Chính Sách Đối Ngoại Của Mỹ Đối Với Trung Đông Dưới Thời Tổng Thống Barack Obama (2009-2012)

Luận văn thạc sĩ phân tích ussh chính sách đối ngoại của mỹ đối với trung đông dưới thời tổng thống barack obama 2009 2012 06, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Lê Thị Hoài Thu
• Người hướng dẫn: Pgs.Ts Nguyễn Thị Thanh Thủy
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế
• Đề tài: Chính Sách Đối Ngoại Của Mỹ Đối Với Trung Đông Dưới Thời Tổng Thống Barack Obama (2009 - 2012)
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG TỚI CHÍNH SÁCH CỦA CHÍNH QUYỀN OBAMA ĐỐI VỚI TRUNG ĐÔNG
• 1.1. Tình hình Trung Đông và sự can dự của Mỹ vào khu vực từ đầu thập niên 1990 đến năm 2008
• 1.2. Khái quát về khu vực Trung Đông
• 1.3. Tình hình khu vực Trung Đông từ năm 1990 đến năm 2008
• 1.4. Chính sách và sự can dự của Mỹ vào khu vực Trung Đông, giai đoạn 1990 - 2008
• 1.5. Vị trí, vai trò của Trung Đông trong chiến lược của Mỹ
• 1.6. Chính sách đối với Trung Đông của các Chính quyền Bill Clinton và G.
• 1.7. Tình hình Trung Đông trong nhiệm kỳ 1 của Tổng thống Barack Obama (2009 - 2012)
• 1.8. Mâu thuẫn giữa Israel với các nước trong khu vực
• 1.9. Tình hình Iraq và Iran
• 1.10. Những bất ổn khác trong khu vực
• 2. CHƯƠNG 2: CHÍNH SÁCH CỦA CHÍNH QUYỀN TỔNG THỐNG OBAMA ĐỐI VỚI KHU VỰC TRUNG ĐÔNG
• 2.1. Khái quát về chính sách đối ngoại của Chính quyền Obama
• 2.2. Trung Đông trong chiến lược an ninh quốc gia của Chính quyền Obama
• 2.3. Chính sách của Chính quyền Obama đối với những vấn đề chính trong khu vực
• 2.4. Đối với cuộc xung đột giữa Israel và Palestine
• 2.5. Đối với Iraq
• 2.6. Đối với Iran
• 2.7. Đối với Syria
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ VỀ CHÍNH SÁCH CỦA CHÍNH QUYỀN OBAMA ĐỐI VỚI KHU VỰC TRUNG ĐÔNG
• 3.1. Những kết quả đạt được và những hạn chế trong việc thực thi chính sách đối với Trung Đông
• 3.1.1. Những kết quả đạt được
• 3.1.2. Những hạn chế
• 3.2. Tác động của chính sách chính quyền Obama đối với tình hình Trung Đông và đối với quan hệ của Mỹ với các nước trong khu vực
• 3.2.1. Tác động đối với tình hình khu vực
• 3.2.2. Tác động đối với quan hệ của Mỹ với các nước trong khu vực
• 3.3. Dự báo xu hướng chính sách của Mỹ đối với Trung Đông
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chính Sách Đối Ngoại Của Mỹ Đối Với Trung Đông

Chính sách đối ngoại của Mỹ đối với Trung Đông dưới thời Tổng thống Barack Obama (2009-2012) đã trải qua nhiều biến động. Khu vực này không chỉ có vị trí địa chiến lược quan trọng mà còn là nơi tập trung nhiều vấn đề phức tạp như xung đột, khủng bố và tài nguyên thiên nhiên. Chính sách của Obama được xây dựng trên nền tảng của những thách thức từ người tiền nhiệm và những thay đổi trong bối cảnh toàn cầu.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Trung Đông Trong Chính Sách Đối Ngoại Của Mỹ

Trung Đông được coi là 'trung tâm của bàn cờ thế giới' với nguồn tài nguyên dầu mỏ phong phú. Mỹ đã luôn xem khu vực này là ưu tiên hàng đầu trong chính sách đối ngoại của mình.

1.2. Những Thách Thức Chính Trong Chính Sách Đối Ngoại Của Obama

Obama phải đối mặt với nhiều thách thức như cuộc xung đột Israel-Palestine, tình hình Iraq và Iran, cũng như sự gia tăng ảnh hưởng của các cường quốc khác như Nga và Trung Quốc.

II. Các Vấn Đề Nổi Bật Trong Chính Sách Đối Ngoại Của Mỹ Tại Trung Đông

Chính sách của Obama đã tập trung vào việc giải quyết các vấn đề nổi bật như xung đột Israel-Palestine, chương trình hạt nhân của Iran và tình hình Iraq. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến quan hệ Mỹ - Trung Đông mà còn tác động đến an ninh toàn cầu.

2.1. Xung Đột Israel Palestine Thách Thức Lớn Nhất

Xung đột này đã kéo dài nhiều thập kỷ và là một trong những vấn đề khó giải quyết nhất trong chính sách đối ngoại của Mỹ. Obama đã cố gắng thúc đẩy tiến trình hòa bình nhưng gặp nhiều khó khăn.

