Chương I NHUNG VAN DE LÝ LUẬN VE VAI TRÒ CUA THANH TRA. CHÍNH PHU BOI VỚI VIỆC KIEM SOÁT QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM 111 Khái quát về soát quyền lực nhà nước LLL Rhái niệm kiểm soái quyén lực nhà mước Nhà nước là một tổ chức đặc biệt trong xã hội, do đó quyển lưc nha nước (QLNN) la loại quyền lực đc biết, bởi nó vữa mang ¥ chí của nhân đân. lại vừa mangy chỉ của giai cấp thông trị, lực tac đông của nó lên xã hội là rat có thể đem lại sự phát triển thịnh vượng cho quốc gia va cũng có thé dữ khiến cho quốc gia suy vong va lac hau đi, theo quan điểm của TS Bủi Xnén Phái "Nấm giữ quyển lực nhà nước và sử đụng quyễn lực nhà nước nue th nào có một ÿ nghĩa vô cing to lớn, tác đông manh nỗ lên sie phát triển của loài người nói cining và của mỗi thành viên trong xã hội nói riêng”` do vậy, để cơ chế vận hảnh QUNN được tôi uu và được sử dụng vào những mục dich dem lại các lợi ich chung cho zã hội thì điều quan trong là phải vừa thực thi lại vừa phải kiểm soát được quyền lực nhà nước (KSQLNN). Cum từ “kiểm soát” theo từ điển tiếng việt được định nghĩa la: “xem xét đỗ phát hiện, ngăn chặn những gì trái với quy định.
Vì vậy, mục đích của KSQLNN là phát hiện và ngăn chăn các hành vi sử dụng QUNN để lâm những việc sai trái, không tuân theo quy định của pháp luật, có thể hiểu rộng. hơn là lêm hạn chế di sự “tha hóa và biển chất” của QLNN theo chiêu hướng xâu, lam cho QLNN phải được sử dụng vào những mục đích tốt, có lợi. Trong nhiều quan điểm pháp lý liên quan đền khái niệm KSQLNN, thi tác giả thay ˆ Nguễn en Đen (Cian ws, 2009),"Øng dnware và nốt ng co cân adn Pit a8 10 “vn công việt rực ryển, dia ity cần mp Arata stn olden VEN EISGBEE Ia co C3¥ Ale tay cấp ng 11/4/2020, 10 hai quan điểm phủ hop vẻ khải niềm này đổi với giai đoạn hiện nay, thứ: nhất theo quan điểm của GS.TS Nguyễn Minh Đoan thi khái niệm của KSQLNN được hiễu là “todn bộ những hoạt đông xem xét, theo dõi. đinh giá, hiững biện pháp mà thông qua đô cô thé ngăn ngừa, loại bd những nguy cơ, những việc lầm sai trái ctia nhà nước, cơ quan nhân viên nhà nước trong việc tổ chức và thực hiện quyền iực nhà nước, bảo adm cho quyền lực nhà: nước được tổ cinức và thực hiện ding muc đích mong muỗn và đạt được hiệu quả cao"Š, thứ hai là quan điểm của GS TS Đảo Trí Úc cho rang kiểm soát quyển lực “id ioại hoạt động quyễn iực thé lện mốt liễn hệ giữa cim thé quyén lực với khách thé của nó nhằm theo đối, kiém tra quá trình thực hiện các nhiệm vụ.
chức năng và thẩm quyền bảo đâm đề khách thể phải nằm trong quỹ đao của các yêu cầu về quyễn iực được xác đinh trong hién pháp, pháp luật và các đồi hỏi khác của chủ thé quyên lực "*. Như vay, từ hai khái niệm trên cho thấy, việc KSQLNN gồm nhiễu các hoạt động phức tap khác nhau như: xem xét, theo dõi, kiểm tra, thanh tra, giám sát. để đưa ra các đánh giá v việc thực hiện quyển lực của nha nước, nhằm phát hiện những ‘hanh vi sai trái của cơ quan va cá nhân( chủ thé sử dựng quyên lực nhà nước) hay lả xem quyển lực đó có được thực thí đúng hay sai, có vượt quá giới hạn. không, Trong đó việc KSQLNN bao gồm c& chủ thể kiểm soát( nhân dân, cơ quan nha nước) va đổi tương bị kiểm soát(cá nhân, cơ quan năm giữ quyền ựo) luôn tác động qua lại lẫn nhau với nhiều cách thức và mức độ khác nhau.
tủy theo hoàn cảnh vả nhiệm vụ, chức năng, nội dung kiểm soát được quy. định trong hiển pháp vả pháp luật. Nha nước với vị trí lả chủ thé kiểm soát quyền lực nhưng cũng lả đổi tương của kiểm soát quyên lực, trong xã hội nha ˆ Đăng Minh Trân. Về Công go-Doin Dic Lượng T Thị Nẹt Đảng chữ Điển, 2019), sch “Cae cơ chế uậc gu arta Hà Nosa 334 pháp alm so? gud nhànnước",Neh Chie * Ding Minh TNân Vij Công go Doin Đức LươngTì Thị Ng Đảng cin, 2019), sch “Cae cơ chế php Iain sot ngân beens ncbe, sd.
238 " nước nắm giữ vai trò to lớn đối với sự phát triển chung, khi nhả nước đứng. vững thì sã hội đứng vững, khi nhà nước sụp dé thi 2 hội loạn lạc, do đó việc kiểm soát quyên lực nha nước la việc quan trọng va cấp bách trong từng giai đoạn xây dựng nhà nước.12 Lý do cầu phải kiểm soát quyên lực nhà nước QUNN ia quyển lực quan trong trong x8 hồi, việc cân phải kiểm soát nó được thực hiên béi nhiễu lý do khác nhau, song tựu trung lại có thể nhận định một số lý do căn ban như: Ij do thứ nhắt. xuất phát từ cơ ché vận hảnh của quyền lực, trong đặc điểm của quyển lực thi luôn bao gồm hai bên đó là chủ thé sit dụng quyền lực và đối tượng phục tùng quyển lực, do đó quyển lực chỉ được thiết lập khi mệnh lệnh của chủ thé được đôi tượng phục ting. Khi đối tượng phục tùng rồi thì cần phải xem xét, theo đối xem đối tương có thực hiền đúng những gì ma mệnh lệnh dé ra hay không, hoặc nêu xây ra sự chồng đối thì chủ thể phải bằng khả năng hoặc sức mạnh của minh để cưng chế, ngăn chăn lại Ij do thie hat.
xuất phat từ sự mong muén phát triển cia QLNN, bởi QLNN rat phức tap, thé hiện ở nhiễu lĩnh vực ma no tác động, no có thé phát triển nhiều hướng khác nhau hoặc lả không phát triển, lễ tổ chức va van hành. tốt QLNN cần phải có cơ chế vận hành khoa học, phủ hợp với sự phát triển. Qua việc KSQLINN mới có thể biết được QLNN khi thực hiến có dem lại lợi ích, đạt hiệu quả hay không, can thay đổi như thé nao để phát triển nó trên cơ sở khoa học vả phù hop với thực tiễn. Tý đo thứ bar việc KSQLNN xuất phát từ nhu câu mong muốn đạt được.
lợi ich của giai cấp thông trị, bởi đây là giai cấp lãnh đạo toàn xã hội, ngoài việc sử dung QLNN để dem lại các lợi ích chung thi ho cứng muén có được. những lợi ích riêng, do đó giai cấp nay cẩn kiểm soát để xem quyền lực của họ có thực hiện đúng hay không, có đem lai lợi ích cho họ hay không, có hoạt động hiệu để đạt được mục đích ma họ mnưu cầu. If do thứ he việc KSQLNN xuất phát từ nhu câu loi ích nhân dân, đời hỏi chính đóng và tư nhiên phải KSQLNN. Nhân dân được xem là chủ thé quan trong của đất nước, QUNN xuất phát từ nhân dân, do nhân dân ủy quyển cho nhà nước, nhân dân thảnh lập lên nha nước, tạo điểu kiện cho nhà nước quản lý, do vay để xem QUNN có thực hiện đúng theo ý chi của nhân dén hay không, có dem lại lợi ich cho nhân dân hay không, nên nhân dân cẩn phải KSQLNN If do tint nấm.
day là lý do quan trọng nhất của việc cần KSQLNN, ti “quyển lực nhà nước luôn có xu hướng bị tha hóa ”Õ. Chủ thé của quyên. lực suy cho cùng vẫn là do con người nắm giữ, thực hiện bằng ý chi của con người, mà con người luôn tổn tại cã y tốt và ý xếu do vay quyền lực có thể được sử dụng vào nhiéu mục đích khác nhau bao gồm cả tốt xấu, mà sức tác đồng của nó rất lớn vào sự tôn tại của một xã hôi hoặc rộng hơn 1a mốt quốc gia nên nếu nó bị tha hóa, suy thoái thì sé dan đến những hậu quả xau, tiểu hiện của sự tha hóa quyên lực là: sư lộng quyển; lạm quyển, sử dụng. quyển lực tùy tiện, lợi dung quyển lực để đạt lợi ích riêng.
tắt cả những sự tha hóa nay đều dem lại cho cả nha nước vả xã hội những vết thương lớn, nó nguy hiểm ở chỗ day là vết thương rỉ máu từ tử, mà lại đâm rất sâu, mốt khi để sự tha hóa quyền lực nha nước đến cực điểm sẽ không còn cách nao cứu vấn và chữa lảnh, lả nguyên nhân lớn nhất khiên đạo đức xã hội xuống cấp, văn hóa suy đổi, dân tộc mắt dẫn sức manh nổi sinh, x8 hội tr tré, quốc gia không thé hưng thịnh và không có đủ sức mạnh để tự vệ. Ngyấn Minh Dom (Chủnhiệm đồ ti,3009), Øg ấn te nhà ước và mộtsẩngng co Wn cầm qui ôn TIÊN," 088 110 1 1.3 Chủ thé, doi tượng, nội dung kiêm soát quyên lực nhà nước. a) Chit thé thục hiện kiểm soát quyển lực nhà nước Chủthể thực hiện KSQLNN là các cơ quan, tổ chức, cá nhân có chức. năng, nhiệm vụ, quyển hạn được pháp luật quy định để KSQLNN, gồm có các chủ thé sau: các cơ quan nha nước, nhân dân, tổ chức xã hội (tổ chức kinh tế, td chức tôn giáo, tổ chức liên quan đến văn hóa; tổ chức phi chính phủ, .), tổ chức đăng phái chính trị -_ Các cơ quan nba nước thực hiện KSQLNN là các cơ quan có chức năng, nhiệm vụ, quyên han thực hiện việc thanh tra, kiểm tra, giám sat, theo dõi việc thực thi QUNN cũa các cơ quan, nhân viên nhà nước, nêu.
phát hiện ra các hành vi vi pham pháp luật trong thi hành công vụ, QUNN được sử dung không đúng thi sẽ có biên pháp, phương thức để xử lý. Như ở Việt Nam hiện nay các cơ quan đó lả: Quốc hội (Ủy ban. của Quốc hội, đại biểu Quốc hội), Hồi đồng nhân dân các cấp, Chính phủ (trong đó có cơ quan Thanh tra Chính phủ là cơ quan đứng đầu ngành thanh tra, KSQLNN của Chính phủ thực hiện kiểm soát chính va thường xuyên), các cơ quan thanh tra ở bộ và địa phương, Viện Kiểm sat nhân dén; Tòa án nhân dân, Mặt trận tổ quốc Viết Nam., ngoài ra, trong mỗi cơ quan nha nước lại có một bô phận thanh tra, kiểm tra tiếng ~ Nân dân là chủ thể tối cao của QLNN, thông qua các quy định về quyền và nghĩa vụ trong hiền pháp và pháp luật, nhân dân tham gia vao việc KSQLNN bằng các biện pháp và hình thức khác nhau như. giám sat hoặc có thể thông qua các hình thức dân chủ trực tiép, giản tiếp, hình thức dân cũ ở cơ s.
Trong quá trình thực hiện quản lý xã hội của nba nước, nhân dân phát hiện ra những việc làm sai, quyết định trái 14 pháp luật của cơ quan, nhân viền nha nước thi nhân dân có quyển khiêu.