Chương 1: Cơ sở lý luận về cải cách bộ máy của Chính phủ Lào Chương 2: Thực trạng về cải cách bộ máy của Chính phủ Lào Chương 3: Phương hướng và một số giải pháp nâng cao hiệu quả cải cách bộ máy của Chính phủ Lào hiện nay 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CẢI CÁCH BỘ MÁY CỦA CHÍNH PHỦ LÀO 1. Một số vấn đề lý luận về bộ máy của Chính phủ Lào 1. Khái niệm bộ máy của Chính phủ Nhà nƣớc là một tổ chức văn minh của xã hội loài ngƣời. Đặc trƣng cơ bản của nhà nƣớc là nhà nƣớc phân chia dân cƣ theo đơn vị hành chính lãnh thổ để cai quản, thiết lập quyền lực; nhà nƣớc còn là một tổ chức công quyền, có bộ máy tổ chức, có quân đội, cảnh sát và ngoài ra, để thực hiện việc tổ chức và quản lý xã hội thì nhà nƣớc phải giải quyết những vấn đề chung mang tính cộng đồng mà không tổ chức, cá nhân nào có thể làm đƣợc; nhà nƣớc áp đặt ra pháp luật, quản lý, cai trị bằng pháp luật đồng thời để đảm bảo việc phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội thì nhà nƣớc phải đặt ra các loại thuế và nhà nƣớc là chủ thể duy nhất có chủ quyền quốc gia.
Bản chất của nhà nƣớc đƣợc thể hiện rõ nét nhất ở những định hƣớng hoạt động, chức năng quản lý xã hội, quản lý kinh tế của nó. Do vậy, xuất phát từ chức năng của mình, để duy trì quyền lực thống trị, thực hiện đƣợc chức năng của mình thì nhà nƣớc phải tổ chức ra một bộ máy để thực hiện chức năng của nhà nƣớc. Bộ máy đó đƣợc gọi là bộ máy nhà nƣớc. Bộ máy nhà nƣớc là tổ chức của con ngƣời, hoạt động có ý chí, là hoạt động của cơ quan nhà nƣớc mang tính quyền lực nhà nƣớc.
Mô hình tổ chức bộ máy nhà nƣớc trên thế giới hiện nay không có mô hình nào là lý tƣởng, tuy nhiên xuất phát từ đời sống xã hội ở mỗi quốc gia khác nhau với những yếu tố tác động nhất định mà tổ chức bộ máy nhà nƣớc ở mỗi quốc gia là không giống nhau. Theo cách hiểu chung nhất bộ máy nhà nước là tổng thể các cơ quan nhà 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nước được tổ chức và hoạt động theo trình tự, thủ tục nhất định do Hiến pháp và pháp luật quy định. Có mối liên hệ và tác động qua lại với nhau, có chức năng, thẩm quyền riêng theo quy định của Hiến pháp, pháp luật nhằm tham gia vào việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ chung của Nhà nước [16; tr. Bộ máy nhà nƣớc có ba loại công việc lớn: làm luật, thi hành luật và xét xử các vi phạm pháp luật.
Nhà nƣớc tiến hành các hoạt động đó dựa trên 3 loại quyền lực khác nhau là quyền lập pháp, hành pháp và tƣ pháp.Ở mỗi quốc gia với mỗi mô hình chính thể khác nhau sẽ có sự phân chia quyền lực khác nhau.Lào cũng giống nhƣ Việt Nam, quyền lực nhà nƣớc là thống nhất và tập trung, không có sự phân chia nhƣng có sự phân công, phối hợp giữa các cơ quan đƣợc trao quyền để thực thi ba loại quyền trên. Trong ba quyền thì hành pháp đƣợc coi là trung tâm.Quyền hành pháp đƣợc trao cho Chính Phủ với hệ thống các cơ quan tạo thành nên bộ máy hành chính nhà nƣớc. Bộ máy của Chính phủ thi hành pháp luật do lập pháp và tổ chức thực hiện những chính sách cơ bản về đối nội, đối ngoại của quốc gia, quyền điều hành công việc chính sự hàng ngày.Với tƣ cách là cơ quan hành chính nhà nƣớc cao nhất, Chính phủ nắm quyền thống nhất quản lý các nhiệm vụ chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại của nhà nƣớc; quản lý hệ thống thống nhất của bộ máy hành chính nhà nƣớc từ trung ƣơng đến địa phƣơng trong khuôn khổ hệ thống chính trị hiện hành. Vậy chúng ta có thể hiểu bộ máy của Chính phủ là hệ thống các cơ quan được thành lập có vị trí, chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn, cơ cấu tổ chức có quan hệ mật thiết với nhau tạo thành một thể thống nhất.
Được tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp và pháp luật để thực hiện quản lí chung mọi mặt của đời sống xã hội. Nhƣ vậy, nói đến bộ máy của Chính phủ trƣớc hết cần phải đề cập hệ thống cơ quan. Tổng thể các cơ quan hợp thành hệ thống tổ chức bộ máy của 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chính phủ. Cũng giống nhƣ bất cứ cơ quan nhà nƣớc nào khác, hệ thống các cơ quan của bộ máy của Chính phủ đƣợc thành lập trên cơ sở luật định để thực hiện những nhiệm vụ và quyền hạn trong từng lĩnh vực nhất định.
Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy của Chính phủ Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy Nhà nƣớc nói chung và bộ máy của Chính phủ nói riêng là những tƣ tƣởng, quan điểm có tính chủ đạo, xuyên suốt, làm cơ sở cho toàn bộ các quy định cụ thể của pháp luật và thực tiễn về tổ chức và hoạt động của bộ máy của Chính phủ Lào. Mỗi quốc gia đều có những nguyên tắc rất cơ bản cho việc xây dựng cơ cấu tổ chức bộ máy của Chính phủ nhằm đảm bảo cho việc quản lý nhà nƣớc thống nhất, thông suốt, có hiệu lực và hiệu quả, đảm bảo sự phát triển ổn định và bền vững của quốc gia. Nguyên tắc chung đó đƣợc thiết lập dựa trên cơ sở chức năng hoạt động của bộ máy của Chính phủ là thực thi pháp luật, là thực hiện những đƣờng lối, chủ trƣơng định hƣớng mang tính sách vào thực tiễn trở thành những kết quả cụ thể. Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy của Chính phủ Lào là: Một là nguyên tắc Đảng lãnh đạo Trong Hiến pháp của Lào ghi nhận nguyên tắc Đảng lãnh đạo là một nguyên tắc quan trọng nhất trong việc tổ chức và hoạt động của bộ máy Nhà nƣớc nói chung và bộ máy của Chính phủ nói riêng.
Đảng NDCM Lào là trụ cột của hệ thống chính trị nƣớc Lào. Điều 3 Hiến pháp năm 1991 quy định: “Quyền làm chủ đất nước của nhân dân các bộ tộc được thực hiện và đảm bảo bằng hoạt động của hệ thống chính trị do Đảng nhân dân cách mạng Lào là hạt nhân lãnh đạo”. Vai trò lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nƣớc và xã hội Lào nói chung, bộ máy của Chính phủ Lào nói riêng đã có bề dày lịch sử gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của Nhà nƣớc Lào. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nguyên tắc Đảng lãnh đạo thể hiện cụ thể thông qua các hình thức hoạt động của Đảng nhƣ sau: - Đảng đề ra đƣờng lối, chủ trƣơng, chính sách về quản lí nhà nƣớc - Vai trò lãnh đạo của Đảng thể hiện trong công tác tổ chức cán bộ, công nhân viên chức thuộc bộ máy của Chính phủ.
- Đảng lãnh đạo bộ máy của Chính phủ bằng hình thức kiểm tra, việc thực hiện chủ trƣơng, đƣờng lối, chính sách của Đảng trong hoạt động quản lí nhà nƣớc tại Trung ƣơng. Hai là nguyên tắc tập trung dân chủ Tập trung dân chủ là nguyên tắc cơ bản trong tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nƣớc nói chung, bộ máy của Chính phủ nói riêng. Điều 5 Hiến pháp năm 1991 quy định: “Quốc hội và tất cả các cơ quan của Nhà nước được tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc tập trung dân chủ”. Nguyên tắc tập trung dân chủ yêu cầu sự kết hợp hài hoà giữa tập trung và dân chủ.
Trong hoạt động quản lí nhà nƣớc, tập trung nhằm đảm bảo sự thâu tóm quyền lực nhà nƣớc vào chủ thể quản lí để điều hành, chỉ đạo việc thực hiện pháp luật, dân chủ là việc mở rộng quyền cho các đối tƣợng quản lí nhằm phát huy trí tuệ tập thể trong hoạt động quản lí, phát huy khả năng của đối tƣợng quản lí trong quá trình thực hiện pháp luật. Cả hai yếu tố này phải có sự phối hợp một cách đồng bộ, chặt chẽ với nhau, chúng có mối quan hệ qua lại và thúc đẩy lẫn nhau cùng phát triển trong quản lí hành chính nhà nƣớc. Ba là nguyên tắc pháp chế Lào đang tiến tới xây dựng nhà nƣớc pháp quyền XHCN, mà trong Nhà nƣớc pháp quyền “pháp luật phải mang tính tối thƣợng”.Vậy nên, khi thực hiện chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của mình các hệ thống cơ quan của Chính phủ sử dụng pháp luật với tính chất là phƣơng tiện, công cụ quan trọng 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com để đảm bảo thực hiện có hiệu quả các nhiệm vụ của mình. Tuy nhiên, phƣơng tiện hay công cụ này chỉ thực sự phát huy vai trò, tác dụng khi nó đƣợc tôn trọng và thực hiện một cách nghiêm chỉnh trên thực tế.
Vì vậy, pháp chế xã hội chủ nghĩa với nội dung là sự tôn trọng và tuân thủ triệt để pháp luật của các cơ quan, cán bộ công chức nhà nƣớc, các tổ chức và mọi cá nhân đã trở thành nguyên tắc cơ bản trong tổ chức và hoạt động của các cơ quan trong bộ máy nhà nƣớc, trong đó có các bộ máy của Chính phủ. Điều 10 Hiến pháp Lào năm 1991 quy định: “Nhà nước quản lí xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật, mọi tổ chức của Đảng và Nhà nước, các tổ chức quần chúng, các tổ chức xã hội và mọi công dân phải hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật”. Hoạt động của bộ máy của Chính phủ rất phức tạp gồm nhiều lĩnh vực hoạt động khác nhau. Đảm bảo thực hiện nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa trong hoạt động của bộ máy của Chính phủ có nghĩa là phải thực hiện đầy đủ các yêu cầu đối với từng lĩnh vực hoạt động khác nhau đó, cụ thể là: Thứ nhất, trong hoạt động ban hành văn bản quy phạm pháp luật.
Ban hành văn bản quy phạm pháp luật (văn bản dƣới luật) là hình thức hoạt động cơ bản và chủ yếu trong bộ máy của Chính phủ. Thứ hai, trong tổ chức thực hiện pháp luật. Tổ chức thực hiện pháp luật thực chất là hoạt động tổ chức thực hiện nội dung các văn bản pháp luật do các cơ quan của Bộ máy của Chính phủ ban hành. Thứ ba, trong kiểm tra việc thực hiện pháp luật.Kiểm tra và giám sát hoạt động thi hành pháp luật ngay trong nội bộ cơ quan Chính phủ và cơ quan nhà nƣớc tại địa phƣơng.