MỞ ĐẦU” “1. Tính cấp thiết của đề tài” Nông thôn nước ta có quá trình l ịch sử lâu đời, gắn liền với nghề trồng lúa. Lịch sử quá trình đấu tranh dựng nước và giữ nước gắn với sản xuất nông nghiệp nên phần lớn dân cư nước ta s ống quần tụ theo từng dòng họ và theo phạm vi làng, xã. Cùng với văn minh lúa nước, làng (bản, thôn, xóm…) đã trở thành nét văn hóa riêng của người Việt Nam từ ngàn năm.
Nông thôn nước ta luôn chiếm một vị trí quan trọng trong quá trình dựng nước và gi ữ nước. Trong các cuộc chiến tranh chống lại các cuộc xâm lược, nông thôn là nơi cung cấp người và của để đánh thắng giặc ngoại xâm. Qua hàng ngàn năm phát triển, nông thôn là nơi hình thành và lưu giữ nhiều nét bản sắc văn hóa của dân tộc. Ngày nay, nông thôn vừa là nơi cung cấp “lương thực thực phẩm cho” tiêu dùng “xã hội, nguyên liệu cho công nghiệp chế biến”, nông “sản” hàng hóa cho “xuất” khẩu, nhân lực cho các hoạt động kinh tế và đời sống của đô thị, vừa là nơi tiêu thụ hàng hóa do các nhà máy ở thành phố sản xuất ra.
Chương trình xây dựng nông thôn mới chương trình mục tiêu quốc gia nhằm thực hiện chủ trương “của Đảng và Nhà nước về nông nghiệp, nông thôn, nông dân”. Huy động nguồn lực “xây dựng nông thôn mới là chủ trương quan trọng, hết sức đúng đắn, hợp lòng dân, được nhân dân đồng tình ủng hộ. Trong những năm qua, cả nước đã đồng tình, tích cực triển khai thực hiện Chương trình huy động nguồn lực xây dựng nông thôn mới và đạt được nhiều thành tựu quan trọng, tích cực. Nổi bật là nhận thức về Chương trình ngày càng được nâng lên trong các cấp ủy đảng, chính quyền, trong nhân dân; các cơ chế chính sách được ban hành nhìn chung là kịp thời; bộ máy thực hiện Chương trình từ Trung Ương đến cơ sở được tổ chức đồng bộ, thống nhất; công tác quy hoạch và lập đề án xây dựng nông thôn mới, phát triển cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội, phát triển sản xuất, tăng thu nhập, xóa đói giảm nghèo ở 2 địa bàn nông thôn có nhiều tiến bộ; nguồn lực đầu tư cho Chương trình ngày càng tăng lên; công tác kiểm tra, giám sát được tăng cường; quyền làm chủ, vai trò làm chủ của nhân dân được nâng lên; hệ thống chính trị cơ sở được vững mạnh lên; an ninh trật tự ở nông thôn được đảm bảo”.
Quỳ Hợp là một huyện miền núi thuộc tỉnh Nghệ An. Từ năm 2011 đến nay, Quỳ Hợp đã triển khai và thực hiện xây dựng nông thôn mới ở hầu hết các xã trong huyện. Tuy là một huyện giàu tài nguyên khoáng sản để phát triển kinh tế nhưng với đặc thù là một huyện miền núi nên việc thực hiện “xây dựng nông thôn mới gặp nhiều khó khăn, thách thức”. Để thực hiện được mục tiêu xây dựng nông thôn mới theo Nghị quyết Trung ương 7 khóa X thì cần nguồn lực r ất lớn.
Trong khi tại địa phương, nguồn thu “ngân sách nhà nước còn hạn chế, thu nhập”, tích lũy người “dân nông thôn thấp”. Huy động nguồn lực đ ảm bảo cân đối với yêu c ầu đầu tư phát triển nông thôn là “một trong những yếu tố có tính quyết định” đến “thành công của Chương trình xây dựng nông thôn mới”. Việc lựa ch ọn nghiên cứu đề tài “Tăng cường huy động nguồn lực xây dựng nông thôn mới tại huyện Quỳ Hợp, tỉnh Nghệ An đến năm 2020” là nhằm góp phần bổ sung cơ sở lý luận và thực tiễn “về huy động nguồn lực xây dựng nông thôn mới” và đưa ra một số giải pháp có thể huy động cao nhất nguồn lực hiện có vào “xây dựng nông thôn” để phấn đấu “đến năm 2020 trở thành” huyện đạt chuẩn quốc gia về nông thôn mới. Tổng quan nghiên cứu Nông thôn Việt Nam là khu vực rộng lớn và đông dân nhất, đa dạng về thành phần tộc người, về văn hóa, là nơi bảo tồn, lưu giữ các phong tục, tập quán của cộng đồng, là nơi sản xuất quan trọng, làm ra các sản phẩm cần thiết cho cuộc sống con người.
Xây dựng nông thôn mới được Đảng và Nhà nước cho là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Tại hội nghị lần thứ 7 Ban chấp hành TW 3 Đẳng cộng sản VN khóa 10 đã ban hành Nghị quyết về nông nghiệp, nông thôn và nông dân với mục tiêu xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch, xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc, dân trí được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ, hệ thống chính trị ở nông thôn được tăng trưởng. Theo “quyết định số 1600/QĐ-TTg của thủ tướng chính phủ được ban hành” vào tháng 08 năm 2016 về chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2016 – 2020 có mục tiêu tổng quát xây dựng nông mới “để nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân”; có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội phù hợp; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn phát triển nông nghiệp với công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông nghiệp với đô thị; xã hội nông thôn dân chủ, bình đẳng, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; quốc phòng và an ninh, trật tự được giữ vững. Từ khi ra đời chủ trương nông thông mới đã có nhiều tác giả nghiên cứu về vấn đề này và đưa ra một số kinh nghiệm và bài học cho giai đoạn thực hiện “nông thôn mới” tiếp theo.
“Vũ Văn Phúc (2012), trong cuốn sách” “ Xây dựng nông thôn mới những vấn đề lý luận và thực tiễn” “đã” nêu “những vấn đề lý luận chung về xây dựng nông thôn mới; Kinh nghiệm quốc tế về xây dựng nông thôn mới; Những chủ trương đường lối của Đảng và Nhà nước về nông nghiệp, nông thôn, nông dân và xây dựng nông thôn mới; Thực tiễn xây dựng nông thôn mới ở các địa phương ở Việt Nam: những kết quả đạt được, những hạn chế và những vấn đề đặt ra trong triển khai thực hiện Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới. Trên cơ sở đó đề xuất các nội dung, giải pháp: Về công tác tuyên truyền; Về tổ chức sản xuất; Về phát triển kinh tế 4 nông thôn; Về đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng và xây dựng người nông dân mới chủ thể của nông thôn là hạt nhân để xây dựng nông thôn mới”. Đoàn Phạm Hà Trang (2012) với bài viết: “Xây dựng nông thôn mới: Vấn đề quy hoạch và huy động các nguồn tài chính” khẳng định “quy hoạch xây dựng nông thôn mới nhất thiết phải được tính đến một cách tổng thể từ trên xuống, để quy hoạch của mỗi làng xã phải nằm trong chỉnh thể toàn quốc, khu vực, địa phương trong mối liên hệ với kinh tế, xã hội, môi trường, sinh thái, khí hậu, thổ nhưỡng, quốc phòng,… từ cấu trúc kiến trúc, cấu trúc dân cư, cấu trúc hạ tầng kinh tế - kỹ thuật, hạ tầng xã hội, vừa phải đa dạng, bền vững trong xu thế phát triển chung của đất nước. Để thực hiện tốt chương trình, nguồn vốn sẽ được huy động bằng nhiều cách như: Nhà nước, nhân dân đóng góp, các nguồn tài trợ, sự hỗ trợ vốn từ các ngân hàng… với phương châm vẫn phải phát huy nội lực là chính.
Chính phủ cần có chính sách khuyến khích, hỗ trợ để thu hút các doanh nghiệp trong và ngoài nước vào đầu tư khu vực nông nghiệp, nông thôn để thêm nguồn lực trực tiếp giải quyết các khâu chế biến, giải quyết việc làm cho nông dân trong quá trình xây dựng nông thôn mới”. “Phạm Xuân (2013) trong bài”: “Xây dựng nông thôn mới: Những thuận – nghịch đặt ra tại Đắc Lắc” “đã đề cập đến một số vấn đề sau”: “+ Những vấn đề đặt ra trong thực hiện các tiêu chí về xây dựng nông thôn mới tại Đắc Lắc như: Tiêu chí giảm hộ nghèo còn 7% ở diện rộng; tiêu chí về hình thức tổ chức sản xuất; tiêu chí về giao thông nông thôn… là những khó khăn và một số tiêu chí đạt thấp trong xây dựng nông thôn mới. Do vậy tiến độ xây dựng nông thôn mới ở Đắc Lắc còn chậm, đang bộc lộ nhiều khó khăn vướng mắc đòi hỏi phải kịp thời tháo gỡ. + Chủ động huy động các nguồn lực cho xây dựng nông thôn mới: Tác giả bài viết cho rằng, ngoài vấn đề hỗ trợ trực tiếp từ chương trình mục tiêu 5 quốc gia xây dựng nông thôn mới tỉnh cần linh động, sáng tạo và đa dạng hóa các nguồn vốn huy động triển khai thực hiện xây dựng nông thôn mới bằng lồng ghép nguồn vốn của các chương trình, dự án hỗ trợ có mục tiêu trên địa bàn; huy động các nguồn lực từ ngân sách của tỉnh, của huyện và xã.
Huy động vốn của các doanh nghiệp trên địa bàn đầu tư cho nông thôn mới… Công tác quy hoạch có vai trò quan trọng và phải đi trước một bước, tạo quỹ đất xây dựng các công trình giao thông, thủy lợi, công trình văn hóa, khu dân cư, chú trọng đào tạo nghề cho lao động nông thôn… và tác giả khẳng định xây dựng nông thôn mới không phải là công việc một sớm, một chiều mà là quá trình lâu dài, thường xuyên, với mục đích cuối cùng là mang lại và bảo đảm thụ hưởng vật chất, tinh thần ngày càng cao và bền vững cho nhân dân”. “Tác giả Lê Hữu Nghĩa (2008)” trong bài: “ Xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam – những vấn đề đặt ra và giải pháp” đã nêu “thực trạng xây dựng nông thôn mới trong thời kỳ đổi mới vừa qua, để thấy được những thành tựu và những yếu kém, bất cập.
