Luận án tiến sĩ về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại cấp tỉnh ở Việt Nam

Luận án tiến sĩ phân tích quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại các tỉnh Việt Nam, đề xuất giải pháp cải thiện hiệu quả.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Quản Lý Nhà Nước
• Đề tài: Bảo Vệ Quyền Lợi Người Tiêu Dùng Tại Cấp Tỉnh Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết nghiên cứu của đề tài
• Câu hỏi nghiên cứu của Luận án
• Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• 1.2. Các nghiên cứu về lý luận, vai trò của người tiêu dùng, bảo vệ người tiêu dùng và các hướng dẫn bảo vệ người tiêu dùng
• 1.3. Các nghiên cứu về quy định pháp luật bảo vệ người tiêu dùng, cơ chế giải quyết tranh chấp tiêu dùng
• 1.4. Các nghiên cứu về bảo vệ người tiêu dùng trong một lĩnh vực cụ thể và vấn đề hợp tác, phối hợp bảo vệ người tiêu dùng
• 1.5. Các nghiên cứu về vai trò, chức năng, tổ chức bộ máy của cơ quan nhà nước và tổ chức tham gia bảo vệ người tiêu dùng
• 1.6. NỘI DUNG KẾ THỪA VÀ KHOẢNG TRỐNG NGHIÊN CỨU
• 1.6.1. Nội dung kế thừa
• 1.6.2. Các khoảng trống nghiên cứu của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG TRÊN ĐỊA BÀN CẤP TỈNH
• 2.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG TRÊN ĐỊA BÀN CẤP TỈNH
• 2.1.1. Một số khái niệm
• 2.2. Vai trò của quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên địa bàn cấp tỉnh
• 2.3. Nội dung quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên địa bàn cấp tỉnh
• 2.4. Công cụ quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên địa bàn cấp tỉnh
• 2.5. Các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên địa bàn cấp tỉnh
• 2.6. Các tiêu chí đánh giá quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên địa bàn cấp tỉnh
• 2.7. KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VÀ BÀI HỌC CHO VIỆT NAM
• 2.7.1. Kinh nghiệm của Nhật Bản
• 2.7.2. Kinh nghiệm của Hàn Quốc
• 2.7.3. Bài học kinh nghiệm rút ra cho Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG TRÊN ĐỊA BÀN CẤP TỈNH Ở VIỆT NAM
• 3.1. KHÁI QUÁT THỰC TRẠNG VI PHẠM QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG Ở VIỆT NAM
• 3.1.1. Tình hình khiếu nại của người tiêu dùng
• 3.1.2. Một số hành vi vi phạm quyền lợi người tiêu dùng hiện nay ở nước ta
• 3.2. THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CÁC NỘI DUNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG TRÊN ĐỊA BÀN CẤP TỈNH
• 3.2.1. Thực trạng ban hành các văn bản nhằm cụ thể hóa chính sách, pháp luật, chương trình, kế hoạch thực hiện bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên địa bàn cấp tỉnh
• 3.2.2. Thực trạng tổ chức, bộ máy quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên địa bàn cấp tỉnh
• 3.2.3. Thực trạng thực hiện các trách nhiệm quản lý nhà nước được giao để thực thi pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên địa bàn cấp tỉnh
• 3.2.4. Thực trạng kiểm tra, kiểm soát quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên địa bàn cấp tỉnh
• 3.3. THỰC TRẠNG CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG TRÊN ĐỊA BÀN CẤP TỈNH
• 3.3.1. Nhân tố chủ quan
• 3.3.2. Nhân tố khách quan
• 3.4. ĐÁNH GIÁ CHUNG
• 3.4.1. Một số kết quả đạt được
• 3.4.2. Một số tồn tại, hạn chế
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG TRÊN ĐỊA BÀN CẤP TỈNH Ở VIỆT NAM
• 4.1. BỐI CẢNH VÀ DỰ BÁO XU HƯỚNG VI PHẠM QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG THỜI GIAN TỚI
• 4.1.1. Dự báo xu hướng
• 4.2. QUAN ĐIỂM VÀ ĐỊNH HƯỚNG HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ BẢO VỆ NGƯỜI TIÊU DÙNG TRÊN ĐỊA BÀN CẤP TỈNH
• 4.2.1. Định hướng chung
• 4.3. GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ BẢO VỆ NGƯỜI TIÊU DÙNG TRÊN ĐỊA BÀN CẤP TỈNH
• 4.3.1. Giải pháp đối với các cơ quan quản lý nhà nước cấp tỉnh về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
• 4.3.2. Kiến nghị đối với Nhà nước, các cơ quan QLNN cấp trung ương và các chủ thể có liên quan khác
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC: DANH MỤC VĂN BẢN PHÁP LUẬT LIÊN QUAN TỚI BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG ĐANG CÓ HIỆU LỰC

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết nghiên cứu của đề tài

Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (quyền lợi người tiêu dùng) là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế. Tại Việt Nam, việc thực hiện chính sách bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đã được chú trọng từ sớm, với sự ra đời của Pháp lệnh Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng vào năm 1999 và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng vào năm 2010. Tuy nhiên, thực trạng vi phạm quyền lợi người tiêu dùng vẫn diễn ra phổ biến, với nhiều hình thức tinh vi và phức tạp. Điều này đòi hỏi sự can thiệp mạnh mẽ từ phía Nhà nước, đặc biệt là ở cấp tỉnh, nơi mà các cơ quan quản lý nhà nước như UBND và Sở Công Thương có vai trò quyết định trong việc thực thi các chính sách bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Việc nghiên cứu và hoàn thiện công tác quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên địa bàn cấp tỉnh là cần thiết để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người tiêu dùng.

