CHƯƠNG 1: MỘT SỐ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP 1.1 Một số khái niệm và lý thuyết có liên quan đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp 1.1 Khái niệm cạnh tranh và năng lực cạnh tranh 1.1 Khái niệm cạnh tranh Hiện nay có khá nhiều khái niệm về cạnh tranh: Thuật ngữ “cạnh tranh” có nguồn gốc từ tiếng la tinh với nghĩa chủ yếu là sự đấu tranh, ganh đua, thi đua giữa các đối tượng cùng phẩm chất, cùng loại, đồng giá trị nhằm đạt được những ưu thế, lợi thế nục tiêu xác định. Trong hình thái cạnh tranh thị trường, quan hệ ganh đua xảy ra giữa chủ thể cùng (nhóm người bán), cũng như chủ thể cầu (nhóm người mua), cả hai nhóm này tiến tới cạnh tranh với nhau và được liên kết với nhau bằng giá cả thị trường. Theo Samuelson: “Cạnh tranh là sự kình địch giữa các doanh nghiệp cạnh tranh với nhau để giành khách hàng”. Theo Adam Smith: “Cạnh tranh có thể làm giảm chi phí và giá cả sản phẩm, từ đó khiến cho toàn bộ xã hội được lợi do năng suất của các doanh nghiệp tăng lên tạo ra”.
Theo từ điển kinh doanh (xuất bản năm 1992 ở Anh) thì cạnh tranh trong cơ chế thị trường được định nghĩa là " Sự ganh đua, sự kình địch giữa các nhà kinh doanh nhằm giành tài nguyên sản xuất cùng một loại hàng hoá về phía mình”. Như vậy cạnh tranh có thể được hiểu là: “Một trong những đặc trưng cơ bản của kinh tế thị trường, là năng lực phát triển của kinh tế thị trường. Cạnh tranh là sự sống còn của mỗi doanh nghiệp, đó là sự ganh đua giữa các nhà doanh nghiệp trong việc giành một nhân tố sản xuất hoặc khách hàng nhằm nâng cao lợi thế của mình trên thị trường để đạt được một mục tiêu kinh doanh cụ thể như lợi nhuận, doanh số hoặc thị phần”.2 Khái niệm về năng lực cạnh tranh Theo quan điểm của diễn đàn kinh tế thế giới (WEF) định nghĩa: “Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp là khả năng cạnh tranh, năng lực mà doanh nghiệp có thể tự duy trì vị trí của nó một cách lâu dài và có ý trí trên thị trường cạnh tranh, đảm bảo 7 thực hiện một tỷ lệ lợi nhuận ít nhất bằng tỷ lệ đòi hỏi cho việc tài trợ những mục tiêu của doanh nghiệp, đồng thời thực hiện những mục tiêu doanh nghiệp đề ra”. Theo quan điểm tổng hợp của Wan Buren, Martin và Westqren năm 1991: Khả năng cạnh tranh của một ngành, một doanh nghiệp là khả năng tạo ra và duy trì lợi nhuận và thị phần trên các thị trường trong và ngoài nước.
Như vậy, có thể hiểu khả năng cạnh tranh của một doanh nghiệp là năng lực mà doanh nghiệp có thể tự duy trì vị trí của nó một cách lâu dài và có ý trí trên thị trường cạnh tranh, đảm bảo việc thực hiện một tỷ lệ lợi nhuận ít nhất bằng tỷ lệ đòi hỏi cho việc tài trợ những mục tiêu của doanh nghiệp, đồng thời thực hiện những mục tiêu của doanh nghiệp.2 Phân loại năng lực cạnh tranh Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp thể hiện thực lực và lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp so với đối thủ cạnh tranh trong việc thỏa mãn tốt nhất các đòi hỏi của khách hàng để thu lợi nhuận ngày càng cao hơn. Như vậy để đánh giá năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp cần phải đánh giá theo năng lực cạnh tranh marketing và năng lực cạnh tranh phi marketing. Năng lực cạnh tranh marketing có thể hiểu là những năng lực cạnh tranh mở bởi đây là những năng lực cần có sự tiếp xúc với bên ngoài như khách hàng, đối tác. Trong khi đó năng lực cạnh tranh nguồn đòi hỏi doanh nghiệp phải đảm bảo tính bí mật, khép kín nhằm tránh sự bắt chước của đối thủ cạnh tranh.
Các yếu tố năng lực cạnh tranh marketing bao gồm: - Tổ chức marketing. - Hệ thống thông tin marketing. - Hoạch định chiến lược marketing. - Các chương trình marketing hỗn hợp - Kiểm tra marketing.
- Hiệu suất hoạt động marketing. Các yếu tố năng lực cạnh tranh phi marketing bao gồm: - Vị thế tài chính. - Năng lực quản trị và lãnh đạo. - Nguồn nhân lực.
- Năng lực R & D 8 - Năng lực sản xuất tác nghiệp 1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Theo Michael Porter nâng cao lợi thế cạnh tranh quốc gia đã đề cập tới vấn đề phát triển năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp. Tác giả nhận định để phát triển được lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp cần phải quan tâm tới 4 nhóm yếu tố tác động trực tiếp lên năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp bao gồm: - Các yếu tố bản thân doanh nghiệp: bao gồm các yếu tố về con người (chất lượng, kỹ năng), các yếu tố về trình độ (khoa học kỹ thuật, kinh nghiệm thị trường), các yếu tố về vốn… các yếu tố nâng cao như: thông tin, lao động trình độ cao có ý nghĩa quyết định đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Chúng quyết định lợi thế cạnh tranh ở độ cao và những công nghệ có tính độc quyền. Trong dài hạn thì đây là yếu tố có tính quyết định phải được đầu tư một cách đầy đủ và đúng mức.
- Nhu cầu khách hàng: Đây là yếu tố có tác động rất lớn đến sự phát triển của doanh nghiệp. Thực tế cho thấy, không một doanh nghiệp nào có khả năng thỏa mãn đầy đủ tất cả những yêu cầu của khách hàng. Thường thì doanh nghiệp có lợi thế về mặt này thì có hạn chế về mặt khác. Vấn đề cơ bản là doanh nghiệp phải nhận biết được điều này và cố gắng phát huy tốt nhất những điểm mạnh mà doanh nghiệp đang có để đáp ứng tốt nhất những đòi hỏi của khách hàng.
Thông qua nhu cầu của khách hàng, doanh nghiệp có thể vận dụng được lợi thế theo quy mô, từ đó cải thiện các hoạt động kinh doanh và dịch vụ của mình. Nhu cầu khách hàng còn có thể gợi mở cho doanh nghiệp để phát triển các loại hình sản phẩm và dịch vụ mới. Các loại hình này có thể được phát triển rộng rãi ra thị trường bên ngoài và khi đó doanh nghiệp là người trước tiên có được lợi thế cạnh tranh. - Các lĩnh vực liên quan và phụ trợ: Sự phát triển của doanh nghiệp không thể tách rời sự phát triển của các lĩnh vực có liên quan và phụ trợ như: thị trường tài chính, sự phát triển của công nghệ thông tin.
Ngày nay sự phát triển công nghệ thông tin, các ngân hàng có thể theo dõi và tham gia vào thị trường tài chính 24/24 giờ trong ngày. - Chiến lược của doanh nghiệp, cấu trúc ngành và đối thủ cạnh tranh: Sự phát triển của hoạt động doanh nghiệp sẽ thành công nếu được quản lý và tổ chức trong một môi trường phù hợp và kích thích lợi thế cạnh tranh của nó. Sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp là yếu tố thúc đẩy sự cải tiến và thay đổi nhằm hạn thấp chi phí, nâng cao chất lượng.2 Phân định nội dung nghiên cứu nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Nhận diện các đối thủ cạnh tranh chính của doanh nghiệp Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh của DN Đánh giá năng lực cạnh tranh tuyệt Đánh giá năng lực cạnh tranh tương đối của DN đối của DN so với đối thủ cạnh tranh Nâng cao năng lực cạnh tranh cho DN bằng các giải pháp Marketing và phi Marketing Hình 1.1: Mô hình phân định các nội dung nghiên cứu nâng cao năng lực cạnh tranh của công ty kinh doanh (Nguồn: tác giả) 1.1 Nhận diện các đối thủ cạnh tranh chính của doanh nghiệp Ngày nay trong kinh doanh, các doanh nghiệp chỉ mới am hiểu khách hàng của mình thôi là chưa đủ để thành công. Họ còn phải am hiểu về đối thủ cạnh tranh của mình nữa, họ phải biết đối thủ cạnh tranh trong ngành của mình là ai.
Họ có những điểm mạnh, điểm yếu gì. Và làm thế nào để cạnh tranh được với đối thủ cạnh tranh của mình, khi liệt kê đối thủ cạnh tranh của công ty, doanh nghiệp cần xem xét những yếu tố sau: - Những đối thủ cung cấp sản phẩm tương tự như sản phẩm của của công ty. - Những công ty sản xuất sản phẩm thay thế sản phẩm của bạn. - Người tiêu dùng dễ dàng so sánh giá cả và thường xuyên thay đổi nhà cung cấp.
- Khả năng tăng giá và giảm số lượng hàng cung ứng của những nhà cung cấp riêng của công ty.2 Xây dựng bộ tiêu chí chính đánh giá năng lực cạnh tranh chính của doanh nghiệp - Chất lượng sản phẩm: Sản phẩm luôn đóng vai trò quan trọng cạnh tranh của doanh nghiệp. Chất lượng tốt, có nhiều điểm khác biệt và mãn nhu cầu của khách hàng thì đó sẽ là lợi thế rất lớn 10 của doanh nghiệp trong cạnh tranh. Chất lượng sản phẩm là yếu tố đặt nên hàng đầu của đại bộ phận người tiêu dung khi lựa chọn sản phẩm. Do vậy, doanh nghiệp nào đáp ứng được nhu cầu của người tiêu dùng một cách tối đa thì sẽ giành được thị phần cao hơn.
Chất lượng sản phẩm là tổng hợp các đặc tính cần có của sản phẩm bao gồm cả tính kỹ thuật, tính mỹ thuật, tính kinh tế, độ tin cậy và độ an toàn. Đây là công cụ cạnh tranh hữu hiệu hiệu quả của mọi doanh nghiệp và vấn đề nâng cao chất lượng sản phẩm là tất yếu khách quan cho bất kỳ doanh nghiệp nào hoạt động trong cơ chế thị trường, vì ngoài việc đạt được mục tiêu lợi nhuận thì sản phẩm chất lượng cao còn giúp doanh nghiệp đạt được nhiều mục tiêu khác nữa như uy tín, thương hiệu… - Sự đa dạng của sản phẩm Một doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh tốt là phần lớn những doanh nghiệp đã thực hiện đa dạng hóa sản phẩm. Sản phẩm của doanh nghiệp luôn được hoàn thiện không ngừng để có thể theo kịp thị trường bằng cách cải tiến các thông số chất lượng, mẫu mã, bao bì, đồng thời tiếp tục duy trì các loại sản phẩm hiện đang là thế mạnh của doanh nghiệp. Ngoài ra, các doanh nghiệp cũng luôn nghiên cứu các sản phẩm mới nhằm phát triển và mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm.
Việc thực hiện đa dạng hóa sản phẩm của các doanh nghiệp không chỉ để đáp ứng nhu cầu của thị trường, thu nhiều lợi nhuận mà còn có thể phân tán được rủi ro trong kinh doanh.