Chương 1: Lý luận về hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp huyện. Chương 2: Thực trạng hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân huyện Đắk Song, tỉnh Đắk Nông Chương 3: Phương hướng và giải pháp tăng cường hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân huyện Đắk Song, tỉnh Đắk Nông. 7 Chƣơng 1 LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN HUYỆN 1. Khái niệm, đặc điểm, hình thức hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân huyện 1.
Khái niệm về hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân huyện Trong bộ máy nhà nước ở Việt Nam, HĐND huyện là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, do Nhân dân địa phương trực tiếp bầu ra, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân ở địa phương đó. HĐND có quyền quyết định những vấn đề quan trọng của địa phương theo quy định pháp luật. Ngay từ những ngày đầu của chính quyền cách mạng, Đảng và Nhà nước ta đã quan tâm đến việc xây dựng, củng cố và phát triển HĐND các cấp, đặc biệt là HĐND cấp huyện. Vì thế, HĐND cấp huyện đã thể hiện được vai trò là cơ quan đại biểu của Nhân dân, là chỗ dựa vững chắc để Nhân dân xây dựng, củng cố chính quyền cách mạng ngày càng lớn mạnh.
Với tư cách là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho Nhân dân địa phương, HĐND cấp huyện có khả năng đoàn kết tập hợp được quần chúng, thống nhất ý chí và hành động của quần chúng, động viên được mọi nguồn lực vật chất và tinh thần ở mỗi địa phương, góp phần vào thắng lợi chung của sự nghiệp cách mạng. HĐND cấp huyện còn là cầu nối giữa chính quyền Trung ương với chính quyền địa phương, vừa đảm bảo sự tập trung thống nhất trong hoạt động của bộ máy nhà nước trên phạm vi toàn quốc, vừa đảm bảo phát huy được nội lực ở từng địa phương, cơ sở. “Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân, do Nhân 8 dân địa phương bầu ra, chịu trách nhiệm trước Nhân dân địa phương và cơ quan nhà nước cấp trên”[21] Để nhận thức đúng đắn về bản chất, vai trò, nội dung và hình thức thực hiện chức năng giám sát của HĐND huyện nói chung và chức năng giám sát của HĐND cấp huyện nói riêng, trước hết cần làm rõ khái niệm “hoạt động giám sát của HĐND cấp huyện”. Trong đó, có rất nhiều định nghĩa giám sát khác nhau được đưa ra tùy theo phạm vi rộng, hẹp của nội dung nghiên cứu cụ thể.
Đại từ điển Tiếng Việt, NXB Văn hóa – Thông tin, 1998 do Nguyễn Như Ý Chủ biên lại định nghĩa giám sát là “theo dõi, kiểm tra việc thực thi nhiệm vụ”. Theo định nghĩa tại Từ điển Tiếng việt của nhà xuất bản Khoa học xã hội- Hà nội 1988, thì giám sát là "Theo dõi và kiểm tra xem có thực hiện đúng những điều quy định không?" Theo Từ điển Luật học, giám sát là sự theo dõi, quan sát hoạt động mang tính chủ động, thường xuyên, liên tục và sẵn sàng tác động bằng các biện pháp tích cực để buộc và hướng hoạt động của đối tượng chịu giám sát đi đúng quỹ đạo, quy chế nhằm đạt được mục đích, hiệu quả đã được xác định từ trước, đảm bảo cho pháp luật được tuân theo nghiêm chỉnh. Theo luật hoạt động giám sát của Quốc hội, Giám sát được định nghĩa: Là việc Quốc hội, Uỷ ban thường vụ Quốc hội, Hội đồng dân tộc, Uỷ ban của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội và đại biểu Quốc hội theo dõi, xem xét, đánh giá hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát trong việc thi hành Hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Uỷ ban thường vụ Quốc hội[22] Có thể thấy rằng thuật ngữ "giám sát" được dùng rất phổ biến trong khoa học chính trị, pháp lý và được đề cập nhiều trong các văn kiện của Đảng, Nhà 9 nước và các tổ chức chính trị-xã hội, tổ chức xã hội cũng như phổ biến ở đời sống xã hội. Mặc dù có nhiều định nghĩa khác nhau nhưng theo một cách chung nhất, có thể thấy giám sát là theo dõi, kiểm tra, phát hiện, đánh giá của cá nhân, tổ chức, cộng đồng người này với cá nhân, tổ chức, cộng đồng người khác trong các lĩnh vực kinh tế-xã hội, trong thực hiện quan điểm, đường lối, nghị quyết của Đảng, Hiến pháp, pháp luật, chính sách của Nhà nước, các quyền lợi, nghĩa vụ của công dân, tổ chức, cá nhân.
để kiến nghị phát huy ưu điểm, thành tựu, xử lý đối với tổ chức, cá nhân có hành vi sai trái. Ngày 20/11/2015, Quốc hội khoá XIII đã ban hành Luật Giám sát của Quốc hội và HĐND nhằm cụ thể hoá hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND các cấp mà trước đó chỉ có Luật giám sát của Quốc hội. Trên cơ sở đó hoạt động giám sát của HĐND sẽ được tiến hành thường xuyên, gắn liền với việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn do pháp luật quy định. Giám sát của HĐND bao gồm: Giám sát của HĐND tại kỳ họp; giám sát của TT.HĐND; giám sát của các ban HĐND; giám sát của Tổ đại biểu HĐND, giám sát của đại biểu HĐND.
