Chương 1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT Phần đầu chƣơng này sẽ trình bày các cơ sở lý thuyết của đề tài bao gồm những vấn đề cơ bản về đơn vị sự nghiệp y tế công lập, về tự chủ tài chính tại các đơn vị này. Tiếp theo, tác giả tóm lƣợc một số kết quả và kinh nghiệm từ việc thực hiện tự chủ tài chính tại các bệnh viện trên thế giới và một vài bệnh viện lớn trong nƣớc. Khái quát về đơn vị sự nghiệp công lập 1.
Khái niệm đơn vị sự nghiệp công lập Điều 9 luật Viên chức đƣợc Quốc hội thông qua ngày 15 tháng 11 năm 2011 quy định: “Đơn vị sự nghiệp công lập là tổ chức do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nƣớc, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội thành lập theo quy định của pháp luật, có tƣ cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý Nhà nƣớc.” Theo quy định trên và Nghị định số 43/2006/NĐ-CP ngày 25 tháng 4 năm 2006 của Chính phủ về quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập thì đơn vị sự nghiệp công lập đƣợc xác định bởi các tiêu thức cơ bản sau: - Là tổ chức do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nƣớc, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội thành lập theo quy định của pháp luật. - Hoạt động cung cấp dịch vụ công trong các lĩnh vực giáo dục, khoa học công nghệ, môi trƣờng, y tế, văn hóa thể dục thể thao, sự nghiệp kinh tế, dịch vụ việc làm… đƣợc Nhà nƣớc đầu tƣ hoặc hỗ trợ đầu tƣ cơ sở vật chất, chi phí hoạt động thƣờng xuyên để thực hiện các nhiệm vụ chính trị, chuyên môn đƣợc giao; đơn vị sự nghiệp đƣợc Nhà nƣớc cho phép thu một số loại phí, lệ phí nhất định trong quá trình tiến hành hoạt động sản xuất cung ứng dịch vụ để bù đắp chi phí hoạt động, tăng thu nhập cho cán bộ, viên chức. - Có tƣ cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản riêng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Phân loại và đặc điểm đơn vị sự nghiệp công lập Đơn vị sự nghiệp công lập đƣợc phân làm nhiều loại khác nhau tùy theo mục đích và tiêu thức phân loại. Dựa vào những căn cứ nhất định, đơn vị sự nghiệp công lập đƣợc phân loại nhƣ sau: - Căn cứ vào lĩnh vực hoạt động: đơn vị sự nghiệp đƣợc phân theo ngành kinh tế, kỹ thuật nhƣ đơn vị sự nghiệp y tế, đơn vị sự nghiệp giáo dục – đào tạo, đơn vị sự nghiệp văn hóa thông tin, đơn vị sự nghiệp thể dục thể thao… - Căn cứ vào chủ thể quản lý: đơn vị sự nghiệp đƣợc phân thành đơn vị sự nghiệp do Trung ƣơng quản lý; đơn vị sự nghiệp do địa phƣơng quản lý; đơn vị sự nghiệp do Nhà nƣớc quản lý; đơn vị sự nghiệp do tổ chức chính trị - xã hội quản lý… - Căn cứ vào mức tự đảm bảo kinh phí thƣờng xuyên, đơn vị sự nghiệp công lập đƣợc sắp xếp vào một trong 3 loại sau: Đơn vị sự nghiệp có nguồn thu sự nghiệp tự đảm bảo toàn bộ chi phí hoạt động thƣờng xuyên. Đơn vị sự nghiệp tự đảm bảo một phần chi phí hoạt động thƣờng xuyên: Là đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự đảm bảo một phần chi phí hoạt động thƣờng xuyên, phần còn lại đƣợc NSNN cấp. Đơn vị sự nghiệp do NSNN đảm bảo toàn bộ chi phí hoạt động, gồm: đơn vị sự nghiệp có nguồn thu sự nghiệp thấp và đơn vị sự nghiệp không có nguồn thu, kinh phí hoạt động thƣờng xuyên theo chức năng, nhiệm vụ do NSNN đảm bảo toàn bộ kinh phí hoạt động.
Đặc điểm của đơn vị sự nghiệp công - Đơn vị sự nghiệp có tƣ cách pháp nhân theo quy định của pháp luật: đƣợc Nhà nƣớc thành lập, có trụ sở riêng, có con dấu riêng, có tài khoản riêng và đảm bảo trƣớc pháp luật về hoạt động của mình. - Hoạt động theo nhiệm vụ chính trị, chuyên môn đƣợc giao, không vì mục đích sinh lợi. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 - Đƣợc thu một số loại phí, lệ phí từ hoạt động của mình nhƣ: Viện phí, học phí, phí kiểm dịch… từ cá nhân, tập thể sử dụng các dịch vụ do đơn vị cung cấp. Do vậy, nguồn tài chính của các đơn vị sự nghiệp có thu không chỉ có kinh phí từ NSNN cấp mà còn có nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp khác.
- Chịu sự quản lý trực tiếp của cơ quan chủ quản (Bộ, ngành, Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố). đồng thời chịu sự quản lý về mặt chuyên môn của các Bộ, ngành chức năng quản lý Nhà nƣớc về lĩnh vực hoạt động sự nghiệp và chính quyền địa phƣơng nơi đơn vị đóng trụ sở và hoạt động. - Các sản phẩm do đơn vị sự nghiệp công lập tạo ra đều mang tính bền vững và gắn bó hữu cơ với quá trình tạo ra của cải vật chất và giá trị tinh thần cho xã hội. - Hoạt động của đơn vị sự nghiệp công lập luôn gắn liền và bị chi phối bởi các chƣơng trình phát triển của Nhà nƣớc trong từng thời kỳ.
Mục tiêu các chƣơng trình phát triển kinh tế xã hội của Nhà nƣớc chi phối tới mục tiêu, nhiệm vụ, phạm vi hoạt động và nguồn thu của các đơn vị sự nghiệp. - Đơn vị sự nghiệp công lập có vai trò hết sức quan trọng đối với đời sống xã hội. Thông qua việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ Nhà nƣớc giao, các đơn vị đã thực hiện tốt các mục tiêu do Nhà nƣớc đặt ra trong từng thời kỳ nhƣ: mục tiêu nâng cao dân trí, phổ cập giáo dục, sức khỏe cộng đồng, nâng cao đời sống văn hóa tinh thần… - Đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong rất nhiều lĩnh vực, cung cấp các dịch công về y tế, giáo dục, văn hóa, thể dục thể thao, kinh tế… có chất lƣợng cho xã hội góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân, thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội. - Thông qua hoạt động sự nghiệp các đơn vị sự nghiệp công lập đƣợc phép thu phí, lệ phí theo quy định của Nhà nƣớc góp phần tăng cƣờng nguồn lực cùng với NSNN đẩy mạnh đa dạng hóa và xã hội hóa nguồn cung cấp các dịch vụ công.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khái niệm đơn vị sự nghiệp y tế công lập 1. Khái niệm đơn vị sự nghiệp y tế công lập Đơn vị sự nghiệp công lập là những đơn vị sự nghiệp đƣợc cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền thành lập hoặc cho phép thành lập, có tƣ cách pháp nhân, có tài khoản và con dấu riêng để thực hiện các hoạt động sự nghiệp nhằm cung cấp các dịch vụ trong lĩnh vực y tế, giáo dục, môi trƣờng, sự nghiệp kinh tế, nông lâm ngƣ nghiệp, nghiên cứu khoa học, thủy lợi…Trong quá trình hoạt động các đơn vị sự nghiệp công lập đƣợc Nhà nƣớc cho phép tạo lập nguồn thu thông qua các khoản thu nhƣ: thu phí, lệ phí hay khoản thu từ hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ để bù đắp một phần hay toàn bộ chi phí hoạt động thƣờng xuyên. Đối với mỗi ngành nghề khác nhau, Nhà nƣớc thành lập các đơn vị sự nghiệp nhằm thực hiện định hƣớng phát triển chung.
Căn cứ vào khái niệm trên, các đơn vị sự nghiệp y tế công lập có thể hiểu là các đơn vị sự nghiệp đƣợc cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền thành lập và hoạt động trong lĩnh vực y tế. Đặc điểm đơn vị sự nghiệp y tế công lập - Đơn vị sự nghiệp y tế công lập do cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền quyết định thành lập. Đơn vị sự nghiệp y tế công lập có thể do Thủ tƣớng Chính phủ, Bộ trƣởng Bộ Y tế hoặc Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực tiếp ra quyết định thành lập thực hiện chức năng và nhiệm vụ đƣợc giao. Do vậy, các đơn vị sự nghiệp y tế công lập phải tuân theo cơ chế và quy định của các cơ quan Nhà nƣớc và cơ quan chủ quản.
- Đơn vị sự nghiệp y tế công lập cung cấp dịch vụ công cho xã hội không nhằm mục đích sinh lời trực tiếp. Dịch vụ công đƣợc cung ứng với mục đích đáp ứng lợi ích chung và lâu dài cho xã hội. Việc cung ứng dịch vụ này không nhằm mục đích sinh lời. Thông qua các đơn vị sự nghiệp y tế công lập, Nhà nƣớc cung cấp những sản phẩm khám chữa bệnh, phòng dịch bệnh…nhằm thực hiện định hƣớng chăm sóc sức khỏe nhân dân.
Các đơn vị sự nghiệp y tế đƣợc phép thu các loại phí, lệ phí, viện phí trong lĩnh vực y tế để đáp ứng một phần hay toàn bộ chi phí LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 hoạt động thƣờng xuyên của đơn vị, đồng thời Nhà nƣớc cũng khuyến khích các đơn vị hoạt động có hiệu quả hơn giảm bớt gánh nặng cho ngân sách Nhà nƣớc. - Các hoạt động do đơn vị sự nghiệp y tế thực hiện thƣờng mang lại lợi ích chung, có tính bền vững và gắn bó hữu cơ với quá trình tạo ra của cải vật chất và giá trị tinh thần. Hoạt động sự nghiệp công chủ yếu tạo ra các “hàng hóa công cộng” ở dạng vật chất và phi vật chất, phục vụ trực tiếp hoặc gián tiếp quá trình tái sản xuất xã hội. Hàng hóa công cộng là những hàng hóa mang hai tính chất không cạnh tranh và không loại trừ, mọi ngƣời đều có khả năng sử dụng và không ai có thể gây ảnh hƣởng đối với việc sử dụng hàng hóa và dịch vụ công cộng của ngƣời khác.
Hàng hóa công cộng có tính xã hội, vì vậy việc sử dụng những sản phẩm, dịch vụ do hoạt động sự nghiệp công tạo ra nền tảng và động lực cho kinh tế, văn hóa, xã hội…phát triển. Do vậy hoạt động sự nghiệp công luôn gắn bó hữu cơ và tác động tích cực đến quá trình tái sản xuất xã hội. - Hoạt động sự nghiệp công luôn gắn liền và bị chi phối bởi các chƣơng trình phát triển kinh tế, xã hội của Nhà nƣớc. Các đơn vị sự nghiệp y tế công lập hoạt động dƣới sự quản lý của Nhà nƣớc, Bộ chủ quản.
Chính phủ tổ chức, duy trì và đảm bảo hoạt động sự nghiệp là để thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội.