Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MỞ RỘNG THỊ TRƯỜNG XUẤT KHẨU HÀNG HÓA 1. Tổng quan về thị trường xuất khẩu hàng hóa 1. Khái niệm về thị trường xuất khẩu Thị trường là một phạm trù kinh tế khách quan, gắn bó chặt chẽ với khái niệm phân công lao động xã hội. Ở đâu có phân công lao động xã hội và sản xuất hàng hoá thì ở đó có thị trường.
Cùng với sự phát triển của thị trường đã có rất nhiều quan điểm, cách nhìn nhận, hiểu biết khác nhau. Với sự phát triển của sản xuất và lưu thông hàng hoá, khái niệm thị trường ngày càng được nghiên cứu tìm hiểu sâu và điều đó giúp nó ngày càng hoàn thiện hơn. Theo cách hiểu cổ điển “Thị trường được xem như là nơi diễn ra các quan hệ trao đổi mua bán hàng hoá, nó được gắn với không gian, thời gian địa điểm cụ thể”. Như vậy trước đây nói tới thị trường thì người ta thường hình dung ra thị trường như là một cái chợ hay nhỏ hơn là một của hàng hoặc một địa điểm cụ thể để người mua và người bán gặp nhau tiến hành trao đổi mua bán.
Ngày nay khi mà phân công lao động xã hội diễn ra mạnh mẽ, sản xuất và lưu thông hàng hoá ngày càng phát triển, các quan hệ trao đổi mua bán ngày càng đa dạng và phức tạp thì khái niệm thị trường cũng được các nhà kinh tế học nhìn nhận một cách phát triển hơn “thị trường là một quá trình mà người mua và người bán tác động qua lại lẫn nhau để xác định giá cả và lượng hàng hoá mua bán”. Như vậy, ở đây thị trường không còn là một địa điểm hay một nơi cụ thể mà nó là một hoạt động tương tác giữa cung và cầu để tạo nên giá cả. Theo từ điển kinh tế Việt Nam: “Thị trường là nơi lưu thông tiền tệ, là toàn bộ các giao dịch mua bán hàng hoá” Theo định nghĩa của Hiệp hội quản trị Hoa Kỳ: “Thị trường là tổng hợp các lực lượng và các điều kiện trong đó người mua và người bán thực hiện các quyết định chuyển hàng hoá dịch vụ từ người bán sang người mua” Theo khái niệm hiện đại (Samuelson): “Thị trường là một quá trình mà trong đó người mua và người bán giao dịch hàng hóa, tác động qua lại lẫn nhau để xác định giá cả và số lượng hàng hóa”. Như vậy, thị trường là tổng thể các quan hệ về lưu thông hàng hóa, lưu thông tiền tệ, các giao dịch mua bán dịch vụ.
Thị trường là một nhóm khách hàng tiềm năng với những nhu cầu tương tự và những người bán đưa ra các sản phẩm khác nhau với cách thức khác nhau để thỏa mãn những nhu cầu đó. 4 Trên cơ sở khái niệm đưa ra ở trên, thị trường xuất khẩu của doanh nghiệp là tập hợp những khách hàng nước ngoài tiềm năng của doanh nghiệp. Những khách hàng đó là người đang mua hoặc sẽ mua sản phẩm của doanh nghiệp đó. Thị trường xuất khẩu là thị trường mà các doanh nghiệp sẽ sản xuất và bán sản phẩm hay dịch vụ cho các khách hàng ở nước ngoài.
Thị trường này là một phần quan trọng trong chiến lược kinh doanh của các doanh nghiệp vì nó mở rộng phạm vi tiêu thụ sản phẩm và phát triển kinh doanh trên tầm cỡ toàn cầu. Thị trường xuất khẩu là nơi giúp doanh nghiệp xác định được: Sản xuất kinh doanh cái gì? Cho đối tượng khách hàng nào? Và kế hoạch sản xuất kinh doanh như thế nào? Bên cạnh đó còn giúp người tiêu dùng trả lời được những câu hỏi: Ai có thể đáp ứng được nhu cầu của mình? Nhu cầu được thỏa mãn đến mức nào? Khả năng thanh toán ra sao? Doanh nghiệp sẽ tập trung vào việc nghiên cứu và hiểu về quy định pháp lý, nhu cầu thị trường, xu hướng mua sắm của khách hàng hay xu hướng tiêu dùng tại các thị trường khác nhau. Những yếu tố này sẽ có ảnh hưởng đến chiến lược sản xuất, tiếp thị và giá cả của sản phẩm. Thị trường xuất khẩu có thể mang lại nhiều lợi ích cho doanh nghiệp như tăng doanh số bán hàng, nâng cao hiệu quả kinh doanh và phát triển thương hiệu trên tầm cỡ quốc tế.
Ngoài ra, thị trường xuất khẩu còn là cơ hội để doanh nghiệp tiếp cận với công nghệ mới, kiến thức và quản lý chuyên nghiệp để nâng cao năng lực cạnh tranh trong thị trường toàn cầu. Phân loại thị trường xuất khẩu Căn cứ vào các yếu tố khác nhau có thể chia thị trường thành các loại khác nhau. Căn cứ vào vị trí địa lý: - Thị trường các nước và vùng lãnh thổ: Nhật Bản, Ấn Độ, UAE, Mỹ, Italia,… - Thị trường khu vực: ASEAN, EURO, Nam Mỹ,… - Thị trường châu lục: Châu Phi, Châu Á, Châu Mỹ,… Dựa trên lịch sử phát triển của thương mại quốc tế: - Thị trường truyền thống: Thị trường truyền thống là quan hệ trao đổi, buôn bán giữa hai hay nhiều quốc gia hoặc các doanh nghiệp trong một khoảng thời gian. Khi kinh doanh tại thị trường truyền thống, quốc gia hoặc doanh nghiệp xuất khẩu được hưởng một số ưu đãi nhất định về thuế quan, thủ tục nhập khẩu… từ phía đối tác.
Do đó, doanh nghiệp xuất khẩu sẽ có lợi thế ưu đãi về giá, vận chuyển… - Thị trường mới: Thị trường mới là nơi mà một quốc gia, doanh nghiệp mới thiết lập quan hệ kinh doanh với thị trường đó. Hoạt động kinh doanh tại thị trường mới thường mang tính chất 5 thăm dò, thiết lập quan hệ ban đầu với các đối tác để tiếp tục đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu trong tương lai. - Thị trường tiềm năng: Thị trường tiềm năng là nơi mà các nước hoặc doanh nghiệp chưa chiếm lĩnh được nhưng tại thị trường đó có nhu cầu và tiêu thụ sản phẩm mà quốc gia hoặc doanh nghiệp đó có khả năng đáp ứng. Các doanh nghiệp chuẩn bị và có khả năng sử dụng lĩnh vực này trong tương lai gần.
Căn cứ vào mức độ quan tâm và tính ưu tiên: Thị trường xuất khẩu được chia thành: Thị trường xuất khẩu chính là thị trường mà doanh nghiệp xuất khẩu sản phẩm của mình với mục đích kinh doanh chính thức và thường xuyên. Thị trường xuất khẩu chính thường được xác định dựa trên các tiêu chí như quy mô, tiềm năng phát triển, tính ổn định và độ tin cậy của đối tác thương mại. Thị trường tương hỗ là thị trường mà sản phẩm hoặc dịch vụ của một doanh nghiệp được sử dụng bổ sung hoặc kết hợp với sản phẩm hoặc dịch vụ của một doanh nghiệp khác để tạo ra giá trị cho khách hàng. Ví dụ, sản phẩm điện thoại thông minh của một công ty có thể được sử dụng kết hợp với các ứng dụng và phụ kiện của các công ty khác để tạo ra một trải nghiệm người dùng tốt hơn.
Căn cứ vào cán cân thương mại giữa nước xuất khẩu và nhập khẩu: Thị trường xuất khẩu được chia thành: Thị trường xuất siêu là thị trường có tình trạng giá trị hàng hóa và dịch vụ mà một quốc gia xuất khẩu vượt quá giá trị hàng hóa và dịch vụ mà quốc gia đó nhập khẩu từ các quốc gia khác. Thị trường nhập siêu là thị trường có tình trạng giá trị hàng hóa và dịch vụ mà một quốc gia nhập khẩu vượt quá giá trị hàng hóa và dịch vụ mà quốc gia đó xuất khẩu sang nước khác. Căn cứ vào sức cạnh tranh, thị trường xuất khẩu: Thị trường xuất khẩu được chia thành: - Thị trường xuất khẩu có ưu thế cạnh tranh - Thị trường xuất khẩu không có ưu thế cạnh tranh Căn cứ vào phương thức hình thành giá cả thị trường: Thị trường độc quyền: Trên thị trường này giá cả và các quan hệ kinh tế khác do các nhà độc quyền áp đặt, thường là những độc quyền, độc tôn hoặc các liên minh độc quyền. Thị trường cạnh tranh: Đó là thị trường mà ở đó người bán và người mua tham gia với số lượng lớn và không ai có ưu thế để cung ứng hay mua trên thị trường, không ai 6 quyết định giá mà chỉ chấp nhận giá.
Các sản phẩm mua bán trên thị trường là đồng nhất không có sự dị biệt. Cách phân loại này giúp cho doanh nghiệp hiểu được bản chất của thị trường để có những phương hướng, kế hoạch kinh doanh thích hợp, đặc biệt là các chiến lược cạnh tranh phù hợp với từng đặc tính của thị trường. Cơ sở lý luận về mở rộng thị trường xuất khẩu hàng hóa 1. Khái niệm về mở rộng thị trường: “Mở rộng thị trường là tổng hợp các cách thức biện pháp của doanh nghiệp để đưa khối lượng sản phẩm tiêu thụ của doanh nghiệp đạt mức tối đa.” (Giáo trình Trường Đại học Kinh tế Quốc dân) Như vậy theo quan điểm marketing hiện đại: “Mở rộng thị trường của doanh nghiệp không chỉ là việc phát triển thêm các thị trường mới mà còn là làm tăng thị phần của các sản phẩm ở các thị trường cũ” Mở rộng thị trường là quá trình mở rộng phạm vi hoạt động của một doanh nghiệp để tiếp cận với khách hàng mới hoặc tăng cường sự hiện diện của mình trên thị trường hiện tại.
Mở rộng thị trường có thể được thực hiện bằng cách phát triển sản phẩm hoặc dịch vụ mới, mở rộng địa điểm kinh doanh, tìm kiếm khách hàng mới hoặc mở rộng phạm vi đối tượng khách hàng hiện tại. Mở rộng thị trường là một phương pháp quan trọng để tăng doanh số bán hàng, tăng trưởng doanh nghiệp và tăng cường sức cạnh tranh trên thị trường. Hiểu đơn giản thì mở rộng thị trường là việc mà doanh nghiệp tiến hành phân phối sản phẩm, dịch vụ ở thị trường hiện tại đến một thị trường mới có phạm vi rộng hơn hoặc khu vực địa lý khác. Mục đích là nhằm gia tăng khả năng tiếp cận khách hàng và doanh số bán hàng của tổ chức.
- Sự cần thiết của hoạt động mở rộng thị trường xuất khẩu: + Mở rộng thị trường là yếu tố tất yếu để doanh nghiệp tồn tại và phát triển trong nền kinh tế thị trường: Ngày nay trên thế giới trong xu thế toàn cầu hóa nền kinh tế khi mà hàng rào thuế quan được hạ bỏ các doanh nghiệp phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt trên thị trường, doanh nghiệp không những phải cạnh tranh với các doanh nghiệp trong nước mà còn phải cạnh tranh gay gắt với các công ty bên ngoài. Do vậy để tồn tại và phát triển công ty phải không ngừng duy trì và mở rộng thị trường của mình.