Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC THU HÚT ĐẦU TƯ 1. Cơ sở lý luận về cải cách hành chính trong lĩnh vực thu hút đầu tư 1. Khái niệm về cải cách hành chính Hiện nay chưa có một khái niệm chung về cải cách hành chính. Do vậy, để tìm hiểu khái niệm về cải cách hành chính chúng ta có thể tìm hiểu một số quan điểm về cải cách hành chính như sau: - Trong giáo trình Quản lý hành chính nhà nước, tác giả Nguyễn Hữu Tri cho rằng: “Cải cách hành chính là những cố gắng có chủ đích nhằm đưa ra những thay đổi căn bản vào hệ thống hành chính Nhà nước thông qua các cải cách có hệ thống hoặc các phương thức để cải tiến ít nhất một trong bốn yếu tố cấu thành nền hành chính Nhà nước: thể chế hành chính, cơ cấu tổ chức, xây dựng nhân sự hành chính, tiến trình quản lý nhà nước và tài chính công” [13].
- Trong bài viết “Một số vấn đề về cải cách hành chính ở cơ sở”, tác giả Nguyễn Thị Nga cho rằng: “Cải cách hành chính là quá trình cải biến có kế hoạch cụ thể, để hoàn thiện một hay một số yếu tố của nền hành chính nhà nước: thể chế, tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ công chức và tài chính công nhằm mục tiêu xây dựng nền hành chính hiệu lực, hiệu quả và hiện đại” [5]. Từ các quan điểm trên về cải cách hành chính, theo tác giả thì: “cải cách hành chính là một sự thay đổi có kế hoạch, theo một mục tiêu nhất định, được xác định bởi cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Cải cách hành chính không làm thay đổi bản chất của hệ thống hành chính, mà chỉ làm cho hệ thống này trở nên hiệu quả hơn, phục vụ nhân dân được tốt hơn; các thể chế quản lý nhà nước đồng bộ, khả thi, đi vào cuộc sống hơn; cơ chế hoạt động, chức năng, nhiệm vụ của bộ máy, chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức hành chính hiệu quả, hiệu lực hơn, đáp ứng yêu cầu quản lý kinh tế - xã hội của một quốc gia”. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Đặc điểm của cải cách hành chính - Cải cách hành chính là quá trình cải biến có kế hoạch cụ thể + Cải cách hành chính nhà nước là một quá trình. Cải cách hành chính được tiến hành trong một khoảng thời gian nhất định, trải qua nhiều khâu, nhiều giai đoạn khác nhau. Ở nước ta, Hội nghị trung ương 8 khoá VII vào tháng 1/1995 đã đặt nền tảng cho công cuộc cải cách hành chính. Từ đó đến nay, nước ta đã chia thành 3 giai đoạn thực hiện cải cách hành chính: giai đoạn 1995-2000, giai đoạn 2001-2010 và giai đoạn 2011-2020.
+ Quá trình cải cách hành chính để cải biến các yếu tố của nền hành chính. Quá trình cải cách hành chính là để thay đổi những yếu tố không hợp lý của nền hành chính, làm cho nền hành chính phù hợp với sự phát triển của các quan hệ kinh tế xã hội tương ứng trong từng giai đoạn cụ thể. + Quá trình cải cách hành chính cần phải theo một kế hoạch cụ thể. Quá trình cải cách hành chính cần được tiến hành có mục đích rõ ràng, theo từng bước vững chắc, có sự cân đối để chọn ra những yếu tố trọng tâm, trọng điểm thích hợp cần cải cách.
Để thực hiện có hiệu quả hoạt động cải cách hành chính thì đội ngũ những người triển khai thực hiện các quyết định cải cách hành chính nhà nước phải vận dụng một cách sáng tạo, linh hoạt các hình thức triển khai thực hiện. - Hoàn thiện một hay một số yếu tố của nền hành chính nhà nước. + Các yếu tố của nền hành chính gồm: Thể chế hành chính; Tổ chức bộ máy hành chính; Đội ngũ cán bộ, công chức hành chính và Tài chính công. + Hoàn thiện thể chế hành chính vì hệ thống thể chế hiện nay mặc dù đã có nhiều thay đổi tích cực nhưng vẫn còn chưa đồng bộ, còn chồng chéo, thiếu thống nhất, thủ tục hành chính còn rườm rà, do đó cần cải cách để hệ thống thể chế hợp lý, đồng bộ hơn.
+ Hoàn thiện tổ chức bộ máy hành chính vì tổ chức bộ máy hành chính hiện nay mặc dù đã có nhiều thay đổi tích cực nhưng bộ máy ở trung ương Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 vẫn còn cồng kềnh, nhiều đầu mối, chất lượng hoạt động hiệu quả thấp; ở địa phương còn rập khuôn theo mô hình ở trung ương, chưa sát với tình hình địa phương. Cần cải cách để bộ máy hành chính tinh gọn mà hoạt động có hiệu quả hơn. + Hoàn thiện đội ngũ cán bộ, công chức vì đội ngũ cán bộ, công chức hiện nay mặc dù đã có nhiều thay đổi tích cực, năng lực, trình độ đã được nâng lên nhưng vẫn còn một số lượng không nhỏ chưa đáp ứng được yêu cầu. Cần cải cách để đội ngũ cán bộ công chức có năng lực, phẩm chất đáp ứng yêu cầu của hoạt động công vụ trong tình hình mới.
+ Hoàn thiện tài chính công vì tài chính công hiện nay mặc dù đã có nhiều thay đổi tích cực nhưng vẫn còn tồn tại hiện tượng tham nhũng, lãng phí, sử dụng sai về ngân sách. Cần cải cách tài chính công để đảm bảo tốt việc phân bổ và sử dụng ngân sách cho hoạt động công vụ. - Mục tiêu cải cách hành chính là xây dựng nền hành chính hiệu lực, hiệu quả và hiện đại. + Xây dựng nền hành chính hiệu lực: là xây dựng nền hành chính có đủ năng lực, có đủ quyền lực và sử dụng đúng quyền lực nhà nước để điều chỉnh mọi quan hệ xã hội theo mệnh lệnh đơn phương của nhà nước để đạt được sự tuân thủ, chấp hành của mọi đối tượng quản lý, nhằm duy trì trật tự, kỷ cương xã hội.
+ Xây dựng nền hành chính hiệu quả: là xây dựng nền hành chính đạt được các kết quả hoạt động phù hợp với mục đích mong muốn ban đầu đặt ra với chi phí thấp nhất cho các kết quả đạt được. + Xây dựng nền hành chính hiện đại: là ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin truyền thông trong các hoạt động của nền hành chính; xây dựng trụ sở cơ quan hành chính hiện đại; trang bị các phương tiện, thiết bị làm việc hiện đại cho các cán bộ công chức; thực hiện có hiệu quả hệ thống quản lý chất lượng trong các cơ quan hành chính nhà nước. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Như vậy, xây dựng nền hành chính hiệu lực, hiệu quả, hiện đại là xây dựng một nền hành chính trong sạch và có đủ năng lực, có đủ quyền lực, sử dụng đúng quyền lực; hoàn thành nhiệm vụ đúng mục đích với chi phí thấp nhất và từng bước hiện đại hóa để quản lý có hiệu lực và hiệu quả công việc của Nhà nước, thúc đẩy xã hội phát triển lành mạnh, đúng hướng, phục vụ đắc lực đời sống nhân dân. Vai trò của cải cách hành chính với lĩnh vực thu hút đầu tư - Đối với các nhà đầu tư Đối với các nhà đầu tư, yếu tố ảnh hưởng tới quyết định lựa chọn địa điểm đầu tư của họ không chỉ là các chính sách thu hút đầu tư mà nó chịu sự tác động bởi các yếu tố như: (i) Sự phát triển của cơ sở hạ tầng.
Các nhà đầu tư có xu hướng lựa chọn các địa phương có cơ sở hạ tầng tốt, nhất là hạ tầng về giao thông nhằm cắt giảm các chi phí trong quá trình thực hiện đầu tư. Thực tế đã chứng minh, các địa phương có điều kiện giao thông thuận lợi, gần cảng biển, sân bay là điểm đến ưa thích của các nhà đầu tư. (ii) Sự sẵn sàng đáp ứng của lực lượng lao động cả về chất và lượng. Sự sẵn có của lực lượng lao động với số lượng, chất lượng và giá cả phù hợp sẽ hấp dẫn các nhà đầu tư.
Họ sẽ không mạo hiểm khi đầu tư vào những nơi mà nguồn lao động không sẵn sàng, như vậy sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro. (iii) Sự thông thoáng về thủ tục hành chính. Nền hành chính có tác động rất lớn đến quyết định của Nhà đầu tư trong và ngoài nước. Thủ tục đầu tư thông thoáng, gọn nhẹ và minh bạch sẽ làm các nhà đầu tư yên tâm hơn, đồng thời giúp họ rút ngắn thời gian đi lại làm thủ tục cũng như hạn chế được những chi phí không chính thức.
Như vậy, nếu thủ tục hành chính rườm rà, phức tạp sẽ làm tăng thời gian và chi phí cho doanh nghiệp, hơn thế nữa, nó còn làm mất cơ hội kinh doanh của doanh nghiệp vì thị trường đòi hỏi doanh nghiệp phải có những quyết định và hành động nhanh chóng. Nếu thủ tục hành chính đơn giản, nhanh gọn thì doanh nghiệp tốn ít thời gian và chi phí, từ đó nâng cao tính Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 cạnh tranh của doanh nghiệp. Do vai trò quan trọng của cải cách hành chính như vậy, nên không có gì ngạc nhiên khi tất cả các nước trên thế giới hiện nay đều hướng tới việc thực hiện các biện pháp nhằm loại bỏ các quy định pháp luật, các thể chế và thủ tục hành chính có thể làm tăng chi phí gia nhập thị trường, chi phí tiến hành các hoạt động thương mại của các doanh nghiệp hoạt động trên đất nước mình. - Đối với các địa phương Đối với các địa phương, cải cách hành chính sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút đầu tư ở các địa phương.
Hiện nay tại Việt Nam, các địa phương đều thực hiện cải cách hành chính gắn với việc thúc đẩy hoạt động thu hút đầu tư, nói cách khác cải cách hành chính là một trong những giải pháp quan trọng để thực hiện thu hút đầu tư, nhất là thu hút đầu tư nước ngoài. Việc cải cách hành chính đóng vai trò quan trọng đối với hoạt động thu hút đầu tư thể hiện ở các điểm sau đây: + Thứ nhất, nền hành chính đơn giản, gọn nhẹ, phù hợp sẽ góp phần tăng nhanh các doanh nghiệp thành lập mới. + Thứ hai, thủ tục hành chính đơn giản, hiệu quả sẽ góp phần làm giảm thời gian và chi phí cho doanh nghiệp, tăng sức cạnh canh cho doanh nghiệp.