CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ ĐỐI VỚI ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI 1. Khái quát chung về thực hiện chính sách hỗ trợ đối với đại biểu Quốc hội 1. Một số khái niệm cơ bản Thực hiện chính sách Chính sách công có vị trí, vai trò hết sức quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội của các quốc gia. Hiện nay, vẫn chưa có một định nghĩa thống nhất về chính sách công.
Tuy nhiên, nhìn chung, chính sách công được nhìn nhận là chính sách của Nhà nước, do Nhà nước đề ra và được Nhà nước sử dụng để tác động vào các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội nhằm đạt được mục tiêu định hướng đã đề ra. Chính sách công là công cụ hữu hiệu, chủ yếu cho Nhà nước trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình. Việc ban hành và thực hiện chính sách công cuối cùng là nhằm mục đích duy trì sự tồn tại, phát triển của Nhà nước. Theo cuốn sách “Chính sách công” của PGS.
Phạm Quý Thọ và Th.S Nguyễn Xuân Nhật chủ biên thì chính sách công được xem là “những định hướng mục tiêu và biện pháp hành động, được Nhà nước lựa chọn và ban hành như một công cụ quản lý của Nhà nước, nhằm giải quyết các vấn đề công cộng được lựa chọn, và được bảo đảm thực thi bởi các chủ thể có thẩm quyền” [25, tr. Chính sách công từ khi khởi sự cho đến khi xác định được hiệu quả của chính sách trong đời sống xã hội là một quy trình chính sách bao gồm các giai đoạn khác nhau như: xác định vấn đề chính sách, hoạch định chính sách, thực thi chính sách, đánh giá chính sách… và giữa các giai đoạn có mối liên hệ hết sức chặt chẽ, có tính liên tục, và có cả tính biến động. Có thể thấy, thực hiện chính sách trước hết là một khâu hợp thành quy trình chính sách. Vậy thực hiện chính sách thực chất là gì và có ý nghĩa như thế nào trong quy trình chính sách? 16 Từ điển Tiếng Việt định nghĩa cụm từ “thực hiện” là: “1.
Bằng hoạt động làm cho trở thành sự thật. Làm theo trình tự, phép tắc nhất định” [33, tr. Với cách hiểu đó, thực hiện chính sách chính là Nhà nước bằng các hoạt động cụ thể để đưa một chính sách nào đó vào thực tiễn đời sống xã hội nhằm thực hiện được mục tiêu đã đề ra. Thực hiện chính sách có tầm quan trọng đặc biệt trong một chu trình chính sách.
Nhà nước hoạch định và xây dựng chính sách nhưng chính sách được đề ra sẽ chỉ nằm trên giấy tờ nếu như chính sách đó không tham gia vào quá trình vận động của đời sống, tức phải được triển khai, thực hiện trong thực tế. Tổ chức thực hiện chính sách có ý nghĩa quyết định đối với sự thành bại của một chính sách. Nếu thiếu vắng công đoạn này thì chu trình chính sách không thể tồn tại. Tổ chức thực hiện chính sách tốt không những mang lại lợi ích to lớn cho các nhóm đối tượng thụ hưởng, mà còn góp phần làm tăng uy tín của nhà nước trong quá trình quản lý xã hội.
Quá trình thực thi chính sách hoàn toàn có thể làm biến dạng, thay đổi chính sách ban đầu. Ngược lại, việc thực hiện chính sách một cách có trách nhiệm có ý nghĩa quyết định đến sự thành, bại của một chính sách. Tổ chức thực hiện chính sách chính vì thế được xem là “trung tâm kết nối các giai đoạn trong quy trình chính sách thành một hệ thống” [25, tr. Tổ chức thực hiện chính sách là để khẳng định tính đúng sai của chính sách.
Qua tổ chức thực hiện chính sách giúp cho chính sách ngày càng hoàn chỉnh. Từ những phân tích nêu trên, có thể hiểu khái niệm “thực hiện chính sách” như sau: Thực hiện chính sách là một giai đoạn quan trọng trong chu trình chính sách công. Đây là giai đoạn nhằm hiện thực hóa chính sách, biến ý đồ chính sách thành hiện thực. Tổ chức thực hiện chính sách là một tất yếu khách quan để duy trì sự tồn tại của công cụ chính sách theo yêu cầu quản lý nhà nước, nhằm đạt được những mục tiêu chính sách đã đề ra.
Nói cách khác, “tổ chức thực hiện chính sách công chính là toàn bộ quá trình chuyển ý chí của chủ thể trong chính sách thành hiện thực với đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu định hướng” [25, tr. Thực hiện chính sách hỗ trợ đối với đại biểu Quốc hội 17 Thứ nhất, về đại biểu Quốc hội Điều 79, Hiến pháp 2013 đã khẳng định: “ĐBQH là người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của Nhân dân ở đơn vị bầu cử ra mình và của Nhân dân cả nước” [17, tr. ĐBQH Việt Nam là người được cử tri Việt Nam trực tiếp bầu ra theo nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín. Thông qua các đại biểu và thông qua Quốc hội, nhân dân Việt Nam sử dụng quyền lực của mình để định đoạt các vấn đề của đất nước.
Do đó, ĐBQH có quan hệ gắn bó mật thiết với nhân dân, chịu sự giám sát của nhân dân địa phương và nhân dân cả nước, chịu trách nhiệm trước nhân dân, bị cử tri bãi miễn nếu không hoàn thành nhiệm vụ đại biểu. Có thể thấy, ĐBQH có vị trí, vai trò hết sức quan trọng. ĐBQH là một trong những yếu tố cấu thành quan trọng của Quốc hội và là một trong những chủ thể trực tiếp thực hiện các hoạt động của Quốc hội. Với vị trí pháp lý đặc biệt, ĐBQH trở thành cầu nối kết chặt mối quan hệ bền vững giữa chính quyền nhà nước với nhân dân.
Vị thế của ĐBQH hiện nay ngày càng được nâng cao, vì: “ĐBQH về bản chất mới thực sự là trung tâm trong mọi hoạt động của Quốc hội” [27, tr. Hiệu quả hoạt động của Quốc hội được thể hiện phần lớn qua kết quả hoạt động của các ĐBQH. Mỗi một cá nhân đại biểu hoạt động tích cực, hiệu quả sẽ góp phần làm nên một Quốc hội hoạt động thực chất, chất lượng. Cũng chính vì vị trí, vai trò hết sức quan trọng của ĐBQH, do đó, một mặt đòi hỏi bản thân người đại biểu phải đáp ứng được những tiêu chuẩn đề ra, hội tụ được những phẩm chất, năng lực phù hợp, xứng tầm, mặt khác phải có những chính sách để đảm bảo hỗ trợ cao nhất cho đại biểu trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của mình.
Thứ hai, về chính sách hỗ trợ đối với đại biểu Quốc hội Theo Từ điển tiếng Việt thì “hỗ trợ” là sự “giúp đỡ lẫn nhau, giúp đỡ thêm vào” [33, tr. Như vậy, ở đây, sự hỗ trợ ĐBQH không có nghĩa là làm thay, làm hộ, mà chỉ là sự trợ giúp, giúp đỡ thêm vào để ĐBQH có thể thực hiện tốt hơn nhiệm vụ của mình. Hỗ trợ đối với ĐBQH có thể được thực hiện thông qua các hình 18 thức như: hỗ trợ bằng thể chế, bằng các cơ chế cụ thể; hỗ trợ về thông tin; hỗ trợ về nhân lực như sử dụng chuyên gia, tư vấn, giúp việc; hỗ trợ về tài chính, kinh phí. Chính sách hỗ trợ đối với ĐBQH là một dạng của chính sách công.
Do đó, chính sách hỗ trợ đối với ĐBQH mang những nét đặc trưng của chính sách công. Chính sách này do Đảng, Nhà nước, các cơ quan có thẩm quyền của nhà nước như: Chính Phủ, Quốc hội, UBTVQH. đề ra và hướng tới mục tiêu chủ yếu là trợ giúp, tạo điều kiện cho ĐBQH về các mặt như: thông tin, tài chính, nhân lực giúp việc, bồi dưỡng, đào tạo. để ĐBQH có thể thực hiện tốt nhất nhiệm vụ, quyền hạn được giao, xứng đáng là người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân.
Từ những phân tích trên đây, có thể hiểu chính sách hỗ trợ đối với ĐBQH là tổng thể những chủ trương, biện pháp, cách thức và phương tiện pháp lý, tài chính, thông tin, nhân lực… để trợ giúp cho ĐBQH trong thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được giao theo luật định. Thứ ba, về thực hiện chính sách hỗ trợ đối với đại biểu Quốc hội Thực hiện chính sách hỗ trợ đối với ĐBQH là việc đưa chính sách đi vào cuộc sống, triển khai thực hiện chính sách trên thực tế. Việc thực hiện chính sách hỗ trợ ĐBQH cũng như việc tổ chức thực hiện chính sách nói chung tuân theo quy trình nhất định với những bước triển khai khác nhau như: xây dựng kế hoạch triển khai; tuyên truyền, phổ biến chính sách; phân công phối hợp thực hiện chính sách; duy trì chính sách; điều chỉnh chính sách; theo dõi, kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện chính sách; đánh giá tổng kết rút kinh nghiệm… Để đảm bảo chất lượng tổ chức thực hiện chính sách hỗ trợ đối với ĐBQH, cần phải thực hiện đúng và đầy đủ nội dung các bước tổ chức thực hiện chính sách; đề cao trách nhiệm của các chủ thể tham gia tổ chức thực hiện chính sách, chủ động đề xuất các biện pháp, giải pháp để tổ chức thực hiện các bước có hiệu quả. Bên cạnh đó, việc thực hiện chính sách hỗ trợ đối với ĐBQH cũng cần phải đảm bảo những yêu cầu nhất định như: phải căn cứ trên quy định pháp luật; đảm bảo sự công bằng cho các đối tượng thụ hưởng chính sách (các đại biểu đều phải được cung cấp sự hỗ trợ như nhau); các hỗ trợ cần thực hiện ở mức tối đa, tốt nhất 19 có thể; hỗ trợ theo đúng trách nhiệm được giao (trách nhiệm cơ quan, cá nhân đến đâu, thực hiện đầy đủ đến đó); phải phù hợp với khả năng thực tế (điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước, năng lực của bộ máy giúp việc hiện có).
Như vậy, thực hiện chính sách hỗ trợ đối với ĐBQH là sự triển khai thực hiện chính sách hỗ trợ đối với ĐBQH trong thực tiễn. Cụ thể hơn, đó là sự triển khai thực hiện các chủ trương, biện pháp, cách thức. để trợ giúp cho ĐBQH trong thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được giao theo luật định. Chính sách hỗ trợ đối với ĐBQH được thực hiện theo quy trình với nhiều bước khác nhau và trong quá trình đó phải đáp ứng những yêu cầu, tiêu chuẩn nhất định nhằm đảm bảo hỗ trợ tốt nhất cho ĐBQH.
Ý nghĩa của thực hiện chính sách hỗ trợ đối với đại biểu Quốc hội Việc thực hiện chính sách hỗ trợ đối với ĐBQH có ý nghĩa quan trọng và cần thiết. Cụ thể: - Với tính chất đại diện và địa vị pháp lý đặc biệt, ĐBQH được trao những quyền hạn và phải thực hiện những nhiệm vụ theo luật định.