2.2. Chương Trình Hạt Nhân Của Iran Nguy Cơ Đối Với An Ninh

Chương trình hạt nhân của Iran đã trở thành một vấn đề nóng bỏng trong quan hệ Mỹ - Trung Đông. Mỹ đã áp dụng nhiều biện pháp trừng phạt nhằm ngăn chặn Iran phát triển vũ khí hạt nhân.

III. Phương Pháp Tiếp Cận Của Chính Quyền Obama Đối Với Trung Đông

Chính quyền Obama đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau để tiếp cận các vấn đề tại Trung Đông, từ ngoại giao đến can thiệp quân sự. Những phương pháp này phản ánh sự thay đổi trong cách thức mà Mỹ nhìn nhận và tương tác với khu vực.

3.1. Ngoại Giao Thông Minh Chiến Lược Chính Của Obama

Obama đã áp dụng chiến lược 'ngoại giao thông minh' nhằm xây dựng mối quan hệ tốt hơn với các quốc gia Trung Đông, đồng thời giảm thiểu sự can thiệp quân sự.

3.2. Can Thiệp Quân Sự Một Giải Pháp Cần Thiết

Mặc dù Obama ưu tiên ngoại giao, nhưng trong một số trường hợp, can thiệp quân sự vẫn được xem là cần thiết, đặc biệt là trong cuộc khủng hoảng Syria.

IV. Kết Quả Và Tác Động Của Chính Sách Đối Ngoại Của Mỹ Tại Trung Đông

Chính sách đối ngoại của Obama đã đạt được một số kết quả nhất định nhưng cũng gặp nhiều hạn chế. Tác động của những chính sách này không chỉ ảnh hưởng đến tình hình Trung Đông mà còn đến quan hệ của Mỹ với các quốc gia khác.

4.1. Những Kết Quả Đạt Được Trong Chính Sách Đối Ngoại

Một số tiến bộ trong quan hệ với Iran và các nước Arab đã được ghi nhận, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua.

4.2. Những Hạn Chế Và Bài Học Rút Ra

Chính sách của Obama cũng gặp phải nhiều chỉ trích và hạn chế, đặc biệt là trong việc giải quyết xung đột và khủng hoảng tại Syria và Iraq.

V. Dự Báo Tương Lai Của Chính Sách Đối Ngoại Của Mỹ Tại Trung Đông

Tương lai của chính sách đối ngoại của Mỹ tại Trung Đông sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm tình hình chính trị trong khu vực và sự thay đổi trong quan hệ quốc tế. Những quyết định của Mỹ sẽ tiếp tục ảnh hưởng đến sự ổn định của khu vực.

5.1. Xu Hướng Chính Sách Đối Ngoại Của Mỹ Sau Năm 2012

Dự báo rằng Mỹ sẽ tiếp tục điều chỉnh chính sách của mình để phù hợp với những thay đổi trong bối cảnh toàn cầu và khu vực.

5.2. Tác Động Đến Quan Hệ Mỹ Trung Đông

Sự thay đổi trong chính sách sẽ ảnh hưởng đến quan hệ của Mỹ với các quốc gia Trung Đông, đặc biệt là trong bối cảnh cạnh tranh với các cường quốc khác.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực Trung Đông giữ vị trí địa chiến lược yết hầu khi tiếp giáp ba châu lục Á - Âu - Phi, đồng thời được mệnh danh là trung tâm năng lượng của hành tinh khi sở hữu hơn 53,8% trữ lượng dầu mỏ đã được xác minh toàn cầu (tương đương khoảng 796,8 tỷ thùng) và gần 41% trữ lượng khí đốt tự nhiên của thế giới. Bước sang thế kỷ XXI, đặc biệt sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 và sự kiện can thiệp quân sự tiêu tốn hơn 657,3 tỷ USD tại Iraq dưới thời chính quyền tiền nhiệm, vị thế lãnh đạo của Mỹ tại khu vực rơi vào tình trạng suy giảm nghiêm trọng.

Vấn đề cốt lõi mà nghiên cứu giải quyết là sự chuyển dịch mang tính bước ngoặt trong tư duy đối ngoại của Nhà Trắng khi Tổng thống Barack Obama nhậm chức vào đầu năm 2009. Mục tiêu cụ thể của luận văn là làm rõ quá trình thể chế hóa học thuyết Quyền lực thông minh (Smart Power), phân tích các trụ cột chính sách đối ngoại của Mỹ đối với các điểm nóng Trung Đông, và đánh giá tác động của những điều chỉnh này đối với cán cân quyền lực khu vực.

