Chương I: Khái quát về chính sách của Mỹ đối với Iraq từ sau chiến tranh thế giới thứ hai đến năm 2000 1. Yếu tố địa- chính trị của Iraq 1. Đất nước-con người Iraq Iraq nằm ở Trung Cận Đông (Tây A), Bắc giáp Thế Nhĩ Kỳ, Nam giáp Arab Saudi và Kuwait, Đông giáp Iran và vịnh Pecxich, Tây giáp Syria vả Jordan. Iraq nằm giữa vĩ độ 29° và 38° N, và kinh độ 39° và 49° E.
Một vùng đất chủ yếu là sa mạc, với hai dòng sông chảy qua (Euphrates va Tigris) mang theo khoảng 60.000 mỶ phù sa hàng năm bồi đắp cho các vùng đồng bằng. Phía Bắc của đắt nước là chủ yếu gồm các núi; các điểm cao nhất là ở 3.611m, được biết đến ở địa phương với tên Cheekah Dar. Iraq có một bờ biển nhỏ dài 58 km (36 dặm) dọc theo Vinh Ba Tư. Gần bờ biển và doc theo Shatt al-Arab có những vùng đầm lầy, nhiều người đã biết cách thoát nước trong những năm 1990, Iraq có khí hậu sa mạc, mùa hạ nóng và khô, nhiệt độ có khi lên tới 40°C.
Mùa đông hơi lạnh, đặc biệt vùng núi phía Bắc (vùng Kurdistan) có mùa đông lạnh thỉnh thoảng có tuyết rơi, đôi khi gây ra ngập lụt. Nhưng Iraq vẫn là một nước giàu tiểm năng du lịch với thủ đô Baghdad có nhiều danh lam thắng cảnh. Trong đó đáng kê nhất là di tích tháp Baben ở Numrud. Iraq là vùng đất của đa số người theo đạo Hỏi, lại luôn xây ra những xung đột giáo phái về tranh giành quyền lực, giáo lý, không kém phan thảm khốc và làm tổn hại rat nhiều sinh mang.
Tuy nhiên, đây không phải là van dé của riêng Iraq, mà là phổ biến trong thé giới Hồi giáo. Song điển hình lại là trường hợp của Iraq. Iraq là một dat nước giàu tài nguyên khoảng sản đặc biệt là đầu mò, khí đốt, phốt phát và sulphua.Theo British Petroleum - BP, Iraq có một trữ lượng dầu được kiểm chứng 115 tỉ thùng (barrels), chi đứng sau Iran với 138 tỉ va Saudi Arabia 264 ti. Tuy nhiên, theo nhiều nha phân tích, tiém năng dau khí Iraq chưa Trang 13 Họ tên: Lê Thị Nhàn Lớp: Sử 4B được thăm do đúng mức, va nếu sử dụng ky thuật thăm đỏ hiện đại, sẽ có thé tìm thêm được một số dự trữ từ 45 đến 100 tỉ thủng.
Nếu tất cả số dự trừ đã được kiểm chứng và có thé tìm thấy được khai thác đầy đủ, Iraq có thể cung ửng thêm cho thế giới từ 6 đến 8 triệu thùng mỗi ngày, như vậy, sẽ giúp đây lùi đính điểm sản xuất toàn cầu trước khi bắt đầu tiệm giảm. Không những thé dau của Iraq nằm trong số các chỉ phí sản xuất thấp nhất trên thế giới, nhưng chỉ có khoảng 2.000 giếng dầu đã được khoan ở Iraq. Như vậy, đối với một đắt nước thiên nhiên không may ưu đãi cho nén nông nghiệp, thì công nghiệp khai khoáng lại phát triển mạnh đặc biệt xuất khẩu dầu mỏ của Iraq chiếm khoảng 95% nguồn thu ngoại tệ. Day cũng là ngành chiếm vị trí chủ đạo trong nền kinh tế của Iraq.
Có thé nói rằng, dầu mỏ luôn là trung tâm của mọi sinh hoạt ở Iraq hiện nay. Ngay cả sự hiện hữu của một Irag thống nhất tự nó đã là một sản phẩm của dầu mỏ. Khái quát lich sử ở Iraq Trong đa số thời gian lịch sử, vùng đất hiện là Iraq hiện đại hầu như tương đương với vùng Lưỡng Hà. Một vùng đất màu mỡ nằm giữa hai con sông Euphrates và Tigris là nơi hình thành một số nền văn minh cổ đại trên thế giới như Sumer, Babylon, Assyria.
nơi sinh sống chủ yếu bởi các bộ tộc A Rập. Iraq là một từ tiếng Ả Rập xuất hiện trong kinh Koran và đã được một thuật ngữ địa ly cho khu vực Lưỡng Hà trong thời kỳ Hồi giáo. Iraq sau một thời gian dài là một bộ phận của Ba Tư, nó đã bị người Ả Rập xâm chiếm vào năm 637 và năm 762 Khalif đã được chuyển tới thành phố mới Bagdad (gần Babylon cổ). Thành phố này là trung tâm của thé giới A Rập cho đến khi bị sáp nhập vào Dé chế Ottoman nam 1534.
Trong hậu quả của chiến tranh va sau đó tháo dỡ của Dé quốc Ottoman, Trăng lưỡi liễm màu mỡ của vùng Ludng Hà cổ đại được phân chia giữa Pháp và Anh theo quy định bí mật Hiệp ước Sykes-Picot. Năm 1920, dưới sự bảo trợ của Hội Quốc Liên - League of Nations, Anh quốc đã cóp nhặt ba tỉnh Ottoman dé tạo lập Vương Quốc Iraq. Đó là Basra, Baghdad, và Mosul. Mục tiêu là dé khai Trang 14 Họ tên: Lê Thị Nhàn : Sử 4B thác tập đoàn Turkish Petroleum Company, tiền thân của Iraq Petroleum Company - IPC.
quân Anh khi tiền vào chiếm đóng đã sắp đặt khung chính trị và thê chế cho chính phủ Iraq. Anh Quốc áp đặt một chế độ quân chủ Hashimite lên Iraq và xác định các biên giới lãnh thé của Iraq ma không cần biết đến nguyện vọng của các dân tộc và các nhóm tôn giáo khác nhau trong nước, đặc biệt là người Kurd ở phía bắc. Anh Quốc phải đàn áp một cuộc nỏi dậy lớn chống lại các chính sách của họ nô ra năm 1920 và 1922. Sau đó 10 năm, trên danh nghĩa Vương quốc, Iraq giành được độc lập từ Anh vào năm 1932.
Nhưng trên thực tế Iraq vẫn bị Anh kiểm soát và rang buộc bởi các hiệp định nhằm bảo vệ lợi ich của Anh về dầu mỏ và quân sự. (Năm 1927, những giếng dầu vĩ đại được phát hiện gan Kirkuk mang lại sự cải thiện kinh tế. Những quyền khai thác được trao cho Công ty dầu mở Iraq, dù có tên như vậy, nó là một công ty dầu của Anh.) Năm 1955, Iraq cắt đứt quan hệ ngoại giao với Ai Cập va Liên Xô, nhưng vẫn duy trì mối quan hệ với Liên đoàn Arab. Cũng năm đó, Iraq ký Hiệp định phòng thủ chung với Thổ Nhĩ Ky.
Năm 1958, cuộc nỗi dậy của phe cánh tả thân Arab đã lật 46 chế độ quân chủ ở Iraq và lập nên nước cộng hòa, đảo ngược lại quan điểm chính trị từ chỗ thân phương Tây sang hướng thân các nước có quan điểm tả khuynh. Sau cuộc nổi dậy này, toàn bộ các mỏ dầu và cơ sở công nghiệp khác của tư sản bị quốc hữu hóa, đất đai của địa chủ bị tịch thu chia cho nông dân nghèo. Năm 1968, những người theo đường lếi chủ nghĩa xã hội Arab, đảng Ba'ath, đã giành quyển lãnh đạo và thiết lập một chế độ hà khắc. Năm 1972, giới lãnh đạo Iraq có tinh thin quốc gia và Dang Baath của Saddam Hussein được sự dam bảo của Liên Xô và Pháp đã quốc hữu hóa IPC, và từ đó, đã phải liên tục đương đầu với thái độ thù nghịch của Anh vả Mỹ.
Hussein tưởng đã thưởng các đồng mình Sunni trong đảng Baath qua việc bỏ nhiệm họ vao những chức vụ quyển lực trong công ty, một lý do đưa đến quá trình rạn nứt nguy hiểm với phái Shiite đa số ở Iraq. Và lịch sử cận đại của Iraq đã được định hình bởi tác động của dầu khi. Trang 15 Họ tên: Lê Thị Nhàn Lớp: Sử 4B Còn đối với bên ngoài. việc Iran từ lâu ủng hộ các cuộc nôi dậy của người dân tộc thiểu số Kurd ở niềm Bắc Iraq là khởi nguồn của quan hệ căng thẳng giữa hai nước từ trước đến nay.
