Cạnh Tranh Ảnh Hưởng Mỹ-Trung Tại Myanmar Giai Đoạn 2009-2016

Luận văn thạc sĩ phân tích cạnh tranh ảnh hưởng Mỹ - Trung tại Myanmar giai đoạn 2009 - 2016, khám phá tác động chính trị và kinh tế.

• Tác giả: Hoàng Thị Minh
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Tuấn Minh
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế
• Đề tài: Cạnh Tranh Ảnh Hưởng Mỹ-Trung Tại Myanmar Giai Đoạn 2009-2016
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Mục đích, ý nghĩa của đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CÁC NHÂN TỐ CHI PHỐI CẠNH TRANH ẢNH HƯỞNG MỸ-TRUNG TẠI MYANMAR GIAI ĐOẠN 2009-2016
• 1.1. Tình hình thế giới, khu vực và Myanmar
• 1.1.1. Tình hình thế giới, khu vực châu Á-Thái Bình Dương và Đông Nam Á
• 1.1.2. Tình hình Myanmar
• 1.2. Lợi ích chiến lược của Mỹ và Trung Quốc tại Myanmar
• 1.2.1. Đối với Mỹ
• 1.2.2. Đối với Trung Quốc
• 1.3. Chính sách của Mỹ và Trung Quốc đối với Myanmar
• 1.3.1. Chính sách của Mỹ đối với Myanmar
• 1.3.2. Chính sách của Trung Quốc đối với Myanmar
• 1.4. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CẠNH TRANH ẢNH HƯỞNG MỸ-TRUNG TẠI MYANMAR GIAI ĐOẠN 2009-2016
• 2.1. Trên lĩnh vực chính trị - đối ngoại
• 2.1.1. Về phía Mỹ
• 2.1.2. Về phía Trung Quốc
• 2.2. Trên lĩnh vực kinh tế
• 2.2.1. Về phía Mỹ
• 2.2.2. Về phía Trung Quốc
• 2.3. Trên lĩnh vực quốc phòng - an ninh
• 2.3.1. Về phía Mỹ
• 2.3.2. Về phía Trung Quốc
• 2.4. Trên những lĩnh vực khác
• 2.4.1. Về phía Mỹ
• 2.4.2. Về phía Trung Quốc
• 2.5. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: TÁC ĐỘNG CẠNH TRANH ẢNH HƯỞNG MỸ-TRUNG TẠI MYANMAR GIAI ĐOẠN 2009-2016, XU HƯỚNG THỜI GIAN TỚI VÀ BÀI HỌC CHO VIỆT NAM
• 3.1. Tác động của cạnh tranh ảnh hưởng Mỹ-Trung tới Myanmar
• 3.1.1. Tác động tích cực
• 3.1.2. Tác động tiêu cực
• 3.2. Phản ứng chính sách của Myanmar đối với Mỹ và Trung Quốc
• 3.2.1. Chính sách của Myanmar đối với Mỹ
• 3.2.2. Chính sách của Myanmar đối với Trung Quốc
• 3.3. Dự báo cạnh tranh ảnh hưởng Mỹ-Trung tại Myanmar dưới thời Tổng thống Donald Trump
• 3.4. Một số bài học cho Việt Nam
• 3.4.1. Về chính sách chung
• 3.4.2. Về chính sách với Mỹ
• 3.4.3. Về chính sách với Trung Quốc
• 3.4.4. Về chính sách với Myanmar
• 3.5. Tiểu kết chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Cạnh Tranh Ảnh Hưởng Mỹ Trung Tại Myanmar 2009 2016

Giai đoạn 2009-2016 chứng kiến sự gia tăng mạnh mẽ của cạnh tranh ảnh hưởng Mỹ-Trung tại Myanmar. Myanmar, với vị trí địa chính trị chiến lược, trở thành tâm điểm của các cường quốc. Mỹ và Trung Quốc đều tìm cách mở rộng ảnh hưởng của mình tại quốc gia này. Sự cạnh tranh này không chỉ diễn ra trên lĩnh vực chính trị mà còn lan rộng sang kinh tế và an ninh. Việc hiểu rõ bối cảnh này là rất quan trọng để đánh giá tác động của nó đến Myanmar và khu vực.

1.1. Tình Hình Chính Trị Tại Myanmar Trong Giai Đoạn 2009 2016

Tình hình chính trị tại Myanmar trong giai đoạn này có nhiều biến động. Chính phủ quân sự đã dần chuyển mình sang dân chủ, tạo điều kiện cho quan hệ Mỹ-Trung phát triển. Sự thay đổi này đã thu hút sự chú ý của cả hai cường quốc, dẫn đến những chính sách đối ngoại khác nhau nhằm gia tăng ảnh hưởng.

1.2. Lợi Ích Chiến Lược Của Mỹ Và Trung Quốc Tại Myanmar

Mỹ và Trung Quốc đều có những lợi ích chiến lược riêng tại Myanmar. Mỹ muốn thúc đẩy dân chủ và nhân quyền, trong khi Trung Quốc tìm kiếm nguồn tài nguyên và thị trường tiêu thụ. Sự cạnh tranh này đã tạo ra những cơ hội và thách thức cho Myanmar trong việc duy trì độc lập và phát triển.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Cạnh Tranh Ảnh Hưởng Mỹ Trung Tại Myanmar

Cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc tại Myanmar không chỉ mang lại cơ hội mà còn đặt ra nhiều thách thức. Myanmar phải đối mặt với áp lực từ cả hai bên, điều này có thể dẫn đến những quyết định chính trị khó khăn. Việc duy trì sự cân bằng trong quan hệ với cả hai cường quốc là một thách thức lớn cho chính phủ Myanmar.

2.1. Áp Lực Chính Trị Từ Mỹ Và Trung Quốc

Myanmar phải đối mặt với áp lực chính trị từ cả Mỹ và Trung Quốc. Mỹ thường xuyên chỉ trích các vấn đề nhân quyền, trong khi Trung Quốc lại yêu cầu sự ổn định chính trị để bảo vệ các lợi ích kinh tế của mình. Điều này tạo ra một môi trường chính trị phức tạp cho Myanmar.

2.2. Tác Động Kinh Tế Từ Cạnh Tranh Mỹ Trung

Cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc cũng ảnh hưởng đến nền kinh tế Myanmar. Các dự án đầu tư từ Trung Quốc có thể mang lại lợi ích kinh tế nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro về nợ nần. Ngược lại, sự can thiệp của Mỹ có thể giúp Myanmar tiếp cận các nguồn vốn và công nghệ mới.

III. Phương Pháp Và Giải Pháp Để Đối Phó Với Cạnh Tranh Ảnh Hưởng Mỹ Trung

Để đối phó với cạnh tranh ảnh hưởng Mỹ-Trung, Myanmar cần có những phương pháp và giải pháp hiệu quả. Việc xây dựng một chính sách đối ngoại linh hoạt và đa dạng hóa các mối quan hệ quốc tế là rất cần thiết. Điều này sẽ giúp Myanmar duy trì độc lập và phát triển bền vững.

3.1. Xây Dựng Chính Sách Đối Ngoại Linh Hoạt

Myanmar cần xây dựng một chính sách đối ngoại linh hoạt, có khả năng thích ứng với những thay đổi trong quan hệ quốc tế. Điều này bao gồm việc tăng cường quan hệ với các quốc gia khác ngoài Mỹ và Trung Quốc để giảm thiểu sự phụ thuộc.

3.2. Tăng Cường Hợp Tác Kinh Tế Với Các Đối Tác Khác

Myanmar nên tìm kiếm các cơ hội hợp tác kinh tế với các quốc gia khác, đặc biệt là trong khu vực ASEAN. Việc này không chỉ giúp tăng cường nền kinh tế mà còn tạo ra một mạng lưới bảo vệ an ninh cho Myanmar trước sự cạnh tranh của các cường quốc.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Về Cạnh Tranh Ảnh Hưởng Mỹ Trung

Nghiên cứu về cạnh tranh ảnh hưởng Mỹ-Trung tại Myanmar đã chỉ ra nhiều ứng dụng thực tiễn. Các kết quả nghiên cứu cho thấy rằng Myanmar có thể học hỏi từ những kinh nghiệm của các quốc gia khác trong việc quản lý mối quan hệ với các cường quốc. Điều này sẽ giúp Myanmar phát triển một cách bền vững hơn.

4.1. Bài Học Từ Các Quốc Gia Khác

Myanmar có thể học hỏi từ các quốc gia khác đã thành công trong việc quản lý mối quan hệ với các cường quốc. Việc áp dụng các bài học này sẽ giúp Myanmar tránh được những cạm bẫy trong cạnh tranh quốc tế.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tác Động Của Cạnh Tranh

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng cạnh tranh ảnh hưởng giữa Mỹ và Trung Quốc có tác động tích cực và tiêu cực đến Myanmar. Việc hiểu rõ những tác động này sẽ giúp chính phủ Myanmar có những quyết định chính xác hơn trong chính sách đối ngoại.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Cạnh Tranh Ảnh Hưởng Mỹ Trung Tại Myanmar

Cạnh tranh ảnh hưởng giữa Mỹ và Trung Quốc tại Myanmar sẽ tiếp tục diễn ra trong tương lai. Myanmar cần phải chuẩn bị sẵn sàng để đối phó với những thay đổi trong bối cảnh quốc tế. Việc duy trì sự độc lập và phát triển bền vững sẽ là mục tiêu hàng đầu của Myanmar trong bối cảnh này.

5.1. Dự Báo Về Tương Lai Cạnh Tranh Mỹ Trung

Dự báo cho thấy rằng cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc sẽ không giảm bớt mà có thể gia tăng trong tương lai. Myanmar cần có những chiến lược phù hợp để ứng phó với tình hình này.

5.2. Khuyến Nghị Chính Sách Cho Myanmar

Myanmar cần xây dựng các chính sách đối ngoại linh hoạt và đa dạng hóa các mối quan hệ quốc tế. Điều này sẽ giúp Myanmar duy trì độc lập và phát triển bền vững trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn 2009-2016 chứng kiến những biến chuyển sâu sắc trong cấu trúc địa chính trị toàn cầu khi trật tự đa cực ngày càng định hình rõ nét. Sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, trong khi kinh tế Mỹ phục hồi chậm với mức tăng trưởng quý III/2009 chỉ đạt 2,2%, thì Trung Quốc đã vươn lên mạnh mẽ, chính thức vượt Nhật Bản vào năm 2010 để trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới với mức dự trữ ngoại hối kỷ lục 2.400 tỷ USD vào cuối năm 2009. Bối cảnh này thúc đẩy Mỹ triển khai chiến lược "tái cân bằng" sang Châu Á - Thái Bình Dương, trực tiếp va chạm với không gian ảnh hưởng truyền thống và chiến lược "Vành đai và Con đường" của Trung Quốc. Nằm ở giao điểm chiến lược án ngữ vịnh Andaman thuộc Ấn Độ Dương, sở hữu quy mô dân số gần 60 triệu người cùng nguồn tài nguyên dồi dào, Myanmar trở thành tâm điểm tranh giành ảnh hưởng quyết liệt giữa Washington và Bắc Kinh.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải mã bản chất, động thái và hệ quả của cuộc cạnh tranh ảnh hưởng Mỹ - Trung tại Myanmar trong giai đoạn bước ngoặt khi quốc gia này chuyển đổi từ chế độ quân quản sang chính quyền dân sự vào tháng 3/2011. Mục tiêu cụ thể nhằm phân tích các nhân tố chi phối, làm rõ thực trạng cạnh tranh trên ba trụ cột chính trị - đối ngoại, kinh tế và quốc phòng - an ninh, từ đó đánh giá tác động đa chiều tới Myanmar và đề xuất hàm ý chính sách cho Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian lãnh thổ Myanmar trong quan hệ với hai siêu cường từ năm 2009 đến năm 2016. Ý nghĩa nghiên cứu được định lượng rõ qua các chỉ số: kim ngạch thương mại Mỹ - Myanmar tăng vọt từ 9,7 triệu USD năm 2010 lên 200 triệu USD năm 2014, song song với quy mô thương mại Trung Quốc - Myanmar đạt 6.900 triệu USD năm 2014, mang lại luận cứ khoa học sắc bén về mô hình cân bằng chiến lược của các nước vừa và nhỏ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng tổng hợp hai trường phái lý thuyết nền tảng trong quan hệ quốc tế là Chủ nghĩa Hiện thực mới (Neorealism) và Chủ nghĩa Thể chế Khai phóng (Liberal Institutionalism). Thuyết Hiện thực mới được sử dụng để luận giải cuộc cạnh tranh quyền lực cấu trúc, tình thế lưỡng nan an ninh (security dilemma) và nỗ lực lấp đầy "khoảng trống quyền lực" của Mỹ nhằm kiềm chế Trung Quốc tại cửa ngõ Ấn Độ Dương. Ngược lại, Thuyết Thể chế Khai phóng giúp phân tích động thái hội nhập kinh tế, vai trò của các thiết chế khu vực như Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Tiểu vùng sông Mê Kông mở rộng (GMS) và chính sách ngoại giao nhân quyền, phổ biến "giá trị Mỹ".

Bên cạnh đó, mô hình nghiên cứu tích hợp lý thuyết Cân bằng phòng ngừa rủi ro (Hedging Strategy) nhằm làm sáng tỏ hành vi đối ngoại của Myanmar khi vừa khai thác hỗ trợ kinh tế của phương Tây vừa duy trì quan hệ đối tác chiến lược toàn diện với Bắc Kinh. Khung phân tích làm việc với 4 khái niệm cốt lõi: Cạnh tranh ảnh hưởng chiến lược, Tái cân bằng địa chính trị, An ninh năng lượng xuyên biên giới và Ngoại giao nhân dân chuyển đổi.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu khai thác nguồn dữ liệu thứ cấp quy mô lớn gồm các văn kiện ngoại giao chính thức, báo cáo thường niên của Bộ Ngoại giao Mỹ, Ngân hàng Thế giới (WB), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và cơ quan thống kê chính phủ Myanmar từ năm 2009 đến 2016. Cỡ mẫu phân tích bao gồm 100% các chuyến thăm ngoại giao cấp cao song phương (tiêu biểu như chuyến công du của Ngoại trưởng Hillary Clinton năm 2011, Tổng thống Barack Obama năm 2012, 2014 và các ủy viên Bộ Chính trị Trung Quốc), cùng toàn bộ 12 danh mục dự án đầu tư FDI trọng điểm có quy mô vốn từ 100 triệu USD đến trên 2,4 tỷ USD tại các đặc khu kinh tế Kyaukphyu, Dawei và Thilawa.

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) được áp dụng nhằm chọn lọc các sự kiện có tính bước ngoặt chính trị và các hiệp định thương mại - quốc phòng then chốt. Tác giả kết hợp phương pháp liên ngành, phân tích nội dung văn bản chính sách (content analysis) và phân tích so sánh định lượng. Lý do lựa chọn hệ phương pháp này là nhằm bảo đảm tính khách quan, đa chiều khi bóc tách các tính toán chiến lược đằng sau những con số kinh tế và cam kết an ninh, đặt trong toàn bộ timeline nghiên cứu kéo dài 8 năm từ khi chính quyền Obama nhậm chức năm 2009 đến thời điểm cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ khép lại năm 2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, trên lĩnh vực chính trị - đối ngoại, Mỹ đã tạo bước đột phá ngoạn mục bằng chính sách "gắn kết trực tiếp", từng bước bình thường hóa quan hệ và dỡ bỏ cấm vận sau chuyến thăm lịch sử của Tổng thống Barack Obama năm 2012. Ngược lại, Trung Quốc nhanh chóng chuyển đổi phương thức tiếp cận từ quan hệ độc quyền với giới quân sự sang ngoại giao đa kênh, chủ động thiết lập quan hệ với Đảng Liên đoàn Quốc gia vì Dân chủ (NLD) của bà Aung San Suu Kyi từ năm 2013 và tổ chức các diễn đàn ngoại giao nhân dân để xoa dịu làn sóng phản đối của người bản địa.

Thứ hai, trên lĩnh vực kinh tế - thương mại, xuất hiện sự phân hóa rõ nét về quy mô và tính chất can dự:

• Thương mại Mỹ - Myanmar ghi nhận mức tăng trưởng đột biến hơn 1.960%, từ 9,7 triệu USD năm 2010 lên 200 triệu USD năm 2014. Mỹ rót gói viện trợ 170 triệu USD trong năm tài khóa 2012-2013 và huy động các tập đoàn lớn như Coca-Cola đầu tư 200 triệu USD, GE Capital ký hợp đồng cho thuê máy bay trị giá 960 triệu USD.
• Đầu tư của Trung Quốc có sự biến động dữ dội: sau giai đoạn bùng nổ 2008-2011 với tổng vốn đăng ký đạt 13 tỷ USD, dòng vốn FDI Trung Quốc giảm mạnh xuống còn 407 triệu USD trong năm tài khóa 2012-2013 do chính phủ Myanmar đình chỉ dự án đập thủy điện Myitsone trị giá 3,6 tỷ USD. Tuy nhiên, Trung Quốc vẫn duy trì vị thế đối tác thương mại số 1 với kim ngạch hai chiều đạt 6.900 triệu USD năm 2014.

Thứ ba, về an ninh năng lượng và hạ tầng chiến lược, Trung Quốc đã hiện thực hóa việc khai thông tuyến đường vận tải chiến lược qua vịnh Bengal với tuyến đường ống khí đốt dài 771 km khánh thành vào tháng 7/2013, vận chuyển 400.000 thùng dầu/ngày và 25 tỷ m3 khí đốt sang Côn Minh, đồng thời cấp vốn 2,4 tỷ USD phát triển đặc khu kinh tế cảng nước sâu Kyaukphyu. Phía Mỹ đáp trả bằng việc từng bước thiết lập hợp tác quân y, viện trợ nhân đạo và mời Myanmar làm quan sát viên cuộc tập trận Hổ mang vàng năm 2012.

Thứ tư, cán cân thương mại Myanmar - Trung Quốc rơi vào tình trạng nhập siêu trầm trọng kéo dài, với mức thâm hụt thương mại của Myanmar là 3.225,87 triệu USD năm 2009, 572 triệu USD năm 2011 và 1.100 triệu USD năm 2014, tạo ra áp lực kinh tế buộc Naypyidaw phải đa dạng hóa đối tác thương mại.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của cục diện cạnh tranh bắt nguồn từ vị trí địa kinh tế của Myanmar: cửa ngõ giúp Trung Quốc phá vỡ "thế lưỡng nan Malacca", đồng thời là mắt xích then chốt để Mỹ hoàn thiện vành đai dân chủ ven bờ Ấn Độ Dương. So sánh với các nghiên cứu cùng thời kỳ của Robert Sutter hay Mingjiang Li, luận văn đã làm sáng tỏ thêm tính tự chủ và khả năng mặc cả của một quốc gia đang chuyển đổi khi Myanmar buộc các doanh nghiệp Trung Quốc phải nâng tỷ lệ chia sẻ lợi nhuận tại mỏ đồng Letpadaung lên 51% cho phía Myanmar.

Toàn bộ dữ liệu động thái dòng vốn và cán cân thương mại trong luận văn có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ đường kép thể hiện mức độ tương quan giữa việc nới lỏng trừng phạt của phương Tây và tốc độ suy giảm thị phần đầu tư độc quyền của Trung Quốc giai đoạn 2011-2015. Bảng tổng hợp đối sánh cấu trúc viện trợ cho thấy rõ sự đối lập: Mỹ tập trung vào các gói dự án xã hội (như 10 triệu USD y tế cộng đồng và 11 triệu USD hỗ trợ bầu cử của USAID), trong khi Trung Quốc tập trung vào hạ tầng cứng trị giá hàng tỷ USD.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên bài học kinh nghiệm từ thực tiễn Myanmar, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược cho Việt Nam trong việc xử lý quan hệ với các nước lớn:

Thứ nhất, kiên định nguyên tắc đối ngoại độc lập, tự chủ và cân bằng động. Ban Đối ngoại Trung ương và Bộ Ngoại giao cần chủ động xây dựng kịch bản ứng phó trước sự điều chỉnh chính sách của các cường quốc, thiết lập mục tiêu duy trì cán cân thương mại hài hòa, phấn đấu kiềm chế mức thâm hụt thương mại với các đối tác lớn xuống dưới 15% tổng kim ngạch trong chu kỳ 5 năm tới.

Thứ hai, hoàn thiện cơ chế thẩm định an ninh - môi trường đối với các dự án hạ tầng chiến lược. Bộ Kế hoạch và Đầu tư phối hợp với Bộ Tài nguyên và Môi trường thiết lập quy trình bắt buộc 100% các dự án FDI có quy mô trên 500 triệu USD trong lĩnh vực năng lượng, cảng biển phải qua hội đồng đánh giá tác động môi trường độc lập, tránh nguy cơ đình trệ dự án hoặc phát sinh bất ổn xã hội như bài học đập Myitsone.

Thứ ba, đẩy mạnh ngoại giao công chúng và nâng cao trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR). Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cùng Bộ Thông tin và Truyền thông cần ban hành bộ quy chuẩn yêu cầu doanh nghiệp nước ngoài dành tối thiểu 1-2% tổng mức đầu tư cho các công trình an sinh xã hội địa phương, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ đồng thuận của người dân tại các vùng dự án lên trên 85% trong giai đoạn 2026-2028.

Thứ tư, tăng cường kết nối và chia sẻ thông tin chiến lược trong khuôn khổ ASEAN và Tiểu vùng Mê Kông. Học viện Ngoại giao và Viện Chiến lược Ngoại giao cần hoàn thành việc xây dựng cơ sở dữ liệu giám sát biến động địa chính trị khu vực GMS trong vòng 24 tháng, giúp nâng cao năng lực cảnh báo sớm trước các động thái can dự mới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Các nhà hoạch định chính sách đối ngoại, chuyên viên phân tích chiến lược tại Bộ Ngoại giao, Ban Đối ngoại Trung ương và Bộ Quốc phòng. Luận văn cung cấp luận cứ thực chứng về nghệ thuật ngoại giao cân bằng nước lớn, giúp nhận diện các nguy cơ can thiệp thông qua các gói viện trợ phát triển từ 170 triệu USD trở lên.

Nhóm 2: Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Quan hệ quốc tế, Quốc tế học, Khu vực học và Chính trị học. Đây là công trình tham khảo giá trị về phương pháp nghiên cứu liên ngành, cung cấp hệ thống hơn 90 tài liệu tham khảo trong nước và quốc tế cùng chuỗi dữ liệu lịch sử chuẩn xác giai đoạn 2009-2016.

Nhóm 3: Chuyên gia phân tích rủi ro địa chính trị tại các quỹ đầu tư và tổ chức tài chính quốc tế. Tài liệu giúp thấu hiểu cơ chế vận hành của thị trường mới nổi với 60 triệu dân và 67% lực lượng lao động trẻ, từ đó đưa ra đánh giá rủi ro pháp lý và chính sách khi thâm nhập các nền kinh tế đang cải cách.

Nhóm 4: Lãnh đạo các tập đoàn kinh tế và doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Công trình cung cấp bài học thực tế về việc tuân thủ các quy chuẩn "Báo cáo đầu tư có trách nhiệm" đối với các dự án từ 500.000 USD trở lên theo chuẩn mực quốc tế khi đầu tư ra nước ngoài.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân chủ yếu nào khiến Mỹ quyết định dỡ bỏ cấm vận và bình thường hóa quan hệ với Myanmar từ năm 2011? Quyết định của Mỹ xuất phát từ nhu cầu triển khai chiến lược xoay trục sang Châu Á nhằm kiềm chế vị thế của Trung Quốc, nước đang sở hữu dự trữ ngoại hối 2.400 tỷ USD vào năm 2009. Washington đã tận dụng tiến trình dân chủ hóa của Tổng thống Thein Sein để mở rộng không gian ảnh hưởng và tạo thị trường mới cho doanh nghiệp Mỹ.

Dự án đập thủy điện Myitsone bị đình chỉ đã gây tác động như thế nào đến quan hệ Trung Quốc - Myanmar? Việc đình chỉ dự án trị giá 3,6 tỷ USD vào năm 2011 đã giáng đòn mạnh vào uy tín của Bắc Kinh, khiến FDI Trung Quốc vào Myanmar sụt giảm từ 13 tỷ USD giai đoạn 2008-2011 xuống 407 triệu USD năm 2012-2013, buộc Trung Quốc phải chuyển đổi mạnh mẽ sang ngoại giao nhân dân và tiếp cận đảng đối lập NLD.

Tuyến hành lang kinh tế và đường ống dẫn dầu khí Kyaukphyu - Côn Minh mang lại lợi ích gì cho Trung Quốc? Tuyến đường ống dài 771 km vận hành từ năm 2013 cho phép vận chuyển 400.000 thùng dầu/ngày từ vịnh Bengal thẳng về Côn Minh mà không cần qua eo biển Malacca. Kết hợp cùng đặc khu cảng nước sâu 2,4 tỷ USD, dự án bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng cho các tỉnh phía Tây Nam Trung Quốc.

Tác động kinh tế cụ thể của tiến trình bình thường hóa quan hệ Mỹ - Myanmar trong giai đoạn 2010-2014 là gì? Kim ngạch thương mại song phương đã tăng trưởng vượt bậc từ 9,7 triệu USD năm 2010 lên 175,7 triệu USD năm 2013 và chạm mốc 200 triệu USD năm 2014. Hàng loạt tập đoàn đa quốc gia như Coca-Cola (200 triệu USD) và GE Capital (hợp đồng 960 triệu USD) đã nhanh chóng thiết lập sự hiện diện kinh tế.

Việt Nam có thể rút ra bài học kinh tế đối ngoại trọng tâm nào từ trường hợp của Myanmar? Bài học quan trọng nhất là phải kiểm soát chặt chẽ thâm hụt thương mại song phương, tránh tình trạng nhập siêu sâu như Myanmar từng chịu mức âm 3.225,87 triệu USD với Trung Quốc năm 2009, đồng thời kết hợp linh hoạt giữa ngoại giao nhà nước và ngoại giao công chúng để nâng cao sức đề kháng kinh tế.

Kết luận

• Cuộc cạnh tranh ảnh hưởng Mỹ - Trung tại Myanmar giai đoạn 2009-2016 diễn ra toàn diện, quyết liệt và đan xen trên cả ba trụ cột then chốt: chính trị - ngoại giao, kinh tế - thương mại và quốc phòng - an ninh.
• Mỹ đã tận dụng thành công tiến trình cải cách dân chủ của Myanmar để dỡ bỏ cấm vận, thúc đẩy kim ngạch thương mại song phương đạt 200 triệu USD vào năm 2014 và thiết lập quan hệ đối tác năm 2016.
• Trung Quốc nhanh chóng thích ứng chiến lược, giữ vững đòn bẩy an ninh năng lượng qua tuyến đường ống dầu khí công suất 400.000 thùng/ngày và mở rộng quan hệ với các lực lượng chính trị mới.
• Myanmar đã thực hiện chiến lược cân bằng phòng ngừa rủi ro tương đối linh hoạt, thu hút đầu tư đa phương nhưng vẫn phải đối mặt với thách thức phân hóa xã hội và lệ thuộc kinh tế.
• Luận văn là công trình nghiên cứu công phu, cung cấp hệ thống luận cứ khoa học thực tiễn làm bài học kinh nghiệm quý báu cho chiến lược đối ngoại độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế của Việt Nam.

Đóng góp chính của luận văn là đã hệ thống hóa bức tranh toàn cảnh về cạnh tranh nước lớn tại một quốc gia chuyển đổi đặc thù ở Đông Nam Á, rút ra các quy luật vận động địa chính trị có giá trị ứng dụng cao. Trong giai đoạn tiếp theo đến năm 2030, các nhà nghiên cứu cần tiếp tục theo dõi những biến động chính sách của các cường quốc dưới tác động của các sáng kiến an ninh mới. Hãy nghiên cứu và ứng dụng ngay những phát hiện chuyên sâu từ luận văn này để tối ưu hóa chiến lược đối ngoại và phân tích chính sách quốc tế!

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, Luận văn “Cạnh tranh ảnh hƣởng Mỹ-Trung tại Myanmar giai đoạn 2009-2016” đƣợc hình thành với nội dung gồm 3 chƣơng sau: Chƣơng 1: Các nhân tố chi phối cạnh tranh ảnh hƣởng Mỹ-Trung tại Myanmar giai đoạn 2009-2016. Chƣơng này cung cấp những thông tin cơ bản về tình hình thế giới, khu vực và Myanmar giai đoạn 2009-2016; lợi ích chiến lƣợc của Mỹ và Trung Quốc tại Myanmar, cũng nhƣ chính sách của hai nƣớc này đối với Myanamar. Chƣơng 2: Thực trạng cạnh tranh ảnh hƣởng Mỹ-Trung tại Myanmar giai đoạn 2009-2016. Đây là chƣơng chính của Luận văn.

Chƣơng này tập trung phân tích cạnh tranh ảnh hƣởng Mỹ-Trung tại Myanmar giai đoạn 2009-2016 trên từng lĩnh vực cụ thể nhƣ chính trị - ngoại giao kinh tế, an ninh - quốc phòng và các lĩnh vực khác. Chƣơng 3: Tác động cạnh tranh ảnh hƣởng Mỹ-Trung tại Myanmar giai đoạn 2009-2016, xu hƣớng thời gian tới và bài học cho Việt Nam. Chƣơng cuối này đƣa ra những nhận xét về tác động tích cực cũng nhƣ tiêu cực của cạnh tranh ảnh hƣởng Mỹ-Trung tại Myanmar giai đoạn 2009-2016 tới Myanmar, phản ứng chính sách của Myanmar đối với Mỹ và Trung Quốc. Luận văn 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cũng đƣa ra một số dự báo về xu hƣớng cạnh tranh ảnh hƣởng Mỹ-Trung tại Myanmar dƣới thời Tổng thống D.

Trump và một số bài học cho Việt Nam. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1: CÁC NHÂN TỐ CHI PHỐI CẠNH TRANH ẢNH HƢỞNG MỸ- TRUNG TẠI MYANMAR GIAI ĐOẠN 2009-2016 1. Tình hình thế giới, khu vực và Myanmar 1. Tình hình thế giới, khu vực châu Á-Thái Bình Dương và Đông Nam Á Từ năm 2009 đến 2016, trên thế giới, trật tự đa cực ngày càng trở nên rõ nét với các “cực” là các nƣớc lớn nhƣ Mỹ, Trung Quốc, Nga, EU, Nhật Bản.

Sự cạnh tranh giữa các nƣớc lớn để xác lập vị thế, ảnh hƣởng của mình diễn ra mạnh mẽ ở khắp các khu vực trên thế giới. Những khu vực, quốc gia có nhiều tiềm năng kinh tế hay vị trí địa chiến lƣợc quan trọng đều đƣợc các nƣớc lớn, nhất là Mỹ và Trung Quốc hết sức quan tâm, cạnh tranh quyết liệt để tranh giành ảnh hƣởng. Từ ngày 20/01/2009, Barack Obama chính thức trở thành Tổng thống thứ 44 của Mỹ với nhiều cam kết “thay đổi” trong chính sách đối nội và đối ngoại, trong đó đáng chú ý là những chính sách để vực dậy nền kinh tế Mỹ và chấm dứt cuộc chiến tại Iraq. Trên thực tế, Mỹ đã rút 190.000 lính trên tổng số 200.000 quân vào thời điểm đỉnh cao xung đột khỏi Iraq và Afghanistan, giữ vững mối quan hệ an ninh đồng minh để không có cuộc khủng bố mới quy mô lớn nào xảy ra trên lãnh thổ nƣớc Mỹ, tiêu diệt đƣợc trùm khủng bố quốc tế Osamar bin Laden và một số thủ lĩnh của nhóm Al-Qaeda, đạt đƣợc thỏa thuận hạt nhân với Iran, thúc đẩy ký kết Hiệp định đối tác xuyên TBD (TPP), phát triển các mối quan hệ với Cuba và rộng hơn là việc làm ấm lại các quan hệ với Mỹ Latinh…1 Việc cả Mỹ và Trung Quốc đều tăng cƣờng can dự, xác lập ảnh hƣởng trên thế giới làm cho cạnh tranh ảnh hƣởng Mỹ-Trung ngày càng gay gắt hơn.

Sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008-2009, nền kinh tế thế giới có dấu hiệu phục hồi nhƣng chƣa vững chắc và thiếu ổn định, nhƣ tình trạng nợ công tăng, tỷ lệ thất nghiệp ở mức cao, đặc biệt là tình trạng thâm hụt ngân sách ở mức 1 Quang Vững, Nhìn lại chính sách đối ngoại của Tổng thống Obama, http://baoquocte.vn/nhin-lai-chinh- sach-doi-ngoai-cua-tong-thong-obama-39261.html, truy cập ngày 22/6/2018 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] báo động đối với nhiều quốc gia. Theo tính toán của IMF, tăng trƣởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) thế giới năm 2008 chỉ đạt 3,7%, thấp hơn 1,3% so với mức tăng 5,0% năm 2007 và thấp hơn 1,4% so với mức tăng 5,1% của năm 2006. Đến năm 2009, kinh tế toàn cầu bắt đầu tăng trƣởng trở lại. Năm 2010, tăng trƣởng kinh tế thế giới đạt mức 4,8%, tuy nhiên, khủng hoảng nợ công châu Âu đã bắt đầu trở thành vấn đề của nền kinh tế thế giới.

Sau đó, kinh tế thế giới tiếp tục phải đối mặt với một loạt thách thức nhƣ khủng hoảng nợ công nghiêm trọng tại khu vực đồng tiền chung châu Âu (Eurozone), sức phục hồi “èo uột” của kinh tế Mỹ, đà tăng trƣởng chậm lại của các nền kinh tế mới nổi, tỷ lệ thất nghiệp và lạm phát cao, tình hình bất ổn chính trị và thiên tai…2 Nền kinh tế Mỹ cũng chịu ảnh hƣởng nặng nề của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu. Sau khi hai quỹ tín dụng địa ốc lớn là Fannie Mae và Freddie Mac bị quốc hữu hóa và đặt dƣới quyền quản trị của Cục Nhà cửa liên bang Mỹ, lần lƣợt các ngân hàng lớn của Mỹ nhƣ Lehman Brothers, Washington Mutual cũng tuyên bố phá sản, trong khi Merill Lynch bị Ngân hàng Mỹ (Bank of America) mua lại, còn tập đoàn AIG lại phải nhận hàng chục tỷ USD cứu trợ từ chính phủ Mỹ. Tuy đã có những dấu hiệu phục hồi khả quan (quý III năm 2009, tăng trƣởng kinh tế Mỹ đạt 2,2% sau 4 quý tăng trƣởng âm)3, song Mỹ vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn nhƣ tỉ lệ tăng trƣởng kinh tế thấp, hệ lụy từ khủng hoảng nợ công châu Âu, tỉ lệ thất nghiệp cao, cộng với vị trí trên trƣờng quốc tế cũng bị suy giảm trong khi xu thế đa cực hóa ngày càng rõ nét với sự nổi lên của các nƣớc nhóm BRIC. Trong khi đó, ở châu Á, Trung Quốc đang tăng trƣởng rất nhanh về mọi mặt, đặc biệt kinh tế, với dự trữ ngoại tệ đứng hàng đầu thế giới và trở thành đối tác kinh tế thƣơng mại lớn nhất của Mỹ.

Tốc độ tăng trƣởng kinh tế của Trung Quốc duy trì ở mức 9,6% 2 Võ Hồ Bảo Hạnh, Nhìn lại tình hình kinh tế thế giới 5 năm qua và một số triển vọng năm 2014, Tạp chí Phát triển Kinh tế Xã hội Đà Nẵng, trang 62-67 3 Võ Hồ Bảo Hạnh, Nhìn lại tình hình kinh tế thế giới 5 năm qua và một số triển vọng năm 2014, Tạp chí Phát triển Kinh tế Xã hội Đà Nẵng, trang 63 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Theo tính toán của Ngân hàng Trung ƣơng Trung Quốc, dự trữ ngoại tệ của Trung Quốc tính đến tháng 12/2009 đã đạt mức 2,4 nghìn tỷ USD, cao nhất thế giới.5 Hơn nữa, các vấn đề khu vực trở nên nóng bỏng hơn bao giờ hết nhƣ căng thẳng trên bán đảo Triều Tiên, vấn đề hạt nhân Iran, tình trạng nội chiến kéo dài tại các nƣớc Trung Đông, sự nổi dậy của nhà nƣớc Hồi giáo tự xƣng (IS)… Do vậy, Mỹ đã phải điều chỉnh chính sách đối ngoại theo hƣớng tăng cƣờng hợp tác đa phƣơng để có thể nhanh chóng phục hồi nền kinh tế cũng nhƣ thuận lợi hơn trong việc giải quyết các vấn đề khu vực và quốc tế. Việc Mỹ tăng cƣờng quan hệ với các nƣớc trên thế giới, trong đó có Myanmar đã góp phần gia tăng cạnh tranh ảnh hƣởng với Trung Quốc tại quốc gia chùa vàng này. Mặc dù tăng trƣởng kinh tế Trung Quốc trong những năm gần đây có chiều hƣớng suy giảm, không còn đạt mức hai con số nhƣ thập niên trƣớc do tác động của cuộc khủng hoảng tài chính thế giới nổ ra từ 2008 và những thách thức mới bên trong đang nổi, nhất là giảm phát và nợ xấu tăng nhanh, nhƣng vẫn đạt mức khoảng 8%/ năm, cao vào hàng đầu thế giới.6 Khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế đã và sẽ làm thay đổi cán cân so sánh sức mạnh tổng hợp giữa các nƣớc lớn: vị thế của Mỹ đang giảm sút và vị thế của Trung Quốc đang tăng lên trong khu vực cũng nhƣ trên thế giới.

Trung Quốc đã trở thành quốc gia có dự trữ ngoại hối khổng lồ, tích cực mua lại các tài sản bên ngoài nhƣ mua trái phiếu chính phủ Mỹ để gia tăng áp lực, khống chế Mỹ. Tính đến tháng 12/2009, Trung Quốc đã mua tổng cộng 938,3 tỷ USD trái phiếu chính phủ Mỹ và trở thành chủ nợ lớn nhất của Mỹ. Dự trữ ngoại hối tăng nhanh chóng, tính đến hết tháng 3/2010 đã lập kỷ lục mới đạt 2447,1 tỷ 4 Võ Hồ Bảo Hạnh, Nhìn lại tình hình kinh tế thế giới 5 năm qua và một số triển vọng năm 2014, Tạp chí Phát triển Kinh tế Xã hội Đà Nẵng, trang 64 5 Theo Bloomberg, Năm 2009, dự trữ ngoại tệ của Trung Quốc tăng 23% lên 2,4 nghìn tỷ USD, http://www.vn/Tin-tuc/N518/N52/Nam-2009-Du-Tru-Ngoai-Te-Cua-Trung-Quoc-Tang-23- Len-24-Nghin-Ty-Usd.aspx?AspxAutoDetectCookieSupport=1, truy cập 13/3/2018 6 Trần Khánh, Hợp tác và cạnh tranh chiến lƣợc Mỹ-Trung ở Đông Nam Á ba thập niên đầu sau chiến tranh lạnh, NXB Thế giới, Hà Nội, 2014, trang 252 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] USD, trở thành nƣớc có mức dự trữ ngoại hối lớn nhất của thế giới7. Sự lớn mạnh nhanh chóng về kinh tế đã giúp Trung Quốc trở thành một quốc gia quan trọng hơn trong các lĩnh vực nhƣ quân sự và ngoại giao.

Trung Quốc hiện nay đang là tâm điểm cho các vấn đề liên quan đến tình hình an ninh khu vực CA-TBD nhƣ vấn đề Đài Loan, tranh chấp Biển Đông, vấn đề Triều Tiên. Cùng với việc tăng cƣờng sức mạnh hải quân, Trung Quốc đã chính thức bắt đầu sự hiện diện của mình nhƣ một cƣờng quốc hải quân. Hành động này của Trung Quốc làm gia tăng những lo ngại về an ninh của khu vực. Sự phát triển nhanh chóng của Trung Quốc cũng là một nhân tố góp phần làm cho cạnh tranh ảnh hƣởng Mỹ-Trung trên thế giới nói chung và tại Myanmar nói riêng ngày càng gia tăng.

CA-TBD là khu vực rộng lớn bao gồm gần 40 quốc gia và vùng lãnh thổ với nền kinh tế phát triển năng động và nhiều trung tâm tài chính lớn vào bậc nhất thế giới. Về chính trị, CA-TBD là nơi tập trung quyền lực của nhiều nƣớc lớn từ các châu lục khác nhau nhƣ Mỹ, Trung Quốc, Nga, Nhật Bản với nhiều cơ chế hợp tác song phƣơng và đa phƣơng quan trọng. Về an ninh, tuy xu hƣớng hợp tác để phát triển vẫn đóng vai trò chủ đạo tại khu vực nhƣng hiện nay còn tồn tại nhiều nhân tố gây mất ổn định nhƣ tranh chấp về ảnh hƣởng và quyền lực, về biên giới, lãnh thổ, biển đảo, tài nguyên giữa các nƣớc ngày càng gay gắt, cùng với những bất ổn về kinh tế, chính trị, xã hội ở một số nƣớc. Hiện nay, tại khu vực xuất hiện các hình thức tập hợp lực lƣợng và đan xen lợi ích mới.