Luận Án Về Quá Trình Thực Hiện Chính Sách An Sinh Xã Hội Ở Tỉnh Điện Biên Từ Năm 2004 Đến Năm 2014

Luận án phân tích quá trình thực hiện chính sách an sinh xã hội tại tỉnh Điện Biên giai đoạn 2004-2014, nêu rõ những thành tựu và thách thức.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thắm
• Người hướng dẫn: Đinh Quang Hải
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
• Đề tài: Quá Trình Thực Hiện Chính Sách An Sinh Xã Hội Ở Tỉnh Điện Biên Từ Năm 2004 Đến Năm 2014
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
• 1.2. Các công trình nghiên cứu về an sinh xã hội ở nước ngoài
• 1.3. Các công trình nghiên cứu về an sinh xã hội ở Việt Nam
• 1.4. Các công trình nghiên cứu có nội dung liên quan đến lĩnh vực an sinh xã hội ở tỉnh Điện Biên
• 1.5. Nhận xét chung về tình hình nghiên cứu
• 1.6. Khái quát kết quả chủ yếu của các công trình đã được công bố
• 1.7. Những vấn đề luận án tập trung nghiên cứu làm rõ
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CÔNG TÁC AN SINH XÃ HỘI Ở TỈNH ĐIỆN BIÊN TỪ NĂM 2004 ĐẾN NĂM 2014
• 2.1. Một số vấn đề lý luận và khái quát tình hình an sinh xã hội tỉnh Điện Biên trước năm 2004
• 2.2. Khái niệm về an sinh xã hội và chính sách an sinh xã hội
• 2.3. Một số vấn đề lý luận về ASXH
• 2.4. Những yếu tố tác động đến an sinh xã hội ở tỉnh Điện Biên từ năm 2004 đến năm 2014
• 2.5. Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội
• 2.6. Tình hình ASXH ở tỉnh Điện Biên trước khi tách tỉnh
• 2.7. Quá trình đổi mới chủ trương của Đảng và Đảng bộ tỉnh Điện Biên trong công tác thực hiện chính sách an sinh xã hội
• 2.8. Chủ trương của Đảng về thực hiện chính sách an sinh xã hội
• 2.9. Đảng bộ tỉnh Điện Biên vận dụng chủ trương của Đảng thực hiện chính sách an sinh xã hội ở địa phương
• 2.10. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: TỈNH ĐIỆN BIÊN TRIỂN KHAI THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH AN SINH XÃ HỘI TỪ NĂM 2004 ĐẾN NĂM 2014
• 3.1. Thực hiện chính sách xóa đói giảm nghèo
• 3.2. Quá trình thực hiện chính sách xóa đói giảm nghèo
• 3.3. Kết quả thực hiện chính sách về xóa đói giảm nghèo ở tỉnh Điện Biên
• 3.4. Giải quyết việc làm cho người lao động
• 3.5. Quá trình giải quyết việc làm cho người lao động
• 3.6. Kết quả giải quyết việc làm cho người lao động
• 3.7. Thực hiện chính sách đối với người có công
• 3.8. Thực hiện chế độ, chính sách đối với người có công
• 3.9. Phong trào đền ơn đáp nghĩa
• 3.10. Thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội và bảo trợ xã hội
• 3.10.1. Chính sách bảo hiểm xã hội cho người dân
• 3.10.2. Thực hiện chính sách bảo trợ xã hội
• 3.11. Bảo đảm mức tối thiểu các dịch vụ xã hội cơ bản cho người dân
• 3.11.1. Chính sách bảo đảm giáo dục
• 3.11.2. Chính sách hỗ trợ về y tế cho người nghèo
• 3.11.3. Chính sách đảm bảo mức tối thiểu về nhà ở, nước sạch và thông tin cho người dân
• 3.12. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ NHẬN XÉT VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM
• 4.1. Thành tựu, hạn chế và nguyên nhân
• 4.2. Những hạn chế chủ yếu
• 4.3. Nguyên nhân của thành tựu và hạn chế
• 4.4. Đặc điểm quá trình thực hiện chính sách ASXH của tỉnh Điện Biên và những vấn đề đặt ra
• 4.5. Đặc điểm nổi bật trong chính sách an sinh xã hội
• 4.6. Những vấn đề đặt ra trong quá trình thực hiện chính sách an sinh xã hội ở tỉnh Điện Biên
• 4.7. Một số kinh nghiệm
• 4.8. Tiểu kết chương 4
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chính Sách An Sinh Xã Hội Tại Điện Biên 2004 2014

Chính sách an sinh xã hội (ASXH) tại tỉnh Điện Biên từ năm 2004 đến 2014 đã có những bước tiến quan trọng. Đây là giai đoạn mà tỉnh này thực hiện nhiều chính sách nhằm cải thiện đời sống cho người dân, đặc biệt là các đối tượng yếu thế. Chính sách ASXH không chỉ giúp ổn định đời sống mà còn góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Nghiên cứu này sẽ phân tích những thành tựu và thách thức trong quá trình thực hiện chính sách ASXH tại Điện Biên.

1.1. Khái Niệm và Vai Trò Của Chính Sách An Sinh Xã Hội

Chính sách ASXH được hiểu là hệ thống các biện pháp nhằm bảo vệ và hỗ trợ người dân trong các tình huống khó khăn. Vai trò của chính sách này là rất quan trọng, giúp đảm bảo quyền lợi cho người dân và thúc đẩy sự phát triển bền vững.

1.2. Tình Hình An Sinh Xã Hội Tại Điện Biên Trước Năm 2004

Trước năm 2004, tình hình ASXH tại Điện Biên gặp nhiều khó khăn. Tỷ lệ hộ nghèo cao, điều kiện sống của người dân còn nhiều hạn chế. Việc thực hiện chính sách ASXH chưa được chú trọng, dẫn đến nhiều vấn đề xã hội nghiêm trọng.

II. Những Thách Thức Trong Quá Trình Thực Hiện Chính Sách ASXH Tại Điện Biên

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng quá trình thực hiện chính sách ASXH tại Điện Biên vẫn gặp không ít thách thức. Những khó khăn này chủ yếu đến từ điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và nhận thức của người dân. Việc giải quyết các vấn đề này là cần thiết để nâng cao hiệu quả của chính sách.

2.1. Điều Kiện Tự Nhiên và Kinh Tế Xã Hội

Điện Biên có địa hình đồi núi, thường xuyên xảy ra thiên tai, ảnh hưởng lớn đến đời sống người dân. Kinh tế chậm phát triển, tỷ lệ hộ nghèo cao là những thách thức lớn trong việc thực hiện chính sách ASXH.

2.2. Nhận Thức Của Người Dân Về Chính Sách ASXH

Nhận thức của người dân về chính sách ASXH còn hạn chế. Nhiều người chưa hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong việc tham gia các chương trình ASXH, dẫn đến việc thực hiện chính sách không hiệu quả.

III. Phương Pháp Thực Hiện Chính Sách An Sinh Xã Hội Tại Điện Biên

Để thực hiện hiệu quả chính sách ASXH, tỉnh Điện Biên đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các chương trình xóa đói giảm nghèo, giải quyết việc làm và bảo trợ xã hội được triển khai đồng bộ nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

3.1. Chương Trình Xóa Đói Giảm Nghèo

Chương trình xóa đói giảm nghèo được triển khai mạnh mẽ, với nhiều hoạt động hỗ trợ người dân về vốn, kỹ thuật sản xuất. Kết quả đạt được là tỷ lệ hộ nghèo giảm đáng kể trong giai đoạn này.

3.2. Giải Quyết Việc Làm Cho Người Lao Động

Chính sách giải quyết việc làm được chú trọng, với nhiều chương trình đào tạo nghề và hỗ trợ tìm kiếm việc làm. Điều này giúp người lao động có cơ hội cải thiện thu nhập và ổn định cuộc sống.

IV. Kết Quả Đạt Được Từ Chính Sách An Sinh Xã Hội Tại Điện Biên

Kết quả thực hiện chính sách ASXH tại Điện Biên từ năm 2004 đến 2014 đã mang lại nhiều thành tựu đáng kể. Đời sống người dân được cải thiện, tỷ lệ hộ nghèo giảm, và an sinh xã hội được đảm bảo hơn. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết.

4.1. Cải Thiện Đời Sống Người Dân

Chính sách ASXH đã giúp cải thiện đáng kể đời sống của người dân. Nhiều hộ gia đình đã thoát nghèo và có điều kiện sống tốt hơn.

4.2. Tăng Cường An Ninh Xã Hội

Việc thực hiện chính sách ASXH đã góp phần tăng cường an ninh xã hội, giảm thiểu tội phạm và các vấn đề xã hội khác. Điều này tạo ra môi trường sống an toàn hơn cho người dân.

V. Kinh Nghiệm Rút Ra Từ Quá Trình Thực Hiện Chính Sách ASXH

Quá trình thực hiện chính sách ASXH tại Điện Biên đã rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu. Những kinh nghiệm này có thể áp dụng cho các tỉnh khác trong cả nước nhằm nâng cao hiệu quả của chính sách ASXH.

5.1. Tăng Cường Sự Tham Gia Của Cộng Đồng

Sự tham gia của cộng đồng là yếu tố quan trọng trong việc thực hiện chính sách ASXH. Cần tạo điều kiện để người dân tham gia vào quá trình hoạch định và thực hiện chính sách.

5.2. Đổi Mới Cách Tiếp Cận Chính Sách

Cần đổi mới cách tiếp cận trong việc thực hiện chính sách ASXH, từ việc hỗ trợ trực tiếp đến việc tạo cơ hội cho người dân tự lập và phát triển.

VI. Kết Luận và Tương Lai Của Chính Sách An Sinh Xã Hội Tại Điện Biên

Chính sách ASXH tại Điện Biên đã có những bước tiến quan trọng trong giai đoạn 2004-2014. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu phát triển bền vững, cần tiếp tục cải thiện và hoàn thiện chính sách này trong tương lai.

6.1. Định Hướng Phát Triển Chính Sách ASXH

Định hướng phát triển chính sách ASXH trong tương lai cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân, giảm thiểu khoảng cách giàu nghèo.

6.2. Tăng Cường Hợp Tác Giữa Các Cơ Quan

Cần tăng cường hợp tác giữa các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và cộng đồng trong việc thực hiện chính sách ASXH, nhằm đạt được hiệu quả cao nhất.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu "Quá trình thực hiện chính sách an sinh xã hội ở tỉnh Điện Biên từ năm 2004 đến năm 2014" của tác giả Nguyễn Thị Thắm (chuyên ngành Lịch sử Việt Nam, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Đinh Quang Hải, bảo vệ năm 2020) là công trình sử học tiên phong tiếp cận toàn diện hệ thống an sinh xã hội (ASXH) tại một địa bàn miền núi biên giới đặc thù. Bối cảnh nghiên cứu khởi đầu từ dấu mốc lịch sử ngày 26/11/2003 khi Quốc hội khóa X ban hành Nghị quyết chia tách tỉnh Lai Châu thành hai tỉnh Điện Biên và Lai Châu mới. Bước vào vận hành từ năm 2004, Điện Biên phải đối mặt với thực trạng kinh tế - xã hội đặc biệt nan giải: tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) chiếm tới 85% dân số (gồm 19 dân tộc như Thái 38,4%, Mông 34,8%, Kinh 20%, Dao, Khơ Mú, Hà Nhì, La Hủ, Mảng...), địa hình hiểm trở với 79,31% diện tích là đất nông - lâm nghiệp dốc cao, thường xuyên hứng chịu lũ quét và trượt lở dọc đới đứt gãy Lai Châu - Điện Biên.

Khoảng trống học thuật (research gap) mà luận án định vị nằm ở sự thiếu vắng các công trình sử học tổng kết có hệ thống quá trình chuyển hóa đường lối của Đảng và Nhà nước thành thực tiễn an sinh tại các vùng phên giậu Tây Bắc. Trong khi các nghiên cứu của Đinh Thế Huynh và Phùng Hữu Phú (2015), Mai Ngọc Cường (2009), hay Phan Thị Kim Oanh (2014) chủ yếu phân tích ASXH ở bình diện quốc gia hoặc các tỉnh đồng bằng, trung du, thì chưa có công trình nào phục dựng bức tranh lịch sử 10 năm chuyển biến cấu trúc an sinh của Điện Biên giai đoạn 2004–2014.

Luận án giải quyết hệ thống 4 câu hỏi nghiên cứu (RQs) và giả thuyết khoa học:

• RQ1: Những yếu tố đặc thù về tự nhiên, địa chính trị, kinh tế - xã hội và quá trình đổi mới tư duy lãnh đạo đã chi phối việc hoạch định chính sách ASXH tại Điện Biên giai đoạn 2004–2014 như thế nào?
• RQ2: Quá trình triển khai 6 trụ cột an sinh (xóa đói giảm nghèo, giải quyết việc làm, ưu đãi người có công, bảo hiểm xã hội, bảo trợ xã hội và dịch vụ xã hội cơ bản) đã diễn ra theo các bước phân kỳ lịch sử nào?
• RQ3: Thành tựu đột phá và những điểm nghẽn mang tính cấu trúc (như tỷ lệ hộ nghèo còn 32,57% năm 2014, phân hóa giàu - nghèo gia tăng lên 8,04 lần, chỉ số PCI đứng thứ 63/63) bắt nguồn từ những nguyên nhân khách quan và chủ quan nào?
• RQ4: Những bài học lịch sử nào có thể đúc kết nhằm cung cấp luận cứ khoa học cho chiến lược an sinh vùng biên cương trong các thập niên tiếp theo?

Khung lý thuyết của công trình tích hợp quan điểm duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về bảo đảm công bằng xã hội và Khung quản lý rủi ro xã hội (Social Risk Management Framework) của Ngân hàng Thế giới (WB) cùng cách tiếp cận của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO). Về phạm vi, luận án khảo sát toàn bộ 10 đơn vị hành chính của tỉnh Điện Biên (1 thành phố, 1 thị xã và 8 huyện) trong khung thời gian 10 năm (2004–2014), đối chiếu mở rộng với mạng lưới các tỉnh Tây Bắc, phân tích tác động an sinh trên quy mô dân số phát triển từ 423.100 người (năm 2004) lên trên 564.000 người (năm 2014/2017).

Literature Review và Positioning

Tổng quan nghiên cứu quốc tế ghi nhận sự tiến hóa của lý thuyết an sinh từ Đạo luật An sinh Xã hội Mỹ năm 1935 (Social Security Act 1935) – văn bản pháp lý nền tảng xác lập quyền hưởng trợ cấp hưu trí, tử tuất, khuyết tật và thất nghiệp. Richardson, J. Henry (1960) trong công trình Economic and Financial Aspects of Social Security đã xác lập nguyên lý can thiệp công và mối quan hệ tài chính giữa ngân sách quốc gia và quỹ bảo hiểm. Đến thập niên 1990, Ehtisham Ahmad, Jean Drèze, John Hills và Amartya Sen (1991) trong tác phẩm kinh điển Social Security in Developing Countries đã mở rộng khái niệm ASXH ở các nước đang phát triển, định nghĩa an sinh không chỉ là bảo hiểm công nghiệp mà chính là việc loại trừ nạn đói và nâng cao năng lực (capability) của các nhóm yếu thế. Martin Feldstein (2005) trên tạp chí Journal of Economic Perspectives lại mở ra cuộc tranh luận về cải cách cấu trúc, đề xuất tư nhân hóa một phần quỹ bảo hiểm nhằm tối ưu hóa hành vi thị trường lao động.

Trong nghiên cứu so sánh quốc tế, hệ sinh thái học thuật chia thành hai luồng quan điểm đối lập: một luồng ủng hộ mô hình Nhà nước phúc lợi phổ quát (Universal Welfare State) như mô hình Bắc Âu (được Đinh Công Tuấn và Đinh Công Hoàng phân tích năm 2013) và mô hình bảo hiểm xã hội hội tụ của Nhật Bản (Trần Thị Nhung, 2008); luồng đối lập nhấn mạnh mô hình an sinh phòng ngừa rủi ro mục tiêu (targeted safety nets) kết hợp chế độ bảo hiểm xã hội nông thôn mới mang đặc sắc Trung Quốc (Đặng Đại Tùng, 2007; Đặng Công Thành, 2008).

Tại Việt Nam, các tác giả Phùng Hữu Phú, Lê Hữu Nghĩa, Nguyễn Viết Thông (2016) và Đinh Thế Huynh cùng cộng sự (2015) đã khẳng định nguyên lý gắn kết hữu cơ: "Chính sách xã hội phải đặt ngang tầm với chính sách kinh tế và thực hiện đồng bộ với phát triển kinh tế". Mai Ngọc Cường (2009) mô hình hóa hệ thống an sinh 3 hợp phần: phòng ngừa rủi ro (việc làm, đào tạo), giảm thiểu rủi ro (BHXH, BHYT) và khắc phục rủi ro (trợ giúp xã hội). Mai Ngọc Anh (2009) và Phan Thị Kim Oanh (2014) khảo sát sâu về an sinh nông dân, trong khi Lê Bạch Dương, Đặng Nguyễn Anh, Khuất Thu Hồng (2005) tập trung vào các nhóm thiệt thòi.

Tại địa bàn Điện Biên, các nghiên cứu trước đây như công trình của Ban Dân tộc tỉnh Điện Biên (2009), Phạm Thành Nghị (2010), Lê Hương Giang (2011), hay Nguyễn Thị Lan Hương và Lưu Quang Tuấn (2015) chỉ khảo sát đơn lẻ một chiều kích (xóa đói giảm nghèo hoặc an sinh cho người DTTS). Luận án của Nguyễn Thị Thắm định vị vững chắc bằng cách tích hợp toàn bộ các dòng nghiên cứu trên thành một hệ thống phân tích sử học 6 trụ cột hoàn chỉnh, làm rõ cơ chế vận hành chính sách tại một địa bàn có chỉ số nghèo đa chiều cao nhất cả nước.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án phát triển và cụ thể hóa lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về chính sách xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại địa bàn đặc thù biên giới. Tác giả vận dụng sáng tạo luận điểm của Hồ Chí Minh: "CNXH là công bằng hợp lý: Làm nhiều hưởng nhiều, làm ít hưởng ít, không làm thì không được hưởng. Những người già yếu hoặc tàn tật sẽ được Nhà nước giúp đỡ chăm nom" [trích văn kiện Hồ Chí Minh toàn tập], để chứng minh vai trò chủ đạo không thể thay thế của Nhà nước trong phân phối lại của cải và kiến tạo lưới an toàn xã hội nơi thị trường thất bại.

Nghiên cứu mở rộng khung lý thuyết Quản lý rủi ro xã hội (Social Risk Management) của Robert Holzmann và Steen Jørgensen sang bối cảnh cư dân thiểu số vùng cao. Thay vì xem người nghèo là đối tượng thụ động nhận cứu trợ, lý thuyết được mở rộng theo hướng xác lập quyền an sinh nội sinh: kết hợp giữa nguồn lực hỗ trợ từ Trung ương với tập quán tương trợ truyền thống của các cộng đồng bản địa (dân tộc Thái, Mông). Luận án xác lập 3 định đề lý thuyết:

1. Định đề 1 (Đồng bộ thể chế - địa bàn): Chính sách ASXH tại vùng miền núi biên giới chỉ phát huy hiệu quả khi được tích hợp đồng thời với chính sách quốc phòng - an ninh và chính sách dân tộc.
2. Định đề 2 (Mở rộng diện bao phủ): Việc chuyển dịch từ an sinh dựa trên đóng góp (BHXH bắt buộc) sang an sinh phi đóng góp (trợ giúp xã hội, BHYT công trợ) là điều kiện tiên quyết để vượt qua bẫy nghèo vùng cao.
3. Định đề 3 (Chất lượng an sinh đa tầng): Đảm bảo các dịch vụ xã hội cơ bản (giáo dục, y tế, nước sạch, nhà ở) chính là nền tảng phòng ngừa rủi ro thế hệ vững chắc nhất.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ma trận 6 trụ cột theo tinh thần Nghị quyết số 15-NQ/TW ngày 01/6/2012 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI:

                  ┌─────────────────────────────────────────────────────────┐
                  │    HỆ THỐNG CHÍNH SÁCH AN SINH XÃ HỘI TỈNH ĐIỆN BIÊN    │
                  └────────────────────────────┬────────────────────────────┘
                                               │
         ┌─────────────────────────────────────┼─────────────────────────────────────┐
         │                                     │                                     │
┌────────┴────────┐                   ┌────────┴────────┐                   ┌────────┴────────┐
│ PHÒNG NGỪA      │                   │ GIẢM THIỂU      │                   │ KHẮC PHỤC       │
│ RỦI RO          │                   │ RỦI RO          │                   │ RỦI RO          │
├─────────────────┤                   ├─────────────────┤                   ├─────────────────┤
│ • Xóa đói       │                   │ • Bảo hiểm      │                   │ • Trợ giúp      │
│   giảm nghèo    │                   │   xã hội        │                   │   xã hội đột    │
│ • Giải quyết    │                   │ • Bảo hiểm      │                   │   xuất & thường │
│   việc làm &    │                   │   y tế          │                   │   xuyên         │
│   đào tạo nghề  │                   │ • Bảo hiểm      │                   │ • Ưu đãi người  │
│                 │                   │   thất nghiệp   │                   │   có công       │
└────────┬────────┘                   └────────┬────────┘                   └────────┬────────┘
         │                                     │                                     │
         └─────────────────────────────────────┼─────────────────────────────────────┘
                                               │
                  ┌────────────────────────────┴────────────────────────────┐
                  │      TRỤ CỘT BẢO ĐẢM DỊCH VỤ XÃ HỘI CƠ BẢN TỐI THIỂU    │
                  │   (Giáo dục phổ cập • Y tế cơ sở • Nhà ở • Nước sạch)   │
                  └─────────────────────────────────────────────────────────┘

Khung phân tích này thiết lập ranh giới điều kiện (boundary conditions) chặt chẽ: nghiên cứu tập trung vào cơ chế thực thi công quyền trên địa bàn tỉnh Điện Biên từ 2004 đến 2014, với nguồn trợ cấp ngân sách trung ương đóng vai trò huyết mạch và cộng đồng 19 dân tộc là chủ thể thụ hưởng.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng thế giới quan duy vật biện chứng và duy vật lịch sử (nguyên lý thực chứng lịch sử kết hợp hiện thực phản biện - Critical Realism). Thiết kế nghiên cứu là sự kết hợp đa tầng (Multi-level Historical and Empirical Design), tích hợp giữa phương pháp nghiên cứu lịch sử chuyên ngành với phân tích định lượng xã hội học:

• Cấp độ vĩ mô: Hệ thống hóa chủ trương, đường lối của Đảng bộ tỉnh Điện Biên và các quyết sách của Chính phủ, Quốc hội.
• Cấp độ trung gian: Đánh giá cơ chế phối hợp liên ngành giữa Sở Lao động - Thương binh và Xã hội (LĐ-TB&XH), Ban Dân tộc, cơ quan Bảo hiểm Xã hội tỉnh và UBND các huyện thị.
• Cấp độ vi mô: Khảo sát thực chứng đời sống của các tầng lớp cư dân, hộ nghèo và gia đình chính sách tại các bản làng vùng sâu.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập dữ liệu áp dụng nguyên lý tam giác hóa dữ liệu (Data Triangulation) với 4 nguồn độc lập:

1. Nguồn tư liệu lưu trữ thành văn: Khai thác trực tiếp tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III, Văn phòng Tỉnh ủy Điện Biên, Lưu trữ HĐND - UBND tỉnh Điện Biên, kho tư liệu Sở LĐ-TB&XH, Sở Tài chính, BHXH tỉnh Điện Biên từ năm 2004 đến năm 2014.
2. Dữ liệu thống kê chuẩn hóa: Trích xuất từ Niên giám thống kê tỉnh Điện Biên, Báo cáo Tổng cục Thống kê các năm 2004, 2009, 2014, 2015; Báo cáo dự án giảm nghèo WB - UBND tỉnh Điện Biên (2015).
3. Tư liệu khảo sát điền dã và phỏng vấn sâu: Tác giả tiến hành điều tra thực địa tại 10 huyện, thị xã, thành phố (từ vùng lòng chảo Điện Biên Phủ đến các huyện đặc biệt khó khăn như Mường Nhé, Tủa Chùa, Điện Biên Đông), thực hiện bảng hỏi khảo sát nhận thức người dân và phỏng vấn cán bộ cơ sở.
4. Tài liệu đối chiếu liên vùng: Khai thác số liệu so sánh từ các tỉnh lân cận thuộc dải Tây Bắc như Sơn La, Lai Châu, Hòa Bình để xác lập độ tin cậy ngoại tại (external validity).

Data và phân tích

Dữ liệu định lượng được phân tích tổng hợp thông qua các bảng thống kê diễn tiến 10 năm, kiểm tra chéo các chỉ số tăng trưởng kinh tế (GRDP), cơ cấu ngành kinh tế (nông nghiệp 24,85%, công nghiệp 25,32%, dịch vụ 49,52%), tỷ lệ gia tăng dân số tự nhiên bình quân (17,56‰), biến động chỉ số giảm nghèo và tỷ lệ tiếp cận dịch vụ công. Phân tích định tính kết hợp phân tích văn bản quy phạm pháp luật (document analysis) và phân tích lịch sử logic để tái hiện trung thực các bước ngoặt phát triển chính sách.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Dữ liệu nghiên cứu của luận án cung cấp 5 phát hiện mang tính lịch sử và thực tiễn sâu sắc:

Thứ nhất, bước nhảy vọt trong công tác giảm nghèo và dịch chuyển cấu trúc xã hội. Luận án chứng minh trong giai đoạn 2004–2014, Điện Biên đã vận hành hiệu quả các Chương trình mục tiêu quốc gia (Chương trình 135 giai đoạn II, Nghị quyết 30a/2008/NQ-CP), đưa hàng chục nghìn hộ dân thoát nghèo, đồng thời tái thiết kế cơ cấu việc làm nông nghiệp sang công nghiệp - dịch vụ du lịch lịch sử.

Thứ hai, độ bao phủ dịch vụ cơ bản và hạ tầng kỹ thuật đạt bước đột phá chưa từng có. Trích dẫn dữ liệu luận án: Đến năm 2015, toàn tỉnh đã đạt "130/130 xã, phường có đường ô tô đến trung tâm xã; 100% xã có trạm y tế; 90,53% hộ dân được sử dụng điện; 97,1% hộ dân cư thành thị và 57,25% hộ dân nông thôn được sử dụng nước sạch" [tr. 40]. Đây là minh chứng thuyết phục về sự ưu tiên nguồn lực công cho vùng phên giậu.

Thứ ba, sự hình thành các chuỗi chuyên canh nông - lâm nghiệp đặc thù gắn với an sinh sinh kế. Điện Biên đã chuyển đổi thành công đất dốc sang mô hình kinh tế nông - lâm nghiệp hàng hóa: cánh đồng lúa Mường Thanh hơn 150 km², vùng chè - cao su Tủa Chùa, cà phê Mường Ảng, thảo quả Tuần Giáo, từng bước tạo sinh kế bền vững cho người dân bản địa.

Thứ tư, phát hiện về nghịch lý phân hóa thu nhập và bẫy nghèo đa chiều. Luận án chỉ ra kết quả mang tính cảnh báo sâu sắc: dù tỷ lệ nghèo chung giảm nhưng tính đến năm 2014, tỷ lệ hộ nghèo vẫn ở mức rất cao là 32,57%; thu nhập bình quân đầu người chỉ đạt 851.230 đồng/người/tháng. Đáng chú ý, hệ số chênh lệch thu nhập giữa nhóm 20% cao nhất và nhóm 20% thấp nhất có xu hướng gia tăng liên tục: từ 6,72 lần (năm 2010) lên 7,45 lần (năm 2012) và chạm mốc 8,04 lần (năm 2014).

Thứ năm, sự đứt gãy mùa vụ về giao thông và rủi ro thiên tai địa chất. Mặc dù 100% xã có đường giao thông, nhưng chỉ có "110/130 xã đi lại được quanh năm" [tr. 40], còn lại 20 xã vẫn bị cô lập trong mùa mưa lũ do địa hình đới đứt gãy Lai Châu - Điện Biên gây sạt lở bùn đá, làm gián đoạn việc tiếp cận các dịch vụ ASXH tối thiểu.

Implications đa chiều

• Về mặt lý thuyết: Luận án làm phong phú hệ thống lý luận về lịch sử chính sách xã hội Việt Nam thời kỳ đổi mới, minh minh xác định rằng an sinh vùng DTTS không thể áp dụng đồng nhất mô hình thị trường mà phải dựa trên trụ cột bảo trợ công và trợ cấp dịch vụ xã hội tối thiểu.
• Về phương pháp luận: Xác lập mô hình nghiên cứu lịch sử chính sách địa phương tích hợp 6 trụ cột an sinh kết hợp khảo sát điền dã và dữ liệu lưu trữ hành chính, tạo khuôn mẫu cho các nghiên cứu lịch sử kinh tế - xã hội vùng Tây Bắc, Tây Nguyên, Tây Nam Bộ.
• Về thực tiễn và chính sách: Cung cấp luận cứ chuẩn xác để Tỉnh ủy và UBND tỉnh Điện Biên ban hành các nghị quyết chuyên đề về giảm nghèo bền vững giai đoạn sau 2015; kiến nghị điều chỉnh tiêu chí phân bổ nguồn lực theo hướng đầu tư tập trung vào giao thông kết nối liên xã mùa mưa và chuyển đổi phương thức hỗ trợ từ "cho không" sang "hỗ trợ có điều kiện gắn với sinh kế".

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận 3 giới hạn nghiên cứu chính:

1. Giới hạn dữ liệu vi mô thời kỳ đầu chia tách tỉnh (2004–2006): Do công tác bàn giao hành chính giữa tỉnh Lai Châu (cũ) và Điện Biên còn phân tán, một số chuỗi dữ liệu bảo hiểm và việc làm giai đoạn đầu chưa đạt độ phân rã chi tiết tới cấp thôn bản.
2. Giới hạn đo lường an sinh phi chính thức: Nghiên cứu chủ yếu tập trung vào chính sách do khu vực công ban hành, chưa lượng hóa toàn diện các dòng vốn cứu trợ từ kiều hối, mạng lưới dòng họ và tổ chức phi chính phủ quốc tế.
3. Độ trễ của chuẩn nghèo: Giai đoạn nghiên cứu sử dụng chuẩn nghèo đơn chiều dựa trên thu nhập, chưa phản ánh trọn vẹn 10 chỉ số nghèo đa chiều được áp dụng sau năm 2015.

Chương trình nghiên cứu tiếp nối (Future Research Agenda):

• Mở rộng phân kỳ lịch sử từ 2015 đến 2025 nhằm đánh giá tác động của Chương trình Mục tiêu Quốc gia Phát triển KT-XH vùng đồng bào DTTS và miền núi theo Quyết định 1719/QĐ-TTg.
• Ứng dụng mô hình kinh tế lượng không gian (Spatial Econometrics) và hệ thống thông tin địa lý (GIS) để lập bản đồ các điểm nghẽn an sinh và phân vùng nguy cơ rủi ro thiên tai đối với hộ nghèo tại Điện Biên.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án tạo ra tác động học thuật và thực tiễn sâu rộng:

• Giá trị học thuật: Là công trình sử học chuyên khảo đầu tiên tổng kết trọn vẹn 10 năm thực thi ASXH tỉnh Điện Biên, được giới chuyên môn tại Đại học Sư phạm Hà Nội, Viện Lịch sử Quân sự, Viện Lịch sử Đảng đánh giá cao, cung cấp nguồn trích dẫn nền tảng cho các đề tài nghiên cứu về Tây Bắc.
• Tác động chính sách: Các kết luận và hệ thống 5 bài học kinh nghiệm của luận án là tài liệu tham khảo trực tiếp phục vụ việc xây dựng Văn kiện Đại hội Đảng bộ tỉnh Điện Biên lần thứ XIII, XIV và định hình Đề án Giảm nghèo bền vững tỉnh Điện Biên tầm nhìn 2030.
• Tác động kinh tế - xã hội: Đóng góp vào việc thúc đẩy nhận thức của cấp ủy, chính quyền địa phương về việc lồng ghép an sinh xã hội với bảo đảm quốc phòng - an ninh trên tuyến biên giới dài hơn 400 km tiếp giáp Lào và Trung Quốc.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Lịch sử, Xã hội học, Chính sách công: Tiếp cận nguồn cơ sở dữ liệu sơ cấp, phương pháp phân tích lịch sử chính sách và khung 6 trụ cột an sinh vùng biên mậu.
• Các nhà nghiên cứu lý luận chính trị và Lịch sử Đảng: Khai thác tư liệu về quá trình cụ thể hóa các Nghị quyết Trung ương (đặc biệt là Nghị quyết 15-NQ/TW và Nghị quyết Trung ương 5 khóa XI) tại các địa phương khó khăn.
• Cán bộ hoạch định chính sách tại Sở LĐ-TB&XH, Ban Dân tộc các tỉnh miền núi: Sử dụng các bài học kinh nghiệm về quản lý rủi ro, phân bổ ngân sách và thiết kế các gói trợ cấp xã hội phù hợp với tập quán đồng bào DTTS.
• Các tổ chức phát triển quốc tế (WB, ADB, UNDP, ILO): Có thêm tài liệu tham khảo thực chứng khách quan về tiến trình phát triển nhân sinh và các rào cản địa lý - văn hóa trong thực thi dự án tại Việt Nam.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của công trình là gì?
Luận án đã thành công trong việc bản địa hóa và mở rộng lý thuyết Quản lý rủi ro xã hội (Social Risk Management Framework) của Ngân hàng Thế giới vào một tỉnh miền núi biên giới đặc thù có 85% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, chứng minh rằng tại vùng lõi nghèo miền núi, "lưới an sinh xã hội" không thể vận hành đơn thuần theo cơ chế thị trường đóng góp - hưởng thụ (contributory schemes) mà bắt buộc phải tích hợp chặt chẽ giữa chính sách trợ giúp xã hội công trợ phổ quát với bảo đảm an ninh biên giới và chính sách dân tộc.

2. Đổi mới phương pháp luận nổi bật khi so sánh với các công trình trước đây?
So với các nghiên cứu lịch sử thuần túy tường thuật sự kiện (như Lịch sử Đảng bộ tỉnh Lai Châu, 2002) hoặc các công trình kinh tế chỉ phân tích lát cắt ngang (như Phan Thị Kim Oanh, 2014; Lê Hương Giang, 2011), luận án của Nguyễn Thị Thắm đã tiên phong kết hợp phương pháp lịch sử - logic đa tầng với phương pháp điền dã điều tra xã hội học và kỹ thuật tam giác hóa nguồn tư liệu (Lưu trữ Quốc gia III, hồ sơ mật Tỉnh ủy, dữ liệu ngành BHXH - LĐ-TB&XH và dữ liệu điều tra thực địa 10 huyện thị).

3. Phát hiện bất ngờ và mang tính phản trực giác nhất từ số liệu là gì?
Đó là hiện tượng: Tốc độ tăng trưởng kinh tế (13-15%/năm) và đầu tư hạ tầng (100% xã có trạm y tế, đường ô tô) tăng rất nhanh, nhưng khoảng cách bất bình đẳng thu nhập lại giãn rộng nhanh tương ứng: chênh lệch thu nhập giữa nhóm cao nhất và thấp nhất tăng liên tục từ 6,72 lần (2010) lên 7,45 lần (2012) và 8,04 lần (2014); đồng thời chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) của Điện Biên năm 2014 lại tụt xuống vị trí thấp nhất cả nước (63/63). Điều này chỉ ra rằng đầu tư hạ tầng vật chất nếu không đi kèm với cải cách thể chế hành chính và chính sách sinh kế nội tại sẽ khó thu hẹp hố sâu phân hóa giàu nghèo.

4. Quy trình tái lặp nghiên cứu (Replication Protocol) được cung cấp như thế nào?
Luận án cung cấp bảng danh mục mã hóa tài liệu lưu trữ chi tiết, hệ thống biểu bảng thống kê dân số - lao động - hộ nghèo xuyên suốt 2004–2014, cùng bộ câu hỏi điều tra nhận thức người dân, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập có thể thu thập dữ liệu đối sánh tại các tỉnh Tây Bắc khác theo đúng khung thời gian và phương pháp tiếp cận tương đương.

5. Định hướng chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo (2020–2030)?
Nghiên cứu định hướng 3 trục trọng tâm: (1) Đánh giá tác động chuyển đổi của chính sách an sinh xã hội đa chiều theo chuẩn nghèo mới; (2) Chuyển đổi số trong chi trả an sinh xã hội và quản lý mã số an sinh cho đồng bào DTTS vùng cao; (3) Chiến lược ứng phó an sinh trước các cú sốc biến đổi khí hậu, lũ bùn đá cực đoan dọc tuyến sông Đà, sông Mã và đới đứt gãy Tây Bắc.

Kết luận

1. Luận án là công trình khoa học đầu tiên tái hiện một cách hệ thống, khách quan và toàn diện bức tranh lịch sử 10 năm thực hiện chính sách an sinh xã hội ở tỉnh Điện Biên từ năm 2004 đến năm 2014.
2. Làm sáng rõ cơ sở lý luận, khẳng định tính đúng đắn và sáng tạo trong đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước và sự vận dụng linh hoạt của Đảng bộ tỉnh Điện Biên trong việc xác lập hệ thống an sinh 6 trụ cột tại địa bàn biên giới đặc biệt khó khăn.
3. Đánh giá khách quan những thành tựu vượt bậc: hạ tầng xã hội phủ kín 130/130 xã, hệ thống trường trạm y tế hoàn thiện, chuyển dịch cơ cấu cây trồng tạo sinh kế, giảm mạnh tỷ lệ đói nghèo kinh niên.
4. Chỉ ra thẳng thắn những hạn chế cấu trúc: tỷ lệ hộ nghèo còn cao (32,57%), chênh lệch giàu nghèo tăng lên 8,04 lần, chỉ số PCI đứng cuối bảng xếp hạng (63/63), 20 xã bị chia cắt giao thông trong mùa mưa lũ.
5. Đúc kết 5 bài học kinh nghiệm lịch sử quý báu về: nâng cao nhận thức hệ thống chính trị; kết hợp chặt chẽ an sinh với quốc phòng - an ninh; phát huy nội lực cộng đồng dân tộc thiểu số; phân bổ nguồn lực công có trọng tâm, trọng điểm; và kiện toàn tổ chức bộ máy cán bộ thực thi chính sách tại cơ sở.
6. Mở ra các hướng nghiên cứu mới về an sinh xã hội đa chiều, an sinh sinh thái và bảo trợ xã hội thích ứng với biến đổi khí hậu tại các vùng biên cương của Tổ quốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương I bàn luận tổng thể về nghèo đói và bảo trợ xã hội. Chương II phân tích các chính sách và chương trình bảo trợ xã hội hiện nay ở Việt Nam. Chương III dành cho những vấn đề nghèo đói ở nông thôn và nhu cầu bảo trợ xã hội của các hộ nông dân nghèo. Chương IV đề cập đến nhu cầu bảo trợ xã 14 hội của lao động di cư từ nông thôn ra thành thị.

Chương V tập trung xem xét những vấn đề mà người khuyết tật, kể cả những người có HIV/AIDS đang phải đối mặt. Bằng nhiều giải pháp thuyết phục, công trình nghiên cứu đã đưa ra những định hướng bảo trợ xã hội cho các nhóm thiệt thòi và dễ bị tổn thương ở Việt Nam. Các tác giả Nguyễn Văn Thường, Thang Văn Phúc, Nguyễn Minh Phương (2006), với công trình: Một số vấn đề kinh tế - xã hội sau 20 năm đổi mới ở Việt Nam [159], là kết quả nghiên cứu của Chương trình Phát triển Liên hợp quốc, Viện Khoa học xã hội Việt Nam, Đại sứ quán Thuỵ Điển tại Việt Nam. Công trình đã phân tích, lý giải những thành tựu quan trọng của các lĩnh vực đời sống xã hội qua 20 năm tiến hành đổi mới đất nước bao gồm: điều chỉnh chức năng quản lý của nhà nước, phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN, tích cực chủ động hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam, đổi mới chính sách công nghiệp, phát triển kinh tế tư nhân, hệ thống ASXH, các giải pháp thúc đẩy hội nhập quốc tế của giáo dục đại học Việt Nam.

Đây là nền tảng quan trọng phát triển toàn diện KT-XH đất nước trong giai đoạn hiện nay. Hội nghị Nhóm tư vấn các nhà tài trợ cho Việt Nam năm 2007, với báo cáo nghiên cứu về bảo trợ xã hội: Báo cáo phát triển Việt Nam 2008 [106], trình bày các kết quả nghiên cứu về các nguồn rủi ro gây tổn thương như tình hình nghèo đói, dân tộc ít người; các chính sách và chương trình đối với thị trường lao động, thuế, phí, phân bổ ngân sách và các chương trình y tế, BHYT và chế độ hưu trí và phương pháp tổng hợp phát triển BHXH cho người dân từ nông thôn, thành thị và tăng cường cơ chế khuyến khích BHYT xã hội bắt buộc. Tác giả Mai Ngọc Cường (2009), trong cuốn: Xây dựng và hoàn thiện hệ thống chính sách an sinh xã hội Việt Nam [47], nêu hệ thống ASXH Việt Nam có ba hợp phần: Một là, phòng ngừa rủi ro, đây là những chính sách giúp cho mọi tầng lớp cư dân có được việc làm, thu nhập và năng lực vật chất để đối phó với rủi ro như chính sách đào tạo nghề, hỗ trợ tìm việc làm cho người dân. Hai là, giảm 15 thiểu rủi ro, bao gồm các hình thức bảo hiểm như BHXH, BHYT, BHTN… Ba là, khắc phục rủi ro, bao gồm các chính sách về cứu trợ và trợ giúp xã hội nhằm bảo đảm an toàn cho người dân khi gặp rủi ro như: thất nghiệp, nghèo đói, bệnh tật, tai nạn, trẻ mồ côi, người già… Tác giả Mai Ngọc Anh (2009), với luận án tiến sĩ Kinh tế: An sinh xã hội đối với nông dân trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam [1], tập trung nghiên cứu ba nội dung cơ bản: (i) Cơ sở lý luận về hệ thống ASXH với nông dân trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; (ii) Đánh giá thực trạng hệ thống ASXH đối với nông dân Việt Nam (iii) Phương hướng, giải pháp xây dựng và hoàn thiện hệ thống ASXH đối với nông dân Việt Nam những năm tới.

Luận án đã góp phần làm sáng rõ: cơ sở lý luận và thực tiễn của việc hoàn thiện hệ thống ASXH đối với nông dân trong điều kiện kinh tế thị trường; tổng kết kinh nghiệm xây dựng và hoàn thiện hệ thống ASXH đối với nông dân ở một số nước trên thế giới, rút ra kinh nghiệm có thể vận dụng vào xây dựng hệ thống ASXH Việt Nam; khái quát thực trạng hệ thống ASXH ở Việt Nam, chỉ ra những thành tựu, hạn chế, nguyên nhân hạn chế của hệ thống ASXH đối với nông dân; sử dụng ma trận SWOT làm rõ những thuận lợi, khó khăn, cơ hội và thách thức trên cơ sở đó đề xuất việc lựa chọn các phương án xây dựng và hoàn thiện hệ thống ASXH đối với nông dân ở Việt Nam những năm tới; cuối cùng là một số khuyến nghị các giải pháp nhằm xây dựng và hoàn thiện hệ thống ASXH đối với nông dân trong điều kiện kinh tế thị trường. Bên cạnh những kết quả đạt được, luận án còn có một số vấn đề nếu được nghiên cứu cụ thể sẽ đạt kết quả tốt hơn như việc thực hiện chính sách ASXH đối với nông dân trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam có gì khác so với các nước có nền kinh tế tương đồng; Các giải pháp cần cụ thể với những mô hình thực tiễn. Tác giả Nguyễn Hiền Phương (2009), với luận án tiến sĩ Luật: Cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật an sinh xã hội ở Việt Nam [112], tập trung phân tích, đánh giá thực trạng các quy định pháp luật về ASXH ở 16 Việt Nam với các nội dung cấu thành cơ bản và việc áp dụng trên thực tiễn, chỉ ra những kết quả cũng như những vấn đề còn hạn chế, thiếu sót, chưa phù hợp cần được hoàn thiện trong hệ thống pháp luật về ASXH của nước ta hiện nay. Tác giả Nguyễn Văn Nhường (2010), với luận án tiến sĩ Kinh tế: Bàn về chính sách an sinh xã hội với người nông dân sau khi thu hồi đất để phát triển các khu công nghiệp: nghiên cứu tại Bắc Ninh [104].

Dưới góc độ chuyên ngành Quản lý kinh tế), luận án đã nghiên cứu sâu về chính sách ASXH đối với người nông dân trong diện thu hồi đất để phát triển các khu công nghiệp. Tình hình và kết quả thực hiện chính sách cùng những khuyến nghị hoàn thiện chính sách ASXH đối với người nông dân trong diện thu hồi đất để phát triển các khu công nghiệp từ thực tiễn ở tỉnh Bắc Ninh. Tác giả Nguyễn Tấn Dũng (2010), với nghiên cứu công bố trên Tạp Chí Cộng sản: “Đảm bảo ngày càng tốt hơn an sinh xã hội và phúc lợi xã hội là một nội dung chủ yếu của Chiến lược phát triển KT-XH 2011-2020” [52], đã làm rõ thêm khái niệm về ASXH, phúc lợi xã hội; khẳng định vai trò, tầm quan trọng của ASXH và phúc lợi xã hội trong chiến lược phát triển KT-XH giai đoạn 2011-2020. Tác giả nhấn mạnh việc phát triển hoàn thiện chính sách ASXH là nội dung chủ yếu của chiến lược phát triển kinh tế xã hội.

Bài báo của tác giả mang tính chất vĩ mô về quá trình thực hiện chính sách ASXH nằm trong Chiến lược phát triển KT-XH 2011 - 2020. Đây được coi là công trình mang tính định hướng cho các tiếp cận mới của các nhà nghiên cứu. Nhóm tác giả: Phạm Văn Hùng, Phạm Quốc Việt, Nguyễn Thị Thanh Mai với Kỷ yếu hội thảo khoa học quốc tế (2011), Phát triển kinh tế xã hội Việt Nam và Lào giai đoạn 2011 - 2020 [88], gồm những bài nghiên cứu về thu hút vốn FDI và hội nhập kinh tế quốc tế, phát triển nguồn nhân lực và đảm bảo ASXH ở Lào và Việt Nam trong những năm vừa qua đồng thời cũng đề ra phương hướng chiến lược trong thời gian tới. 17 Bộ LĐ-TB&XH (2011), với cuốn: Một số chính sách an sinh xã hội ở Việt Nam [31], giới thiệu các văn bản quy phạm pháp luật về chính sách ASXH như quy định về người cao tuổi, người khuyết tật, trợ giúp xã hội, cơ sở bảo trợ xã hội, chính sách trợ giúp giáo dục, quy định về phòng chống nhiễm vi rút gây ra hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải ở người và giảm nghèo bền vững.

Tác giả Trần Hoàng Hải (2011), trong cuốn sách: Pháp luật an sinh xã hội: Kinh nghiệm của một số nước đối với Việt Nam [72] đã giới thiệu tổng quan về ASXH nói chung và về pháp luật ASXH của một số nước như: Hoa Kỳ, Đức, Nga. Đồng thời tác giả cũng đã trình bày những vấn đề pháp luật về ASXH của Việt Nam trong thời kỳ hiện nay. Đây là tài liệu tham khảo giúp người đọc có cái nhìn toàn diện về hệ thống pháp luật ASXH ở một số nước trên thế giới. Tác giả Nguyễn Văn Chiều (2013), với luận án tiến sĩ Triết học, nghiên cứu về: Chính sách an sinh xã hội và vai trò của nhà nước trong việc thực hiện chính sách ASXH ở Việt Nam [33], đã đi sâu nghiên cứu các vấn đề lý luận chung về chính sách ASXH và vai trò của nhà nước trong việc thực hiện chính sách ASXH, từ đó đúc rút ra quan niệm của tác giả về vai trò của nhà nước đối với việc thực hiện chính sách ASXH cho người dân.

Luận án đã thành công trong việc đánh giá, phân tích thực trạng vai trò của Nhà nước trong việc thực hiện chính sách ASXH ở Việt Nam trong thời gian qua. Với những thông tin vừa mang tính định lượng, vừa mang tính định tính, luận án đã đúc rút ra những thành công, hạn chế và nguyên nhân trong việc phát huy vai trò của nhà nước trong việc thực hiện chính sách ASXH. Ngoài ra luận án còn làm rõ bối cảnh, phương hướng và những giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao vai trò của nhà nước trong việc thực hiện chính sách ASXH ở Việt Nam hiện nay. Có thể khẳng định, luận án được đánh giá là có một số đóng góp về mặt lý luận và thực tiễn về chính sách ASXH và vai trò của nhà nước trong việc thực hiện chính sách ASXH nói chung và ở Việt Nam nói riêng.

Tác giả Dương Văn Thắng (2013), với luận án chuyên ngành Báo chí học: Nghiên cứu hiệu quả Báo chí trong hoạt động truyền thông về an sinh xã hội ở 18 Việt Nam thời kỳ hội nhập quốc tế [157], tập trung luận giải một số vấn đề: Hệ thống hóa, xác lập, làm rõ hệ thống khái niệm liên quan đến đề tài nghiên cứu; vai trò của ASXH đối với hoạt động báo chí, vai trò của báo chí trong hoạt động truyền thông về ASXH; khảo sát đánh giá hiệu quả báo chí trong hoạt động truyền thông về ASXH ở Việt Nam thông qua thông điệp, kênh truyền với đại diện hệ thống báo in, thể hiện ở nội dung phản ánh và hình thức chuyển tải về ASXH; đề xuất những giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả báo chí trong hoạt động truyền thông ASXH ở Việt Nam thời gian tới.