Phạm vi nghiên cứu tập trung trọng tâm vào nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Barack Obama (giai đoạn 2009 - 2012), đặt trong sự so sánh đối chiếu với giai đoạn 1990 - 2008, bao quát không gian địa chính trị của 14 quốc gia và vùng lãnh thổ Tây Á trọng điểm như Iraq, Iran, Israel, Syria, Lebanon và các nước thành viên Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC). Ý nghĩa của nghiên cứu được định lượng qua việc đánh giá hiệu quả của chính sách rút hơn 100.000 quân đồn trú khỏi Iraq vào cuối năm 2011, mức độ duy trì viện trợ quân sự ổn định trên 3 tỷ USD mỗi năm cho đồng minh Israel, và khả năng bảo đảm dòng chảy năng lượng chiếm 15% đến 20% tổng lượng dầu nhập khẩu của Mỹ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của Thuyết Chủ nghĩa Hiện thực mới (Neorealism) và Thuyết Thể chế Tân tự do (Neoliberal Institutionalism) trong quan hệ quốc tế, kết hợp với Lý thuyết Địa chính trị về "Bàn cờ lớn" của học giả Zbigniew Brzezinski. Bốn khái niệm trung tâm tạo thành trục phân tích xuyên suốt công trình gồm:

• Quyền lực thông minh (Smart Power): Mô hình kết hợp tối ưu giữa "sức mạnh cứng" (năng lực răn đe quân sự, trừng phạt kinh tế) và "sức mạnh mềm" (ngoại giao đa phương, viện trợ nhân đạo, giá trị dân chủ và quyền con người) nhằm đạt mục tiêu chiến lược với chi phí thấp nhất.
• Ngoại giao đa phương (Multilateral Diplomacy): Phương thức tập hợp lực lượng thông qua các cơ chế quốc tế như Liên Hợp Quốc, khối quân sự NATO và các đối tác khu vực nhằm chia sẻ gánh nặng an ninh và tài chính.
• An ninh năng lượng (Energy Security): Mục tiêu kiểm soát các yết hầu hàng hải then chốt như eo biển Hormuz và ổn định thị trường dầu thô toàn cầu nhằm phục vụ tăng trưởng kinh tế bền vững.
• Chuyển hóa thể chế và can dự dân chủ: Việc sử dụng các công cụ ngoại giao công chúng, các tổ chức phi chính phủ và các quỹ hỗ trợ chuyển đổi để định hình phong trào chính trị xã hội sau làn sóng Mùa xuân Arab năm 2011.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ các văn kiện gốc của Nhà Trắng và Lầu Năm Góc như Chiến lược An ninh Quốc gia (năm 2010), Báo cáo Đánh giá Quốc phòng Bốn năm (năm 2012), kết hợp với số liệu thống kê chính thức từ Cục Thống kê Hoa Kỳ (U.S. Census Bureau), Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ (USAID), Cơ quan Hợp tác An ninh Quốc phòng (DSCA) và Tổ chức các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC).

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 68 văn kiện chiến lược, báo cáo ngoại giao - an ninh và chuỗi dữ liệu thống kê thương mại - quân sự trong giai đoạn 1990 - 2012. Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling), tập trung khảo sát 6 hồ sơ địa chính trị trọng tâm: tiến trình hòa bình Israel - Palestine, lộ trình rút quân khỏi Iraq, hồ sơ làm giàu hạt nhân của Iran, khủng hoảng nội chiến Syria, bất ổn an ninh tại Lebanon và phản ứng đối với phong trào Mùa xuân Arab.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích lịch sử kết hợp lô-gích và phương pháp so sánh chính sách đối ngoại (đối chiếu giữa thời kỳ George W. Bush và Barack Obama) là vì phương pháp này cho phép bóc tách bản chất của việc chuyển đổi phương thức can dự từ can thiệp quân sự trực tiếp sang kiềm chế gián tiếp. Sự kết hợp này giúp làm sáng tỏ mối liên hệ nhân quả giữa suy thoái kinh tế nội bộ của Mỹ sau năm 2008 với xu hướng cắt giảm chi phí quân sự trực tiếp ở nước ngoài.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, chính quyền Obama đã thực hiện thành công bước chuyển dịch chiến lược từ "chủ nghĩa đơn phương can thiệp" sang "rút lui có kiểm soát và tái cấu trúc hiện diện quân sự". Mỹ đã rút hơn 100.000 binh sĩ khỏi chiến trường Iraq vào cuối năm 2011, chấm dứt cuộc chiến hao tổn sinh lực kéo dài từ năm 2003, đồng thời tái bố trí lực lượng sang các căn cứ hải quân và không quân trọng yếu tại Kuwait, Bahrain và Qatar.

Thứ hai, Mỹ tái khẳng định cam kết đồng minh bất biến với Israel và mở rộng thị trường vũ khí tại Vùng Vịnh. Trong giai đoạn 2008 - 2011, thị phần xuất khẩu vũ khí của Mỹ sang Trung Đông đã tăng vọt từ 30% lên gần 80%, đạt tổng giá trị hợp đồng 116 tỷ USD, trong đó riêng Arab Saudi và UAE chiếm tới 70 tỷ USD. Mỹ cũng duy trì viện trợ quân sự trung bình 3 tỷ USD hàng năm cho Israel, giải ngân 265 triệu USD cho hệ thống Vòm sắt (Iron Dome) năm 2012 và chuẩn bị thỏa thuận viện trợ quốc phòng 40 tỷ USD cho giai đoạn tiếp theo.