II. Cơ sở lý luận và thực tiễn của quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (bảo vệ quyền lợi) bao gồm nhiều khía cạnh như xây dựng chính sách, thực thi pháp luật và giám sát hoạt động của các tổ chức, cá nhân kinh doanh. Các cơ quan quản lý nhà nước cấp tỉnh có trách nhiệm thực hiện các nhiệm vụ này thông qua việc ban hành các văn bản pháp luật, tổ chức các chương trình, kế hoạch bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Hệ thống pháp luật hiện hành đã quy định rõ ràng về quyền lợi hợp pháp của người tiêu dùng, tuy nhiên, việc thực thi vẫn còn nhiều hạn chế. Các nhân tố như thiếu thông tin, sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý và sự tham gia của cộng đồng người tiêu dùng cần được cải thiện để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

III. Thực trạng quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên địa bàn cấp tỉnh ở Việt Nam

Thực trạng quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại cấp tỉnh ở Việt Nam cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Tình hình vi phạm quyền lợi người tiêu dùng gia tăng, với nhiều hành vi như quảng cáo sai sự thật, cung cấp hàng hóa kém chất lượng. Các cơ quan quản lý nhà nước cấp tỉnh đã có những nỗ lực trong việc ban hành văn bản pháp luật và tổ chức các hoạt động tuyên truyền, nhưng hiệu quả vẫn chưa đạt yêu cầu. Việc kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm còn nhiều bất cập, dẫn đến tình trạng người tiêu dùng chưa được bảo vệ một cách đầy đủ. Cần có những giải pháp cụ thể để cải thiện tình hình này, bao gồm việc tăng cường năng lực cho các cơ quan quản lý và nâng cao nhận thức của người tiêu dùng.

IV. Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên địa bàn cấp tỉnh

Để hoàn thiện quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Trước hết, cần nâng cao nhận thức của người tiêu dùng về quyền lợi của mình thông qua các chương trình giáo dục và tuyên truyền. Thứ hai, các cơ quan quản lý nhà nước cần tăng cường phối hợp với các tổ chức xã hội và doanh nghiệp trong việc thực hiện các chính sách bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Cuối cùng, cần hoàn thiện hệ thống pháp luật và cơ chế giám sát để đảm bảo quyền lợi người tiêu dùng được thực thi một cách hiệu quả. Việc áp dụng các bài học kinh nghiệm từ các quốc gia khác cũng là một hướng đi quan trọng để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Đề tài luận án tiến sĩ kinh tế: "Quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên địa bàn cấp tỉnh ở Việt Nam" tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp hoàn thiện công tác quản lý nhà nước (QLNN) về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (BVQLNTD) tại chính quyền địa phương cấp tỉnh.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường, khoa học công nghệ và quá trình hội nhập quốc tế, vấn đề BVQLNTD giữ vị trí quan trọng trong việc bảo đảm sự phát triển bền vững của quốc gia và từng địa phương. Tại Việt Nam, sau Pháp lệnh BVQLNTD năm 1999, Luật BVQLNTD năm 2010 (có hiệu lực từ ngày 01/07/2011) đã xác lập khuôn khổ pháp lý điều chỉnh trách nhiệm QLNN từ trung ương đến cơ sở.

Tuy nhiên, trong bối cảnh nền kinh tế đang phát triển và cạnh tranh chưa hoàn hảo, người tiêu dùng (NTD) vẫn ở vị trí yếu thế, dễ bị tổn thương. Tình trạng vi phạm quyền lợi NTD có xu hướng gia tăng với quy mô lớn, tính chất phức tạp và thủ đoạn tinh vi hơn. Mặc dù chính quyền địa phương cấp tỉnh (Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Sở Công Thương) giữ vai trò trung tâm trong triển khai thực thi chính sách tại chỗ, thực tiễn áp dụng đã bộc lộ nhiều hạn chế, làm giảm tác động thực tế của Luật BVQLNTD. Mặt khác, các công trình khoa học trong nước trước đây chủ yếu tiếp cận ở quy mô toàn quốc hoặc giác độ luật học thuần túy, chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện, có hệ thống về QLNN đối với BVQLNTD trên địa bàn cấp tỉnh theo giác độ khoa học quản lý kinh tế.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

• Mục tiêu chung: Phân tích, đánh giá và đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác QLNN về BVQLNTD trên địa bàn cấp tỉnh ở Việt Nam.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Phân tích lý luận và thực tiễn về BVQLNTD tại địa phương (các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương).
  2. Phân tích và đánh giá thực trạng công tác QLNN về BVQLNTD trên địa bàn cấp tỉnh ở Việt Nam.
  3. Đề xuất các mục tiêu, định hướng và giải pháp nhằm hoàn thiện QLNN về BVQLNTD trên địa bàn cấp tỉnh ở Việt Nam.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Tổng quan các công trình khoa học đã công bố liên quan đến đề tài, xác định các nội dung kế thừa và khoảng trống nghiên cứu.
  2. Hệ thống hóa, bổ sung cơ sở lý luận về QLNN đối với BVQLNTD trên địa bàn cấp tỉnh; phân tích kinh nghiệm quốc tế của Nhật Bản và Hàn Quốc để rút ra bài học cho Việt Nam.
  3. Phân tích, đánh giá thực trạng thực thi QLNN về BVQLNTD của UBND cấp tỉnh và Sở Công Thương giai đoạn 2011–2021; làm rõ kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân.
  4. Xác định bối cảnh, dự báo xu hướng và đề xuất định hướng, giải pháp hoàn thiện công tác QLNN về BVQLNTD cấp tỉnh ở Việt Nam đến năm 2030.

