Dung297 2806: Chăm Sóc Người Bệnh Viêm Gan Do Virus

Chuyên khảo phân tích Dung297 2806, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Trường học: Trường Đại Học Y Dược
• Chuyên ngành: Y Học
• Đề tài: Chăm Sóc Người Bệnh Viêm Gan Do Virus
• Loại tài liệu: Bài Giảng
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chăm Sóc Người Bệnh Viêm Gan Do Virus

Viêm gan do virus là một bệnh truyền nhiễm nghiêm trọng, ảnh hưởng đến chức năng gan và có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm. Việc chăm sóc người bệnh viêm gan do virus không chỉ bao gồm điều trị y tế mà còn cần sự quan tâm đến chế độ dinh dưỡng và tâm lý của bệnh nhân. Hiểu rõ về bệnh lý này sẽ giúp người chăm sóc có những biện pháp hiệu quả hơn trong việc hỗ trợ bệnh nhân.

1.1. Định Nghĩa Và Dịch Tễ Học Viêm Gan Do Virus

Viêm gan do virus là bệnh truyền nhiễm do các loại virus như HAV, HBV, HCV, HDV, HEV gây ra. Tỷ lệ mắc bệnh viêm gan B ở Việt Nam dao động từ 10-20%. Việc nắm rõ dịch tễ học giúp xác định nhóm nguy cơ và có biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

1.2. Triệu Chứng Của Người Bệnh Viêm Gan Do Virus

Triệu chứng viêm gan do virus thường bao gồm mệt mỏi, chán ăn, vàng da và nước tiểu sẫm màu. Những triệu chứng này có thể xuất hiện trong thời kỳ khởi phát và toàn phát của bệnh, cần được theo dõi chặt chẽ để có biện pháp can thiệp kịp thời.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Chăm Sóc Người Bệnh Viêm Gan

Chăm sóc người bệnh viêm gan do virus gặp nhiều thách thức, từ việc nhận diện triệu chứng đến quản lý chế độ dinh dưỡng. Bệnh nhân thường có tâm lý lo lắng, ảnh hưởng đến quá trình điều trị. Việc giáo dục sức khỏe cho bệnh nhân và gia đình là rất cần thiết để họ hiểu rõ về bệnh và cách chăm sóc.

2.1. Những Thách Thức Trong Việc Nhận Diện Triệu Chứng

Nhiều triệu chứng của viêm gan do virus có thể nhầm lẫn với các bệnh lý khác, dẫn đến chẩn đoán muộn. Việc nhận diện sớm triệu chứng như vàng da, mệt mỏi là rất quan trọng để có biện pháp điều trị kịp thời.

2.2. Tâm Lý Bệnh Nhân Và Gia Đình

Bệnh nhân viêm gan thường cảm thấy lo lắng và hoang mang về tình trạng sức khỏe của mình. Sự hỗ trợ tâm lý từ người thân và nhân viên y tế có thể giúp bệnh nhân cảm thấy an tâm hơn trong quá trình điều trị.

III. Phương Pháp Chăm Sóc Người Bệnh Viêm Gan Do Virus Hiệu Quả

Để chăm sóc người bệnh viêm gan do virus hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp điều trị y tế kết hợp với chế độ dinh dưỡng hợp lý. Việc theo dõi tình trạng sức khỏe và thực hiện các xét nghiệm định kỳ cũng rất quan trọng.

3.1. Chế Độ Dinh Dưỡng Cho Người Bệnh Viêm Gan

Chế độ dinh dưỡng cho người bệnh viêm gan cần đảm bảo cung cấp đủ năng lượng và chất dinh dưỡng. Nên ăn nhẹ, chia thành nhiều bữa trong ngày và tăng cường các loại thực phẩm giàu đạm và vitamin.

3.2. Các Biện Pháp Điều Trị Y Tế

Điều trị viêm gan do virus bao gồm việc sử dụng thuốc kháng virus và các biện pháp hỗ trợ chức năng gan. Cần theo dõi chặt chẽ các chỉ số xét nghiệm để điều chỉnh phác đồ điều trị kịp thời.

3.3. Theo Dõi Tình Trạng Sức Khỏe

Theo dõi tình trạng sức khỏe của bệnh nhân là rất quan trọng. Cần thực hiện các xét nghiệm chức năng gan định kỳ để phát hiện sớm các biến chứng có thể xảy ra.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Trong Chăm Sóc Người Bệnh Viêm Gan

Việc áp dụng các kiến thức về chăm sóc người bệnh viêm gan do virus vào thực tiễn là rất cần thiết. Các chương trình giáo dục sức khỏe và hỗ trợ tâm lý cho bệnh nhân và gia đình sẽ giúp nâng cao hiệu quả điều trị.

4.1. Giáo Dục Sức Khỏe Cho Bệnh Nhân

Giáo dục sức khỏe cho bệnh nhân viêm gan giúp họ hiểu rõ về bệnh, từ đó có thể tự chăm sóc bản thân tốt hơn. Cần cung cấp thông tin về chế độ dinh dưỡng, triệu chứng cần theo dõi và các biện pháp phòng ngừa.

4.2. Hỗ Trợ Tâm Lý Cho Bệnh Nhân

Hỗ trợ tâm lý cho bệnh nhân viêm gan là rất quan trọng. Cần tạo môi trường an toàn để bệnh nhân có thể chia sẻ nỗi lo lắng và tìm kiếm sự hỗ trợ từ nhân viên y tế và gia đình.

V. Kết Luận Về Chăm Sóc Người Bệnh Viêm Gan Do Virus

Chăm sóc người bệnh viêm gan do virus là một quá trình phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các chuyên gia y tế và gia đình bệnh nhân. Việc nâng cao nhận thức và kiến thức về bệnh sẽ giúp cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

5.1. Tương Lai Của Chăm Sóc Người Bệnh Viêm Gan

Tương lai của chăm sóc người bệnh viêm gan do virus sẽ phụ thuộc vào sự phát triển của các phương pháp điều trị mới và các chương trình giáo dục sức khỏe. Cần tiếp tục nghiên cứu để tìm ra các giải pháp hiệu quả hơn.

5.2. Tầm Quan Trọng Của Sự Hợp Tác Giữa Các Chuyên Gia

Sự hợp tác giữa các chuyên gia y tế, bệnh nhân và gia đình là rất quan trọng trong việc chăm sóc người bệnh viêm gan. Cần xây dựng một mạng lưới hỗ trợ để đảm bảo bệnh nhân nhận được sự chăm sóc tốt nhất.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Tài liệu học tập "Chăm sóc người bệnh Viêm gan do virus" là một bài giảng chuyên đề thuộc khối kiến thức Bệnh học truyền nhiễm và Điều dưỡng truyền nhiễm trong chương trình đào tạo đại học khối ngành Khoa học Sức khỏe (Y khoa và Điều dưỡng). Giáo trình cung cấp kiến thức toàn diện từ sinh học phân tử virus, dịch tễ học, triệu chứng học lâm sàng đến nguyên tắc điều trị và quy trình lập kế hoạch chăm sóc điều dưỡng cho bệnh nhân mắc các chủng virus viêm gan khác nhau.

Mục tiêu học tập của giáo trình được xác định cụ thể theo các chuẩn đầu ra môn học (CĐRMH 3 và CĐRMH 5):

• Về kiến thức: Trình bày được định nghĩa, dịch tễ học, triệu chứng lâm sàng qua các thời kỳ, biến chứng và các biện pháp phòng bệnh viêm gan do virus; trình bày được phương pháp lập kế hoạch chăm sóc người bệnh viêm gan do virus.
• Về kỹ năng: Lập được kế hoạch chăm sóc cho người bệnh viêm gan virus trên các tình huống giả định lâm sàng cụ thể.
• Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Thể hiện tính tích cực, chủ động trong học tập và khả năng đưa ra các quyết định can thiệp y tế độc lập.

Cấu trúc giáo trình tiếp cận theo mô hình logic bệnh học kết hợp thực hành điều dưỡng: phân loại căn nguyên gây tổn thương gan, đối chiếu đặc điểm sinh học của 6 chủng virus (HAV, HBV, HCV, HDV, HEV, HGV), phân tích dữ liệu dịch tễ học toàn cầu và Việt Nam, diễn giải các dấu ấn huyết thanh (markers), mô tả triệu chứng qua 4 thời kỳ bệnh lý, xác lập nguyên tắc điều trị và giải quyết tình huống lâm sàng thực tế.

Điểm đặc sắc của giáo trình là việc lượng hóa cụ thể các tỷ lệ dịch tễ và triệu chứng học lâm sàng thông qua các nghiên cứu được trích dẫn (WHO, CDC, Liver International), đồng thời cung cấp bảng ma trận biện luận marker viêm gan B và quy trình xử trí phơi nhiễm nghề nghiệp chi tiết cho nhân viên y tế.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Nội dung giáo trình được triển khai qua 6 chủ đề chuyên môn có tính liên kết chặt chẽ:

1. Phân loại nguyên nhân và định nghĩa viêm gan: Xác định viêm gan là bệnh truyền nhiễm cấp tính do các virus viêm gan gây ra, với đặc trưng mô bệnh học là tổn thương viêm lan tỏa và hoại tử tế bào gan. Phân định rõ nhóm căn nguyên nhiễm trùng (vi khuẩn, virus HAV, HBV, HCV, HDV, HEV, HGV, ký sinh trùng, nấm), nhóm tự miễn và nhóm chất độc hại (rượu bia, thuốc, hóa chất).
2. Đặc tính sinh học và đường lây truyền của các chủng virus: Bảng phân loại 6 chủng virus xác định cấu trúc hệ gen (HBV có hệ gen ADN; HAV, HCV, HDV, HEV, HGV có hệ gen ARN); hệ thống kháng nguyên tương ứng (HAV, HBsAg/HBcAg/HBeAg, HCV, HDV Ag, HEV Ag, HGV Ag) và kháng thể đặc hiệu (Anti-HAV, Anti-HBs/Anti-HBe/Anti-HBc, Anti-HCV, Anti-HDV, Anti-HEV, Anti-HGV). Đường lây truyền phân chia thành 2 nhóm: qua đường tiêu hóa (phân - nước - thực phẩm đối với HAV, HEV) và qua đường máu, tình dục, mẹ sang con (HBV, HCV, HDV, HGV).
3. Dịch tễ học và lịch sử tự nhiên của viêm gan B: Cung cấp dữ liệu dịch tễ học theo tiêu chuẩn WHO (tỷ lệ HBsAg ≥8% là cao, 2-8% là trung bình, <2% là thấp). Phân tích gánh nặng bệnh tật: 2 tỷ người từng nhiễm HBV, 300-400 triệu người nhiễm mạn tính, 25% tử vong do xơ gan hoặc ung thư gan. Tỷ lệ nhiễm HBV ở người lớn có 30-50% xuất hiện triệu chứng, 90% tự khỏi, 5-10% chuyển mạn tính; trong khi trẻ sơ sinh lây từ mẹ có <10% triệu chứng nhưng 90% chuyển thành nhiễm trùng mạn tính.
4. Biện luận dấu ấn huyết thanh và cận lâm sàng: Hướng dẫn ma trận giải thích 6 kết quả marker HBV (kết hợp HBsAg, Total Anti-HBc, IgM Anti-HBc, Anti-HBs) để phân biệt các trạng thái: chưa nhiễm cần tiêm phòng, miễn dịch sau nhiễm tự nhiên, miễn dịch do tiêm vắc xin, nhiễm HBV cấp tính, nhiễm HBV mạn tính hoặc các trường hợp cần chẩn đoán phân biệt. Đồng thời trình bày các xét nghiệm đánh giá hội chứng ứ mật (Bilirubin tăng, sắc tố mật/muối mật niệu) và hội chứng hủy hoại tế bào gan (AST, ALT tăng cao, tỷ lệ Prothrombin hạ, Cholesterol este hóa giảm).
5. Triệu chứng học lâm sàng và nguyên tắc điều trị: Diễn tiến qua 4 thời kỳ:
   • Thời kỳ ủ bệnh (HAV: 1-6 tuần; HBV: 1-6 tháng; HCV: 1-6 tháng; HDV: 1-3 tháng; HEV: 1-2 tháng, không triệu chứng).
   • Thời kỳ khởi phát (sốt nhẹ, mệt mỏi, đau đầu, rối loạn tiêu hóa, đau tức hạ sườn phải, nước tiểu sẫm màu).
   • Thời kỳ toàn phát (xuất hiện vàng da, gan to, men gan tăng 100%, biếng ăn 71-96%, khó chịu 76-94%, vàng da 70-90%, đau hạ sườn phải 65-94%, buồn nôn 61-81%, vàng mắt 48%, phát ban 40%).
   • Thời kỳ lui bệnh (nước tiểu trong, vàng da giảm chậm, xét nghiệm dần về bình thường).
   • Nguyên tắc điều trị: Lợi mật, bảo vệ tế bào gan, thuốc kháng virus, điều trị triệu chứng. Phác đồ cho thể nặng gồm truyền dung dịch đường, acid amin không nhân thơm, chỉnh cân bằng kiềm toan, tiêm vitamin K, truyền huyết tương tươi, hạ amoniac máu bằng phylorpa/hepamez và chống phù não.
6. Xử trí tình huống lâm sàng và dự phòng phơi nhiễm: Hướng dẫn tư vấn trường hợp người lành mang mầm bệnh HBsAg(+) và quy trình xử trí phơi nhiễm nghề nghiệp do kim đâm từ bệnh nhân có HBsAg(+) và Anti-HCV(+).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Lý thuyết sinh học phân tử và virus học: Cung cấp cơ sở phân biệt giữa virus ADN (HBV) và các virus ARN (HAV, HCV, HDV, HEV, HGV), cơ chế nhân lên tại tế bào gan và đường đào thải.
• Nguyên lý miễn dịch học truyền nhiễm: Khái niệm về kháng nguyên bề mặt, kháng nguyên lõi, sự chuyển đổi huyết thanh và ngưỡng kháng thể bảo vệ cơ thể (Anti-HBs ≥ 10 mIU/mL).
• Sinh lý bệnh học chức năng gan: Cơ chế suy giảm chức năng chuyển hóa, chức năng đông máu, chức năng khử độc amoniac và cơ chế hoại tử tế bào gan dẫn đến tăng men transaminase (AST, ALT).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật: Thực hiện quy trình lấy mẫu huyết tương/huyết thanh làm xét nghiệm test nhanh; kỹ thuật thiết lập đường truyền tĩnh mạch dung dịch acid amin đặc hiệu và thuốc điều trị hạ amoniac; kỹ thuật tiêm vắc xin và huyết thanh miễn dịch (Gammaglobulin).
• Kỹ năng phân tích: Khả năng đọc và biện luận các chỉ số cận lâm sàng sinh hóa gan mật; phân tích kết hợp các marker huyết thanh để chẩn đoán chính xác giai đoạn nhiễm trùng virus.
• Kỹ năng thực hành điều dưỡng và tư vấn: Lập kế hoạch chăm sóc toàn diện qua từng thời kỳ bệnh lý; tư vấn chế độ dinh dưỡng và phòng lây nhiễm cho người mang mầm bệnh; xử trí đúng quy chuẩn y tế khi xảy ra tai nạn rủi ro nghề nghiệp (phơi nhiễm qua đường máu).