Thứ ba, chính sách can dự mềm dẻo nhưng phân hóa rõ rệt trước làn sóng Mùa xuân Arab năm 2011. Mỹ đã tài trợ 135 triệu USD năm 2011 và 50 triệu USD năm 2012 cho Quỹ Ứng phó Trung Đông nhằm hậu thuẫn các tổ chức xã hội dân sự. Tại Libya, Mỹ chọn vai trò "lãnh đạo từ phía sau" thông qua chiến dịch không kích của NATO để lật đổ chính quyền đối lập, trong khi vẫn duy trì bảo trợ cho các hoàng gia thân Mỹ tại Bahrain và Arab Saudi.

Thứ tư, quan hệ kinh tế - thương mại được khôi phục sau cú sốc tài chính toàn cầu. Dù tổng kim ngạch thương mại hai chiều năm 2009 sụt giảm 37,8% xuống 103,4 tỷ USD (so với mức 166,1 tỷ USD năm 2008), trao đổi thương mại song phương với các đối tác chủ chốt đã phục hồi nhanh chóng, tiêu biểu là kim ngạch thương mại hàng hóa với Israel duy trì mức cao xấp xỉ 36,4 tỷ USD vào năm 2012.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của việc điều chỉnh chính sách xuất phát từ sự suy kiệt tài chính của nước Mỹ khi chi phí thực tế cho cuộc chiến Iraq ước tính lên tới 3.000 tỷ USD theo tính toán của giới chuyên gia kinh tế, cùng sự trỗi dậy cạnh tranh ảnh hưởng địa chính trị của Nga và Trung Quốc tại Tây Á. Khác với sự áp đặt mang tính cứng rắn dưới thời George W. Bush, chính sách của Barack Obama mang tính thực dụng cao, sử dụng ngoại giao công chúng như bài phát biểu lịch sử tại Cairo năm 2009 để xoa dịu làn sóng bài Mỹ trong thế giới Hồi giáo.

Các phát hiện nghiên cứu được hệ thống hóa rõ nét khi biểu diễn qua các công cụ trực quan:

• Bảng tổng hợp cán cân thương mại Mỹ - Israel giai đoạn 2008 - 2012 phản ánh kim ngạch xuất khẩu của Mỹ tăng từ 9,56 tỷ USD (năm 2009) lên 14,27 tỷ USD (năm 2012), trong khi nhập khẩu duy trì ổn định từ 18,74 tỷ USD đến 22,13 tỷ USD.
• Biểu đồ hình cột thể hiện cơ cấu giải ngân của USAID cho thấy dòng vốn viện trợ duy trì ở mức cao từ 6,5 tỷ USD đến 9,6 tỷ USD mỗi năm trong suốt nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Obama.
• Biểu đồ tròn biểu thị thị phần xuất khẩu vũ khí vào Trung Đông chỉ ra sự áp đảo tuyệt đối của các tập đoàn quốc phòng Mỹ (chiếm gần 80% thị phần) so với phần còn lại của các nhà cung cấp châu Âu và Nga trong giai đoạn 2008 - 2011.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế đối thoại an ninh đa phương định kỳ giữa Mỹ và các nước thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC). Chủ thể thực hiện là Hội đồng An ninh Quốc gia phối hợp cùng Bộ Ngoại giao Mỹ. Mục tiêu hành động là thiết lập diễn đàn tham vấn an ninh 6 tháng một lần, hướng tới mục tiêu giảm 25% các sự cố xung đột hàng hải tại eo biển Hormuz trong lộ trình triển khai từ năm 2013 đến năm 2015.

Thứ hai, tái cơ cấu nguồn vốn hỗ trợ phát triển quốc tế sang lĩnh vực kinh tế - xã hội. Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ (USAID) cần chủ trì phối hợp với Ngân hàng Thế giới để nâng tỷ trọng viện trợ giáo dục, y tế và tạo việc làm cho thanh niên Arab từ 5% lên mức 20% trong tổng gói ngân sách viện trợ trung bình 7,3 tỷ USD mỗi năm. Mục tiêu là thúc đẩy chỉ số phát triển con người (HDI) tại các quốc gia chuyển đổi thể chế tăng thêm 0,05 điểm trong giai đoạn 2013 - 2016.

Thứ ba, đẩy mạnh chuyển giao công nghệ phòng thủ tên lửa tầm cao và hỗ trợ kỹ thuật chiến thuật. Lầu Năm Góc cùng Cơ quan Hợp tác An ninh Quốc phòng (DSCA) cần giải ngân hoàn tất khoản tài trợ 600 triệu USD cho chương trình hợp tác phòng thủ tên lửa với Israel trong giai đoạn 2014 - 2015, nâng tỷ lệ đánh chặn mục tiêu bay của hệ thống Vòm sắt đạt trên 90%, đồng thời ngăn ngừa nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân từ Iran.

