Chương I THÀNH ỦY VĨNH YÊN TỈNH VĨNH PHÚC LÃNH ĐẠO CÔNG TÁC CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. THÀNH PHỐ VĨNH YÊN, THÀNH ỦY VÀ CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH CỦA CHÍNH QUYỀN THÀNH PHỐ HIỆN NAY 1. Khái niệm về thành phố Vĩnh Yên và chính quyền thành phố 1. Sự ra đời và phát triển của thành phố Vĩnh Yên Vĩnh Yên là một tỉnh lỵ của tỉnh Vĩnh Phúc, có diện tích tự nhiên 5080,2 ha, với dân số 112.568 người, gồm 9 đơn vị hành chính với 7 phường là: Ngô Quyền, Liên Bảo, Tích Sơn, Đồng Tâm, Hội Hợp, Khai Quang, Đống Đa và 2 xã là Định Trung và Thanh Trù.
Trên bản đồ, Vĩnh Yên nằm ở tọa độ 20015'-21022' độ vĩ Bắc; 105033'-105038' độ kinh đông; tiếp giáp với các huyện: Đông giáp Bình Xuyên; Tây giáp Yên Lạc và Tam Dương; Bắc giáp Tam Đảo và Tam Dương; Nam giáp Yên Lạc và Bình Xuyên. Ngược dòng thời gian, Vĩnh Yên là một vùng đất được hình thành sớm trong lịch sử. Thời Hùng Vương, thế kỷ thứ VII trước công nguyên đến năm 210 trước công nguyên, khu vực Vĩnh Yên thuộc Bộ Văn Lang. Thời Thục An Dương Vương, năm 211 trước công nguyên đến năm 179 trước công nguyên, thuộc Bộ Mê Linh.
Trong thời kỳ phong kiến phương Bắc đô hộ, Vĩnh Yên thuộc quận Giao Chỉ, sau đó thuộc quận Phong Châu. Thời kỳ nhà Trần, thế kỷ thứ 13 đến thế kỷ thứ 14, thuộc huyện Tam Dương, trấn Tuyên Quang. Năm 1428 Nhà Lê đặt Vĩnh Yên nằm trong Bắc Đạo (Bắc Đạo gồm Lạng Sơn, Bắc Giang, Bắc Ninh, Vĩnh Yên, Thái Nguyên, Bắc Cạn, Cao Bằng). Năm 1466 thời Hậu Lê, địa giới hành chính cả nước được chia lại, tách Vĩnh Yên làm hai: Một phần nhập vào đạo Bắc Giang (còn gọi là Kinh Bắc), 9 một phần nhập vào đạo Thái Nguyên (còn gọi là Ninh Sóc).
Về sau nhà Lê xếp Vĩnh Yên thuộc phủ Đoan Hùng, trấn Sơn Tây. Thời kỳ nhà Nguyễn, lúc đầu Gia Long cắt vùng đất Vĩnh Yên ngày nay cho các thị trấn Thái Nguyên, Kinh Bắc và Sơn Tây. Thời vua Minh Mạng vẫn duy trì sự phân định đó. Phần lớn Vĩnh Yên thuộc phủ Tam Đái, một phần nhỏ ở phủ Đoan Hùng đều thuộc trấn Sơn Tây.
Khi thực dân Pháp xâm lược, chúng áp dụng chính sách chia để trị, cắt xén và xáo trộn các tỉnh cũ để thành lập các đơn vị hành chính mới. Ngày 20-10-1890 thực dân Pháp tách phủ Vĩnh Tường và 5 huyện Bạch Hạc, Lập Thạch, Tam Dương, Yên Lạc, Yên Lãng (của tỉnh Sơn Tây), huyện Bình Xuyên (của tỉnh Thái Nguyên). sáp nhập với nhau thành Đạo Vĩnh Yên. Sáu tháng sau ngày 12/4/1891 toàn quyền Đông Dương giải thể Đạo Vĩnh Yên, giao vùng đất này cho tỉnh Sơn Tây, Vĩnh yên trở lại thuộc tỉnh Sơn Tây.
Ngày 29/12/1899 Toàn quyền Đông Dương ban hành nghị định thành lập tỉnh Vĩnh Yên. Năm 1914, sau 15 năm xây dựng và phát triển, thị xã Vĩnh Yên có đủ tính chất là một thị xã tỉnh lỵ, nhưng quy môt còn hạn hẹp. Theo lược đồ trung tâm đô thị Vĩnh Yên được lập từ năm 1914 để lại cho thấy diện tích nội thị Vĩnh Yên rộng chưa đầy 2km vuông. Từ năm 1945 trở về trước, tình hình địa lý hành chính thị xã Vĩnh Yên không có biến động gì.
Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp thắng lợi, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 459/1995/QĐ-TTg ngày 01/02/1955 để tái lập thị xã Vĩnh Yên. Vào thời điểm này, thị xã Vĩnh Yên có 4 phố chính: Ngô Quyền, Lê Văn Duyệt (sau đổi là Tân Lập), Trần Quốc Tuấn, Vĩnh Thịnh và 4 xóm: Vĩnh Tân, xóm Đình, Tân Phúc và xóm Dinh. Xã Tích Sơn lúc này vẫn thuộc huyện Tam Dương. Tháng 3 năm 1968 sát nhập hai tỉnh Vĩnh Phúc và Phú Thọ thành tỉnh Vĩnh Phú, tỉnh lỵ là thành phố Việt Trì, lúc này Vĩnh Yên là một trong ba thị xã của tỉnh Vĩnh Phú (Phúc Yên, Vĩnh Yên, Phú Thọ).
10 Ngày 6/11/1996 tại kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa IX đã thông qua nghị quyết "Về việc chia và điều chỉnh địa giới hành chính một số tỉnh" trong đó "chia tỉnh Vĩnh Phú thành hai tỉnh Phú Thọ và Vĩnh Phúc". Tỉnh Vĩnh Phúc có 6 đơn vị hành chính gồm: Thị xã Vĩnh Yên và 5 huyện: Lập Thạch, Vĩnh Tường, Yên Lạc, Tam Đảo, Mê Linh". Tỉnh lỵ: "Thị xã Vĩnh Yễn". Ngày 01/1/1997 tỉnh Vĩnh Phúc được tái lập chính thức bước vào làm việc, thị xã Vĩnh Yên trở lại tỉnh lỵ.
Ngày 18/8/1999 Chính phủ ban hành Nghị định số 72/1999/NĐ-CP về việc điều chỉnh địa giới hành chính, mở rộng thị xã Vĩnh Yên tỉnh Vĩnh Phúc, thị xã có thêm 3 đơn vị hành chính mới đó là: Phường Đồng Tâm, phường Hội Hợp, xã Thanh Trù. Ngày 1/9/1999 các đơn vị này chính thức bước vào làm việc. Thành phố Vĩnh Yên ngày nay đã rộng hơn rất nhiều, với diện tích đất tự nhiên là 5. Trong đó: Đất đô thị 554,01 ha; đất chuyên dùng 1.446,10ha và đất khác 351.
Trong tương lai gần, về quy mô, cơ bản thành phố vẫn được giữ nguyên, nhưng bộ mặt đô thị sẽ có những đổi thay nhanh chóng theo hướng hiện đại hóa và văn minh hơn. Sau ngày tái lập tỉnh, ngày 01/01/1997, Vĩnh Yên được trở lại là trung tâm tỉnh lỵ Vĩnh Phúc nhưng lúc đó thị xã còn nhỏ bé với diện tích tự nhiên gần 3000 ha, hơn 3,2 vạn dân, cơ sở hạ tầng thấp kém, kinh tế nghèo nàn, các lĩnh vực văn hóa, xã hội chưa phát triển. Khó khăn lớn nhất lúc bấy giờ là sự quá tải trên tất cả các mặt đời sống xã hội khi toàn bộ bộ máy lãnh đạo, quản lý của tỉnh về đóng tại thị xã; đặc biệt là khó khăn về hạ tầng kỹ thuật và kinh tế chậm phát triển (thu ngân sách theo phân cấp chỉ đạt 4,1 tỷ đồng năm 1996). Nhưng Vĩnh Yên có những lợi thế quan trọng là: Lãnh đạo tỉnh Vĩnh Phúc ngay từ đầu đã thống nhất cao xác định Vĩnh Yên là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa - xã hội của tỉnh.
Tại Quyết định số 51/QĐ-UBND ngày 25/5/1997, UBND tỉnh đã phê duyệt đề án quy hoạch chung thị xã đến năm 2020. Năm 2001 Tỉnh ủy ra 11 Nghị quyết số 02-NQ về phương hướng chủ yếu phát triển thị xã thời kỳ 2001- 2010. Trong đó đề ra mục tiêu phát triển thị xã thành thành phố trực thuộc tính trước năm 2010. Đặc điểm tổ chức, chức năng, nhiệm vụ của chính quyền thành phố * Đặc điểm về tổ chức của chính quyền thành phố Vĩnh Yên hiện nay - Cơ cấu tổ chức của chính quyền thành phố Vĩnh Yên Cơ cấu tổ chức của chính quyền thành phố Vĩnh Yên được tổ chức theo Luật Tổ chức Hội đồng nhân dân (HĐND) và UBND các cấp ngày 26/11/2003 và các văn bản quy phạm pháp luật và được khái quát hóa bởi sơ đồ 2.1: Cơ cấu tổ chức của chính quyền thành phố Vĩnh Yên Hiện nay, thành phố Vĩnh Yên có 2 xã là xã Thanh Trù, Định Trung là chính quyền có cơ cấu hoàn chỉnh, tức là có tổ chức Hội đồng nhân dân (cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương); 7 phường thí điểm không tổ chức Hội đồng nhân dân phường.
* Chức năng, nhiệm vụ của chính quyền thành phố (chính quyền thành phố và các cấp địa phương nói chung) Chính quyền thành phố có chức năng quản lý tập trung, thống nhất mọi công việc quản lý HCNN ở địa phương, bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân và pháp chế XHCN; giám sát mọi cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, công dân chấp hành đúng pháp luật; tham gia quản lý các hoạt động kinh tế trong huyện (bao gồm cả phần Trung ương quản lý); chăm lo xây dựng kinh tế và kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội do địa phương trực tiếp quản lý; làm tròn nghĩa vụ của địa phương đối với Nhà nước, chăm lo đời sống của toàn thể dân cư sống trên địa bàn; đảm bảo an ninh, trật tự an toàn xã hội ở địa phương; quản lý và bảo vệ tài nguyên môi trường; bảo đảm xây dựng lực lượng vũ trang và quốc phòng toàn dân thuộc phạm vi thẩm quyền của địa phương. 12 Từ những nội dung quản lý trên cho thấy, đối tượng, nội dung quản lý của chính quyền thành phố rất rộng, toàn diện, bao quát tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, mọi tổ chức kinh tế, xã hội, mọi công dân; và mọi diễn biến của quá trình vận động, phát triển của các tổ chức và mọi hoạt động kinh tế, văn hóa xã hội trong địa phương. Để thực hiện các chức năng trên, nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND và UBND thành phố theo quy định của Luật Tổ chức HĐND và UBND quy định cụ thể như sau: * Nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND thành phố Vĩnh Yên - Ra quyết định về các kế hoạch, biện pháp bảo đảm thực hiện nghiêm chỉnh Hiến pháp, pháp luật ở địa phương, như: Kế hoạch phát triển kinh tế xã hội và ngân sách về quốc phòng và an ninh ở địa phương, về các biện pháp ổn định và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân, hoàn thành các mục tiêu, nhiệm vụ cấp trên giao, làm tròn nghĩa vụ đối với Nhà nước. - Quyết định chủ trương, biện pháp phân bổ lao động và dân cư địa phương; biện pháp quản lý các nguồn tài nguyên ở địa phương; giải quyết việc làm, cải thiện điều kiện làm việc và sinh hoạt, bảo vệ sức khỏe, chăm sóc người già và trẻ em ở địa phương; bảo vệ môi trường ở địa phương.
- Thực hiện nhiệm vụ giữ gìn an ninh, trật tự an toàn xã hội, bảo đảm thực hiện chính sách, tôn giáo ở địa phương. - Giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước ỏ địa phương và của HĐND cấp xã. - Có quyền sửa đổi hoặc bãi bỏ những quyết định không đúng của HĐND cấp dưới trực tiếp. - Giám sát công việc của Thường trực HĐND, UBND và có quyền đình chỉ, bác bỏ những quyết định sai trái của UBND cùng cấp.
Hoạt động của HĐND các cấp thông qua năm hình thức chủ yếu sau: 13 - Các kỳ họp HĐND - Các hoạt động của Thường vụ HĐND - Các hoạt động của UBND - Các hoạt động của các ban chuyên trách - Hoạt động của các đại biểu HĐND Nâng cao chất lượng, tăng cường hiệu lực của các hình thức hoạt động trên tức là thiết thực tăng cường hiệu lực của HĐND.