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng phương pháp sư phạm y khoa hiện đại, kết hợp giữa giảng dạy lý thuyết dựa trên bằng chứng và phương pháp học tập qua giải quyết vấn đề (Problem-Based Learning - PBL) cùng học qua tình huống lâm sàng (Case-Based Learning).

Hệ thống bài tập tình huống thực hành trong tài liệu bao gồm:

• Tình huống tư vấn cộng đồng: Phân tích trường hợp nữ sinh viên 19 tuổi nhận kết quả HBsAg(+) và Anti-HCV(-) khi đi hiến máu. Người học được yêu cầu xác định tình trạng "người lành mang mầm bệnh", thiết lập kế hoạch tư vấn chế độ dinh dưỡng, theo dõi sức khỏe định kỳ, hướng dẫn phòng lây qua đường máu, tư vấn xét nghiệm/tiêm phòng cho bạn đời và phác đồ tiêm chủng Gammaglobulin kết hợp vắc xin cho trẻ sơ sinh ngay sau sinh.
• Tình huống xử trí phơi nhiễm nghề nghiệp: Phân tích trường hợp điều dưỡng 43 tuổi làm việc tại phòng cấp cứu có nồng độ Anti-HBs là 5 mIU/mL sau 3 liều tiêm phòng tiêu chuẩn (chưa đạt ngưỡng bảo vệ <10 mIU/mL), phương án tiêm nhắc lại đủ 3 liều từ đầu để đạt nồng độ bảo vệ (150 mIU/L), và các bước xử trí khi bị tai nạn kim đâm từ bệnh nhân có HBsAg(+) và Anti-HCV(+) (xác định không cần tiêm nhắc HBV do đã có đáp ứng miễn dịch ghi nhận trước đó; chỉ định làm xét nghiệm ALT, Anti-HCV và đo tải lượng HCV RNA bằng phương pháp PCR sau 4-6 tuần).

Phương pháp đánh giá kết quả học tập bám sát chuẩn đầu ra CĐRMH 3 và 5:

• Đánh giá kiến thức thông qua các câu hỏi trắc nghiệm biện luận chỉ số cận lâm sàng và phác đồ xử trí.
• Đánh giá kỹ năng thông qua bài tập lập kế hoạch chăm sóc chi tiết cho bệnh nhân ở các thể lâm sàng (thể cấp tính, thể nặng có nguy cơ hôn mê gan).

Hướng dẫn tự học: Sinh viên cần đối chiếu bảng so sánh các đặc tính lâm sàng giữa 5 chủng virus (HAV, HBV, HCV, HDV, HEV), tự vẽ sơ đồ diễn tiến của các marker huyết thanh HBV theo thời gian và thực hành trả lời các câu hỏi tình huống trước khi tham gia buổi thảo luận trên lớp.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Nội dung giáo trình tích hợp các số liệu dịch tễ học và tài liệu tham khảo y khoa quốc tế cũng như tại Việt Nam:

• Dữ liệu dịch tễ học quốc tế: Trích dẫn báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (World Health Organization - WHO, 2001, Geneva, mã tài liệu WHO/v&B/01.31) về phân loại mức độ lưu hành viêm gan B mạn tính dựa trên tỷ lệ HBsAg quần thể; số liệu dịch tễ toàn cầu từ tài liệu của WHO và CDC (Centers for Disease Control and Prevention) ghi nhận gánh nặng 25% các ca tử vong do ung thư gan hoặc xơ gan bắt nguồn từ HBV.
• Dữ liệu nghiên cứu tại Việt Nam: Cập nhật tỷ lệ hiện mắc HBsAg trong quần thể chung tại Việt Nam từ 10% đến 20%, đồng thời dẫn chứng tỷ lệ tương đương ở nhóm người nhiễm HIV dựa trên các công trình nghiên cứu của tác giả Nguyen VTT (Liver International, 2008) và Nguyen TC (CROI Abstract, 2010).
• Cập nhật kỹ thuật xét nghiệm và điều trị: Giới thiệu phương pháp phát hiện sớm virus HCV bằng kỹ thuật sinh học phân tử HCV RNA qua PCR (cho kết quả chính xác sau 4-6 tuần phơi nhiễm) và xét nghiệm khẳng định immunoblot. Cập nhật các thuốc chuyên biệt hạ amoniac máu đường truyền tĩnh mạch (phylorpa, hepamez) và nguyên tắc sử dụng dung dịch acid amin không có nhân thơm trong chăm sóc hồi sức người bệnh viêm gan thể nặng.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình được biên soạn phục vụ các đối tượng cụ thể trong hệ thống đào tạo y tế:

• Sinh viên đại học: Sinh viên năm thứ 3 và năm thứ 4 chuyên ngành Điều dưỡng, Y đa khoa, Y học dự phòng đang theo học học phần Điều dưỡng truyền nhiễm hoặc Bệnh học truyền nhiễm.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần cơ sở khối ngành gồm Giải phẫu - Sinh lý học người (nắm vững chức năng sinh học của gan), Vi sinh vật học - Ký sinh trùng, Miễn dịch học cơ bản, Hóa sinh lâm sàng và Điều dưỡng cơ sở.
• Giảng viên: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy lý thuyết, khung bài giảng lâm sàng và ngân hàng ca bệnh để tổ chức thảo luận nhóm, đánh giá ca lâm sàng tại giảng đường hoặc bệnh viện thực hành.
• Nhân viên y tế tham khảo: Bác sĩ, điều dưỡng làm việc tại các khoa Truyền nhiễm, Cấp cứu, Hồi sức tích cực, phòng khám tư vấn tiêm chủng cần tài liệu tra cứu chuẩn về biện luận kết quả xét nghiệm huyết thanh và quy trình xử trí phơi nhiễm do vật sắc nhọn tại cơ sở y tế.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Giáo trình được thiết kế chuẩn mực cho sinh viên đại học chuyên ngành Điều dưỡng và Y khoa, đồng thời là tài liệu tham khảo chuyên môn cho nhân viên y tế cần chuẩn hóa kiến thức chăm sóc bệnh nhân viêm gan và an toàn phơi nhiễm nghề nghiệp.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi học?

Người học cần có kiến thức cơ bản về sinh lý gan mật, các phản ứng miễn dịch kháng nguyên - kháng thể, nguyên lý xét nghiệm sinh hóa máu (men gan AST/ALT, Bilirubin, Prothrombin) và các đường lây truyền bệnh truyền nhiễm cơ bản.

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với các tài liệu bệnh học chung là gì?

Giáo trình kết hợp đồng thời giữa kiến thức bệnh học (bảng đối chiếu 6 chủng virus từ HAV đến HGV, tỷ lệ biến chứng, tỷ lệ triệu chứng lâm sàng) với hướng dẫn thực hành điều dưỡng chi tiết, bảng ma trận biện luận marker huyết thanh HBV và thuật toán xử trí phơi nhiễm mũi kim cụ thể.

4. Làm thế nào để tự học nội dung giáo trình hiệu quả?

Người học nên học theo trình tự: nắm chắc cấu trúc hệ gen và đường lây của từng chủng virus, học thuộc bảng ma trận phân tích 6 kết quả marker HBV, sau đó tự giải quyết các câu hỏi trắc nghiệm của 2 ca tình huống lâm sàng được cung cấp trong bài học.

5. Giáo trình có tích hợp các tài liệu tham khảo chuẩn nào?

Tài liệu tích hợp các hướng dẫn dịch tễ và tiêm chủng của WHO (2001), dữ liệu từ CDC Hoa Kỳ, các bài báo khoa học chuyên ngành trên tạp chí Liver International (Nguyen VTT, 2008) và báo cáo tại hội nghị CROI (Nguyen TC, 2010).

---

Kết luận

Bài giảng chuyên đề "Chăm sóc người bệnh Viêm gan do virus" cung cấp khối lượng kiến thức chuẩn xác, có hệ thống về bệnh học, dịch tễ học và kỹ năng chăm sóc điều dưỡng chuyên ngành truyền nhiễm. Nội dung kết hợp chặt chẽ giữa các dữ liệu khoa học được lượng hóa và các tình huống can thiệp lâm sàng thực tế.

Lộ trình học tập đề xuất cho người học bao gồm: tiếp cận lý thuyết phân loại virus và đường lây truyền $\rightarrow$ phân tích sinh lý bệnh và triệu chứng qua 4 thời kỳ lâm sàng $\rightarrow$ thực hành biện luận dấu ấn huyết thanh học $\rightarrow$ xây dựng kế hoạch chăm sóc và giải quyết tình huống phơi nhiễm nghề nghiệp theo chuẩn đầu ra môn học. Người học có thể mở rộng kiến thức qua các tài liệu dịch tễ của WHO, CDC và các hướng dẫn chẩn đoán điều trị bệnh truyền nhiễm hiện hành.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chăm sóc người bệnh Viêm gan do virus Mục tiêu bài học - Kiến thức 1. Trình bày được định nghĩa, dịch tễ học, triệu chứng, biến chứng và các biện pháp phòng bệnh viêm gan do vi rút. Trình bày được cách lập kế hoạch chăm sóc bệnh viêm gan do vi rút. Lập được kế hoạch chăm sóc cho người bệnh viêm gan vi rút trên tình huống giả định.

(CĐRMH 3, 5) - Năng lực tự chủ và trách nhiệm 4. Thể hiện được tính tích cực trong học tập. Có khả Nhiễm trùng - Vi khuẩn Tự miễn - Virus - Ký sinh trùng - Nấm Viêm gan Chất độc hại - Rượu, bia - Thuốc - Chất độc/ hóa học Định nghĩa Định nghĩa  Là một bệnh truyền nhiễm cấp tính  Do các cácvirus virusviêm viêmgan gan(A- gây B- ra C- D- E- G) gây ra Đặc trưng là tổn thương : - Viêm - Viêmlanlan toảtoả - Hoại - Hoại tử tử tế bào tế bào gan. Chức năng của gan Em hãy liệt kê các chức năng của Gan? Các loại virus viêm gan HAV HBV HCV HDV HEV HGV Hệ gen Kháng nguyên Kháng thể Đường lây Các loại virus viêm gan HAV HBV HCV HDV HEV HGV Hệ gen ARN ADN ARN ARN ARN ARN Kháng HAV HBsAg HCV HBsAg HEV Ag HGV nguyên HBcAg HDV Ag HBeAg Kháng Anti- Anti-HBs Anti- Anti- Anti- Anti- thể HAV Anti-HBe HCV HBs HEV HGV Anti-HBc Anti- HDV Đường Tiêu Máu Máu Máu Tiêu Máu lây hóa hóa Đường lây truyền của virus viêm gan A và E VR nhân lên ở gan, vào máu và đi đến đường tiêu hóa Nhiễm vào thực phẩm- nước VR thải ra ngoài qua phân Đường lây HBV HCV HDV Máu +++ +++ +++ Đường lây viêm Mẹ sang con gan B,C, ++++ +/- D + Tình dục ++ +/- ++ Lây truyền HBV Người nhiễm Người lớn nhiễm TCMT/Máu 30-50% có triệu 90% TD không an toàn Hết nhiễm chứng Phơi nhiễm NN trùng 0.5-1% tử vong 5-10% Con bị nhiễm Mẹ nhiễm Nhiễm trùng (< 10% có triệu mạn tính 90% chứng) 11 Dịch tễ học viêm gan B mạn tính Tỷ lệ hiện mắc HBsAg > = 8% ­ Cao 2% ­ 8% ­ Trung bình < 2% ­ Thấp Theo: World Health Organization.

Introduction of hepatitis B vaccine into childhood 12 immunization services, 2001, Geneva, WHO, WHO/v&B/01.31 Ảnh hưởng toàn cầu của VGB 25% tử vong do ung thư gan 2 tỷ nhiễm HBV hoặc xơ gan 300–400 triệu nhiễm HBV mạn tính 6 tỷ người 13 WHO and CDC fact sheets, available at www.int and www.gov Tỷ lệ hiện mắc viêm gan B ở Việt Nam (HBsAg+) Quần thể chung: 10-20% Tỷ lệ HBsAg dương tính ở người nhiễm HIV cũng tương tự ở quần thể chung Nguyen VTT. Liver International 2008 Nguyen TC. CROI Abstract 2010 Kháng nguyên Kháng thể 1 Anti HBs (3) 3 Anti HBc (1) Anti HBe (2) 2 HBV HBsAg(+) Sau 6 tháng HBsAg(+) HBsAg(-) Anti HBs(+) HBeAg (-) HBeAg (+) HBsAg Total Anti-HBc IgM Anti-HBc Anti-HBs Kết quả (-) (-) NA (-) Không nhiễm HBV, nên chích ngừa (-) (+) NA (+) Có MD sau nhiễm HBV (-) (-) NA (+) Có MD với thuốc chủng ngừa (+) (+) (-) (-) Nhiễm HBV mạn tính (+) (+) (+) (-) Nhiễm HBV cấp (-) (+) NA (-) Có thể 1 trong 4 nguyên nhân: - Nhiễm HBV đã khỏi. - Anti-HBc (+) giả.