Thứ tư, mở rộng các kênh ngoại giao công chúng và giao lưu văn hóa Hồi giáo. Vụ Ngoại giao Công chúng thuộc Bộ Ngoại giao Mỹ cần xây dựng ngân sách tối thiểu 100 triệu USD mỗi năm để cấp học bổng, tổ chức hội thảo khoa học và tăng cường hiện diện truyền thông tích cực. Mục tiêu là nâng tỷ lệ thiện cảm của công chúng các nước Ả-rập đối với chính sách của Mỹ từ mức 20% lên trên 45% trong giai đoạn 2013 - 2017.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Giảng viên, nghiên cứu viên chuyên ngành Quan hệ quốc tế, Lịch sử ngoại giao và Khu vực học. Công trình cung cấp hệ thống lý luận hoàn chỉnh về Quyền lực thông minh cùng nguồn dữ liệu thực chứng chuẩn xác về địa chính trị Tây Á để phục vụ công tác giảng dạy và phát triển các đề tài khoa học cấp bộ.

Nhóm 2: Chuyên viên hoạch định chính sách đối ngoại và cán bộ phân tích chiến lược tại các cơ quan nhà nước. Luận văn mang lại bài học thực tiễn giá trị trong việc xử lý khủng hoảng quốc tế, nghệ thuật cân bằng quan hệ với các nước lớn và dự báo xu hướng chuyển dịch an ninh năng lượng toàn cầu.

Nhóm 3: Học viên cao học và sinh viên đại học thuộc các khối ngành Khoa học Xã hội và Nhân văn. Luận văn là hình mẫu chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu tài liệu quan hệ quốc tế, kỹ năng xử lý số liệu thống kê quốc phòng - kinh tế và phương pháp luận xây dựng lập luận khoa học chặt chẽ.

Nhóm 4: Chuyên gia phân tích rủi ro địa chính trị và tư vấn đầu tư thị trường năng lượng. Tài liệu cung cấp bức tranh toàn cảnh về trữ lượng 53,8% dầu mỏ thế giới và rủi ro chính sách tại 14 quốc gia Trung Đông, hỗ trợ đắc lực cho việc xây dựng kịch bản dự báo giá dầu và phòng ngừa rủi ro thương mại quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

Bản chất của học thuyết Quyền lực thông minh mà chính quyền Obama áp dụng tại Trung Đông là gì? Đây là sự kết hợp linh hoạt giữa răn đe quân sự và ngoại giao đa phương. Thay vì tiêu tốn hơn 657,3 tỷ USD cho can thiệp bộ binh đơn phương như thời George W. Bush, chính quyền Obama ưu tiên trừng phạt kinh tế, đàm phán quốc tế và liên minh răn đe nhằm tối đa hóa lợi ích với chi phí thấp nhất.

Tại sao Trung Đông vẫn giữ vai trò sống còn trong chiến lược toàn cầu của Mỹ dù Washington đã nâng sản lượng dầu nội địa? Khu vực này nắm giữ 53,8% trữ lượng dầu mỏ toàn cầu và các tuyến hàng hải yết hầu. Dù sản lượng khai thác nội địa của Mỹ tăng 25% trong giai đoạn 2008 - 2012, Mỹ vẫn phải hiện diện mạnh mẽ để bảo vệ các đồng minh chủ chốt, duy trì sự ổn định của thị trường năng lượng thế giới và ngăn chặn ảnh hưởng của các cường quốc đối trọng.

Quy mô viện trợ quân sự của Mỹ dành cho Israel dưới thời Tổng thống Barack Obama được duy trì như thế nào? Viện trợ quốc phòng được củng cố ở mức cao nhất trong lịch sử song phương. Mỹ cung cấp xấp xỉ 3 tỷ USD viện trợ quân sự mỗi năm (tương đương 25% ngân sách quốc phòng Israel), tài trợ 265 triệu USD cho hệ thống Vòm sắt năm 2012 và thông qua gói viện trợ khung trị giá 40 tỷ USD cho giai đoạn 2018 - 2027.

Chính quyền Obama đã xử lý tình huống Mùa xuân Arab năm 2011 theo phương châm nào? Mỹ áp dụng sách lược kép đầy thực dụng: ủng hộ lực lượng đối lập và can thiệp không kích qua NATO để thay đổi chế độ tại Libya và Syria, đồng thời chi 135 triệu USD từ Quỹ Ứng phó Trung Đông; ngược lại, Washington duy trì bảo đảm an ninh tuyệt đối cho các đồng minh quân chủ Vùng Vịnh nhằm giữ vững ổn định khu vực.

Việc Mỹ rút hơn 100.000 quân khỏi Iraq năm 2011 mang lại hệ quả an ninh gì cho khu vực? Quyết định này giúp Mỹ cắt giảm gánh nặng quân sự trực tiếp nhưng tạo ra khoảng trống quyền lực đáng kể tại vùng Lưỡng Hà. Hệ quả là sự gia tăng ảnh hưởng của các lực lượng Hồi giáo dòng Shiite thân Iran và tạo điều kiện cho các tổ chức cực đoan như Al Qaeda tái tổ chức hoạt động dọc biên giới Iraq - Syria.

