CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ SỰ HÀI LÒNG CỦA NGƯỜI DÂN KHI THỰC HIỆN THỦ TỤC HÀNH CHÍNH 1. Những khái niệm cơ bản 1. Thủ tục hành chính Có khá nhiều ý kiến khác nhau xung quanh TTHC vì dựa trên các góc độ nhìn nhận khác nhau, để có thể giải thích cách tổng quát nhất: TTHC là một loại quy phạm pháp luật quy định trình tự về thời gian, về không gian khi thực hiện một thẩm quyền nhất định của BMNN, là cách thức giải quyết công việc của các CQHCNN trong mối quan hệ với các cơ quan, tổ chức và cá nhân công dân.1 TTHC là một loại quy phạm pháp luật quy định trình tự về thời gian, không gian khi thực hiện một thẩm quyền nhất định của bộ máy Nhà nước, là cách thức triển khai, giải quyết công việc của CQNN trong mối quan hệ với các cơ quan, tổ chức và cá nhân công dân. 2 Còn dưới góc độ xã hội, TTHC được xác định là cầu nối để chuyển tải các quy định cụ thể về chính sách của Nhà nước vào cuộc sống, đảm bảo cho người dân, tổ chức có thể tiếp cận và thực hiện tốt các chính sách, trong đó, cơ bản và chủ yếu là thực hiện các quyền, lợi ích chính đáng, hợp pháp của công dân, tổ chức.
Trong luận văn này, tiếp cận khái niệm TTHC theo quan điểm pháp lý tại quy định tại Khoản 1 Điều 3 Nghị định số 63/2010/NĐ-CP ngày 08/6/2010 của CP về kiểm soát TTHC hiện nay thì: “ TTHC là trình tự, cách thức thực 1 Học viện Hành chính, 2004, Giáo trình TTHC. NXB Đại học quốc gia, Hà Nội. 2 Sở Nội vụ tỉnh Vĩnh Phúc, 09/10/2012, Hoàng Văn Huân, Bàn về cải cách TTHC, 10 hiện, hồ sơ và yêu cầu, điều kiện do CQNN, người có thẩm quyền quy định để giải quyết một công việc cụ thể liên quan đến cá nhân, tổ chức” 3. Nghị định này cũng giải thích rõ: - Trình tự thực hiện chính là thứ tự các bước tiến hành của đối tượng và cơ quan nhằm thực hiện TTHC trong giải quyết một công việc cụ thể cho cá nhân, tổ chức.
- Hồ sơ là những loại giấy tờ mà đối tượng thực hiện cần phải nộp hoặc xuất trình cho cơ quan, tổ chức có thẩm quyền giải quyết TTHC trước khi cơ quan thực hiện TTHC giải quyết một công việc cụ thể nào đó cho cá nhân, tổ chức. - Yêu cầu, điều kiện chính là những đòi hỏi mà đối tượng thực hiện TTHC cần phải đáp ứng hoặc phải làm khi thực hiện một TTHC cụ thể. Cải cách thủ tục hành chính Theo nghĩa chung nhất: cải cách là một biện pháp được thực hiện để giải quyết những đòi hỏi của thực tiễn với mục tiêu rõ ràng, chương trình cụ thể và yêu cầu phải hoàn tất trong một thời gian nhất định. Cải cách là một tất yếu khách quan.
Cải cách chỉ có thể mất đi (tạm thời) khi tổ chức đã đạt đến trạng thái hoàn thiện (tương đối). Bởi mọi sự vận, hiện tượng đều không ngừng vận động và biến đổi. Muốn tồn tại, mỗi cá nhân, tổ chức đều phải thích ứng nhanh với môi trường. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói: Cái gì cũ mà xấu thì phải bỏ.
Cái gì cũ mà không xấu, nhưng phiền phức thì phải sửa đổi cho hợp lý. Cái gì cũ mà tốt thì phải phát triển thêm. Cái gì mới mà hay thì phải làm thêm. Nhận định cô 3 Nghị định số 63/2010/NĐ-CP ngày 08/6/2010 của Chính phủ về kiểm soát TTHC 11 đọng, xúc tích của Bác đã khái quát nên toàn bộ những nội dung liên quan tới cải cách.