Từ các khái niệm chung về giám sát trên, căn cứ đối tượng giám sát của HĐND, có thể hiểu khái niệm giám sát của HĐND cấp huyện như sau: Hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp huyện là quá trình HĐND, Thường trực HĐND, các Ban của HĐND, các Tổ HĐND và đại biểu HĐND cấp huyện tiến hành xem xét, theo dõi, đánh giá và kiến nghị về hoạt động của các cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát trong việc chấp hành Hiến pháp, luật, pháp lệnh, các văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên và các nghị quyết của HĐND cấp huyện nhằm bảo đảm cho pháp luật được thực hiện nghiêm minh, thống nhất, tự giác ở từng địa phương. Đặc điểm hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dânhuyện 10 Xuất phát từ cách hiểu như trên thì hoạt động giám sát của HĐND huyện có các đặc điểm như sau: - Trước hết, giám sát là một chức năng luật định, tức là gắn với quyền hạn và là trách nhiệm của HĐND. Chức năng được bảo đảm bởi một số hình thức hoạt động và công cụ đặc thù, cách làm đặc thù của HĐND. Nói tới vai trò giám sát là nói tới vị thế của HĐND với tư cách tổ chức và đại biểu HĐND với tư cách cá nhân trong thực hiện chức trách.
- Mục đích của giám sát là nhằm bảo đảm việc thi hành các văn bản pháp luật của cơ quan nhà nước cấp trên và nghị quyết của HĐND ở địa phương được nghiêm túc, có chất lượng, hiệu quả; giám sát để khẳng định những kết quả đạt được, đồng thời phát hiện những tồn tại, hạn chế, khó khăn, vướng mắc, từ đó kiến nghị, đề xuất, quyết định các biện pháp, giải pháp thực hiện tốt hơn. - Chủ thể thực hiện quyền giám sát: Theo Điều 57 của Luật Tổ chức HĐND và UBND năm 2003 và Điều 26 Luật Tổ chức Chính quyền địa phương năm 2015. Giám sát của HĐND bao gồm: + Giám sát của HĐND tại kỳ họp; + Giám sát của Thường trực HĐND; + Giám sát của các Ban HĐND; + Giám sát của Tổ đại biểu HĐND; + Giám sát của đại biểu HĐND. Như vậy, chủ thể thực hiện quyền giám sát của HĐND bao gồm: + HĐND; + Thường trực HĐND; + Các Ban của HĐND; + Các Tổ đại biểu HĐND; + Đại biểu HĐND.
11 Chế định pháp luật về Thường trực HĐND chỉ được quy định lần đầu tiên trong Luật Tổ chức HĐND và UBND năm 2003. Như vậy từ năm 2003, Thường trực HĐND cấp huyện mới được coi là chủ thể có năng lực pháp lý thực hiện quyền giám sát. Với việc quy định rõ về chủ thể giám sát đã góp phần quan trọng nâng cao vị thế của HĐND cấp huyện trong hoạt động giám sát. - Đối tượng giám sát của HĐND cấp huyện: Theo Luật Tổ chức HĐND và UBND năm 2003 trước đây và Luật Tổ chức Chính quyền địa phương hiện nay; đối tượng giám sát của HĐND cấp huyện bao gồm: + Thường trực HĐND, UBND, TAND, VKSND huyện; + Chủ tịch HĐND, Chủ tịch UBND các Ủy viên UBND huyện, Viện trưởng VKSND huyện, Chánh án TAND huyện.
+ Các cơ quan Nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang và công dân ở địa phương. Như vậy, theo pháp luật hiện hành, đối tượng giám sát của HĐND cấp huyện rất phong phú và đa dạng, bao gồm tất cả các cơ quan nhà nước, đơn vị vũ trang nhân dân, đơn vị kinh tế, tổ chức xã hội và mọi công dân ở địa phương. Quy định như trên vừa thể hiện được vị trí, vai trò của HĐND cấp huyện là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, vừa bảo đảm cho Hiến pháp, pháp luật, các nghị quyết của HĐND huyện được tuân thủ nghiêm minh; đây là nội dung có ý nghĩa quan trọng, tạo cơ sở pháp lý cho HĐND thực hiện có hiệu quả những nhiệm vụ, quyền hạn của mình trên thực tế. Hình thức giám sát của Hội đồng nhân dânhuyện Theo quy định của Hiến pháp và Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 thì hoạt động giám sát của HĐND được đảm bảo thực hiện thông qua hoạt động giám sát của HĐND tại các kỳ họp, hoạt động giám sát của 12 Thường trực HĐND, hoạt động giám sát của các Ban của HĐND, hoạt động giám sát của Tổ đại biểu HĐND, hoạt động giám sát của đại biểu HĐND và được tiến hành dưới nhiều hình thức khác nhau, cụ thể như sau: 1.
Xem xét báo cáo của Thường trực Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Tòa án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân Đây là hình thức trực tiếp rất quan trọng của HĐND huyện. Theo Luật Tổ chức HĐND và UBND năm 2003 và Luật Tổ chức Chính quyền địa phương năm 2015; tại kỳ họp giữa năm và kỳ họp cuối năm, HĐND xem xét, thảo luận báo cáo công tác sáu tháng đầu năm và hàng năm của UBND huyện về tình hình phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh - quốc phòng.