Kết luận

• Luận văn đã luận giải sâu sắc quá trình chuyển dịch chính sách đối ngoại của Mỹ từ "sức mạnh cứng đơn phương" sang "quyền lực thông minh" trong giai đoạn 2009 - 2012.
• Chứng minh thành công việc tái cấu trúc hiện diện quân sự thông qua quyết định rút hơn 100.000 lính khỏi Iraq gắn liền với việc gia tăng thị phần xuất khẩu vũ khí lên gần 80% tại Trung Đông.
• Khẳng định cam kết chiến lược bất biến của Mỹ đối với an ninh của Israel thông qua gói viện trợ quốc phòng duy trì đều đặn trên 3 tỷ USD mỗi năm.
• Làm rõ nghệ thuật can dự phân hóa của Washington trước biến động Mùa xuân Arab nhằm bảo toàn các lợi ích địa kinh tế và an ninh then chốt.
• Đóng góp hệ thống tư liệu thực chứng và phương pháp luận nghiên cứu quan hệ quốc tế chuẩn mực, có giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao.

Trong giai đoạn tiếp theo từ năm 2013 đến năm 2016, các nhà nghiên cứu cần tiếp tục theo dõi tiến trình đàm phán thỏa thuận hạt nhân với Iran và tác động lan tỏa từ chiến lược xoay trục của Mỹ sang khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Quý độc giả, học viên và các nhà nghiên cứu hãy khai thác ngay toàn văn công trình khoa học này để làm chủ nguồn tư liệu chuyên sâu và nâng cao chất lượng các công trình nghiên cứu chính sách quốc tế!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu, Kết luận và danh mục Tài liệu tham khảo, kết cấu của luận văn bao gồm 3 chƣơng: CHƢƠNG 1: “NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG TỚI CHÍNH SÁCH CỦA CHÍNH QUYỀN OBAMA ĐỐI VỚI TRUNG ĐÔNG”, trình bày khái quát về khu vực Trung Đông và sự can dự của Mỹ vào khu vực từ đầu thập niên 1990 đến năm 2008. CHƢƠNG 2: “CHÍNH SÁCH CỦA CHÍNH QUYỀN TỔNG THỐNG OBAMA ĐỐI VỚI KHU VỰC TRUNG ĐÔNG”, phân tích về chính sách (mục tiêu, chủ trƣơng và biện pháp triển khai) của Chính quyền Obama CHƢƠNG 3: “ĐÁNH GIÁ VỀ CHÍNH SÁCH CỦA CHÍNH QUYỀN OBAMA ĐỐI VỚI KHU VỰC TRUNG ĐÔNG”, đƣa ra những đánh giá về kết quả triển khai chính sách, tác động và dự báo về chính sách của Mỹ đối với khu vực Trung Đông sau năm 2012. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG TỚI CHÍNH SÁCH CỦA CHÍNH QUYỀN OBAMA ĐỐI VỚI TRUNG ĐÔNG 1. Tình hình Trung Đông và sự can dự của Mỹ vào khu vực từ đầu thập niên 1990 đến năm 2008 1.

Khái quát về khu vực Trung Đông Do tính chất phức tạp và đang dạng về địa lý, chính trị, văn hóa và tôn giáo nên hiện nay trên thế giới không có một quan điểm thuần nhất về khu vực Trung Đông. Đây là vùng đất giao thoa giữa 3 châu lục Á - Âu - Phi và cũng là xác định một vùng văn hóa, vì thế nó không có biên giới chính xác. Trái lại, đang tồn tại một số cách phân loại khác nhau về Trung Đông, tùy theo những đặc điểm, yêu cầu và mục đích của ngƣời phân loại. Theo cách phân loại dựa trên tính chất và đặc điểm địa lý, khu vực Trung Đông (Trung Cận Đông) là hai cách gọi dùng để chỉ cùng một khu vực.

Vùng “Trung Cận Đông” có tính ƣớc lệ hơn, đƣợc ngƣời châu Âu dùng để chỉ những thuộc địa của Đế chế Ottoman, gần nhƣ hƣớng hoàn toàn về Địa Trung Hải. Đó là một thuật ngữ cổ điển “levant” (phƣơng Đông - chỉ hƣớng mặt trời mọc). Thuật ngữ này trong một thời kỳ dài đƣợc dùng để chỉ khu vực nằm ở phía Đông Địa Trung Hải. Còn “Trung Đông” là cách gọi trƣớc đây do ngƣời Anh tạo ra, kể từ đầu thế kỷ XX.

Nó đƣợc sử dụng chủ yếu từ năm 1945, để chỉ khu vực trải rộng từ Libya tới Afghanistan. Dựa theo tính chất văn hóa, khu vực Trung Đông bao gồm phía đông của thế giới Ả-rập, từ phía Đông của Libya và “thung lũng bất tử” của sông Nil trải rộng tới tận phía Đông của Afghanistan. Theo cách gọi này, khu vực Trung Đông bao gồm các quốc gia Arab ở Tây Á và 3 nƣớc châu Phi là Libya, Ai Cập và Sudan. Israel không thuộc thế giới Arab; Pakistan thuộc về thế giới Ấn Độ.

10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Ở thế giới phƣơng Tây, khu vực Trung Đông thƣờng đƣợc coi là một vùng cộng đồng đa số các quốc gia hồi giáo Ả-rập. Tuy nhiên, khu vực Trung Đông lại bao gồm nhiều nền văn hóa và các nhóm dân tộc riêng biệt nhƣ Arab, syria, Azerbajian, Berber, Chaldean, Druze, Hy Lạp, Do Thái, Kurd, Maronites, Ba Tƣ và Thổ. Đa số các định nghĩa của phƣơng Tây (cả trong những cuốn sách tham khảo và trong sử dụng thông thƣờng) về khu vực Trung Đông là “các quốc gia ở Tây Nam Á, từ Iran tới Ai Cập”. Một cách nhìn nhận khác của ngƣời châu Á, thì khu vực Trung Đông (không tính Bắc Phi) đƣợc gọi là khu vực Tây Á, để phân biệt với khu vực Trung Á và Nam Á.

Một định nghĩa đƣợc sử dụng rộng rãi khác về khu vực Trung Đông là của công nghiệp hàng không, đƣợc duy trì trong tổ chức tiêu chuẩn của Hiệp hội Vận chuyển Hàng không Quốc tế. Theo định nghĩa này (tới đầu năm 2006), Trung Đông là khu vực bao gồm 16 quốc gia và vùng lãnh thổ là Bahrain, Ai Cập, Iran, Iraq, Israel, Jordan, Kuwait, Lebanon, Palestine, Oman, Qatar, Arab Saudi, Sudan, Syria, Các Tiểu Vƣơng quốc Ả-rập Thống nhất (UAE) và Yemen. Theo phân loại dựa trên cơ sở địa - chính trị - kinh tế của Ngân hàng Thế giới (WB), khu vực Trung Đông bao gồm 6 nƣớc trong Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh - GCC (Arab Saudi, Bahrain, Qatar, UAE, Kuwait, và Oman) và các nƣớc Jordan, Iran, Iraq, Israel, Libya, Malta, Palestine, Syria, Yemen. Trong khuôn khổ tài liệu này, với trọng tâm là nghiên cứu về an ninh - chính trị, nên khu vực Trung Đông đƣợc tính bao gồm 14 quốc gia và vùng lãnh thổ là thuộc khu vực Tây Á: Arab Saudi, Bahrain, Qatar, Các Tiểu Vƣơng quốc Ả-rập Thống nhất (UAE), Kuwait, Jordan, Iran, Iraq, Israel, Libya, Palestine, Syria, Yemen và Oman.

Khu vực Trung Đông có tổng diện tích khoảng 5,5 triệu km2, chiếm 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] khoảng 1,15% diện tích bề mặt trái đất. Đây là khu vực khô cằn, chủ yếu là các hoang mạc và sa mạc cát lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, Trung Đông là khu vực giàu tài nguyên thiên nhiên, nhất là dầu mỏ và khí đốt. Tính đến giữa năm 2012, dân số khu vực Trung Đông khoảng 229 triệu ngƣời với tỷ lệ gia tăng dân số khoảng 1,9%/năm.

Các quốc gia khu vực Trung Đông đều thuộc vào một trong các mô hình thể chế nhà nƣớc nhƣ Cộng hòa Hồi giáo, Quân chủ Lập hiến hoặc Quân chủ Hồi giáo Chuyên chế. Ngoại trừ Israel, tại nhiều nƣớc Trung Đông, sự phát triển của quốc gia đều bị hạn chế bởi thể chế chính trị, nạn tham nhũng, các khoản ngân sách khổng lồ dành cho quốc phòng, cũng nhƣ sự phụ thuộc của nền kinh tế vào dầu mỏ. So với các khu vực khác, thể chế chính trị tại Trung Đông bị đánh giá là kém hiệu quả, bởi nhiều nguyên nhân nhƣ tôn giáo, xung đột, chiến tranh triền miên, nguồn lợi dầu mỏ, sự can dự của các quốc gia bên ngoài… Các nƣớc Trung Đông đều có những cơ chế và cơ quan lập pháp, nhƣng trên thực tế, các Nghị viện (Quốc hội) có rất ít thực quyền. Quyền lực tập trung chủ yếu vào các cơ quan hành pháp, gồm Nhà vua (Quốc vƣơng), Tổng thống (hoặc Thủ tƣớng) và các Bộ trƣởng.

Trung Đông là khu vực giàu có về tài nguyên, nhất là dầu mỏ - tài nguyên đặc biệt quan trọng, luôn chiếm vị trí chi phối nền kinh tế khu vực và đóng vai trò lớn trong nền kinh tế thế giới. Trên bản đồ dầu mỏ thế giới, Trung Đông đƣợc mệnh danh là “rốn dầu thế giới”, khi chiếm tới hơn 53,8% tổng trữ lƣợng dầu mỏ đƣợc phát hiện trên toàn cầu, tƣơng đƣơng khoảng 796,8 tỷ thùng (nhiều số liệu cho rằng, trữ lƣợng dầu mỏ của Trung Đông còn lên tới trên 66% tổng trữ lƣợng toàn cầu), trong đó các nƣớc có trữ lƣợng dầu mỏ lớn đã đƣợc phát hiện nhƣ Arab Saudi (khoảng 18%, tƣơng đƣơng 165,5 tỷ thùng); Iran (10,4%, tƣơng đƣơng 155 tỷ thùng); Iraq (9,5%, tƣơng đƣơng 141 tỷ thùng)… Cùng với dầu mỏ, nguồn khí đốt của Trung Đông cũng chiếm 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] một vị trí quan trọng trên bản đồ chính trị và kinh tế thế giới. Theo số liệu tính toán của Tổ chức các nƣớc Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC), tính đến cuối năm 2011, trữ lƣợng khí đốt đƣợc phát hiện của khu vực Trung Đông vào khoảng 79. Các quốc gia có trữ lƣợng khí đốt lớn là Iran (khoảng 33.620 tỷ m3), Qatar (khoảng 25.100 tỷ m3), Arab Saudi (khoảng 8.200 tỷ m3)1 Trung Đông cũng là khu vực sản xuất tới 32,6% sản lƣợng dầu thô của thế giới mỗi ngày (tƣơng đƣơng khoảng 23 triệu thùng/ngày).