Câu hỏi nghiên cứu

1. Tại sao phải thực hiện QLNN về BVQLNTD? Vai trò, nội dung, công cụ và tổ chức bộ máy QLNN về BVQLNTD trên địa bàn cấp tỉnh bao gồm những gì? Những nhân tố nào có thể tác động đến hoạt động QLNN về BVQLNTD trên địa bàn cấp tỉnh? Bài học kinh nghiệm nào trên thế giới về thực hiện QLNN về BVQLNTD ở địa phương có thể áp dụng cho Việt Nam?
2. Trong triển khai các nội dung QLNN về BVQLNTD thời gian qua trên địa bàn cấp tỉnh ở Việt Nam đã đạt được kết quả như thế nào? Còn những tồn tại, hạn chế, bất cập và nguyên nhân là gì? Những vấn đề đặt ra cần giải quyết là gì?
3. Bối cảnh và dự báo xu hướng vi phạm quyền lợi người tiêu dùng ở Việt Nam thời gian tới gồm những nội dung gì? Quan điểm, định hướng và giải pháp hoàn thiện QLNN về BVQLNTD trên địa bàn cấp tỉnh cho Việt Nam như thế nào?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận và thực tiễn về QLNN đối với BVQLNTD trên địa bàn cấp tỉnh, tập trung vào trách nhiệm QLNN của UBND cấp tỉnh và Sở Công Thương ở Việt Nam.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào lý luận QLNN về BVQLNTD; thực tiễn thực hiện các nội dung quản lý của UBND cấp tỉnh và Sở Công Thương theo Luật BVQLNTD năm 2010 và các văn bản liên quan.
• Phạm vi không gian: Địa bàn các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương tại Việt Nam; có mở rộng khảo sát kinh nghiệm địa phương tại Nhật Bản và Hàn Quốc.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu thực trạng giai đoạn 2011–2021 (thu thập chuỗi số liệu thống kê từ 2012 đến 2022); đề xuất giải pháp và kiến nghị đến năm 2030.
• Phạm vi chủ thể tiếp cận: Tiếp cận vĩ mô (cơ quan QLNN cấp tỉnh và trung ương) kết hợp vi mô (doanh nghiệp và người tiêu dùng).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa và phân loại các công trình nghiên cứu đã công bố trong và ngoài nước thành bốn nhóm chủ đề chính:

Nhóm chủ đề nghiên cứu	Các công trình tiêu biểu được điểm luận	Nội dung nghiên cứu chính
1. Lý luận, vai trò của NTD và các hướng dẫn BVQLNTD	United Nations General Assembly (1985, 2015); Howard Beales III (2008); CUTs International (2004); Alderman (2006); Carine Piaguet (2014); Đoàn Văn Trường (2002); Hoàng Thanh Tùng (2009); Cục Quản lý cạnh tranh (2016); Cục Quản lý cạnh tranh - Viện Nghiên cứu Thương mại & GIZ (2016).	Xác lập khung quyền cơ bản của NTD theo tiêu chuẩn quốc tế; phân tích tính kinh tế của thông tin và kinh tế hành vi trong chính sách tiêu dùng; khảo sát nhận thức pháp luật và hành vi tiêu dùng trong kỷ nguyên số.
2. Quy định pháp luật và cơ chế giải quyết tranh chấp tiêu dùng	Mudah Murah & Cepat (2008); Mehala (2020); Hare Krishan Singh & Sidharth Shankar Raju (2019); Kaneez Fatima Sadriwala & Said Eid Younes (2018); Robert Sandor Szucs (2018); Ong Tze Chin & Sakina Shaik Ahmad Yusoff (2016); Đinh Thị Mỹ Loan (2007); Lê Hồng Hạnh (2009); Vũ Thị Bạch Nga (2012); Lê Thanh Bình (2012); Nguyễn Thị Vân Anh & Nguyễn Văn Cương (2012); Chu Đức Nhuận (2012); Nguyễn Thị Thư (2013); Cao Xuân Quảng (2014); Nguyễn Trọng Điệp (2014); Lê Thị Hải Ngọc (2017).	Đánh giá thực thi luật BVQLNTD tại các quốc gia (Ấn Độ, Malaysia, Hungary, Oman...); phân tích trách nhiệm sản phẩm của doanh nghiệp, trách nhiệm cung cấp thông tin, kiểm soát hợp đồng mẫu; cơ chế tòa án rút gọn và các phương thức giải quyết tranh chấp ngoài tòa án.
3. BVQLNTD trong lĩnh vực cụ thể và hợp tác quốc tế	World Bank - Susan L. Rutledge (2012); World Economic Forum - Ioannis Lianos et al. (2019); Prabhakar (2014).	Xây dựng 39 hành vi thực hành tốt (Good Practices) bảo vệ NTD tài chính; khung quản lý toàn cầu đối với bảo vệ NTD trong thương mại điện tử xuyên biên giới; vai trò của báo chí truyền thông trong định hướng và bảo vệ NTD.
4. Vai trò, bộ máy cơ quan QLNN và tổ chức xã hội	UNCTAD (2017); ACCP (2016); Nguyễn Thị Vân Anh (2011); Đoàn Quang Đông (2015); Phan Thế Thắng (2016).	Cấu trúc và tính hiệu quả của cơ quan BVQLNTD quốc gia; Kế hoạch hành động chiến lược ASEAN (ASAPCP 2016–2025); vai trò của Hội Bảo vệ NTD; QLNN của Bộ Công Thương và thực trạng quản lý của các Sở Công Thương giai đoạn 2011–2015.

Nội dung kế thừa và khoảng trống luận án giải quyết

• Nội dung kế thừa: Luận án tiếp thu các quan điểm thống nhất về khái niệm NTD, quyền của NTD theo chuẩn mực Liên hợp quốc, lý luận về sự can thiệp của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường để khắc phục tình trạng thông tin bất đối xứng, cùng hệ thống phương pháp luận từ các đề tài của Bộ Công Thương và các khảo sát thực chứng của Cục Quản lý cạnh tranh - GIZ (2016).
• Khoảng trống nghiên cứu:
  • Các nghiên cứu hiện có về cơ quan thực thi chủ yếu dừng lại ở cấp Trung ương (Bộ Công Thương) hoặc cơ quan chuyên ngành độc lập, thiếu sự xem xét chuyên sâu đối với cấp chính quyền địa phương.
  • Chưa có công trình nào xây dựng hoàn chỉnh khung khổ lý luận và tiêu chí đánh giá hiệu quả QLNN về BVQLNTD dành riêng cho cấp tỉnh trong điều kiện phân cấp quản lý tại Việt Nam.
  • Thiếu nguồn số liệu tổng hợp, phân tích thực trạng triển khai của toàn bộ 63 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương trong giai đoạn thi hành Luật BVQLNTD 2010 (2012–2022).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận, khái niệm và khung phân tích

Luận án tiếp cận khái niệm QLNN theo nghĩa hẹp (quản lý hành chính nhà nước): là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực nhà nước đối với các quá trình xã hội và hành vi của các tổ chức, cá nhân, do hệ thống cơ quan hành pháp thực hiện nhằm duy trì trật tự và thúc đẩy phát triển xã hội.