Với Liên Xô khi đảng Ba'ath cam quyên. mỗi quan hệ được cải thiện nhưng đến năm 1978 quan hệ giữa Liên Xô và lraq trở nên căng thing, Chính quyền Baghdad chuyên sang tìm sự giúp đỡ của phương Tây. Ngày 16-7-1979 tướng Saddam Hussein lên cầm quyền tiến hành đợt thanh trừng các phần tir cánh tả trong Dang Ba'ath. Cuỗi thập ky 1970, Iraq mua một lò phan ứng hạt nhân của Pháp, và bắt tay ngay vào việc xây dựng.
Năm 1980 lò phản ứng bị hư hại nhẹ sau một cuộc tấn công của không quân Iran, năm 1981, trước khi lò phản ứng được hoàn thành, nó bị không quân Israel phá hủy đây lùi chương trình hạt nhân của Iraq lại một khoảng thời gian lớn. Trong thập niên 1980 đã xảy ra những tranh chấp lãnh thô với Iran đã dẫn tới cuộc chiến tranh dai tim năm, Chiến tranh Iran-Iraq (1980 — 1988 không phân thắng bại gây tổn hại lớn cho cả hai bên, cuộc chiến này thường được gọi là Qadisiyyat-Saddam. Iraq tuyên bé chiến thắng năm 1988 nhưng trên thực tế đã phải lui quân về biên giới trước chiến tranh. Hậu quả cuộc chiến tranh với Iran còn chưa khắc phục hết, Ngày 2-8-1990, Iraq đưa 120.000 quân sang chiếm đóng Kuwait (mặc di vùng đất này trước đây đã từng thuộc Iraq).
Sự kiện này bị đưa ra phê phán tại Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc. Lợi đụng cơ hội này, Mỹ tập hợp một liên quân gồm 13 nước với 500.000 quân mở chiến dịch “Bao tap sa mac” hay còn gọi là Chiến tranh vùng Vịnh. Iraq that bại nặng nẻ trong cuộc chién tranh nay, bị Liên Hiệp Quốc áp đặt lệnh trừng phạt cắm vận từ năm 1991 cho đến nay. Trong thời cắm vận của Liên hiệp quốc, những chống đối từ bên trong va bên ngoài đối với chính phủ của đảng Ba'ath rất yếu ớt và bị chia rẻ.
Thang 10- 1995, Saddam Hussein giảnh được 99,96% phiếu ủng hộ trong cuộc trưng cầu ý dân trở thành Tổng thống Iraq nhiệm kỳ 2. Cuối thập kỷ 1990, Liên hiệp quốc muốn giải toả bớt trừng phạt áp dụng với Iraq vì những hậu quả nặng nẻ của nó với dân thường Iraq. Một chương trình đôi dau lấy lương thực được lập ra năm 1996 để giảm bớt những hậu quả của lệnh Trang 16 Họ tên: Lê Thị Nhàn Lớp: Sử 4B trừng phat. Mặc đủ đã có chương trình đổi dầu lấy lương thực.
nhưng mức bình quân GDP theo dau người vẫn còn kém xa trước chiến tranh. Cộng hòa Iraq tham gia các tô chức quốc tế: FAO, G7, IAEA, IBRD.ICAO, IFAD, ILO. IMO, IOC, ITU, OPEC. UNCTAD, UNESCO, UNIDO, UPU.
WHO, WIPO, WMO, INTERPOL. Khái quát về những chính sách của Mỹ đối với Iraq. Sau chiến tranh thé giới lan thứ hai, khu vực Trung Đông được xem là điểm nóng của thế giới, đây không chỉ là khu vực nhạy cảm về sự đấu đá giữa các giáo phái, mà còn là nơi các thể lực cường quốc luôn tranh giành phạm vi ảnh hưởng. Nước Mỹ cũng không đứng ngoài cuộc, và hành động luôn tim cách xâm nhập và lan dan thé lực của Anh ở larq là một biểu hiện.
Năm 1951, Mỹ viện trợ kinh tế cho Iraq theo điểm 4 của "chương trình Truman”. Tháng 4-1954, Mỹ và Iraq ký hiệp định "viện trợ quân sự".