030. Tăng cường phối hợp giữa các ngành, địa phương và NHCSXH để đảm bảo chính sách được triển khai hiệu quả, công bằng và bền vững cho tất cả hộ DTTS.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ VỐN CHO ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THIỂU SỐ 1. Cơ sở lý luận về chính sách hỗ trợ vốn cho đồng bào dân tộc thiểu số 1. Khái niệm về chính sách hỗ trợ vốn cho đồng bào dân tộc thiểu số Chính sách hỗ trợ vốn cho đồng bào dân tộc thiểu số chủ yếu được thực hiện bởi chính sách tín dụng xã hội qua hệ thống Ngân hàng chính sách xã hội. Tại Điều 1, Nghị định 78/2002/NĐ-CP ngày 04/10/2002 của Chính phủ về tín dụng đối với người nghèo và các đối tượng chính sách khác đã khẳng định: Tín dụng đối với người nghèo và các đối tượng chính sách khác là việc sử dụng các nguồn lực tài chính do Nhà nước huy động để cho người nghèo và các đối tượng chính sách khác vay ưu đãi phục vụ sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm, cải thiện đời sống; góp phần thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xoá đói giảm nghèo, ổn định xã hội [6].

Đây là một loại tín dụng mang tính chính sách và là hình thức tín dụng đặc biệt, có những đặc trưng cơ bản là: không vì mục tiêu lợi nhuận; đối tượng cho vay là người nghèo và các đối tượng chính sách khác theo quy định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ như: đồng bào dân tộc thiểu số, học sinh, sinh viên DTTS, hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo, hộ kinh doanh khu vực có điều kiện kinh tế khó khăn….; nguồn vốn để cho vay chủ yếu từ nguồn ngân sách nhà nước; cơ chế cho vay có tính ưu đãi (như thủ tục cho vay đơn giản, lãi suất thấp, hầu hết chương trình cho vay không phải thế chấp tài sản, có cơ chế xử lý rủi ro. Ngoài góp phần thực hiện Chương trình MTQG giảm nghèo bền vững, hiện nay chính sách tín dụng góp phần quan trọng trong thực hiện các Chương 9 trình MTQG xây dựng nông thôn mới, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Do đó chính sách hỗ trợ vay vốn cho đồng bào dân tộc thiểu số được hiểu là việc Nhà nước huy động các nguồn lực tài chính (chủ yếu là ngân sách Nhà nước) cho đồng bào DTTS được vay vốn với chính sách ưu đãi về lãi suất, thủ tục đơn giản, có có chế xử lý rủi ro… nhằm mục đích để cải thiện và nâng cao đời sống của đồng bào DTTS cả về vật chất và tinh thần như: về nhà ở, đất sản xuất, nước sạch và vệ sinh môi trường, giải quyết việc làm, hỗ trợ sản xuất… 1. Vai trò, ý nghĩa của chính sách hỗ trợ vốn cho đồng bào dân tộc thiểu số Việt Nam là Quốc gia đa dân tộc, với 54 dân tộc cùng sinh sống, phần lớn đồng bào DTTS sống ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, đường đi lại khó khăn, nhưng lại là địa bàn chiến lược về an ninh quốc phòng.

Đời sống của đồng bào DTTS đa số còn rất khó khăn, trình độ dân trí thấp, tỷ lệ hộ nghèo cao. Để hỗ trợ cho đồng bào DTTS thoát khỏi tình trạng đói nghèo, lạc hậu, Đảng và Nhà nước đã có nhiều chính sách tạo điều kiện cho đồng bào DTTS vươn lên thoát nghèo, thu hẹp dần khoảng cách giữa các vùng miền. Từ thực tiễn công tác giảm nghèo của đất nước ta trong thời gian qua, cho thấy, việc hỗ trợ vốn vay thông qua tín dụng chính sách xã hội có hiệu quả hơn nhiều so với các chính sách cấp phát, tài trợ cho không; thông qua quá trình vay vốn làm cho đồng bào DTTS dần tiếp cận với hệ thống, dịch vụ tài chính - ngân hàng, cơ chế thị trường, biết cách làm kinh tế, quan tâm nhiều hơn đến hiệu quả của đồng vốn, khơi dậy ý chí vươn lên thoát nghèo, tránh sự ỷ lại, trông chờ vào nhà nước. Vì vậy, tín dụng chính sách xã hội là chính sách hết sức nhân văn, là công cụ quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững và vươn lên làm giàu cho đồng bào DTTS và các đối tượng chính sách khác.

10 Từ đó cũng góp phần quan trọng trong việc ngăn chặn tệ nạn cho vay lãi nặng, "tín dụng đen", đảm bảo an sinh xã hội, an ninh trật tự và an toàn xã hội ở các địa phương, nhất là vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào DTTS, miền núi, biên giới…Việc đảm bảo cho đồng bào DTTS có đời sống kinh tế - xã hội ổn định, phát triển cũng góp phần ổn định tình hình chính trị, an ninh quốc phòng, phòng chống được việc các thế lực thù địch lợi dụng vấn đề dân tộc để chống phá Đảng và Nhà nước. Có thể khẳng định, chính sách hỗ trợ vay vốn cho đồng bào DTTS thông qua các chương trình tín dụng chính sách xã hội có vai trò, ý nghĩa vô cùng to lớn, "là "trụ cột", là "điểm sáng" trong việc thực hiện các Chương trình Mục tiêu quốc gia (MTQG) Giảm nghèo bền vững" [17], xây dựng nông thôn mới (NTM) và Chương trình phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi góp phần quan trọng vào thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội chung của cả nước, kéo gần khoảng cách phát triển giữa các vùng miền và giữa các dân tộc trong cả nước. Nội dung chính sách hỗ trợ vốn cho đồng bào dân tộc thiểu số Để thực hiện chính sách hỗ trợ vốn cho đồng bào DTTS Chính phủ, các cơ quan của Chính phủ phải thực hiện đồng bộ các nội dung được thực hiện chủ yếu bởi NHCSXH như sau: 1. Về nguồn vốn hoạt động và công tác huy động vốn Theo Thông tư số 62/2016/TT-BTC, ngày 15/4/2016 của Bộ Tài chính Hướng dẫn thực hiện quy chế quản lý tài chính đối với Ngân hàng Chính sách xã hội ban hành kèm theo Quyết định số 180/2002/QĐ-TTg, ngày 19/12/2002 và Quyết định số 30/2015/QĐ-TTg, ngày 31/7/2015 của Thủ tướng Chính phủ, nguồn vốn hoạt động của NHCSXH bao gồm: Vốn chủ sở hữu và các quỹ; vốn huy động; vốn nhận ủy thác của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước; vốn khác.

11 Trên thực tế, theo báo cáo của NHCSXH Trung ương hiện nay nguồn hoạt động bao gồm các nguồn như sau: (1) Vốn ngân sách Nhà nước cấp: vốn điều lệ, vốn thực hiện các chương trình tín dụng chính sách theo các Quyết định của Thủ tướng Chính phủ. (2) Vốn vay và huy động: Vốn vay Ngân hàng Nhà nước, vay và nhận ủy thác từ nước ngoài; nhận tiền gửi 2% của các tổ chức trong tín dụng Nhà nước; Phát hành trái phiếu NHCSXH được Chính phủ bảo lãnh; Huy động vốn của tổ chức, cá nhân trên thị trường. (3) Vốn nhận ủy thác từ ngân sách địa phương và các chủ đầu tư khác. (4) Các nguồn vốn khác.

Nguồn vốn của các địa phương bao gồm: (1) Vốn do NHCSXH Trung ương cấp; (2) Vốn huy động của các tổ chức, cá nhân trên thị trường và huy động tiền gửi tiết kiệm thông qua các Tổ TK&VV; (3) Nguồn vốn nhận ủy thác từ ngân sách địa phương [12]. Có thể thấy cơ cấu nguồn vốn phụ thuộc lớn vào ngân sách nhà nước; vốn hoạt động của địa phương phụ thuộc vào nguồn do trung ương cấp và ngân sách địa phương ủy thác, việc huy động các tổ chức, cá nhân và tiền gửi tiết kiệm thường không lớn do lãi suất gửi tại NHCSXH thấp, chủ yếu đến từ chính các đối tượng vay vốn gửi để thanh toán các khoản nợ chưa đến hạn nên số tiền gửi không nhiều, điều đó đồng nghĩa với việc số vốn cho vay không lớn thì số tiền gửi cũng không nhiều. Mặt khác nguồn vốn ủy thác từ ngân sách địa phương phụ thuộc rất lớn vào nguồn thu ngân sách của tỉnh, đối với các tỉnh có nguồn thu lớn thì việc ủy thác sang NHCSXH lớn và ngược lại. Các chương trình cho vay Các chương trình cho vay hỗ trợ cho đồng bào DTTS cũng như các đối tượng chính sách khác qua hệ thống NHCSXH đều do Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ quy định về đối tượng, tiêu chuẩn, mức vay, thời hạn cho vay.Qua 12 từng giai đoạn phát triển hệ thống NHCSXH, trước đây đã thực hiện nhiều chương trình cho vay đối với các đối tượng là đồng bào DTTS như: Cho vay đi làm việc ở nước ngoài đối với người lao động thuộc diện hộ nghèo, người DTTS; cho vay giải quyết đất ở và giải quyết việc làm cho đồng bào DTTS nghèo, đời sống khó khăn vùng Đồng bằng Sông Cửu Long; Cho vay vốn phát triển sản xuất đối với hộ đồng bào DTTS đặc biệt khó khăn; Cho vay vốn để hỗ trợ đất sản xuất, chuyển đổi nghề và đi xuất khẩu lao động cho hộ đồng bào DTTS nghèo, và hộ nghèo ở xã, thôn, bản đặc biệt khó khăn… Đến nay các chương trình cho vay trên đã được thay thế bằng các chương trình cho vay khác ưu việt hơn, đa dạng về lĩnh vực, linh hoạt về đối tượng cho vay, tựu chung lại có các chương trình cho vay chính mà đồng bào DTTS được thụ hưởng như sau: - Cho vay hộ nghèo - Cho vay hộ cận nghèo - Cho vay hộ mới thoát nghèo - Cho vay học sinh sinh viên - Cho vay hỗ trợ, tạo việc làm, duy trì và mở rộng việc làm - Cho vay người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng - Cho vay nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn.

- Cho vay hộ sản xuất kinh doanh tại vùng khó khăn - Cho vay thương nhân hoạt động thương mại tại vùng khó khăn - Cho vay ưu đãi để mua, thuê mua nhà ở xã hội; xây mới hoặc cải tạo, sửa chữa nhà ở. - Cho vay hỗ trợ đất ở, nhà ở; cho vay hỗ trợ phát triển vùng trồng dược liệu quý; cho vay hỗ trợ đất sản xuất, chuyển đổi nghề và cho vay hỗ trợ phát triển sản xuất theo chuỗi giá trị [12, tr. Ngoài ra, còn một số chương trình cho vay khác, các chương trình cho vay với nội dung phong phú, đa dạng đối tượng thụ hưởng, do đó đông đảo đồng bào DTTS có thể được thụ hưởng chính sách, với lãi suất ưu đãi (tùy 13 từng chương trình mà quy định lãi suất có sự khác nhau, dao động từ 3,3% đến 9%/năm), thủ tục vay vốn đơn giản, đa số không phải thế chấp tài sản và chủ yếu ủy thác qua các tổ chức chính trị - xã hội (CTXH).