Khách thể quản lý hành chính là những hành vi và các mối quan hệ xã hội của mỗi công dân và tổ chức. Các hành vi và những mối quan hệ xã hội liên tục vận động và thay đổi không ngừng nghỉ. Trong khi nội dung và phương pháp, công cụ quản lý hành chính chủ yếu là những quy định hành chính nên có độ trễ so với những vận động và biến đổi của cuộc sống kinh tế xã hội. Tất yếu đề ra rằng, chủ thể quản lý hành chính cần phải nghiên cứu thực tế để nắm bắt những xu thế vận động và thay đổi của những hành vi và mối quan hệ xã hội mà có các giải pháp quản lý hành chính thích hợp.
Nhất là đối với hoàn cảnh hiện tại thì càng phải thường xuyên phải cải tiến hành chính nhằm thích nghi với hoàn cảnh thường xuyên thay đổi. Trong đó, cải tiến là để kịp thời sửa sai những điều không hợp lý, và tiếp thu những điểm mới nhằm thích ứng với môi trường. Cải cách hành chính còn có thể xem đây là một sự đổi mới những nhân tố của hệ thống HCNN để nâng cao chất lượng và hiệu suất hành chính nhằm phục vụ người dân và phục vụ doanh nghiệp hiệu quả hơn nữa. Bất kỳ việc tác động tích cực đến các bộ phận hợp thành của hoạt động hành chính: thể chế, tổ chức bộ máy, đội ngũ nhân lực và chi tiêu ngân sách nhà nước nhằm tạo cho nền hành chính chuyên nghiệp, hiệu quả hơn và phục vụ cộng đồng, phục vụ nhân dân nhiều hơn đều là cải cách.
Ví dụ như: cơ cấu lại tổ chức bộ máy, cải tiến qui trình soạn thảo văn bản nhằm nêu cao trách nhiệm và tính liêm chính trong thực thi nhiệm vụ của cán bộ, viên chức và áp dụng khoán chi phí hành chính… Thủ tục hành chính suy cho đến cùng chỉ là thể hiện nội dung của mối quan hệ giữa nhà nước với người dân. Các quyền lợi và nghĩa vụ của người dân 12 đối với hoạt động của nhà nước được xác định thông qua những quy phạm pháp luật cụ thể và được xác lập qua quá trình giải quyết những thủ tục hành chính. Chất lượng và kết quả mối quan hệ giữa nhà nước với người dân và giữa nhà nước với người dân biểu hiện thông qua chất lượng và kết quả thực hiện những thủ tục hành chính. Bởi lẽ: thủ tục hành chính là quy trình thực hiện thủ tục, thành phần giấy tờ và trình tự giải quyết.
Vì vậy việc đơn giản hoặc bãi bỏ những trình tự và thủ tục hành chính sẽ thúc đẩy và tăng mức độ hài lòng của người dân với thái độ làm việc của cơ quan nhà nước. Do đó, ngay từ khi Việt Nam bắt đầu thực hiện CCHC (năm 1994) thì cải cách TTHC được xem là một trong những nội dung tiên phong được Chính phủ lựa chọn để triển khai. Từ cách hiểu về cải cách, TTHC theo cách tiếp cận trên, trong luận văn này, có thể hiểu cải cách TTHC là một nội dung của CCHC nhà nước. “Cải cách TTHC là quá trình thực hiện việc rà soát, cắt giảm, bãi bỏ, đơn giản hóa các điều kiện, thành phần hồ sơ, tối ưu hóa các quy trình, cách thức giải quyết TTHC từ đó góp phần xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, hiện đại, phục vụ nhân dân”.
Chương trình Tổng thể cải cách hành chính quốc gia thời kỳ 2021-2030 (Nghị quyết Chính phủ số 76/NQ-CP ngày 15/7/2021) đã định hướng nhiệm vụ cải cách thủ tục hành chính trọng tâm vào các nội dung 1) Kiểm soát chặt chẽ việc ban hành các quy định thủ tục hành chính liên quan đến người dân, doanh nghiệp, bảo đảm thủ tục hành chính mới ban hành phải đơn giản, dễ hiểu, dễ thực hiện, trọng tâm là thủ tục hành chính thuộc các lĩnh vực: Đất đai, xây dựng, đầu tư, bảo hiểm, thuế, hải quan, công an,. và các thủ tục hành chính thuộc các lĩnh vực khác có số lượng, tần suất giao dịch lớn. 13 2) Rà soát, đơn giản hóa thủ tục hành chính. 3) Thường xuyên, kịp thời cập nhật, công khai thủ tục hành chính dưới nhiều hình thức khác nhau, tạo thuận lợi cho người dân, tổ chức tìm hiểu và thực hiện.
Vận hành và khai thác có hiệu quả Cơ sở dữ liệu thủ tục hành chính trên Cổng Dịch vụ công quốc gia. 4) Hoàn thành đổi mới thực hiện cơ chế một cửa, một cửa liên thông trong giải quyết thủ tục hành chính theo quy định tại Quyết định số 468/QĐ- TTg ngày 27 tháng 3 năm 2021 của Thủ tướng Chính phủ. 5) Đẩy mạnh phân cấp trong giải quyết thủ tục hành chính theo hướng cấp nào sát cơ sở, sát nhân dân nhất thì giao cho cấp đó giải quyết, đảm bảo nguyên tắc quản lý ngành, lãnh thổ, không để tình trạng nhiều tầng nấc, kéo dài thời gian giải quyết và gây nhũng nhiễu, tiêu cực, phiền hà cho nhân dân. 6) Đẩy mạnh nghiên cứu, đề xuất giải pháp tháo gỡ các vướng mắc về cơ chế, chính sách, thủ tục hành chính, thông qua tăng cường đối thoại, lấy ý kiến người dân, doanh nghiệp, phát huy vai trò, hiệu quả hoạt động của Hội đồng tư vấn cải cách thủ tục hành chính của Thủ tướng Chính phủ.
7) Trong năm 2022, hoàn thành kết nối Cổng Thông tin một cửa quốc gia với Cổng Dịch vụ công quốc gia; đẩy mạnh thực hiện các thủ tục kiểm tra chuyên ngành và thanh toán các khoản phí liên quan đến kiểm tra chuyên ngành trên Cổng Dịch vụ công quốc gia. Hoàn thành xây dựng và vận hành có hiệu quả Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử, đảm bảo thống nhất với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Bộ phận tiếp nhận và giải quyết thủ tục hành chính theo cơ chế một cửa, một cửa liên thông Hiện nay, bộ phận một cửa, một cửa liên thông hoạt động theo Nghị định 14 số 61/2018/NĐ-CP của Chính phủ. Theo đó: - Cơ chế một cửa trong giải quyết TTHClà: phương thức tiếp nhận hồ sơ, giải quyết và trả kết quả giải quyết thủ tục hành chính, theo dõi, giám sát, đánh giá việc giải quyết thủ tục hành chính cho tổ chức, cá nhân của một cơ quan có thẩm quyền thông qua Bộ phận Một cửa.
- Cơ chế một cửa liên thông trong giải quyết TTHC là: phương thức phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền trong tiếp nhận hồ sơ, giải quyết và trả kết quả giải quyết một TTHC hoặc một nhóm TTHC có liên quan với nhau, giám sát, theo dõi, đánh giá việc giải quyết TTHC cho tổ chức, cá nhân thông qua Bộ phận một cửa. - Bộ phận Một cửa là tên gọi chung của Bộ phận tiếp nhận và trả kết quả (BPTNVTKQ) giải quyết TTHC hoặc Trung tâm Phục vụ HCC cấp tỉnh, thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn hướng dẫn, tiếp nhận, giải quyết hoặc chuyển hồ sơ giải quyết, trả kết quả giải quyết TTHC, theo dõi, giám sát, đánh giá việc giải quyết TTHC cho cá nhân, tổ chức.