• QLNN về BVQLNTD: Là việc cơ quan QLNN sử dụng các công cụ quản lý như pháp luật và hệ thống bộ máy, tổ chức QLNN nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của NTD.
• QLNN về BVQLNTD trên địa bàn cấp tỉnh: Là việc cơ quan hành chính nhà nước cấp tỉnh (cụ thể là UBND cấp tỉnh) hoặc chính quyền địa phương cấp tỉnh sử dụng các công cụ quản lý như pháp luật và hệ thống bộ máy, tổ chức QLNN để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của NTD trên địa bàn tỉnh mình, trong đó Sở Công Thương giữ vai trò cơ quan đầu mối tham mưu, giúp việc.

Khung nội dung QLNN cấp tỉnh được xác định qua bốn cấu phần:

1. Ban hành văn bản cụ thể hóa chính sách, pháp luật, chương trình, kế hoạch công tác BVQLNTD trên địa bàn.
2. Thiết lập, củng cố tổ chức bộ máy và bố trí nguồn lực quản lý chuyên trách/kiêm nhiệm.
3. Thực thi các trách nhiệm quản lý chuyên môn: tuyên truyền, phổ biến pháp luật; tư vấn, hỗ trợ NTD; quản lý hợp đồng theo mẫu và điều kiện giao dịch chung; giám sát thu hồi hàng hóa khuyết tật; quản lý và hỗ trợ hoạt động của các Hội Bảo vệ NTD.
4. Kiểm tra, thanh tra, giám sát và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật BVQLNTD.

Khung phân tích nhân tố ảnh hưởng bao gồm:

• Nhân tố chủ quan: Năng lực chuyên môn của cán bộ công chức; mức độ quan tâm của lãnh đạo địa phương; nguồn kinh phí và cơ sở vật chất; hiệu quả phối hợp liên ngành tại địa phương.
• Nhân tố khách quan: Tính đồng bộ của hệ thống văn bản pháp luật trung ương; trình độ phát triển kinh tế - xã hội địa phương; nhận thức pháp luật của NTD và ý thức tuân thủ của doanh nghiệp; sự phát triển của công nghệ và thương mại điện tử.

Khung kinh nghiệm quốc tế tập trung phân tích mô hình quản lý địa phương tại:

• Nhật Bản: Mô hình phối hợp giữa Cơ quan Vấn đề Người tiêu dùng (CAA), Trung tâm Vấn đề Người tiêu dùng Quốc gia (NCAC) và mạng lưới các Trung tâm NTD địa phương với đội ngũ tư vấn viên được chuẩn hóa nghề nghiệp.
• Hàn Quốc: Hệ thống chính sách người tiêu dùng do Ủy ban Thương mại Lành mạnh (KFTC), Cơ quan Người tiêu dùng Hàn Quốc (KCA) và mạng lưới tiếp nhận khiếu nại qua Tổng đài tích hợp 1372 vận hành.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án áp dụng phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử và phương pháp tiếp cận hệ thống, kết hợp các phương pháp nghiên cứu cụ thể:

[Phương pháp luận: Duy vật biện chứng, Duy vật lịch sử, Tiếp cận hệ thống]

Nguồn tư liệu và dữ liệu

• Văn bản pháp quy: Hiến pháp năm 2013; Luật BVQLNTD năm 2010; Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 (sửa đổi 2019); Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 (sửa đổi 2020); Nghị định 99/2011/NĐ-CP; Thông tư liên tịch 22/2015/TTLT-BCT-BNV; Chỉ thị số 30-CT/TW của Ban Bí thư; Nghị quyết số 82/NQ-CP của Chính phủ.
• Dữ liệu thống kê thực chứng: Báo cáo tổng kết công tác BVQLNTD của Bộ Công Thương và Cục Cạnh tranh và Bảo vệ NTD (giai đoạn 2011–2021); dữ liệu cuộc gọi và hồ sơ khiếu nại của Tổng đài Tư vấn, hỗ trợ NTD 1800-6838; số liệu kiểm tra xử lý vi phạm của Cục Quản lý thị trường TP. Hồ Chí Minh (2012–2022); dữ liệu khảo sát nhận thức người tiêu dùng của Cục Quản lý cạnh tranh và GIZ (2016); báo cáo thống kê của NCAC (Nhật Bản) và KCA (Hàn Quốc).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu đã công bố liên quan đến đề tài luận án

Chương này tổng thuật 4 nhóm nghiên cứu lớn trong và ngoài nước về quyền NTD, khuôn khổ pháp lý, giải quyết tranh chấp và tổ chức bộ máy cơ quan quản lý. Tác giả chỉ ra các giá trị lý luận và thực tiễn kế thừa từ các công trình đi trước, đồng thời luận giải khoảng trống khoa học về QLNN cấp tỉnh để khẳng định tính cần thiết của đề tài.

Chương 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn của quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên địa bàn cấp tỉnh

Chương 2 làm rõ các khái niệm nền tảng, xác lập vai trò của BVQLNTD đối với NTD, doanh nghiệp, thị trường và hội nhập kinh tế. Chương này phân tích chi tiết 4 nội dung QLNN cấp tỉnh, xác định 4 nhóm công cụ quản lý (pháp luật, bộ máy tổ chức, chính sách kế hoạch, ngân sách), xây dựng khung nhân tố ảnh hưởng và bộ tiêu chí đánh giá. Phần thực tiễn quốc tế phân tích kinh nghiệm tổ chức Trung tâm NTD địa phương, ngân sách hoạt động và đội ngũ tư vấn viên của Nhật Bản, cùng hệ thống đường dây 1372 và phân cấp quản lý tại Hàn Quốc, từ đó rút ra bài học cho Việt Nam.

Chương 3: Thực trạng quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên địa bàn cấp tỉnh ở Việt Nam

Chương 3 phân tích thực trạng vi phạm quyền lợi NTD (thông qua số liệu khiếu nại tại Tổng đài 1800-6838, kiểm soát hàng khuyết tật, kiểm tra thị trường). Chương này đánh giá toàn diện việc thực hiện 4 nhóm nội dung QLNN tại các địa phương:

• Thực trạng ban hành văn bản quy phạm pháp luật và kế hoạch hành động cấp tỉnh.
• Thực trạng mô hình tổ chức bộ máy chuyên môn tại Sở Công Thương và Phòng Kinh tế/Kinh tế và Hạ tầng cấp huyện.
• Thực trạng triển khai các nhiệm vụ: tuyên truyền ngày 15/3, đăng ký hợp đồng theo mẫu/điều kiện giao dịch chung, hỗ trợ các Hội Bảo vệ NTD địa phương giải quyết khiếu nại (giai đoạn 2011–2019).
• Thực trạng thanh tra, kiểm tra và xử phạt vi phạm hành chính (minh họa qua chuỗi số liệu 2012–2022 của Quản lý thị trường TP. Hồ Chí Minh).
• Đánh giá nguyên nhân của các tồn tại: nhân sự kiêm nhiệm, thiếu kinh phí, cơ chế phối hợp lỏng lẻo, và tâm lý e ngại/chọn im lặng của NTD khi xảy ra tranh chấp.

Chương 4: Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên địa bàn cấp tỉnh ở Việt Nam

Chương 4 đưa ra bối cảnh và dự báo xu hướng vi phạm quyền lợi NTD trong môi trường số và thương mại điện tử. Tác giả xác lập quan điểm, định hướng hoàn thiện đến năm 2030, đồng thời đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ:

• Nhóm giải pháp dành cho cơ quan QLNN cấp tỉnh (UBND tỉnh, Sở Công Thương).
• Nhóm kiến nghị đối với Trung ương (Quốc hội, Chính phủ, Bộ Công Thương).
• Nhóm giải pháp hỗ trợ nâng cao năng lực cho các Hội Bảo vệ NTD, tăng cường trách nhiệm xã hội của cộng đồng doanh nghiệp và giáo dục nâng cao nhận thức cho NTD.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

• Hệ thống hóa, bổ sung và hoàn thiện khung lý luận về QLNN đối với BVQLNTD trên địa bàn cấp tỉnh.
• Làm rõ và phát triển nội hàm các khái niệm: "NTD", "Quyền của NTD", "Lợi ích hợp pháp của NTD", "BVQLNTD", "QLNN về BVQLNTD", "QLNN về BVQLNTD trên địa bàn cấp tỉnh".
• Xác định rõ vị trí, vai trò của chính quyền địa phương cấp tỉnh trong việc bảo đảm thực thi chính sách quốc gia về tiêu dùng.
• Xây dựng khung nội dung quản lý, hệ thống công cụ quản lý, phân tích các nhân tố ảnh hưởng và xác lập các tiêu chí đánh giá hiệu quả QLNN về BVQLNTD cấp tỉnh.
• Tổng kết và phân tích có hệ thống bài học kinh nghiệm về quản lý bảo vệ NTD cấp địa phương của Nhật Bản và Hàn Quốc có khả năng vận dụng tại Việt Nam.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

• Phân tích, đánh giá toàn diện bức tranh thực trạng thực hiện các nội dung QLNN về BVQLNTD tại các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương trong giai đoạn thi hành Luật BVQLNTD 2010 (2011–2021/2022).
• Chỉ ra những kết quả đạt được, những hạn chế cụ thể trong tổ chức bộ máy, biên chế, kinh phí, phân cấp quản lý và công tác phối hợp liên ngành tại địa phương.
• Dự báo các xu hướng và hình thức vi phạm quyền lợi NTD mới trong bối cảnh thương mại điện tử và chuyển đổi số.
• Đề xuất hệ thống các giải pháp và kiến nghị có tính khả thi áp dụng đến năm 2030:

                  HỆ THỐNG GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ ĐẾN NĂM 2030
[Cấp Tỉnh: UBND & Sở Công Thương]   [Cấp Trung ương: Chính phủ & Bộ CT]  [Chủ thể xã hội & Thị trường]
- Kiện toàn đầu mối chuyên trách    - Hoàn thiện thể chế Luật mới        - Nâng cao năng lực Hội BVNTD
- Bố trí ngân sách & trang thiết bị - Xây dựng CSDL vi phạm dùng chung   - Đề cao tuân thủ của DN
- Hiện đại hóa tiếp nhận khiếu nại  - Cơ chế phân quyền, giám sát rõ    - Đổi mới giáo dục tiêu dùng
- Tăng cường kiểm tra, xử lý        - Tăng cường hợp tác quốc tế         - Hỗ trợ giải quyết tranh chấp

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của luận án:
  • Phạm vi khảo sát thực tế tập trung vào giai đoạn thực thi Luật BVQLNTD năm 2010 đến năm 2021 (số liệu bổ trợ đến năm 2022), phản ánh giai đoạn trước khi Luật BVQLNTD sửa đổi có hiệu lực.
  • Số liệu thực tế tại một số địa phương vùng sâu, vùng xa còn phụ thuộc vào chế độ báo cáo hành chính định kỳ của các Sở Công Thương, mức độ chi tiết chưa đồng đều giữa các vùng kinh tế.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Nghiên cứu đánh giá tác động sau khi Luật BVQLNTD sửa đổi được ban hành và tổ chức thực thi tại các địa phương.
  • Đi sâu nghiên cứu cơ chế phối hợp liên tỉnh và xử lý các tranh chấp thương mại điện tử xuyên biên giới tác động đến NTD tại các địa phương.
  • Xây dựng mô hình định lượng đánh giá mức độ hài lòng của NTD đối với dịch vụ hành chính công về BVQLNTD tại từng tỉnh, thành phố.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo khoa học hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Công Thương, UBND cấp tỉnh, Sở Công Thương, Phòng Kinh tế cấp huyện): Tham khảo khung tiêu chí đánh giá, giải pháp tổ chức bộ máy, quy trình xử lý khiếu nại và cơ chế phân cấp quản lý tại địa phương.
• Các tổ chức xã hội (Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng các cấp): Sử dụng các đánh giá thực trạng về tiếp nhận hồ sơ, hòa giải tranh chấp và đề xuất giải pháp tăng cường phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước.
• Cộng đồng doanh nghiệp: Tham khảo các phân tích pháp lý về trách nhiệm bảo hành, thu hồi hàng khuyết tật, kiểm soát hợp đồng theo mẫu và điều kiện giao dịch chung nhằm phòng ngừa rủi ro pháp lý.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học ngành Quản lý kinh tế, Quản lý công và Luật kinh tế: Sử dụng làm tài liệu nghiên cứu chuyên khảo về thể chế quản lý nhà nước và chính sách bảo vệ người tiêu dùng tại Việt Nam.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ quan nào chịu trách nhiệm chính về quản lý nhà nước đối với bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên địa bàn cấp tỉnh ở Việt Nam?

Theo quy định pháp luật và phân tích trong luận án, UBND cấp tỉnh là cơ quan chịu trách nhiệm QLNN về BVQLNTD trên toàn địa bàn tỉnh. Sở Công Thương là cơ quan chuyên môn trực thuộc UBND tỉnh, được giao nhiệm vụ làm đầu mối tham mưu, giúp Chủ tịch UBND cấp tỉnh thực hiện công tác quản lý chuyên ngành. Ở cấp huyện, Phòng Kinh tế hoặc Phòng Kinh tế và Hạ tầng tham mưu giúp UBND cấp huyện thực hiện nhiệm vụ này.

2. Luận án đã phân tích kinh nghiệm quốc tế của những quốc gia nào và rút ra bài học gì cho Việt Nam?

Luận án nghiên cứu kinh nghiệm thực tiễn của Nhật Bản và Hàn Quốc. Bài học rút ra bao gồm: việc thiết lập hệ thống cơ quan chuyên trách bảo vệ NTD độc lập hoặc đầu mối rõ ràng; xây dựng mạng lưới các Trung tâm tư vấn NTD tại địa phương; tiêu chuẩn hóa đội ngũ tư vấn viên chuyên nghiệp; vận hành đường dây nóng tích hợp quốc gia (như đầu số 1372 tại Hàn Quốc); bảo đảm nguồn ngân sách nhà nước ổn định cho hoạt động bảo vệ NTD ở cấp cơ sở.

3. Khung nội dung quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cấp tỉnh gồm những gì?

Khung nội dung gồm bốn nhiệm vụ trọng tâm: (1) Cụ thể hóa văn bản pháp luật, ban hành chương trình, kế hoạch công tác tại địa phương; (2) Tổ chức, kiện toàn bộ máy và nhân lực quản lý chuyên trách/kiêm nhiệm; (3) Thực hiện các trách nhiệm chuyên môn (tuyên truyền, hỗ trợ giải quyết khiếu nại, kiểm soát hợp đồng theo mẫu, giám sát thu hồi sản phẩm khuyết tật, quản lý hoạt động của Hội BVNTD); (4) Thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm hành chính.

4. Luận án sử dụng những phương pháp nghiên cứu cụ thể nào để phân tích dữ liệu?

Tác giả sử dụng kết hợp phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, tiếp cận hệ thống cùng các phương pháp nghiên cứu cụ thể: phân tích và xử lý thông tin; phương pháp thống kê, tổng hợp số liệu; phương pháp nghiên cứu tài liệu văn bản; phương pháp so sánh đối chứng (so sánh số tuyệt đối và số tương đối); phương pháp dự báo dựa trên các báo cáo kinh tế của các tổ chức quốc tế (WTO, IMF, WB, UNCTAD).

5. Những giải pháp trọng tâm nào được đề xuất đối với cơ quan QLNN cấp tỉnh đến năm 2030?

Luận án đề xuất: hoàn thiện cơ cấu bộ máy chuyên trách tại Sở Công Thương; bố trí đủ biên chế và kinh phí hoạt động chuyên biệt; hiện đại hóa cổng tiếp nhận thông tin phản ánh và khiếu nại trực tuyến; đẩy mạnh tuyên truyền phổ biến pháp luật hướng tới cơ sở; tăng cường thanh tra, kiểm tra chuyên ngành và liên ngành; thiết lập cơ chế tài chính hỗ trợ tổ chức xã hội tham gia BVQLNTD thực hiện nhiệm vụ được giao.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ "Quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên địa bàn cấp tỉnh ở Việt Nam" đã hoàn thành việc xây dựng khung khổ lý luận chuyên sâu về quản lý nhà nước đối với công tác bảo vệ người tiêu dùng tại cấp chính quyền địa phương. Thông qua việc phân tích chuỗi dữ liệu thực chứng giai đoạn 2011–2021/2022, công trình đã chỉ rõ những kết quả đạt được cũng như các điểm nghẽn về thể chế, tổ chức bộ máy và nguồn lực tại 63 tỉnh, thành phố. Hệ thống định hướng và giải pháp đồng bộ được đề xuất có giá trị thực tiễn phục vụ công tác hoàn thiện chính sách, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở Việt Nam đến năm 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN Vấn đề bảo vệ NTD hay BVQLNTD là vấn đề được nhiều học giả trên thế giới quan tâm. Các quy định pháp lý về bảo vệ NTD có thể tìm thấy ở rất nhiều nước, đặc biệt là tại các nước phát triển và đang phát triển. Nghiên cứu về bảo vệ NTD cũng nhận được sự quan tâm của nhiều học giả trong nước.

Luật BVQLNTD đã được Quốc hội khóa XII thông qua ngày 17/11/2010, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2011, thay thế cho Pháp lệnh BVQLNTD được ban hành năm 1999 đã lỗi thời. Qua nghiên cứu, tác giả nhận thấy trước thời điểm năm 1999, có khá ít công trình nghiên cứu trong nước về BVQLNTD. Từ năm 2000, các nghiên cứu về BVQLNTD dần được quan tâm, xuất hiện song hành cùng với quá trình xây dựng, ban hành và thực thi pháp luật BVQLNTD nói trên. Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu này thường tập trung vào việc phân tích, đánh giá, làm rõ hơn các nội dung, nội hàm của bảo vệ NTD và pháp luật BVQLNTD, khẳng định lại vị trí quan trọng của công tác BVQLNTD tại nước ta và trên thế giới.

Một số công trình khác đã có đánh giá, khái quát về thực trạng thực thi pháp luật BVQLNTD và đưa ra các định hướng, giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật này. Các nghiên cứu về lý luận, vai trò của người tiêu dùng, bảo vệ người tiêu dùng và các hướng dẫn bảo vệ người tiêu dùng United Nations General Assembly (1985, 2015) [92], xây dựng bản hướng dẫn quy định mục tiêu, phạm vi áp dụng; Các nguyên tắc chung và Nguyên tắc cho hành vi kinh doanh tốt (các quyền của NTD, tiêu dùng bền vững, trách nhiệm của doanh nghiệp,.); Các hướng dẫn cụ thể (cho an toàn sản phẩm; thúc đẩy và bảo vệ những quyền lợi kinh tế của NTD; các tiêu chuẩn về an toàn và chất lượng của sản phẩm và dịch vụ; các phương tiện phân phối hàng tiêu dùng thiết yếu; các biện pháp giúp NTD được bồi thường; các chương trình giáo dục và thông tin; thúc đẩy tiêu dùng bền vững; các biện pháp liên quan tới các lĩnh vực cụ thể); Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực bảo vệ NTD,. Mục tiêu của bản hướng dẫn là nhằm thúc đẩy sự quan tâm đến quyền lợi NTD ở tất cả các nước, đặc biệt là các nước đang phát triển. Bản hướng dẫn đã đưa ra khuyến nghị rằng, các chính phủ cần phát triển, củng cố hoặc duy trì các chính sách mạnh mẽ về bảo vệ NTD.

Để thực hiện được điều đó, chính phủ mỗi nước phải giành ưu tiên cho việc bảo vệ NTD, phù hợp với hoàn cảnh kinh tế, xã hội và môi trường của nước mình, với các nhu cầu của người dân và phải quan tâm đến hệ quả và lợi ích của các biện pháp đề ra. Howard Beales III (2008) [100] đã đưa ra một góc nhìn mới về việc kinh tế hành vi có ảnh hưởng như thế nào đến chính sách bảo vệ NTD. Hai nền tảng song hành của luan an 9 chính sách bảo vệ NTD là tính kinh tế của thông tin và chi phí thực hiện giao dịch tiêu dùng. Nghiên cứu đã phân tích cụ thể vai trò, tác động của 2 vấn đề quan trọng là tính kinh tế của bảo vệ NTD và kinh tế hành vi.

Trên thực tế thì NTD không có đủ các thông tin về hàng hóa và nhà cung cấp, vì vậy cần có sự can thiệp của bảo vệ NTD để nhằm ngăn chặn việc lừa dối NTD, hoặc đảm bảo NTD có đủ thông tin để đưa ra lựa chọn hợp lý, tránh được các chi phí nếu có tranh chấp xảy ra, từ đó giảm thiệt hại cho xã hội. Bên cạnh đó, chi phí cho giao dịch trên có thể được giảm thông qua các chính sách của chính phủ, quy định pháp luật về bảo vệ NTD nhằm chống các hành vi gian lận và vi phạm hợp đồng. Đó là tính kinh tế của bảo vệ NTD. Nghiên cứu cũng chỉ ra tác động của kinh tế hành vi đối với hành vi của NTD và thị trường.

Vì vậy, kinh tế hành vi và bảo vệ NTD có mối quan hệ qua lại, chúng ta cần cân nhắc nó khi xây dựng và thực thi chính sách bảo vệ NTD. CUTs International (2004) [90], hướng dẫn NTD sử dụng hàng hóa, dịch vụ an toàn: Từ các đồ chơi trẻ em, đồ mỹ phẩm đến sử dụng dịch vụ chăm sóc sức khỏe, sử dụng thực phẩm, di chuyển trên các phương tiện giao thông. Cuốn sách đưa ra các chỉ dẫn cho NTD sử dụng các hàng hóa, dịch vụ trong cuộc sống sao cho an toàn và đạt được mục tiêu sử dụng. Alderman (2006) [108], hướng dẫn cho NTD biết cách vận dụng các quyền, sự thông thái để có thể bảo vệ mình khỏi các xâm phạm quyền lợi trong các lĩnh vực cụ thể như vay vốn, khiếu nại tại tòa án rút gọn, thuê nhà,.

và một số lĩnh vực có liên quan như thủ tục li hôn, trình tự tiến hành kinh doanh. Cuốn sách cũng đề cao vai trò của luật sư trong việc giúp đỡ NTD khi tham gia ký kết các hợp đồng với các đơn vị sản xuất kinh doanh, nơi mà pháp luật được thực hiện rất tốt như Mỹ, Anh, Canada. Carine PIAGUET (2014) [97], nghiên cứu phân tích tổng quan các xu hướng tiêu dùng mới nổi và những thách thức liên quan, đặc biệt trong kỷ nguyên số hiện nay. Nghiên cứu góp phần xem xét các vấn đề này khi hoạch định chính sách để tăng cường bảo vệ NTD.

Một số kết quả như: Một trong những xu hướng mới ảnh hưởng đến NTD là sự phát triển công nghệ và kỹ thuật số. Lối sống của NTD đã trở nên ngày càng số hóa, các sản phẩm và dịch vụ kỹ thuật số mới đã xuất hiện. Sự phát triển không ngừng của internet đang tạo ra các công cụ thông tin, mua bán mới, hỗ trợ đắc lực cho NTD, nhưng cũng đòi hỏi họ phải quản lý lượng thông tin khổng lồ. Internet cũng đang tạo điều kiện cho sự phát triển của dịch vụ kinh tế chia sẻ, gia tăng sử dụng thanh toán điện tử, kể cả hình thức thanh toán mới như tiền ảo.

Tuy vậy, NTD đang phải đối mặt với rất nhiều thách thức, như sự phức tạp tăng lên của các sản phẩm và dịch vụ tài chính mới, ảnh hưởng nhiều hơn bởi các yếu tốt về môi trường, xã hội, đạo đức và chất lượng,. khi ra quyết định mua hàng, sự gia tăng nghèo đói do khủng hoảng kinh tế, từ đó xuất hiện nhóm NTD dễ bị tổn thương mới. Do vậy, các nhà hoạch định chính sách cần nỗ lực để tránh việc bỏ sót luan an 10 đối tượng điều chỉnh hoặc có thể gây nên sự phân biệt đối xử NTD về tuổi tác, thu nhập, tình trạng xã hội hoặc vị trí địa. Đoàn Văn Trường (2002), “Nghiên cứu NTD - Những vấn đề về việc BVQLNTD ở Việt Nam”, NXB Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội [58].

Đây là một trong những cuốn sách đầu tiên viết về BVQLNTD, được xuất bản ngay sau khi ban hành Pháp lệnh BVQLNTD 1999. Tác giả đã đưa ra được những vấn đề chung nhất về BVQLNTD như khái niệm về NTD; các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định của NTD; các quyền cơ bản của NTD theo hướng dẫn của Liên hợp quốc; giới thiệu về hoạt động bảo vệ NTD của một số nước trên thế giới; vai trò của nhà nước trong việc BVQLNTD; các hoạt động thương mại thường gây thiệt hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của NTD; từ đó tác giả đưa ra một số giải pháp chính sách để BVQLNTD ở Việt Nam. Cuốn sách mô tả tương đối khái quát về các vấn đề BVQLNTD Việt Nam, khá hữu ích với độc giả và các nhà nghiên cứu. Tuy nhiên, do các phân tích chịu sự ảnh hưởng của Pháp lệnh BVQLNTD 1999, mà sau năm 2010 Pháp lệnh này đã không còn hiệu lực, cũng như sự thay đổi về cơ quan QLNN về bảo vệ NTD nên nhiều thông tin, số liệu tại cuốn sách cần được cập nhật.

Hoàng Thanh Tùng (2009) [31], tổng quan các vấn đề BVQLNTD trong nền kinh tế thị trường; thực trạng BVQLNTD của Việt Nam - những vấn đề đặt ra và các giải pháp và kiến nghị về các biện pháp bảo vệ NTD ở Việt Nam trong nền kinh tế thị trường. Về mặt lý luận, tác giả đã cung cấp một bức tranh khái quát về quyền và nghĩa vụ của NTD; các quy định pháp luật của Việt Nam và thế giới về BVQLNTD; kinh nghiệm một số nước về bảo vệ NTD. Tuy nhiên, tác giả chưa đề cập đến nội dung, cơ quan QLNN về BVQLNTD, vai trò của tổ chức xã hội về bảo vệ NTD, trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh. Tác giả đã phân tích tình trạng xâm phạm nghiêm trọng quyền lợi NTD trong thực tiễn; thực trạng triển khai công tác BVQLNTD như tuyên truyền, phổ biến pháp luật; hệ thống cơ quan QLNN về BVQLNTD,.

Từ đó, tác giả đã phân tích những vấn đề đặt ra cho công tác bảo vệ NTD trong nền kinh tế thị trường, và kiến nghị các biện pháp bảo vệ NTD ở Việt Nam trong bối cảnh này. Cục Quản lý cạnh tranh (2016), “Hỏi - Đáp về pháp luật BVQLNTD”, NXB Hồng Đức, Hà Nội [83]. Đây là cuốn sách được soạn thảo công phu, chi tiết để trả lời hầu hết các nội dung được quy định tại Luật BVQLNTD và văn bản pháp luật hướng dẫn thi hành có liên quan. Các nội dung như Ngày quyền của NTD Việt Nam, quyền và trách nhiệm của NTD, trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân sản xuất kinh doanh, trách nhiệm của cơ quan QLNN, của tổ chức xã hội tham gia bảo vệ NTD, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm trong lĩnh vực BVQLNTD, cách thức để giải quyết tranh chấp giữa NTD và doanh nghiệp, một số tình huống thường thấy trong thực tiễn, quy định BVQLNTD trong các văn bản pháp luật chuyên ngành có liên quan,.

đã được thiết kế dưới dạng các câu luan an 11 hỏi – trả lời ngắn, súc tích để cung cấp thông tin tổng quan, cập nhật cho người đọc, các nhà nghiên cứu tham khảo. Cục Quản lý cạnh tranh - Viện Nghiên cứu Thương mại (2016) [83], “Báo cáo kết quả khảo sát NTD”, trong khuôn khổ dự án “Thực hiện khảo sát toàn diện về nhận thức và hiểu biết của NTD ở Việt Nam” do Tổ chức Hợp tác quốc tế Đức (GIZ) hỗ trợ, Hà Nội. Khảo sát được thực hiện trong năm 2016 với đối tượng khảo sát là NTD ở Việt Nam (được chia làm 6 nhóm).