Trong năm 2011, mỗi ngày Trung Đông xuất khẩu đến 19,7 triệu thùng dầu (đa số là dầu thô) và chiếm tới 36,2% tổng lƣợng dầu xuất khẩu của toàn thế giới. Trên thị trƣờng khí đốt tự nhiên, Trung Đông cũng là khu vực đứng thứ 3 về sản xuất khí đốt tự nhiên. Năm 2011, Trung Đông sản xuất đƣợc khoảng 515 tỷ m3 khí đốt, chiếm 15,4% tổng sản xuất khí đốt tự nhiên của thế giới.2 Về địa kinh tế, Trung Đông đƣợc mệnh danh là “rốn dầu của thế giới”, đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong đảm bảo nguồn cung năng lƣợng cho nền kinh tế thế giới nói chung và kinh tế Mỹ nói tiêng. Theo Báo cáo hàng năm của Tổ chức Dầu lửa Thế giới (OPEC; 2012), đến năm 2011, trữ lƣợng dầu lửa đã thăm dò của toàn khu vực Trung Đông chiếm tới 54% tổng trữ lƣợng toàn cầu; trữ lƣợng khí đốt chiếm gần 41% tổng trữ lƣợng toàn cầu; ngành công nghiệp dầu mỏ của khu vực sản xuất 33% tổng sản lƣợng dầu mỏ và 16% tổng sản lƣợng khí đốt toàn thế giới.

Sản lƣợng dầu khí của Trung Đông chủ yếu dành cho xuất khẩu (gần 90% sản lƣợng dầu và 26% sản lƣợng khí). Trong khi đó, Mỹ là quốc gia đứng đầu thế giới về tiêu thụ dầu (năm 2011, tiêu thụ 19,2 triệu thùng dầu/ngày, chiếm 22% tổng sản lƣợng tiêu thụ thế giới), trong đó Mỹ phải nhập khẩu tới trên 56% (năm 2011 nhập khẩu 1 OPEC, Annual Statistical Bulletin 2012, http://www.org/opec_web/en/publications/202.htm 2 OPEC, Annual Statistical Bulletin 2012, Tlđd. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10,6 triệu thùng dầu/ngày). Lƣợng dầu nhập khẩu từ Trung Đông của Mỹ chiếm từ 15 - 20% tổng sản lƣợng nhập khẩu của Mỹ.

Chính vì vậy, ngay từ những năm đầu của thế kỷ 20, giới chức Mỹ đã khẳng định, nguồn dầu lửa của khu vực Trung Đông là món quà vô giá của lịch sử thế giới, có tầm quan trọng quyết định đến “sức mạnh chiến lƣợc” của Mỹ. Tình hình khu vực Trung Đông từ năm 1990 đến năm 2008 Từ những năm 1990 trở lại đây, kinh tế của các nƣớc khu vực Trung Đông đạt đƣợc một số tiến bộ. Trong giai đoạn 1990 - 2000, tăng trƣởng kinh tế của các nƣớc khu vực đạt mức trên 3%, trong đó một số quốc gia có mức tăng trƣởng cao nhƣ Lebanon (7,2%), Jordan (5,1%), Iran (4,2%)… Từ năm 2001 - 2008, các quốc gia Trung Đông luôn nằm trong danh sách các nƣớc có tốc độ tăng trƣởng nhanh trên thế giới, với tốc độ tăng trƣởng luôn đạt mức xấp xỉ 6%/năm. Sự tăng trƣởng nhanh này, trƣớc hết là nhờ vào việc giá dầu thế giới liên tục tăng.

Một nguyên nhân khác là nhiều nƣớc đã và đang thực hiện cải cách, chuyển đổi kinh tế sang cơ chế thị trƣờng, mở rộng trao đổi thƣơng mại thế giới, nhằm giảm bớt sự phụ thuộc của nền kinh tế vào dầu mỏ. Tuy nhiên, theo đánh giá của nhiều nhà phân tích, vài chục năm qua, do bị kìm hãm bởi các chế độ chuyên chế (trung bình, mỗi vị vua Arab nắm giữ quyền hành 20 năm) nên thế giới Arab Hồi giáo đã bị thụt lùi rất rõ.