Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH 1. Vị trí, vài trò của thủ tục hành chính ở xã, thị trấn Cùng với tiếp tục đổi mới , hoàn thiện hệ thống chính trị , thƣ̣c hiê ̣n đƣờng lố i đổ i mới , phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời số ng vâ ̣t ch ất và tinh thầ n của nhân dân. Đảng ta thƣờng xuyên chăm lo xây dƣ̣ng, và thực hiện chế đô ̣ dân chủ xã hô ̣i chủ nghiã. Đảng ta khẳ ng đinh ̣ : “Dân chủ xã hội chủ nghĩa là bản chất của chế độ ta , vừa là mục tiêu , vừa là động lự c của công cuộc đổ i mới, xây dựng và bảo vê ̣ Tổ quố c , thể hiê ̣n mố i quan hê ̣ gắ n bó giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân ” [18].
Xã hội xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta xây dƣ̣ng là xã hô ̣i “do nhân dân làm chủ”. Nhà nƣớc đại diện cho quyề n làm chủ của nhân dân, trong đó cán bô ̣, đảng viên, công chƣ́c phải thƣ̣c sƣ̣ là công bô ̣c của nhân dân , mọi đƣờng lối của Đảng , chính sách pháp luật của Nhà nƣớc đề u vì lơ ̣i ích của nhân dân, có sự tham gia ý kiến của nhân dân. Đảng ta cũng đã xác định các hình thức tổ chức và cơ chế để nhân dân thực hiện quyề n làm chủ trên các liñ h vƣ̣c của đời số ng xã hô ̣i. Các yêu cầu và nội dung của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa từng bƣớc đƣợ c thể chế hóa thành luâ ̣t , pháp lệnh , nghị định và đƣợc thực hiện nghiêm túc.
Đánh giá 20 năm thƣ̣c hiê ̣n Cƣơng liñ h xây dƣ̣ng đấ t nƣớc trong thời kỳ quá đô ̣ lên chủ nghiã xã hô ̣i (1991-2011), Đảng ta nhâ ̣n đinh ̣ : “Dân chủ xã hộ i có bước phát triển. Quyề n của công dân tham gia vào các công việc Nhà nước và xã hội , xây dựng các quyế t đi ̣nh quan trọng của Đảng và Nhà nước được mở rộng và có tiế n bộ. Trình độ và năng lực làm chủ của nhân dân từ ng bước được nâng lên” [18]. Tuy nhiên, quyề n làm chủ của nhân dân ở nhiề u nơi , trên nhiề u liñ h vƣ̣c còn bị vi phạm.
Không it́ trƣờng hơ ̣p viê ̣c thƣ̣c hành dân chủ còn mang tiń h hiǹ h 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thƣ́c, có nơi, có lúc còn biểu hiện lợi dụng d ân chủ , khiế u kiê ̣n đông ngƣời , vƣơ ̣t cấ p hoă ̣c gây mấ t đoàn kế t nô ̣i bô ̣, gây rố i, ảnh hƣởng đến trật tự an toàn xã hội. Tình trạng quan liêu , không thƣ̣c sƣ̣ tôn tro ̣ng dân chủ còn khá nă ̣ng trong mô ̣t bô ̣ phâ ̣n cán bô ̣ , đảng viên, công chƣ́c. Có biểu hiện quan liêu , xa dân ngay tƣ̀ cơ sở. Để khắ c phu ̣c nhƣ̃ng ha ̣n chế , tồ n ta ̣i trong viê ̣c thƣ̣c hiê ̣n dân chủ ở xã , phƣờng, thị trấn cần tiếp tục quán triệt và nhận thức sâu sắc quan điểm của Đảng và chính sách pháp luật của nhà nƣớc trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.
Trong đó, việc cải cách hành chính nói chung và cải cách thủ tục hành chính nói riêng là một nội dung có vị trí, vai trò rất quan trọng. Bởi lẽ cấ p cơ sở xã, phƣờng, thị trấn là cấp gần dân, sát dân nhất, trƣ̣c tiế p quan hê, ̣ làm việc với nhân dân, là cấp tổ chức, chỉ đạo trực tiếp, có vị trí, vai trò hế t sƣ́c quan tro ̣ng trong viê ̣c phát huy quyề n làm chủ của nhân dân, vâ ̣n đô ̣ng nhân dân thƣ̣c hiê ̣n các chủ trƣơng, đƣờng lố i của Đảng. Chính sách, pháp luật của Nhà nƣớc Đảng và nhà nƣớc ta đã ban hành nhiều văn bản quan trọng nhằm cải cách hành chính nói chung và cải cách thủ tục hành chính nói riêng cụ thể nhƣ: (Nghị quyết đại hội Đảng khoá VII, Nghị quyết Trung ƣơng 8 khoá VII, Nghị quyết đại hội Đảng khoá VIII, IX, X, XI); Quyết định số 136/2001/QĐ- TTg ngày 17/9/2001 của Thủ tƣớng Chính phủ về phê duyệt chƣơng trình tổng thể cải cách hành chính nhà nƣớc trong giai đoạn 2001 – 2010; Quyết định số 30/QĐ-TTg ngày 01/01/2007 của Thủ tƣớng Chính Phủ về việc Phê duyệt đề án đơn giản hoá thủ tục hành chính trên các lĩnh vực quản lý nhà nƣớc giai đoạn 2007-2010; Quyết định 181/2003/QĐ-TTg, ngày 04/9/2003 về việc ban hành quy chế thực hiện cơ chế “một cửa” tại cơ quan hành chính nhà nƣớc ở địa phƣơng; Nghị Quyết số 38/CP ngày 04/9/2004 của Chính phủ về cải cách một bƣớc thủ tục hành chính trong việc giải quyết công việc của công dân và tổ chức; Quyết định số 93/2007/QĐ-TTg, ngày 22/6/2007 về việc 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ban hành Quy chế thực hiện cơ chế “một cửa” liên thông tại cơ quan hành chính nhà nƣớc ở địa phƣơng. Nghị định số 63/2010/NĐ-CP ngày 8/6/2010 của Chính phủ về kiểm soát thủ tục hành chính, Nghị định số 20/2008/NĐ-CP ngày 14/02/2008 của Chính phủ về tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị của cá nhân, tổ chức về quy định hành chính.
Căn cứ Nghị quyết của Đảng, chính sách, pháp luật của nhà nƣớc. UBND tỉnh Thanh Hóa đã ban hành Quyết định số 1958/QĐ-UBND ngày 26/6/2009 của UBND tỉnh Thanh Hoá về việc công bố bộ thủ tục hành chính chung áp dụng tại cấp xã trên địa bàn tỉnh Thanh Hoá. Gồm có 20 lĩnh vực cải cách thủ tục hành chính và 199 thủ tục. Cụ thể: Các lĩnh vực sau: Lĩnh vực tài nguyên môi trƣờng gồm (14 thủ tục hành chính) Lĩnh vực xây dựng cơ bản (06 TTHC), lĩnh vực bảo trợ xã hội (21 TTHC), lĩnh vực ngƣời có công (14 TTHC), lĩnh vực chính sách xã hội (01 TTCH), lĩnh vực tôn giáo (05 TTHC), lĩnh vực giáo dục và đào tạo thuộc hệ thống giáo dục Quốc dân và các cơ sở giáo dục khác (04TTHC), lĩnh vực tƣ pháp (72TTHC), lĩnh vực chứng thực (22 TTHC), lĩnh vực đăng ký quản lý cƣ trú (22 TTHC), lĩnh vực lâm nghiệp (01 TTHC), lĩnh vực thủy sản (02 TTHC), lĩnh vực phát triển nông thôn (02 TTHC), lĩnh vực vệ sinh an toàn thực phẩm và dinh dƣỡng (01 TTHC), lĩnh vực cấp giấy chứng minh nhân dân (01 TTHC), lĩnh vực nông nghiệp (01 TTHC), lĩnh vực văn hóa (02 TTHC), lĩnh vực công nghiệp tiêu dùng, công nghiệp thực phẩm và công nghiệp chế biến khác (04 TTHC), lĩnh vực hoạt động tín dụng 03 TTHC), lĩnh vực công tác dân tộc 01 TTHC) Trong các lĩnh vực nêu trên thì thủ tục dùng cho thị trấn là 17 lĩnh vực và 194 thủ tục gồm có: Lĩnh vực tài nguyên môi trƣờng, Lĩnh vực xây dựng cơ bản, lĩnh vực bảo trợ xã hội, lĩnh vực ngƣời có công, lĩnh vực chính sách xã hội, lĩnh vực tôn giáo, lĩnh vực giáo dục và đào tạo thuộc hệ thống giáo dục Quốc dân và 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các cơ sở giáo dục khác, lĩnh vực tƣ pháp, lĩnh vực chứng thực, lĩnh vực đăng ký quản lý cƣ trú, lĩnh vực vệ sinh an toàn thực phẩm và dinh dƣỡng (01 TTHC), lĩnh vực cấp giấy chứng minh nhân dân (01 TTHC), lĩnh vực nông nghiệp (01 TTHC), lĩnh vực văn hóa (02 TTHC), lĩnh vực công nghiệp tiêu dùng, công nghiệp thực phẩm và công nghiệp chế biến khác (04 TTHC), lĩnh vực hoạt động tín dụng (03 TTHC), lĩnh vực công tác dân tộc (01 TTHC) Trong các lĩnh vực có 199 thủ tục.
Song trong quá trình tổ chức thực hiện 178 thủ tục cấp xã, thị trấn có thẩm quyền quyết định nhƣ: Lĩnh vực đất đai, cho thuê và cho thuê lại quyền sử dụng đất công ích thời hạn thuê 5 năm, đăng ký cám kết bảo vệ môi trƣờng. Lĩnh vực xây dựng cấp giấy phép xây dựng nhà ở riêng lẻ tại điểm dân cƣ nông thôn đã có quy hoạch xây dựng đƣợc duyệt, những điểm dân cƣ theo quy định phải cấp giấy phép xây dựng thuộc phạm vi địa giới hành chính do mình quản lý…. Lĩnh vực bảo trợ xã hội, trợ cấp hàng tháng đối với trẻ em nhiễm HIV/AIDS thuộc hộ gia đình nghèo, trợ cấp hàng tháng đối với trẻ em có cha và mẹ, hoặc cha hoặc mẹ đang trong thời gian chấp hành hình phạt tại trại giam không còn ngƣời nuôi dƣỡng…. Lĩnh vực ngƣời có công, cấp giấy chứng nhận thân nhân liệt sỹ.
Lĩnh vực giáo dục và đào tạo thuộc hệ thống giáo dục quốc dân và cơ sở giáo dục khác, thành lập nhóm trẻ, lớp mẫu giáo dân lập tƣ thục cho phép hoạt động giáo dục đối với nhóm trẻ, lớp mẫu giáo hoạt động tƣ thục. Lĩnh vực tƣ pháp cấp bản sao giấy tờ hộ tịch từ sổ hộ tịch nhƣ: Giấy chứng tử, giấy chứng nhận nuôi con nuôi, giấy chứng nhận kết hôn, đăng ký việc nuôi con nuôi, thay đổi họ tên chữ đệm cho ngƣời dƣới 14 tuổi đã đƣợc đăng ký đúng trong sổ đăng ký khai sinh và bản chính giấy khai sinh, đăng ký khai sinh… Lĩnh vực chứng thực, chứng thực bản sao từ bản chính các giấy tờ văn bằng tiếng Việt, chứng thực chữ ký cá nhân trong các văn bản, giấy tờ bằng tiếng Việt, chứng thực di chúc, chứng thực hợp đồng chuyển nhƣợng, thế chấp, chuyển đổi, ủy quyền, tặng cho, 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quyền sử dụng đất… Lĩnh vực đăng ký quản lý cƣ trú nhƣ cấp giấy chuyển hộ khẩu, đổi cấp lại sổ hộ khẩu, đăng ký tạm trú cấp sổ tạm trú, đăng ký tạm trú cho ngƣời Việt Nam định cƣ ở nƣớc ngoài có hộ chiếu Việt Nam còn giá trị sử dụng, vẫn còn quốc tịch Việt Nam trở về nƣớc sinh sống… Lĩnh vực thủy sản nhƣ kiểm tra, chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm trong kinh doanh thủy sản, cấp lại giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm trong kinh doanh thủy sản do bị mất, hƣ hỏng, khi cơ sở thay đổi hay bổ sung thông tin có liên quan. Lĩnh vực nông nghiệp nhƣ cấp giấy chứng nhận kinh tế trang trại. Lĩnh vực nông nghiệp nhƣ cấp sổ vịt chạy đồng.
Lĩnh vực văn hóa nhƣ đăng ký hoạt động thƣ viện tƣ nhân có phục vụ. Các thủ tục cấp xã, thị trấn chỉ đƣợc thu thập hồ hơ và xác nhận chuyển cấp trên cấp là 21 thủ tục gồm có. Lĩnh vực tài nguyên môi trƣờng nhƣ: Chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất, chuyển đổi mục đích sử dụng đất, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.