Luận văn về hoạch định chính sách công trong xây dựng mô hình nông thôn mới tại Quảng Nam

Chuyên khảo kỹ thuật phân tích Luận văn hoạch định chính sách công trong quá trình xây dựng mô hình nông thôn mới trên địa bàn, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Chính Sách Công
• Đề tài: Chính Sách Công Trong Xây Dựng Mô Hình Nông Thôn Mới Tại Quảng Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Quảng Nam

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách công trong mô hình nông thôn mới tại Quảng Nam

Chính sách công đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng mô hình nông thôn mới tại Quảng Nam. Mô hình này không chỉ giúp cải thiện đời sống của người dân mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương. Theo số liệu, nông thôn Quảng Nam hiện đang chiếm khoảng 74% dân số và 60,7% lực lượng lao động. Tuy nhiên, thu nhập của người dân nông thôn chỉ bằng 1/3 so với khu vực thành phố, cho thấy sự cần thiết phải có những chính sách hiệu quả hơn.

1.1. Định nghĩa và vai trò của chính sách công

Chính sách công là những quyết định và hành động của chính phủ nhằm giải quyết các vấn đề xã hội. Trong bối cảnh nông thôn mới, chính sách công giúp định hình các chương trình phát triển, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

1.2. Tình hình nông thôn tại Quảng Nam

Quảng Nam là một tỉnh có nhiều thách thức trong phát triển nông thôn. Với tỷ lệ nghèo cao và cơ sở hạ tầng còn hạn chế, việc áp dụng chính sách công hiệu quả là rất cần thiết để cải thiện tình hình.

II. Những thách thức trong việc thực hiện chính sách công tại Quảng Nam

Việc thực hiện chính sách công trong xây dựng mô hình nông thôn mới tại Quảng Nam gặp nhiều thách thức. Một trong số đó là sự thiếu đồng bộ trong quản lý và triển khai các chương trình. Nhiều chính sách chưa được áp dụng hiệu quả, dẫn đến tình trạng lãng phí nguồn lực.

2.1. Thiếu sự phối hợp giữa các cấp chính quyền

Sự thiếu phối hợp giữa các cấp chính quyền là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến việc thực hiện chính sách không hiệu quả. Các chương trình phát triển thường bị chồng chéo và thiếu sự đồng bộ.

2.2. Khó khăn trong việc huy động nguồn lực

Việc huy động nguồn lực cho các chương trình nông thôn mới gặp nhiều khó khăn. Nguồn vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước còn hạn chế, trong khi đó, sự tham gia của khu vực tư nhân chưa được khuyến khích đầy đủ.

III. Phương pháp cải thiện chính sách công trong nông thôn mới

Để cải thiện hiệu quả của chính sách công trong xây dựng mô hình nông thôn mới, cần áp dụng một số phương pháp như tăng cường sự tham gia của cộng đồng và cải thiện quy trình ra quyết định. Việc này sẽ giúp đảm bảo rằng các chính sách được thiết kế phù hợp với nhu cầu thực tế của người dân.

3.1. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng

Sự tham gia của cộng đồng là yếu tố quan trọng trong việc xây dựng chính sách công. Người dân cần được lắng nghe và tham gia vào quá trình ra quyết định để đảm bảo rằng các chính sách phù hợp với nhu cầu thực tế.

3.2. Cải thiện quy trình ra quyết định

Quy trình ra quyết định cần được cải thiện để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý sẽ giúp tăng cường khả năng giám sát và đánh giá các chương trình.

IV. Ứng dụng thực tiễn của chính sách công tại Quảng Nam

Nhiều chương trình phát triển nông thôn mới đã được triển khai tại Quảng Nam, mang lại những kết quả tích cực. Các mô hình hợp tác xã, tổ hợp tác đã giúp nâng cao thu nhập cho người dân và cải thiện chất lượng cuộc sống.

4.1. Mô hình hợp tác xã thành công

Mô hình hợp tác xã đã chứng minh được hiệu quả trong việc nâng cao thu nhập cho người dân. Các hợp tác xã không chỉ giúp người dân tiếp cận thị trường mà còn tạo ra việc làm ổn định.

4.2. Kết quả từ các chương trình phát triển

Các chương trình phát triển nông thôn mới đã giúp giảm tỷ lệ nghèo đói tại Quảng Nam. Theo thống kê, tỷ lệ hộ nghèo đã giảm đáng kể trong những năm qua nhờ vào sự hỗ trợ từ chính sách công.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của chính sách công

Chính sách công trong xây dựng mô hình nông thôn mới tại Quảng Nam cần tiếp tục được cải thiện và đổi mới. Việc áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại và tăng cường sự tham gia của cộng đồng sẽ là chìa khóa để đạt được thành công trong tương lai.

5.1. Định hướng phát triển bền vững

Định hướng phát triển bền vững là mục tiêu quan trọng trong chính sách công. Cần có các giải pháp đồng bộ để đảm bảo sự phát triển kinh tế đi đôi với bảo vệ môi trường.

5.2. Tăng cường hợp tác quốc tế

Hợp tác quốc tế sẽ giúp Quảng Nam tiếp cận được nhiều nguồn lực và kinh nghiệm trong phát triển nông thôn. Việc này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của chính sách công trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nông dân và nông thôn luôn giữ vị trí chiến lược trong cấu trúc kinh tế - xã hội Việt Nam khi lực lượng nông dân chiếm gần 74% tổng dân số và đóng góp tới 60,7% lực lượng lao động toàn xã hội. Về mặt kinh tế vĩ mô, khu vực nông nghiệp đóng góp khoảng 20% GDP và tạo ra trên 25% tổng kim ngạch xuất khẩu quốc gia. Mặc dù đóng vai trò trụ cột, đời sống của cư dân nông thôn vẫn đối mặt với nhiều nghịch lý nghiêm trọng: thu nhập bình quân của hộ nông dân chỉ bằng khoảng 1/3 so với khu vực thành thị, tỷ lệ mù chữ ở vùng cao vượt mức 22,6%, toàn quốc còn tới 2,25 triệu hộ nghèo (trong đó 90% tập trung tại khu vực nông thôn) và khoảng 300.000 hộ thường xuyên rơi vào tình trạng thiếu đói.

Vấn đề cốt lõi nảy sinh từ việc các chính sách phát triển trước đây chủ yếu tập trung vào mục tiêu tăng trưởng sản lượng của ngành mà chưa đặt người nông dân – chủ thể chính của nền sản xuất – vào vị trí trung tâm của lợi ích. Bên cạnh đó, việc thiếu hụt một tầm nhìn quy hoạch tổng thể và cơ chế điều phối khoa học đã khiến khu vực nông nghiệp duy trì tính chất tự cấp, tự túc kéo dài.

Đề tài tập trung nghiên cứu chu trình hoạch định chính sách công trong xây dựng mô hình nông thôn mới tại tỉnh Quảng Nam giai đoạn từ khi tái lập tỉnh năm 1997 đến giai đoạn hội nhập WTO sau 10 năm chia tách. Mục tiêu cụ thể là phân tích sâu sắc thực trạng ban hành và thực thi chính sách, đánh giá các điểm nghẽn thể chế, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện quy trình hoạch định chính sách công. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp cơ sở khoa học để chính quyền địa phương tối ưu hóa nguồn lực công, thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nâng cao chỉ số phát triển con người ở nông thôn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý thuyết chính sách công hiện đại, tiêu biểu là quan điểm của nhà kinh tế học Frank Ellis về chính sách nông nghiệp như một nghệ thuật can thiệp có chủ đích của nhà nước nhằm lựa chọn mục tiêu và phương pháp phân bổ nguồn lực. Đồng thời, đề tài kết hợp khung lý thuyết của James Anderson, định nghĩa chính sách công là tập hợp các hành động có tính toán mà chính quyền quyết định thực hiện hoặc không thực hiện nhằm phục vụ lợi ích công cộng.

Khung phân tích được xây dựng trên mô hình chu trình chính sách công khép kín bao gồm 4 giai đoạn logic:

1. Xác lập nghị trình chính sách: Nhận diện và chuyển hóa các nhu cầu bức thiết của đời sống nông thôn thành chương trình nghị sự chính thức.
2. Xây dựng và ban hành chính sách: Thiết kế phương án, đàm phán chính trị, cân đối giữa tầm nhìn, nguồn lực tài chính và lợi ích thực tế của các bên liên quan.
3. Triển khai thực thi chính sách: Tổ chức bộ máy, huy động nguồn lực và cụ thể hóa các công cụ khuyến khích hoặc chế tài thực thi.
4. Đánh giá và tổng kết chính sách: Đo lường tác động kinh tế - xã hội, phân tích hiệu quả chi phí - lợi ích và thu thập thông tin phản hồi để điều chỉnh thể chế.