- Nhiễm HBV mạn tính. - Nhiễm HBV cấp đã khỏi. Đặc điểm HAV HBV HCV HDV HEV Cấp tính Nhẹ Đôi khi Trung Hiếm khi Nhẹ nặng bình nặng Tối cấp 0,1% 0,1- 1 % 0,1% 5-20% 1-2% Mạn tính Không 1-10% 85% Thường Không SS 90% gặp Người mang Không 0,1-30% 1,5-3,2% Thay đổi Không mạn tính Ung thư Không + + + Không Tiên lượng Tốt Xấu Trung Cấp-tốt Tốt theo lứa bình Mạn-xấu tuổi Triệu chứng lâm sàng 1. Thời kỳ ủ bệnh: Viêm gan Viêm gan Viêm gan Viêm gan Viêm gan A B C D E 1- 6 Tuần 1-6 tháng 1-6 tháng 1-3 tháng 1-2 tháng - Không có triệu chứng lâm sàng Em hãy nêu các triệu chứng lâm sàng người bệnh viêm gan virus giai đoạn khởi phát? 2.

Thời kỳ khởi phát Sốt nhẹ, hoặc không sốt Rối loạn thần kinh: - Mệt mỏi - Đau khớp, đau đầu, …. Rối loạn tiêu hóa: - Chán ăn - Buồn nôn, nôn, bụng chướng - Đau tức hạ sườn phải Nước tiểu ít, sẫm màu Em hãy nêu các triệu chứng lâm sàng người bệnh viêm gan virus giai đoạn toàn phát? 3. Thời kỳ toàn phát Triệu chứng cơ năng giảm đi - Vị trí Vàng da xuất hiện - Mức độ vàng da - Tính chất Gan bt hoặc to Nước tiểu ít, sẫm màu Phân có thể bạc màu Hiện tượng Dấu hiệu • Bệnh vàng da 70-90% • Khó chịu 76-94% • Gan to 14-69% • Biếng ăn 71-96% • Đau tức hạ sườn phải • Phân đen 65-94% 20-86% • Phát ban 40% • Buồn nôn 61-81% • Lách to 3-21% • Đau bụng 26-68% • Sốt 1-8% • Vàng mắt 48% • XN chức năng gan cao • Nôn mửa 20-37% 100% 3. Thời kỳ toàn phát Triệu chứng cơ năng giảm đi Vàng da xuất hiện Gan bt hoặc to Nước tiểu ít, sẫm màu Phân có thể bạc màu 4.

Thời kỳ lui bệnh Dễ chịu Ăn ngủ được Nước tiểu nhiều và trong Vàng da giảm chậm Các chỉ số xét nghiệm giảm dần Cận lâm sàng: Xác định marker : Các marker viêm gan B như HBsAg, HBcAg… Test nhanh nhiễm HBV Lấy Huyết tương - Huyết thanh cho vào ống nghiệm Cận lâm sàng: Xác định marker : Các marker viêm gan B như HBsAg (+), HBeAg (+)… nhiễm virus viêm gan C: anti HCV (+), HCV- RNA (+) Nước tiểu: sắc tố mật (+), muối mật (+). Xét nghiệm chức năng gan: + Hội chứng ứ mật: bilirubin máu tăng cao. + Hội chứng huỷ hoại tế bào gan: men transaminaza tăng cao (AST; ALT). Tỷ lệ Prothrombin trong máu hạ,… Cholesterol máu hạ (nhất là Cholesterol Ete hoá).

Nguyên tắc điều trị: 2 1 3 4. Điều trị triệu chứng Lợi tiểu: Lợi mật Bảo vệ tế bào gan Kháng virus Thể nặng - Truyền đường, acid amin không có nhân thơm - Điều chỉnh cân bằng nước và điện giải- kiềm toan. - Điều trị rối loạn đông máu (nếu có): tiêm vitamin K, truyền plasma tươi - Điều trị xuất huyết tiêu hóa (nếu có): - Giảm amoniac: đường truyền tĩnh mạch bằng phylorpa, hepamez - Nghỉ ngơi tuyệt đối tại giường - Nếu hôn mê: chống phù não tích cực, hỗ trợ chức năng sống, hạn chế dinh dưỡng nhiều đạm. Phòng bệnh viêm gan virus Tình huống Một sinh viên nữ 19 tuổi- chưa lập gia đình rất lo lắng vì không được hiến máu nhân đạo do nhận kết quả xét nghiệm : HBsAg(+), antiHCV(- Là sinh viên ngành y, em sẽ khuyên và tư vấn gì cho sinh viên trên? 19 Khẳng định người lành mang mầm bệnh: - HBsAg(+): Có virus viêm gan B trong cơ thể - Anti HCV(-): không có kháng thể viêm gan C Chế độ dinh dưỡng hợp lý Các triệu chứng cần theo dõi- khám sức khỏe đk Phòng lây nhiễm - Đường máu: - Nếu lập gia đình: - Xét nghiệm bạn đời, Nếu: HBsAg(-); anti-HBs(-) tiêm phòng.

- Nếu có con: - Con được tiêm Gammaglobulin miễn dịch đầu tiên- Tiêm phòng cho con đầy đủ Một điều dưỡng 43 tuổi làm việc tại một phòng cấp cứu ở một khu trung tâm chăm sóc sức khỏe lớn • Cô đã được tiêm 3 liều vaccin viêm gan B liên tiếp, sau đó cô kiểm xét nghiệm Anti-HBS tra 2 tháng sau khi tiêm liều cuối cùng • Nồng độ anti-HBs của cô là 5 mIU/mL Kết quả anti-HBs (5mIU/mL) thể hiện điều gì? Kết quả anti-HBs (5mIU/mL) thể hiện điều gì? 1. Lựa chọn A: ĐÁP ÁN Cô ấy đã đủ điều kiện –Anti-HBs là dấu ấn miễn phòng tránh nhiễmHBV dịch 2. Lựa chọn B: đối với HBV Cô ấy đã bị nhiễm virus –Kết quả anti-HBs <10 viêm gan B mIU/mL trong vòng 1-2 3. Lựa chọn C: tháng sau khi hoàn tất liệu Cô ấy không đủ điều trình tiêm phòng viêm gan kiện phòng tránh nhiễm B thì chưa có hiệu quả HBV phòng bệnh tránh nhiễm HBV Tiếp theo nên làm gì? •Lựa chọn A: ĐÁP ÁN –Cô ấy nên tiêm lại –Cô ấy nên tiêm lại đầy đầy đủ 3 đủ 3 liều ngay từ đầu và liều từ đầu sau đó nên làm lại xét • Lựa chọn B: nghiệm Anti-HBs(1-2 –Không thể làm gì tháng sau liều cuối hơn cùng) • Lựa chọn C: –50-75% người phát triển –Nên làm lại xét huyết thanh phòng vệ nghiệm sau khi tiêm tiếp thêm một liều đầy đủ Cô ấy đã thực hiện tiêm phòng lại • Sau khi tiêm, kết quả Anti-HBs của cô ấy là 150mIU/L • Hiện tại cô ấy đã được phòng tránh khỏi nhiễm HBV • Kết quả đã được ghi vào hồ sơ sức khỏe nghề nghiệp của cô • 06 năm sau, cô ấy bị thương do kim đâm • Kim tiêm từ bệnh nhân có HBsAg dương tính và Anti- HCV dương tính Cần phải làm gì để cô không bị nhiễm HBV? Cần phải làm gì để cô không bị nhiễm HBV? ĐÁP ÁN • Lựa chọn A: –Không cần đào sâu thêm vì –Không cần đào sâu thêm vì phương án tiêm phòng hoàn đã được tiêm phòng chỉnh đối với bất kì nguời nào • Lựa chọn B: có –Cô ấy nên kiểm tra kháng nồng độ anti-HBs trên 10mIU/L nguyên bề mặt viêm gan B sau khi hoàn tất tiêm phòng, bất (Anti-HBs) kể sau đó bao nhiêu năm –Người có hệ miễn dịch hoàn chỉnh có đáp ứng với vaccin viêm gan B sẽ được an toàn kể cả khi anti-HBs xuống dưới mức ngưỡng đo được Cần phải làm gì khi bị phơi nhiễm bởi máu bệnh nhân có Anti-HCV dương tính? ĐÁP ÁN –Nên thực hiện xét nghiệm giới hạn để kiểm tra hoạt động của •Lựa chọn A: virus là anti-HCV và ALT –Nếu cần thiết phải chẩn đoán –Không cần làm gì cả sớm việc nhiễm HCV, xét •Lựa chọn B: nghiệm HCV RNA bằng PCR có –Xét nghiệm ALT thể cho kết quả sau 4-6 tuần •Lựa chọn C: –Tất cả kết quả Anti-HCV bằng –Xét nghiệm giới hạn: enzym xét nghiệm miễn dịch Anti-HCV và ALT nên khẳng định lại bằng cách phồi hợp với xét nghiệm immunoblot hoặc HCV RNA bằng phương pháp PCR