ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ----------------------------------------------------- NGUYỄN THỊ THUẦN CẢM HỨNG PHÊ PHÁN TRONG TIỂU THUYẾT MA VAN KHÁNG LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HỌC Hà Nội-2013 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ----------------------------------------------------- NGUYỄN THỊ THUẦN CẢM HỨNG PHÊ PHÁN TRONG TIỂU THUYẾT MA VAN KHÁNG Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Lí luận văn học Mã số: 60 22 01 20 Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS Nguyễn Văn Nam Hà Nội-2013 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC A. Lý do chọn đề tài. Lịch sử vấn đề. Phƣơng pháp nghiên cứu.
Đối tƣợng, mục đích, phạm vi nghiên cứu. Cấu trúc đề tài. 7 Chƣơng 1: CẢM HỨNG PHÊ PHÁN TRONG VĂN HỌC VIỆT NAM VÀ SÁNG TÁC CỦA MA VĂN KHÁNG. Những biến đổi của văn học Việt Nam sau 1975.
Sự gia tăng tỷ trọng của cảm hứng phê phán trong văn học và trong tiểu thuyết Việt Nam đƣơng đại. Hành trình sáng tạo của Ma văn Kháng. Vài nét về cuộc đời Ma Văn Kháng. Đóng góp của Ma Văn Kháng đối với văn học thời kỳ đổi mới.
28 Chƣơng 2: NHỮNG BIỂU HIỆN CỦA CẢM HỨNG PHÊ PHÁN TRONG TIỂU THUYẾT MA VĂN KHÁNG. Sự xuống cấp của đạo đức và văn hóa trong các quan hệ xã hội. Cái ác thể hiện qua mỗi con người trong các mối quan hệ xã hội. Cái ác thể hiện qua mối quan hệ trong tình yêu và hạnh phúc gia đình.
Báo động về sự suy thoái của nhân cách con ngƣời. Con người bị tha hóa vì đồng tiền và lòng tham. Nhân vật trí thức bị tha hóa về nhân cách. Trí thức giả danh, những người đội lốt trí thức nhưng bất tài, vô dụng.
Cái thiện đem lại sắc thái lạc quan cho cảm hứng phê phán. Những người trí thức có tài năng và phẩm chất cao đẹp. 54 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Những phẩm chất cao đẹp của những con người bình dị.
69 Chƣơng 3: CÁC PHƢƠNG THỨC BIỂU HIỆN CỦA CẢM HỨNG PHÁN TRONG TIỂU THUYẾT CỦA MA VĂN KHÁNG. Nghệ thuật xây dựng nhân vật. Sự hài hòa thống nhất giữa ngoại hình và tính cách nhân vật. Nghệ thuật khắc họa nội tâm nhân vật.
Nghệ thuật sử dung ngôn ngữ. Ngôn ngữ dung dị đời thường tươi rói sự sống. Sử dụng thành ngữ, tục ngữ một cách khéo léo, tự nhiên .3 Ngôn ngữ mang màu sắc dung tục của những nhân vật phản diện .4 Ngôn ngữ giàu tính biểu cảm giản dị mà trong sáng. Thế nào là giọng điệu nghệ thuật? .2 Triết lý, triết luận.3 Trữ tình thiết tha, sâu lắng.
Mỉa mai, châm biếm .5 Thương cảm, xót xa. PHẦN KẾT LUẬN. TÀI LIỆU THAM KHẢO. 115 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Lý do chọn đề tài 1. Nhà văn Ma Văn Kháng (sinh ngày 01 tháng 12 năm 1936 tại làng Kim Liên, Đống Đa, Hà Nội) tên thật là Đinh Trọng Đoàn. Ông là đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam, từng là giáo viên cấp hai, dạy môn Văn ở một tỉnh tại Việt Bắc. Ông cũng là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam từ năm 1974.
Từ năm 1976 đến nay, ông công tác tại Hà Nội, đã từng là Tổng biên tập, Phó Giám đốc Nhà xuất bản Lao động. Từ tháng 3 năm 1995, ông là Tổng biên tập tạp chí Văn học Nước ngoài của Hội Nhà văn Việt Nam. Ma Văn Kháng là một nhà văn lớn trong dòng văn học dân tộc, ông đã miệt mài cống hiến cho nền văn học nước nhà với hàng chục cuốn tiểu thuyết, hàng trăm truyện ngắn có ý nghĩa. Những tác phẩm của ông, đặc biệt là những tiểu thuyết là đóng góp to lớn đối với văn học Việt Nam hiện đại và để lại dấu ấn riêng của Ma Văn Kháng trên con đường sáng tạo nghệ thuật.
Ma Văn Kháng là một trong những nhà văn có công đầu tiên mở đường cho sự nghiệp đổi mới văn học. Vào những năm đầu 80 của thế kỷ XX, nhiều sáng tác của Ông đã "nhìn thẳng vào sự thật, nói rõ sự thật", từ đó tạo nên những cuộc tranh luận sôi nổi trên các diễn đàn văn học. Sáng tác ở cả hai thời kỳ với nhiều cuốn tiểu thuyết khác nhau bản thân chính các tiểu thuyết của Ma Văn Kháng đã thể hiện rõ nhất quá trình đổi mới của văn học nước nhà. Trước và sau đổi mới sáng tác của ông có nhiều thay đổi về nội dung, quan điểm sáng tác, cách nhìn hiện thực.
Quan sát các tiểu thuyết của Ma Văn Kháng cho phép chúng ta có một cái nhìn chân thực và chính xác hơn quá trình các nhà văn tự đổi mới chính mình để tiếp cận cuộc sống được sâu sắc chân xác hơn. Do vị trí, tầm quan trọng của thể loại, tiểu thuyết nói chung tiểu thuyết đổi mới nói riêng được xem là một thể loại năng động và linh hoạt nhất. Với tính chất tổng hợp cao, tiểu thuyết vừa có khả năng bao quát hiện 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thực rộng lớn, vừa có khả năng đi sâu khám phá đời tư, tâm hồn con người một cách toàn diện. Tiểu thuyết sau “Đổi Mới” 1986, vượt qua khung cấu trúc thể loại, đa dạng hóa các kiểu hình nhân vật, mở rộng khả năng khám phá nhiều mặt khác nhau trong con người, thể hiện sự đổi mới trong quan niệm nghệ thuật về con người, nhằm đột phá và kiến giải một “thực tại mới”.
Tiểu thuyết của Ma Văn Kháng thời kỳ “Đổi Mới” đã thật sự gây được sự chú ý, quan tâm đặc biệt của đông đảo độc giả cũng như giới nghiên cứu, phê bình văn học và đã trở thành hiện tượng văn học một thời. Tiểu thuyết của Ma Văn Kháng là những bức tranh hiện thực với nhiều mảng tối trước đây thường bị khuất lấp, nay đã hiện ra trên trang sách với bao điều xót xa và cả sự nhức nhối mà tác giả muốn thức tỉnh trong mỗi người đọc cũng như toàn xã hội để có thể dứt khoát vượt qua. Nhiệt tình đổi mới xã hội, khát vọng dân chủ và tinh thần nhìn thẳng vào sự thật là những động lực tinh thần cho văn học của thời kỳ “Đổi Mới” phát triển mạnh mẽ, sôi nổi. Với những lý do trên, chúng tôi mạnh dạn lựa chọn vấn đề: Cảm hứng phê phán trong tiểu thuyết của Ma Văn Kháng làm đề tài nghiên cứu của mình.
Lịch sử vấn đề Từ xưa đến nay, cái Chân – Thiện – Mỹ luôn là động lực và cũng là đích tới của nghệ thuật trong đó có văn chương. Bởi văn chương là sản phẩm do con người tạo ra, thể hiện khát vọng, tình yêu và tâm hồn con người, nên văn chương luôn là hoạt động vì con người, với khát vọng làm cho cuộc sống ngày một tốt đẹp hơn. Chức năng thiêng liêng của văn học là “hướng về cái thiện, phát động cái thiện ở con người” (Phong Lê). Vì vậy những đề tài phản ánh sự đấu tranh giữa cái thiện và cái ác, giữa sự cao cả và cái thấp hèn… luôn là một đề tài được đặc biệt quan tâm trong sáng tạo nghệ thuật.
Bao giờ cái thiện cũng tồn tại song hành, đối sánh với cái ác và ở đâu có cái thiện, ở 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Thiện và ác như hai mặt đối lập nhưng không thể tách rời của cuộc sống. Bởi lẽ, chính cái ác cũng đã làm cho cái thiện tỏa sáng, khẳng định giá trị của cái thiện. Văn học phản ánh cuộc sống theo nhiều cách khác nhau, viết về cái xấu, cái ác thì cái đích cuối cùng tác giả hướng tới là sự thức tỉnh dự báo cho con người thoát khỏi tội lỗi, sự lầm lạc, sa ngã, hướng con người tới những giá trị tốt đẹp nhất, để tự hoàn thiện mình và hoàn thiện người khác.
Chính điều đó đã giúp cho văn học thực hiện tốt chức năng của nó: Chức năng phê phán – dự báo. Văn học có thể làm cho cái thiện thắng cái ác? Văn học có thể góp phần giữ cho cái thiện không bị chao đảo, ngả nghiên, mất tự tin vào chính mình? “Văn học không có khả năng cải hóa cái ác cũng như cứu chữa những người bị bách hại, nhưng nó có thể ủng hộ, nâng đỡ những người sống trong sạch, lương thiện, làm cho những người này không cảm thấy lẻ loi, làm cho họ tin cách sống của mình là đúng”. Gần nửa thế kỷ cầm bút, Ma Văn Kháng đã đặt rất nhiều tâm huyết vào sự nghiệp sáng tác của mình. Ông đã cống hiến cho nền văn học Việt Nam một khối lượng tác phẩm đồ sộ và có giá trị.
Đặc biệt, chất liệu làm nên tác phẩm của ông không phải ở đâu xa mà chính trong cuộc sống gần gũi hàng ngày. Có lần ông tâm sự: “Tôi có thói quen quan sát và ghi chép tỷ mỷ, chất liệu không phải ở đâu xa mà nó có sẵn trong cuộc sống hàng ngày. Tôi tâm niệm cuộc sống đã rồi hãy viết, quan trọng là sự trải nghiệm của bản thân, suy ngẫm trước cuộc sống”. Đó không chỉ là tâm niệm của nhà văn Ma Văn Kháng mà còn là của chung tất cả những nhà văn chân chính.
Trong sự nghiệp sáng tác của mình, Ma Văn Kháng rất thành công ở thể loại văn xuôi, mà tiêu biểu là tiểu thuyết, bởi khi nhắc đến Ma Văn Kháng, người ta thường nhớ ngay đến tiểu thuyết “Đám cưới không có giấy giá thú”, “Bến bờ”, “Côi cút giữa cảnh đời”, … Ma Văn Kháng là một cây bút văn xuôi, đã có đóng góp lớn cho nền văn học Việt Nam đương đại. Ngòi bút của ông tập trung chú ý vào các vấn 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đề đạo đức, luân lý, thế sự đang trở thành nỗi nhức nhối bao trùm. Nhà văn quan tâm tới thế đạo, nhân tâm và bằng vốn sống, kinh nghiệm đã thể hiện một cách sâu sắc, phức tạp về cuộc đời, số phận, tính cách con người. Cái thiện, cái ác đã trở thành chủ đề quen thuộc trên mỗi trang văn của Ma Văn Kháng.
Nhìn cuộc sống từ cả hai phía, Ma Văn Kháng mang trong mình cả hai cảm hứng: Hy vọng – Thất vọng, cả niềm tin lẫn sự lo âu. Qua tác phẩm của mình, nhà văn gợi ý những cái nhìn thông thoáng hơn, hợp lý hơn khi đánh giá một con người. Đọc “Đám cưới không có giấy giá thú”, “Côi cút giữa cảnh đời” của ông, có ý kiến cho rằng tác phẩm bi quan quá, cay đắng quá.