CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ XÂY DỰNG CHIẾN LƯỢC SẢN XUẤT KINH DOANH CHO DOANH NGHIỆP 1. CHIẾN LƯỢC VÀ PHƯƠNG PHÁP XÂY DỰNG CHIẾN LƯỢC 1. Khái niệm chung Chiến lược là thuật ngữ có nguồn gốc từ quân sự. Trong quân sự thuật ngữ thường được sử dụng để chỉ các kế hoạch lớn, dài hạn được đưa ra trên cơ sở tin chắc được cái gì đối phương có thể làm và cái gì đối phương có thể không làm.
Trong khoa học quản trị kinh doanh tồn tại nhiều khái niệm khác nhau về chiến lược, chẳng hạn theo quan điểm của Micheal Porter: “ Chiến lược kinh doanh là nghệ thuật xây dựng lợi thế cạnh tranh” hay K.Ohmae: “ Mục đích của chiến lược là mang lại điều kiện thuận lợi nhất cho một phía, đánh giá đúng thời điểm tấn công hay rút lui, xác định ranh giới của sự thoả hiệp”. Vậy có thể hiểu là không có đối thủ cạnh tranh thì không cần chiến lược, mục đích của chiến lược là đảm bảo thắng lợi trước đối thủ cạnh tranh. Mặt khác một số quan điểm lại cho rằng chiến lược kinh doanh là một phạm trù quản lý, Alfred chandker: “ Chiến lược kinh doanh là xác định các mục tiêu cơ bản và dài hạn của doanh nghiệp, lựa chọn các chính sách, chương trình hành động nhằm phân bố các nguồn lực để đạt các mục tiêu đó”. Với ý nghĩa đó, chiến lược thường được sử dụng phổ biến để chỉ - Các chương trình hành động tổng quát và sự triển khai các nguồn lực quan trọng để đạt các mục tiêu toàn diện.
- Chương trình các chỉ tiêu của một tổ chức và thay đổi nó, nguồn lực được sử dụng để đạt các chỉ tiêu này. Häc viªn : NguyÔn ThÞ Mai Lan Ngêi híng dÉn khoa häc : TS Ng« TrÇn ¸nh LuËn v¨n Th¹c sü -5- Ngµnh qu¶n trÞ kinh doanh - Xác định các mục tiêu cơ bản của doanh nghiệp và lựa chọn các đường lối hoạt động và phân bổ các nguồn lực cần thiết để đạt các chỉ tiêu này. Từ đó ta thấy về bản chất bao giờ chiến lược cũng đề cập đến các mục tiêu và giải pháp thực hiện các mục tiêu trong thời gian dài. Như thế, xác định trước mục tiêu chính là một điều kiện không thể thiếu của hoạt động hiệp tác có hiệu quả.
Thông thường, ở mọi thời kỳ phát triển của mình doanh nghiệp cũng như các bộ phận, cá nhân bên trong đều đứng trước rất nhiều mục tiêu và cách thức hành động khác nhau. Vấn đề được đặt ra là doanh nghiệp sẽ lựa chọn các mục tiêu nào trong rất nhiều mục tiêu cần đạt và doanh nghiệp sẽ chọn con đường đi nào trong số rất nhiều con đường đi có thể đạt tới mục tiêu? Việc xác định trước các mục tiêu và cách thức hành động có thể( thường gọi là phương án kế hoạch hoặc chiến lược) để từ đó lựa chọn một phương án kế hoạch hoặc chiến lược tối ưu cho toàn doanh nghiệp cũng như các bộ phận, cá nhân bên trong doanh nghiệp được gọi là công tác xây dựng kế hoạch hay công tác hoạch định. Như thế, xây dựng kế hoạch và chiến lược là việc xác định trước mục tiêu đã xác định. Với ý nghĩa đó, xây dựng kế hoạch và chiến lược là khâu đầu tiên của chu trình quản trị doanh nghiệp và làm cơ sở để tiến hành các hoạt động quản trị khác như tổ chức lực lượng, phối hợp, điều khiển và kiểm tra.
Phân loại chiến lược 1. Phân loại theo phạm vi của chiến lược Mỗi chiến lược đều hoạch định tương lai phát triển của tổ chức, có thể chia chiến lược kinh doanh làm 2 cấp, chiến lược tổng quát và chiến lược bộ phận. * Chiến lược tổng quát: Chiến lược tổng quát là chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp vạch ra mục tiêu phát triển doanh nghiệp trong khoảng thời gian dài. Chiến lược tổng quát tập trung vào các mục tiêu sau: Häc viªn : NguyÔn ThÞ Mai Lan Ngêi híng dÉn khoa häc : TS Ng« TrÇn ¸nh LuËn v¨n Th¹c sü -6- Ngµnh qu¶n trÞ kinh doanh - Tăng khả năng sinh lợi: tối đa hoá lợi nhuận với chi phí thấp nhất, mục tiêu tỷ lệ sinh lợi của đồng vốn và lợi nhuận càng cao càng tốt phải là mục tiêu tổng quát của mọi doanh nghiệp.
- Tạo thế lực trên thị trường: thế lực trên thị trường của doanh nghiệp thường được đo bằng thị trường mà doanh nghiệp kiểm soát được; tỷ trọng hàng hoá hay dịch vụ của doanh nghiệp so với tổng cung về hàng hoá, dịch vụ đó trên thị trường, khả năng tài chính, khả năng liên doanh, liên kết trong, ngoài nước, mức độ phụ thuộc của các doanh nghiệp khác vào doanh nghiệp, uy tín, tiếng tăm của doanh nghiệp đối với khách hàng. - Bảo đảm an toàn trong kinh doanh: kinh doanh luôn gắn liền với may rủi, chiến lược kinh doanh càng táo bạo, cạnh tranh càng khốc liệt thì khả năng thu lợi nhuận càng lớn nhưng rủi ro càng cao. Rủi ro là sự bất trắc không mong đợi nhưng các nhà chiến lược khi xây dựng chiến lược chấp nhận nó thì sẽ tìm cách ngăn ngừa, né tránh, hạn chế, nếu có chính sách phòng ngừa tốt thì thiệt hại sẽ ở mức thấp nhất. * Chiến lược bộ phận Chiến lược bộ phận bao gồm rất nhiều loại chiến lược, đối với doanh nghiệp công nghiệp thường là chiến lược Marketing, chiến lược tài chính, chiến lược nguồn nhân lực…Trong chiến lược Marketing người ta thường chú ý tới các chiến lược sản phẩm, chiến lược giá, chiến lược phân phối, và chiến lược giao tiếp khuếch trương.
- Chiến lược sản phẩm: doanh nghiệp thường phải chú ý đến những điểm nhấn mạnh như chất lượng tốt, dịch vụ chu đáo, thiết kế, sáng tạo, tính năng kỹ thuật đa dạng, những ấn tượng mạnh mẽ về nhãn hiệu sản phẩm… - Chiến lược giá: là chiến lược mà doanh nghiệp luôn luôn phải theo đuổi vì bao giờ họ cũng muốn sản xuất ra sản phẩm với giá thấp nhất. Häc viªn : NguyÔn ThÞ Mai Lan Ngêi híng dÉn khoa häc : TS Ng« TrÇn ¸nh LuËn v¨n Th¹c sü -7- Ngµnh qu¶n trÞ kinh doanh ChiÕn lîc tæng qu¸t T¹o thÕ lùc trªn thÞ trêng B¶o ®¶m an toµn Tèi ®a ho¸ lîi nhuËn trong kinh doanh ChiÕn lîc bé phËn Hình 1.1 : Mối quan hệ giữa chiến lược tổng quát, chiến lược bộ phận (Nguồn: 5, trang 126) 1. Phân loại theo hướng tiếp cận * Chiến lược tập trung vào những yếu tố then chốt: Việc hoạch định chiến lược ở đây không bao gồm các nguồn lực, mà tập trung vào những lĩnh vực có ý nghĩa quyết định đối với phát triển sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. * Chiến lược dựa trên ưu thế tương đối: Việc hoạch định chiến lược ở đây bắt đầu từ việc phân tích, so sánh sản phẩm hay dịch vụ của mình có chi phí tương đối nhỏ so với đối thủ cạnh tranh.
Từ việc tìm ra thế tương đối của mình, doanh nghiệp sẽ dựa vào đó để xây dựng chiến lược kinh doanh. * Chiến lược sáng tạo tấn công Để thực hiện chiến lược này doanh nghiệp phải nhìn thẳng vào những vấn đề được coi là phổ biến, bất biến để xem xét chúng. Cần đặt nhiều câu hỏi và sự nghi ngờ bất biến của vấn đề, doanh nghiệp có thể khám phá ra những vấn đề mới mẻ có lợi cho doanh nghiệp và tìm cách phát triển chúng trong chiến lược kinh doanh đặt ra. * Chiến lược khai thác các khả năng và tiềm năng: Chiến lược này được xây dựng trên sự phân tích có hệ thống thông tin nhằm khai thác khả năng có thể có của tất cả các yếu tố khác bao quanh nhân tố then chốt.
Häc viªn : NguyÔn ThÞ Mai Lan Ngêi híng dÉn khoa häc : TS Ng« TrÇn ¸nh LuËn v¨n Th¹c sü -8- Ngµnh qu¶n trÞ kinh doanh Từ đó tìm cách sử dụng phát huy tối ưu nguồn lực của doanh nghiệp để mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất. Phương pháp xây dựng chiến lược Có nhiều cách thức được tổng kết để xây dựng chiến lược ở doanh nghiệp. Tuy nhiên không có quy trình nào được coi là hoàn hảo, cần nghiên cứu hoàn thiện tiếp. Tuy cách thức tiến hành có khác nhau song nội dung của các quy trình này về cơ bản đồng nhất với nhau.
Sau đây là quy trình 8 bước hoạch định chiến lược cấp doanh nghiệp Bước 1: Phân tích và dự báo về môi trường kinh doanh, trong đó cốt lõi nhất là phát triển và dự báo về thị trường, doanh nghiệp cần nhận thức rõ các yếu tố môi trường có ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của mình, đo lường mức độ chiều hướng ảnh hưởng của chúng. Bước 2: Tổng hợp kết quả phát triển và dự báo về mô i trường kinh doanh. Các thông tin và kết quả phân tích và dự báo cần dược xác định theo hai hướng có thể xảy ra trong môi trường kinh doanh. Thời cơ, cơ hội, thách thức của môi trường kinh doanh Rủi ro, cam bẫy, đe doạ Bước 3: Phân tích và đánh giá tình trạng của doanh nghiệp.
Nội dung đánh giá cần bảo đảm tính toàn diện, hệ thống, song các vấn đề cốt yếu cần được tập trung là: hệ thống tổ chức, tình hình nhân sự, tình trạng tài chính của doanh nghiệp. Häc viªn : NguyÔn ThÞ Mai Lan Ngêi híng dÉn khoa häc : TS Ng« TrÇn ¸nh LuËn v¨n Th¹c sü -9- Ngµnh qu¶n trÞ kinh doanh ` Phân tích Tổng hợp kết quả và d ự báo phân tích và dự về môi báo về môi So Xác trường kinh trường kinh Hình sánh định d h đánh các thành giá nhiệm các vụ Đánh giá đúng Tổng hợp kết và nhằm thực trạng c ủa quả đánh giá phương lựa thực trạng của thực doanh nghiệp chọn doanh nghiệp án hiện chiến chiến chiến lượ c lược Các quan điểm lược tối lựa mong muốn , kỳ ưu chọn vọng của lãnh đạo doanh nghiệp Hình1.2 Sơ đồ quy trình 8 bước xây dựng chiến lược (Nguồn 2, trang 126) Bước 4: Tổng hợp kết quả phân tích và đánh giá tình trạng doanh nghiệp theo 2 hướng cơ bản: - Xác định các điểm mạnh, điểm lợi thế trong kinh doanh của doanh nghiệp - Xác định các điểm yếu, bất lợi trong kinh doanh Bước 5: Nghiên cứu các quan điểm, mong muốn, ý kiến…của những lãnh đạo công ty. Bước 6: Xác định các mục tiêu chiến lược, các phương án chiến lược. Bước 7: So sánh đánh giá, lựa chọn phương án chiến lược tối ưu cho doanh nghiệp.
Cần đánh giá toàn diện và lựa chọn theo mục tiêu ưu tiên. Bước 8: Chương trình hoá phương án chiến lược đã lựa chọn và 2 công tác trọng tâm.