Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu. Chương 2: Cơ sở lý luận về tổ chức thực hiện chính sách đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức cấp xã. Chương 3: Điều kiện kinh tế - xã hội và thực trạng thực hiện chính sách đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức cấp xã ở các huyện ngoại thành Hà Nội. Chương 4: Dự báo phát triển kinh tế - xã hội của Hà Nội và các giải pháp hoàn thiện thực hiện chính sách đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã ở các huyện ngoại thành Hà Nội.
11 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Những công trình nghiên cứu về đặc điểm, vai trò của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã Bao gồm các công trình nghiên cứu về cán bộ, công chức và cán bộ, công chức nói chung và cán bộ, công chức cấp xã nói riêng. Trong đó, đáng chú ý và phải kể đến một số nghiên cứu sâu sắc như: Sách chuyên khảo của tác giả Nguyễn Phú Trọng và Trần Xuân Sầm (2003)[100] về "Luận cứ khoa học cho việc nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước" Trong nghiên cứu này, các tác giả đã đưa ra những vấn đề khái niệm cán bộ, công chức; lý luận và phương pháp luận nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Các tác giả đã đi sâu phân tích đánh giá thực trạng đội ngũ cán bộ và công tác cán bộ hiện nay ở nước ta.
Trên quan điểm và phương hướng nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, tác giả cũng đã đưa ra một số giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức ở nước ta nhằm đáp ứng sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước trong giai đoạn mới. Nghiên cứu cũng đã đề xuất cụ thể về cơ cấu, tiêu chuẩn của việc sắp xếp, bố trí, sử dụng, luân chuyển cán bộ trong tình hình mới. Đưa ra các giải pháp thích hợp về chế độ đãi ngộ đối với cán bộ trên các địa bàn, các vùng miền khác nhau trong cả nước. Cuốn sách “Về cải cách bộ máy quản lý hành chính nhà nước và xây dựng đội ngũ công chức nhà nước” của Học viện hành chính Quốc gia (1991) [63] đã đặt ra dấu mốc trong nghiên cứu vấn đề cải tổ chất lượng nền hành chính công.
Trong cuốn sách đã đề cập sâu đến việc cải tổ chất lượng làm việc của đội ngũ cán bộ công chức nhà nước. Trong nghiên cứu này đã đưa ra khái niệm về cán bộ, công chức theo quy định của Nhà nước ta tại các văn bản quy phạm pháp luật. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng muốn cải cách bộ máy quản lý hành chính nhà nước thì phải có đội ngũ cán bộ công chức có năng lực thực thi công vụ và có đạo đức của một người cán bộ tốt của dân để phục vụ trung thành sự nghiệp phát triển đất nước. 12 Đề tài khoa học cấp nhà nước KX.09 về "Xây dựng đội ngũ cán bộ công chức đáp ứng đòi hỏi của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân" (2002-2004) [17] do Bộ Nội vụ chủ trì, đã đi sâu phân tích tính tất yếu khách quan của việc xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức đáp ứng yêu cầu xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta.
Đề tài cũng đã đánh giá thực trạng đội ngũ và thể chế quản lý cán bộ, công chức ở nước ta hiện nay. Từ những thực trạng đó, Đề tài đã nêu phương hướng và giải pháp xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức đáp ứng yêu cầu xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Đề tài khoa học cấp Bộ nghiên cứu về "Đổi mới chính sách đối với cán bộ chính quyền cơ sở đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính" năm 2001 [18] của Bộ Nội vụ là một công trình nghiên cứu đề cập theo từng vấn đề cụ thể liên quan đến cán bộ, công chức cấp xã trên các khía cạnh như tiêu chuẩn đối với cán bộ, công chức cấp xã; về bầu cử và thẩm quyền của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã; về đào tạo, bồi dưỡng; chế độ, chính sách cho đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã ở nước ta. Đề tài đi sâu phân tích những vấn đề bất cập về tiêu chuẩn, thẩm quyền, chế độ đãi ngộ, đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã ở nước ta để đề xuất phương hướng và giải pháp khắc phục những bất cập này trong công tác cán bộ cấp xã ở nước ta.
Đề án của Bộ Nội vụ “Rà soát, hoàn thiện chương trình bồi dưỡng theo tiêu chuẩn chức danh, chức vụ quản lý về kiến thức quản lý nhà nước” (2016) [8]. cũng đã nêu lên đối tượng cán bộ, công chức cấp xã phải tham gia chương trình bồi dưỡng theo tiêu chuẩn chức danh ở cấp cơ sở. Theo đó cán bộ, công chức cấp xã được thể hiện tại khoản 3, Điều 4, Luật Cán bộ, công chức quy định: “Cán bộ xã, phường, thị trấn (sau đây gọi chung là cấp xã) là công dân Việt Nam, được bầu cử giữ chức vụ theo nhiệm kỳ trong Thường trực Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Bí thư, Phó Bí thư Đảng ủy, người đứng đầu tổ chức chính trị - xã hội. Công chức cấp xã là công dân Việt Nam được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước”.
Tác giả Nguyễn Thị Hồng Hải chủ biên trong cuốn sách: “Hỏi đáp về quản lý cán bộ công chức cấp xã” [54]. Trong cuốn sách này, tác giả đã đi sâu vào nghiên 13 cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về cán bộ, công chức. Ngoài ra, chủ yếu tiếp cận và phân tích về cơ sở lý thuyết, cơ sở pháp lý và năng lực của đội ngũ cán bộ, công chức trên thực tế. Đặc biệt tác giả cũng chỉ rõ khái niệm về cán bộ, công chức nói chung và đi sâu về cán bộ, công chức cấp xã.
Có thể nói, thông qua nghiên cứu của tác giả, người đọc hiểu rõ những chức danh cán bộ, công chức cấp xã là những đối tượng nào, nhiệm vụ và quyền hạn của những cán bộ, công chức cấp xã theo các chức danh đã được quy định trong các văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước. Đề tài cấp bộ “Nâng cao năng lực tổ chức thực tiễn của cán bộ chủ chốt cấp xã ở một số tỉnh đồng bằng sông Hồng trong điều kiện hiện nay” do tác giả Nguyễn Thị Tuyết Mai là chủ nhiệm đề tài [83]. Trong nghiên cứu này, các tác giả đã nêu lên vai trò quan trọng của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã trong quản lý xã hội ở cơ sở; nghiên cứu đã đánh giá thực trạng năng lực tổ chức thực tiễn của người cán bộ chủ chốt cấp xã ở một số tỉnh đồng bằng sông Hồng; tìm hiểu phân tích những nguyên nhân của thực trạng. Trên cơ sở thực trạng đó, các tác giả cũng đã đưa ra một số giải pháp chủ yếu góp phần nâng cao năng lực tổ chức thực tiễn cho cán bộ cấp xã trong giai đoạn hiện nay của đất nước.
Tác giả Lê Đình Lý, “Chính sách tạo động lực cho cán bộ công chức cấp xã” (2012) [79] đã hệ thống hóa lý luận về cán bộ công chức cấp xã. Trong nghiên cứu, tác giả đã đưa ra vai trò của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã đối với việc thực hiện các chủ trương đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước. Tác giả cho rằng: ở một số địa phương, do năng lực yếu, phẩm chất đạo đức của một bộ phận cán bộ, công chức cấp xã chưa tốt đã làm ảnh hưởng xấu đến thực hiện một vài chính sách sách của Nhà nước; gây mất lòng tin của nhân dân đối với hoạt động của Nhà nước. Vì vậy, việc xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã có năng lực thực thi công vụ giỏi, có đạo đức lối sống trong sáng là một nhiệm vụ của các cấp chính quyền ở mọi nơi mọi lúc.
Tác giả Trần Văn Ngợi với bài “Công tác xây dựng, kiện toàn đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã và một số vấn đề đặt ra” [86] đã phân tích sâu sắc về đặc điểm, tính chất và vai trò của của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã. Đặc điểm của đội ngũ này được thể hiện trong quy định về vị trí, vai trò của cấp chính quyền cơ sở. Theo 14 tác giả, cấp xã là cấp trực tiếp tổ chức thực hiện đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước. Chính quyền cấp xã có trách nhiệm tổ chức thực hiện cụ thể các chính sách của nhà nước và chăm lo đời sống của nhân dân.
Vì vậy, với vai trò đó của chính quyền cơ sở đã tạo nên đặc điểm có tính đặc thù của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã và có những nét khác biệt so với đội ngũ cán bộ, công chức nhà nước ở các cấp khác. Phần lớn cán bộ, công chức cấp xã là những người sinh sống, cư trú tại địa phương; gắn bó với người dân địa phương. Do đó những mối quan hệ họ hàng, thân tộc, bạn bè. rất dễ chi phối và ảnh hưởng không nhỏ đến việc thực thi công vụ của đội ngũ cán bộ, công chức ở địa phương.
Bản thân các cán bộ, công chức cấp xã còn có nguồn thu nhập từ các nghề khác như trồng cây, chăn nuôi.,bên cạnh thu nhập từ lương, phụ cấp được Nhà nước chi trả. Đội ngũ cán bộ cấp xã cũng có đặc điểm là không ổn định, thường xuyên biến động. Thông thường, sau mỗi nhiệm kỳ đại hội Đảng cấp xã, có một số cán bộ, công chức thay đổi vị trí công tác hoặc không trúng cử phải nghỉ việc. Đồng thời có thể có cán bộ cấp xã được bầu là cán bộ, công chức nhà nước nghỉ hưu hoặc lực lượng vũ trang sau khi phục vụ trong quân ngũ.
Đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã hiện nay có trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của nhìn chung vẫn còn hạn chế, dù số lượng lớn so với tổng số cán bộ, công chức trong khu vực hành chính. Khoảng cách về trình độ thể hiện rõ hơn đối với đồng bào dân tộc thiểu số, các khu vực, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo.