Chương 1 sẽ giải đáp những câu hỏi trên để ta có thể hiểu rõ về chế độ đãi ngộ nhân sự. Khái niệm đãi ngộ nhân sự Đãi ngộ nhân sự là một trong những nội dung rất quan trọng trong công tác quản trị nhân sự, bởi nó ảnh hưởng đến năng lực và thái độ làm việc của người lao động. Mỗi người làm việc vì một động cơ riêng. Việc được thỏa mãn những nhu cầu trong cuộc sống sẽ tạo ra động cơ để họ làm việc.
Hay khi nhu cầu được thỏa mãn, thì tinh thần tích cực sẽ xuất hiện và tạo ra những hành động tích cực của chủ thể đó. Thế nên, muốn duy trì được tinh thần làm việc hăng say của người lao động thì các nhà quản trị nhất thiết phải tìm ra và đáp ứng những nhu cầu đó. Cho đến nay, có rất nhiều khái niệm về đãi ngộ nhân sự. Với mỗi quan điểm, mỗi cách tiếp cận khác nhau đều có khái niệm riêng nhưng tất cả đều cố gắng biểu hiện đúng bản chất của phạm trù này.
Theo Lê Quân (2012, trang 273) cho rằng: “Đãi ngộ chính là sự thừa nhận, nhìn nhận của doanh nghiệp về các nổ lực của nhân viên. Là quá trình bù đắp các hao phí lao động của người lao động về cả vật chất lẫn tinh thần”. Người lao động bỏ thời gian và công sức để hoàn thành nhiệm vụ được giao, trách nhiệm của nhà quản trị là chăm lo đời sống vật chất (lương, thưởng, phụ cấp, phúc lợi,…) và tinh thần (môi trường làm việc, giải trí, cơ hội đảm nhận những công việc có trọng trách,…) của họ. 13 do an Có thể nói, đãi ngộ nhân sự chính là công cụ để tạo động lực về cả vật chất lẫn tinh thần cho người lao động, thông qua hai hình thức đãi ngộ tài chính và đãi ngộ phi tài chính.
Mục đích của việc thiết lập chế độ đãi ngộ nhân sự Theo Trần Kim Dung (2011) cho rằng, các doanh nghiệp tuy có nhiều quan điểm, mục tiêu khác nhau khi xếp đặt hệ thống trả công, nhưng nhìn chung các doanh nghiệp đều hướng tới năm mục tiêu cơ bản: thu hút nhân viên mới, duy trì những nhân viên giỏi, kích thích động viên nhân viên, hiệu quả về mặt chi phí và đáp ứng yêu cầu của luật pháp. Thu hút được nhân viên mới: Chế độ đãi ngộ tốt sẽ thu hút sự chú ý của nhân viên mới từ thị trường lao động. Ứng viên đi làm thường không thể biết chính xác mức lương cho những công việc tương tự ở các doanh nghiệp khác nhau. Họ không thể hoặc rất khó so sánh tất cả những lợi ích từ công việc như phúc lợi, khen thưởng, cơ hội thăng tiến, tính thách thức, thú vị,… của công việc.
Tuy nhiên, mức lương đề nghị thường là một trong những yếu tố cơ bản nhất để biết ứng viên có chấp nhận việc làm ở doanh nghiệp đó hay không. Duy trì những nhân viên giỏi: Chế độ đãi ngộ hấp dẫn, công bằng sẽ giúp doanh nghiệp duy trì nguồn nhân lực hiện có. Tính công bằng không chỉ được thể hiện ở sự công bằng giữa các nhân viên, giữa các công việc mà còn thể hiện ở việc đánh giá công việc và nghiên cứu thị trường, từ đó mới đảm bảo được công bằng trong nội bộ và tính công bằng với thị trường bên ngoài. Khi một chế độ đãi ngộ không công bằng, người nhân viên làm việc sẽ cảm thấy khó chịu, bị ức chế, chán nản và thậm chí rời bỏ doanh nghiệp.
Kích thích, động viên nhân viên: Khi các chính sách và hoạt động quản trị trong doanh nghiệp đề cho nhân viên, làm cho họ nhận thấy rằng sự cố gắng, vất vả và mức độ thực hiện công việc tốt của họ sẽ được đền bù xứng đáng, họ sẽ cố gắng làm việc hơn nữa, tính chủ động trong công việc dần được phát huy. Hiệu quả về mặt chi phí: Công ty đề ra các mức đãi ngộ từ ban đầu sẽ dễ dàng hơn trong việc hoạch định và kiểm soát ngân sách, tránh vượt quá khả năng tài chính của tổ chức. Đáp ứng yêu cầu của luật pháp: Các điều khoản về tiền lương, tiền công và các phúc lợi được quy định trong Bộ luật lao động đòi hỏi các tổ chức phải tuân thủ 14 do an khi xác định và đưa ra chế độ đãi ngộ cho người lao động, bao gồm: quy định về mức lương tối thiểu, quy định về thời gan, điều kiện lao động, các khoản phụ cấp, các quy định về phúc lợi xã hội,… Như vậy, khi thiết lập được một chế độ đãi ngộ tốt, doanh nghiệp không chỉ thu hút được nhiều ứng cử viên mới, duy trì được đội ngũ nhân sự giỏi, kích thích tinh thần làm việc mà còn đem lại hiệu quả về mặt chi phí, đảm bảo về mặt luật pháp. Từ đó mang lại lợi ích cho công ty, giảm tỷ lệ bỏ việc, thuyên chuyển công tác, kết nối thành tích của nhân với với mục đích của doanh nghiệp, đồng thời ghi nhận nổ lực quá khứ của nhân viên, duy trì sự công bằng trong nội bộ của doanh nghiệp, duy trì sức cạnh tranh trên thị trường.
Tầm quan trọng của đãi ngộ nhân sự Trong nền kinh tế thị trường hiện nay, đãi ngộ nhân sự đóng vai trò rất quan trọng. Nó tác động trực tiếp đến lợi ích đạt được của người lao động và cả doanh nghiệp. Xét trên khía cạnh rộng hơn, đãi ngộ lao động còn tác động tới nguồn nhân lực, con người của một quốc gia. Vì vậy, khi đánh giá tầm quan trọng của đãi ngộ nhân sự, chúng ta cần xem xét trên ba lĩnh vực: - Đối với hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp - Đối với việc thoả mãn nhu cầu của người lao động - Đối với việc duy trì và phát triển nguồn nhân lực cho xã hội.
Đối với doanh nghiệp: Đãi ngộ là điều kiện đủ để nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Một doanh nghiệp ban đầu có một lực lượng lao động tay nghề cao, không có nghĩa là lao động của họ sẽ làm việc tốt, cũng không chắc chắn doanh nghiệp đó sẽ kinh doanh hiệu quả, vì những vấn đề này còn phụ thuộc vào việc người lao động có muốn làm việc và có muốn cống hiến hết sức mình vào công việc mình đang làm hay không? Thái độ và hành động lúc làm việc như thế nào? Nghĩa là, nó còn phụ thuộc vào động cơ thúc đẩy họ làm việc. Họ được công nhận, khen thưởng hay được tiền thưởng,… Để phát huy năng lực, tiềm năng của mỗi cá nhân thì việc đãi ngộ cả vật chất lẫn tinh thần thì nên được chú trọng và là cách giải quyết tốt nhất để khai thác động cơ cá nhân và góp phần tạo nên sức mạnh tổng hợp của cả doanh nghiệp. 15 do an Một doanh nghiệp có chế độ đãi ngộ tốt sẽ góp phần duy trì nguồn nhân lực ổn định, có chất lượng và chuyên môn cao.
Công nhân viên trong công ty sẽ làm việc với năng lực cao nhất để hoàn thành mục tiêu đề ra. Đãi ngộ quá thấp sẽ làm kiệt quệ sức lao động, thể trạng NLĐ sa sút và hiển nhiên người lao động sẽ rời bỏ. Đãi ngộ nhân sự cũng góp phần mang lại tác động tích cực đối với hoạt động quản trị nhân sự khác trong doanh nghiệp. Trong công tác quản trị nhân sự, đãi ngộ nhân sự là hoạt động luôn đi cùng với hoạt động khác như tuyển dụng, sử dụng nhân sự,… Các chế độ đãi ngộ nhân sự như tiền lương, tiền thưởng, phụ cấp,… các biện pháp đãi ngộ tinh thần thông qua bản thân công việc, môi trường làm việc sẽ tạo điều kiện thu hút nhân viên, nâng cao công tác tuyển chọn nhân viên có chất lượng cho doanh nghiệp, đồng thời sẽ phát triển được khả năng nhân viên thông qua việc tạo động lực, phát huy tính chủ động và sáng tạo.
Đối với người lao động: Đãi ngộ chính là sự bù đắp những hao phí lao động mà NLĐ bỏ ra. Mức đãi ngộ thỏa đáng sẽ kích thích nhiệt tình lao động của nhân viên nhờ đó tạo điều kiện tăng năng suất, trực tiếp tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp và gián tiếp làm tăng phúc lợi cho người lao động. Đãi ngộ mang lại niềm tin cho NLĐ đối với DN. Đó là sức mạnh tinh thần để họ làm vệc tốt hơn, cống hiến nhiều hơn và trung thành với doanh nghiệp hơn.
Đãi ngộ tạo điều kiện để người lao động không ngừng nâng cao đời sống vật chất, giúp họ hòa đồng với đời sống xã hội ngày càng văn minh và hiện đại. Các chính sách đãi ngộ như tiền lương, tiền thưởng, phụ cấp,… làm cho người lao động cảm thấy tự hào khi họ có thể nuôi sống bản thân và gia đình của họ bằng chính bàn tay của mình. Ngoài ra, đãi ngộ cũng chính là bằng chứng rõ ràng thể hiện giá trị, vị trí, uy tín của họ đối với gia đình, người thân và đồng nghiệp. Đối với xã hội: Đãi ngộ nhân sự thể hiện quan điểm của Nhà nước đối với NLĐ, phản ánh cung cầu về sức lao động trên thị trường, tỷ lệ lao động thất nghiệp trong xã hội.
Đãi ngộ nhân sự góp phần quan trọng vào việc duy trì và phát triển nguồn nhân lực cho xã hội, đáp ứng nhu cầu về “sức lao động” cho sự phát triển của đất nước. Đãi ngộ nhân sự tốt, người lao động gắn bó với doanh nghiệp, tình trạng nhảy việc, tỷ lệ lao động thất nghiệp suy giảm, góp phần vào mục tiêu dân giàu - nước mạnh của đất nước. Các hình thức đãi ngộ nhân sự Hệ thống đãi ngộ trong doanh nghiệp bao gồm 2 hình thức: đãi ngộ tài chính và đãi ngộ phi tài chính. Đãi ngộ Tài chính Phi tài chính Trực tiếp Gián tiếp Bản thân Môi trường công việc làm việc - Tiền lương - Bảo hiểm - Nhiệm vụ - Chính sách - Tiền thưởng - Trợ cấp xã thích thú hợp lý - Hoa hồng hội - Phấn đấu - Kiểm tra - Phúc lợi - Trách nhiệm khéo léo - Vắng mặt - Cơ hội được - Đồng nghiệp được trả cấp trên hợp tính lương nhận biết - Điều kiện - Cơ hội thăng làm việc tiến thoải mái … … Hình 2.1: Hệ thống đãi ngộ trong doanh nghiệp (Nguồn: Nguyễn Hữu Thân (2008) trích Wayne và Noe (1999)) 2.
Đãi ngộ tài chính Đãi ngộ tài chính là hình thức đãi ngộ được thực hiện bằng các công cụ tài chính thông qua tiền lương, tiền thưởng, phụ cấp, trợ cấp,… trả cho người lao động.