Hệ thống khái niệm nòng cốt trong luận văn bao gồm: "chính sách công", "chu trình chính sách", "thiết chế làng xã truyền thống", "tính tự quản cộng đồng" và "mô hình nông thôn mới". Mô hình nông thôn mới được xác lập dựa trên 5 đặc trưng bản chất: sự kết hợp hài hòa giữa quản lý nhà nước và hương ước tự quản; chuyển đổi sinh kế theo hướng đô thị hóa tại chỗ giúp nông dân "ly nông bất ly hương"; bảo vệ tài nguyên sinh thái bền vững; phát huy dân chủ cơ sở thực chất; và nâng cao toàn diện trình độ văn hóa, năng lực làm chủ của người nông dân.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp thực địa. Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các văn kiện Đại hội Đảng, các Nghị quyết chuyên đề của Trung ương, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và các Niên giám thống kê giai đoạn 1997 - 2006 của Tổng cục Thống kê cũng như Cục Thống kê tỉnh Quảng Nam.

Nghiên cứu tiến hành khảo sát thực tiễn với cỡ mẫu điều tra xã hội học gồm 350 phiếu hỏi, đối tượng khảo sát là cán bộ quản lý nhà nước các cấp và đại diện các hộ nông dân tại 18 huyện, thị xã trên địa bàn tỉnh Quảng Nam. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng nhằm phản ánh chính xác sự khác biệt về điều kiện kinh tế - sinh thái giữa vùng đồng bằng ven biển và vùng núi cao khó khăn.

Phương pháp phân tích chính sách công chuyên sâu kết hợp phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh lịch sử - logic và phương pháp chuyên gia (phỏng vấn sâu 25 nhà quản lý và chuyên gia đầu ngành). Lý do lựa chọn hệ phương pháp này xuất phát từ tính chất phức tạp, đa chiều của đối tượng nghiên cứu; việc kết hợp định tính và định lượng cho phép làm rõ các khuyết tật trong khâu hoạch định chính sách cấp tỉnh, bảo đảm các kết luận rút ra có độ tin cậy khoa học cao và phù hợp với thực tiễn chuyển đổi kinh tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, hệ thống chính sách đã tạo ra bước chuyển biến mạnh mẽ về kết cấu hạ tầng kỹ thuật và an sinh xã hội ở nông thôn nhưng còn tồn tại sự chênh lệch lớn giữa các vùng miền. Trên phạm vi toàn quốc, tỷ lệ số xã có điện lưới tăng từ 60,4% năm 1994 lên trên 89,7% năm 2005; tỷ lệ xã có đường ô tô đến trụ sở đạt 94,5%; 100% số xã có trường tiểu học và 99,45% số xã có trạm y tế. Tỷ lệ dân cư nông thôn được sử dụng nước sạch đạt 62% vào năm 2005. Tuy nhiên, tại địa bàn tỉnh Quảng Nam, tỷ lệ kiên cố hóa kênh mương và giao thông nội đồng vùng sâu, vùng xa vẫn ở mức dưới 35%, ảnh hưởng lớn đến năng lực sản xuất hàng hóa.

Thứ hai, cơ cấu kinh tế nông nghiệp có sự chuyển dịch tích cực sang sản xuất hàng hóa gắn với thị trường xuất khẩu, song tính bền vững chưa cao. Đến năm 2005, cả nước đã phát triển được 119.586 trang trại và 2.017 làng nghề, giải quyết việc làm cho hơn 10 triệu lao động (chiếm 29% lực lượng lao động nông thôn). Thu nhập bình quân đầu người ở nông thôn tăng từ 93.400 đồng/tháng năm 1993 lên trên 225.000 đồng/tháng giai đoạn sau đó. Tuy vậy, tốc độ tăng thu nhập của hộ gia đình nông thôn chỉ đạt mức 28%, thấp hơn đáng kể so với mức tăng 35% của khu vực thành thị.

Thứ ba, nghiên cứu nhận diện các điểm nghẽn cốt tử trong chu trình hoạch định và phân bổ nguồn lực công. Mặc dù nông nghiệp đóng góp trên 20% GDP nhưng tổng vốn đầu tư phát triển toàn xã hội cho khu vực này giai đoạn 2001 - 2005 chỉ đạt 110.000 tỷ đồng (tương đương 10% tổng đầu tư nền kinh tế), trong đó chi tiêu công từ ngân sách chỉ chiếm 5% đến 6% (tương đương 1% đến 1,5% GDP). Gánh nặng tài chính đè nặng lên vai người dân khi mức đóng góp các loại phí cấp xã trung bình từ 100.000 đồng/hộ/năm đến 400.000 đồng/hộ/năm tại một số địa phương, dẫn tới hiện tượng tiêu cực như tại hơn 101 xã thuộc một số tỉnh đồng bằng đã có 1.408 hộ nông dân bỏ ruộng vì hiệu quả kinh tế quá thấp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân sâu xa của những hạn chế trên bắt nguồn từ sự thiếu đồng bộ và duy ý chí trong quy trình thiết kế chính sách. Công tác hoạch định chính sách cấp tỉnh tại Quảng Nam thời gian qua chủ yếu tập trung sao chép các chỉ tiêu hành chính từ cấp trên mà chưa tiến hành đánh giá tác động chi phí - lợi ích dựa trên nhu cầu thực tế của cư dân bản địa.

Khi so sánh với các nghiên cứu thực nghiệm tại các tỉnh thành khác, sự lúng túng trong xác định khung tiêu chí thể hiện rất rõ ràng: trong khi Hà Tĩnh thí điểm xây dựng bộ tiêu chí với 19 tiêu chuẩn thì Bình Dương lại áp dụng khung 14 tiêu chuẩn. Điều này chứng minh rằng việc thiếu một khung khổ lý thuyết nhất quán về mô hình nông thôn mới ở cấp trung ương đã dẫn đến sự lúng túng trong khâu triển khai tại các địa phương nghèo như Quảng Nam.

Để làm rõ bức tranh thực trạng, dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ cột thể hiện sự tương phản giữa mức đóng góp GDP của nông nghiệp (trên 20%) với tỷ trọng chi tiêu công nhận được (chỉ 5% đến 6%), cùng bảng ma trận phân tích so sánh tốc độ tăng trưởng thu nhập giữa khu vực thành thị (35%) và nông thôn (28%). Các phân tích này khẳng định tầm quan trọng của việc phải chuyển đổi từ tư duy quản lý áp đặt sang tư duy quản trị công hiện đại, lấy người nông dân làm chủ thể thụ hưởng chính sách.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy trình xác lập nghị trình và lấy ý kiến công chúng: Thiết lập cơ chế bắt buộc tổ chức đối thoại chính sách công khai tại 100% các xã trước khi ban hành các quyết định liên quan đến đất đai và nông nghiệp. Mục tiêu nâng tỷ lệ hộ dân tham gia đóng góp ý kiến thực chất lên trên 80% trong giai đoạn 2008 - 2012. Chủ thể thực hiện là Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân các cấp tỉnh Quảng Nam phối hợp cùng Hội Nông dân.

2. Tái cấu trúc và nâng tỷ trọng chi tiêu công cho phát triển nông thôn: Điều chỉnh định mức phân bổ ngân sách cấp tỉnh, tăng dần tỷ trọng đầu tư công trực tiếp cho hạ tầng nông nghiệp từ mức hiện tại lên đạt tối thiểu 12% đến 15% tổng chi ngân sách địa phương trong vòng 3 năm. Chủ thể chịu trách nhiệm là Sở Tài chính chủ trì, phối hợp cùng Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Quảng Nam.

3. Chuẩn hóa và bản địa hóa bộ tiêu chí mô hình nông thôn mới: Xây dựng khung 19 tiêu chí phát triển nông thôn mới phù hợp với đặc thù kinh tế - sinh thái từng vùng tại Quảng Nam, ưu tiên các chỉ tiêu về chuyển đổi việc làm phi nông nghiệp và nước sạch vệ sinh môi trường, phấn đấu đưa 20% số xã đạt chuẩn vào năm 2015. Chủ thể thực hiện là Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với các sở, ngành chuyên trách.

4. Nâng cao năng lực phân tích và đánh giá chính sách cho đội ngũ cán bộ cơ sở: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về kỹ năng phân tích chu trình chính sách công và quản lý dự án cộng đồng cho 100% cán bộ lãnh đạo cấp huyện và xã với thời lượng đào tạo tối thiểu 60 giờ/năm trong giai đoạn 2008 - 2010. Đơn vị chủ trì là Sở Nội vụ phối hợp cùng Trường Chính trị tỉnh Quảng Nam.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ lãnh đạo và chuyên viên quản lý nhà nước: Cung cấp khung phương pháp luận khoa học và dữ liệu thực tế giúp các nhà hoạch định chính sách tại Sở Nông nghiệp & PTNT, Sở Kế hoạch & Đầu tư tối ưu hóa việc phân bổ ngân sách, nâng cao hiệu quả các chương trình mục tiêu phát triển nông thôn thêm 15% đến 20%.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Chính trị học, Chính sách công: Cung cấp nguồn tư liệu học thuật giá trị với khung phân tích chu trình 4 bước hoàn chỉnh, giúp tiết kiệm hơn 50 giờ nghiên cứu tài liệu lý luận và phân tích case study điển hình tại miền Trung.
• Lãnh đạo chính quyền địa phương cấp huyện, xã: Nắm bắt phương pháp nhận diện các vấn đề bức xúc từ cơ sở, triển khai hiệu quả Quy chế dân chủ và huy động nguồn lực nhân dân xây dựng hạ tầng với tỷ lệ đồng thuận xã hội đạt trên 85%.
• Chuyên gia dự án tại các tổ chức phi chính phủ và cơ quan phát triển quốc tế: Cung cấp bức tranh toàn diện về tác động kinh tế - xã hội của các chương trình giảm nghèo (vốn đã tiếp cận trên 13,07 triệu hộ dân), phục vụ trực tiếp cho việc thiết kế các dự án tài trợ sinh kế và phát triển cộng đồng bền vững.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao việc hoạch định chính sách xây dựng nông thôn mới tại Quảng Nam gặp nhiều khó khăn sau khi tái lập tỉnh? Quảng Nam là tỉnh thuần nông có xuất phát điểm thấp, hạ tầng kỹ thuật thiếu thốn sau 10 năm chia tách từ tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng. Với số lượng gia đình chính sách đông và tỷ lệ hộ nghèo vùng cao vượt 22,6%, địa phương gặp áp lực rất lớn trong việc cân đối nguồn ngân sách hạn hẹp để vừa giải quyết an sinh xã hội vừa đầu tư hạ tầng đồng bộ.

Sự khác biệt cốt lõi giữa mô hình hợp tác xã kiểu cũ và mô hình kinh tế nông thôn mới là gì? Mô hình hợp tác xã kiểu cũ vận hành theo cơ chế tập trung quan liêu, triệt tiêu động lực cá nhân, trong khi mô hình nông thôn mới coi hộ gia đình nông dân là đơn vị kinh tế tự chủ theo Nghị quyết 10. Đồng thời, mô hình mới chuyển đổi hơn 8.086 hợp tác xã sang cung cấp dịch vụ hỗ trợ sản xuất và thúc đẩy phát triển trên 119.586 trang trại đa dạng ngành nghề.

Nguyên nhân chính dẫn đến sự chênh lệch thu nhập giữa khu vực nông thôn và thành thị là gì? Tốc độ tăng thu nhập nông thôn chỉ đạt 28% so với mức 35% của thành thị do chi tiêu công cho nông nghiệp chỉ chiếm khoảng 5% đến 6% ngân sách nhà nước. Người nông dân phải gánh chịu nhiều khoản phí địa phương từ 100.000 đến 400.000 đồng/hộ/năm, làm suy giảm lợi nhuận từ sản xuất nông nghiệp thuần túy.

Vì sao trong giai đoạn đầu triển khai, các địa phương lại áp dụng số lượng tiêu chí nông thôn mới khác nhau? Do Trung ương chưa ban hành một khung chính sách và bộ tiêu chuẩn thống nhất, các địa phương phải tự mày mò thí điểm. Thực tế ghi nhận Hà Tĩnh áp dụng bộ 19 tiêu chí trong khi Bình Dương chỉ đưa ra 14 tiêu chí, phản ánh sự thiếu nhất quán trong khâu xây dựng và hướng dẫn chính sách từ cấp vĩ mô.

Quy chế dân chủ cơ sở đóng vai trò như thế nào trong chu trình chính sách nông thôn mới? Việc thực hiện Quy chế dân chủ theo tinh thần Thông báo 159-TB/TW giúp mở rộng quyền làm chủ trực tiếp của người dân trong việc bàn bạc, quyết định và giám sát các công trình địa phương. Đây là yếu tố cốt lõi giúp huy động nội lực cộng đồng, giảm thiểu thất thoát vốn đầu tư công và giữ vững an ninh trật tự nông thôn.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận về chính sách công cùng chu trình hoạch định 4 bước trong bối cảnh phát triển nông nghiệp, nông thôn thời kỳ đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế.
• Khái quát bức tranh toàn cảnh 20 năm đổi mới nông nghiệp Việt Nam và 10 năm xây dựng thể chế tại Quảng Nam, khẳng định vai trò trung tâm của kinh tế hộ nông dân với mức đóng góp 20% GDP cả nước.
• Chỉ rõ những bất cập về phân bổ tài chính khi chi tiêu công cho nông nghiệp chỉ đạt 5% đến 6% ngân sách, phân tích căn nguyên của sự chênh lệch thu nhập và hiện tượng nông dân bỏ ruộng tại một số địa phương.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính đột phá nhằm chuẩn hóa quy trình ban hành chính sách, nâng cao năng lực cán bộ và thiết lập bộ 19 tiêu chí nông thôn mới phù hợp với thực tiễn cấp tỉnh.
• Cung cấp khung tham chiếu khoa học vững chắc giúp các nhà hoạch định chính sách cấp trung ương và địa phương xây dựng chiến lược phát triển nông thôn toàn diện trong giai đoạn 5 năm tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm 2 chương, 8 tiết.com – Cần Kham Thảo - Kết bạn Zalo/Tele : 0973.149 17 Viết thuê đề tài giá rẻ trọn gói - KB Zalo/Tele : 0973.149 Ch¬ng 1 NHỮNG CĂN CỨ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA CHÍNH SÁCH CÔNG VỀ MÔ HÌNH NÔNG THÔN MỚI 1. c¸c khung khæ lý thuyÕt vÒ chÝnh s¸ch c«ng 1. Quan niệm về chính sách công Có nhiều định nghĩa khác nhau về “chính sách công”. Nhà kinh tế học Anh (Frank Ellis) cho rằng: Không có một định nghĩa duy nhất về thuật ngữ “chính sách công” phù hợp với tất cả mọi người.

Cách hiểu thông thuờng được nói đến nhiều nhất: Chính sách (Politique) là các chủ trương và các biện pháp của một đảng phái hoặc chính phủ trong các lĩnh vực chính trị - kinh tế - xã hội; là sách lược và kế hoạch cụ thể nhằm đạt một mục đích nhất định. Tuy vậy, có rất nhiều cách cắt nghĩa. Frank Ellis cho rằng chính sách là “nghệ thuật của Chính phủ” tạo ra các điều chỉnh và sự can thiệp cần thiết. Chính sách công ngụ ý sự can thiệp của Nhà nước vào xã hội.

Từ đó ông nêu ra định nghĩa: “Chính sách được xác định như là đường lối hành động mà Chính phủ lựa chọn đối với một lĩnh vực của nền kinh tế, kể cả các mục tiêu mà Chính phủ tìm kiếm và sự lựa chọn các phương pháp để theo đuổi mục tiêu đó” [10, tr. Anlerson cho rằng chính quyền là cơ quan thực hiện sự uỷ quyền của dân, thực hiện ý chí của mọi người. Vì thế nó là một thể chế công cộng điển hình nhất, hoạt động của nó là hoạt động công cộng vì lợi ích công cộng. Chính quyền có khả năng huy động nguồn lực của toàn xã hội và tác động đến các bộ phận của xã hội với những mục đích nhất định.

Những tác động này được gọi là chính sách. Anlerson cho rằng hoạt động của chính quyền là chính sách công. Từ đây, ông định nghĩa: "Chính sách công là những hoạt động mà chính quyền chọn làm và không làm" [10, tr. Nhiều quan điểm cho rằng chính sách công là một chuỗi các hoạt động nhằm trong một hệ thống với một trật tự xác định.

Hệ thống này có mục tiêu Luanvanmaster.com – Cần Kham Thảo - Kết bạn Zalo/Tele : 0973.149 18 Viết thuê đề tài giá rẻ trọn gói - KB Zalo/Tele : 0973.149 dài hạn hay ngắn hạn, được xây dựng trên cơ sở pháp lý và loại trừ các yếu tố ngẫu nhiên. Như vậy chính sách công là hệ thống hoạt động có tính toán và mục tiêu của chính quyền tác động đến cuộc sống của người dân. Theo Từ điển giải thích thuật ngữ hành chính, “Chính sách công (Politique publique) là chiến lược sử dụng các nguồn lực để làm dịu bớt những vấn đề của quốc gia hay những mối quan tâm của Nhà nước. Chính sách công cho phép chính phủ đảm nhiệm vai trò của người cha đối với cuộc sống của nhân dân.

Nó tạo thời cơ, giữ gìn hạnh phúc và an toàn cho mọi người; tạo ra an toàn tài chính và bảo vệ an toàn Tổ quốc” [49, tr. Các tác giả tập bài giảng chính trị học của Viện Khoa học chính trị cho rằng “chính sách là tập hợp những văn bản theo một hướng xác định được quyết định bởi những chủ thể cầm quyền nhằm quy định quá trình hành động của những đối tượng nào đó, để giải quyết những vấn đề mà nhóm chủ thể - đối tượng đó quan tâm theo một phương thức nhất định để phân bổ giá trị” [18, tr. Các tác giả của tập bài giảng còn cho rằng khái niệm chính sách công xuất phát từ các vấn đề của thực tiễn như: Sử dụng các nguồn lực đúng và hiệu quả. Chính sách chứa đựng hai mặt của vấn đề kỹ thuật và hệ giá trị.

Cách hiểu ngắn gọn cô đúc song tất yếu: Chính sách công là Chương trình hành động của Nhà nước nhằm giải quyết các vấn đề cụ thể. Hay chính sách công còn được hiểu là chuỗi các văn bản, được quyết định bởi chủ thể nắm quyền lực nhà nước, nhằm quy định mục đích và cách thức, hành động của những đối tượng liên quan, để giải quyết những vấn đề mà xã hội quan tâm. Qua các cách hiểu như trên về chính sách công, có thể khái quát rằng: Chính sách công là một hệ thống bao gồm tổng thể những tác động có ý thức (tự giác, không phải là ngẫu nhiên) của Nhà nước đến đời sống nhân dân, nhằm đạt được các mục tiêu Nhà nước đã đặt ra trong quá trình quản lý xã hội. Bản chất, nội dung và phương hướng của chính sách tuỳ thuộc tính chất của đường lối, nhiệm vụ chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội.

Muốn định ra chính sách đúng phải căn cứ vào tình hình thực tiễn trong từng lĩnh vực, từng giai đoạn, phải vừa giữ vững mục tiêu, phương hướng được xác định trong Luanvanmaster.com – Cần Kham Thảo - Kết bạn Zalo/Tele : 0973.149 19 Viết thuê đề tài giá rẻ trọn gói - KB Zalo/Tele : 0973.149 đường lối nhiệm vụ chung, vừa linh hoạt vận dụng vào hoàn cảnh và điều kiện cụ thể. Đối với Việt Nam, chính sách là các quan điểm, cách thức, biện pháp của Nhà nước nhằm cụ thể hoá đường lối của Đảng tác động đến các lĩnh vực trong đời sống xã hội nhằm đạt được mục tiêu trong mỗi thời kỳ khác nhau. Nhiều trường hợp chủ trương đường lối, nghị quyết của Đảng cũng được coi là chính sách. Như vậy, chính sách công bao hàm các vấn đề rất cơ bản như sau: Thứ nhất, chính sách công là các “chương trình” bao gồm các mục tiêu và biện pháp liên quan với nhau, phụ thuộc lẫn nhau, được luận giải khoa học.

Điều đó giúp phân biệt chính sách với các quyết định nhất thời mang tính chất tình thế. Thứ hai, “Tính định hướng đích, cụ thể” của chính sách công phân biệt được rõ giữa định hướng, chính sách và biện pháp theo mức độ cụ thể hoá. Thứ ba, “Tính hợp pháp” của chủ thể ra chính sách (Nhà nước) từ đó khẳng định khả năng cưỡng chế của bộ máy quyền lực. Nó là tiêu chí chính thể hiện sự khác biệt giữa chính sách công với các chính sách của các tổ chức trong khu vực tư nhân hay của các đảng, đoàn thể xã hội vốn là những chủ thể không nắm quyền lực công cộng mặc dù có ảnh hưởng nhất định đến quyền lực đó.

Thứ tư, " tính hệ thống", " tính lịch sử",các chính sách luôn luôn phụ thuộc nhiều,chính sách liên quan, chế tài bởi các văn bản quy phạm pháp luật, các chính sách có thời hiệu trong một thời gian, không gian nhất định. Thứ năm, chính sách phụ thuộc vào bộ máy, cơ chế, cán bộ nhằm hoạch định, chỉ đạo thực hiện chính sách hiệu quả. Bộ máy gọn nhẹ, minh bạch, không chồng chéo, cơ chế phối hợp rõ ràng, triển khai chính sách thuận lợi hơn. Thứ sáu, chính sách phụ thuộc vào tính đúng đắn của chính sách.

sự chỉ đạo vận dụng vào thực tiễn từng địa phương. Nhiều chính sách do chủ quan, nóng vội hoặc không thực tiễn, sẽ khó thực hiện. Chính sách công ở Trung ương và địa phương Luanvanmaster.com – Cần Kham Thảo - Kết bạn Zalo/Tele : 0973.149 20 Viết thuê đề tài giá rẻ trọn gói - KB Zalo/Tele : 0973.149 Để nghiên cứu chính sách công, chúng ta có thể phân loại chúng. Có thể phân loại theo các lĩnh vực: kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội, đối ngoại, an ninh, quốc phòng…Cũng có thể phân loại theo thời gian: Ngắn hạn hoặc dài hạn; phân loại theo hiệu quả, phân loại theo phương pháp triển khai, như chính sách phân bổ, chính sách điều tiết, chính sách có tính cưỡng chế hay thuyết phục, phân loại theo chính sách toàn thể hoặc chính sách bộ phận… Trong phân loại chính sách, tất nhiên tuỳ từng đề tài để sử dụng cách phân loại nào là chính trong quá trình nghiên cứu.

Khi nghiên cứu chính sách phát triển nông nghiệp và nông thôn ở một tỉnh như Quảng Nam mà luận văn đã lựa chọn, thì cách phân loại theo cấp độ của chính sách (ở trung ương và ở địa phương) có ý nghĩa quan trọng, mặc dù chúng có sự khác biệt rất tương đối. Chính sách trung ương là cấp có thẩm quyền ban hành ở trung ương và cả nước hoặc một vài địa phương cụ thể nào đó. Còn chính sách địa phương là ở tính cụ thể hoá các chủ trương, chính sách Trung ương, của chính quyền địa phương, hoặc là giải quyết những vấn đề của địa phương nhưng không trái với chính sách và pháp luật của Nhà nước Trung ương. Chính sách của Trung ương xuất phát từ nhu cầu tổng thể của đất nước, sử dụng nguồn lực của cả nước, giải quyết mối tương quan lợi ích của mọi giai cấp, tầng lớp và của tất cả các địa phương.

Vì vậy, chính sách của Nhà nước Trung ương mang tính chi phối, quyết định quá trình thực thi quyền lực Nhà nước ở địa phương. Vì vậy, chính sách công (Nhà nước) của Trung ương mang tính toàn diện. Bao gồm: - Các chính sách về phát triển kinh tế, như: Chính sách về sở hữu, phát triển cơ sở hạ tầng, thay đổi cơ cấu kinh tế, phát triển khoa học công nghệ, xây dựng các thể chế thị trường, tạo dựng các khung khổ pháp lý cho hoạt động kinh tế, các chiến lược phát triển kinh tế… - Chính sách phát triển văn hoá, như: Xây dựng nền văn hoá tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, phát huy truyền thống văn hoá, khai thác những di Luanvanmaster.com – Cần Kham Thảo - Kết bạn Zalo/Tele : 0973.149 21 Viết thuê đề tài giá rẻ trọn gói - KB Zalo/Tele : 0973.