Khóa Luận Tốt Nghiệp: Biện Pháp Gây Hứng Thú Học Tập Môn Hóa Học Lớp 10

Luận văn tốt nghiệp hóa học nghiên cứu tốt nghiệp hóa học một số biện pháp gây hứng thú học tập môn hóa học lớp 10 trung học phổ thông, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề

• Tác giả: Phạm Thị Thanh Trúc
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trịnh Văn Biều
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Hóa Học
• Đề tài: Một Số Biện Pháp Gây Hứng Thú Học Tập Môn Hóa Học Lớp 10
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Giới thiệu về hứng thú học tập môn hóa học

Hứng thú học tập là yếu tố quan trọng trong quá trình giáo dục, đặc biệt là trong môn hóa học. Hứng thú học tập không chỉ giúp học sinh (HS) tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả mà còn kích thích sự sáng tạo và tư duy phản biện. Theo nghiên cứu, hứng thú học tập có thể được hình thành từ nhiều yếu tố, bao gồm phương pháp giảng dạy, nội dung bài học và sự tương tác giữa giáo viên và HS. Việc tạo ra một môi trường học tập tích cực và thân thiện sẽ giúp HS cảm thấy thoải mái và hứng thú hơn với môn học. Một trong những cách hiệu quả để nâng cao hứng thú học tập là sử dụng các phương pháp dạy học sáng tạo, như thí nghiệm hóa học, phim mô phỏng và kể chuyện hóa học.

1.1. Tầm quan trọng của hứng thú trong học tập

Hứng thú học tập có vai trò quyết định trong việc hình thành và phát triển kiến thức của HS. Khi HS cảm thấy hứng thú, họ sẽ chủ động tham gia vào quá trình học tập, từ đó nâng cao hiệu quả học tập. Nghiên cứu cho thấy rằng HS có hứng thú học tập cao thường đạt kết quả tốt hơn trong các bài kiểm tra và có khả năng ghi nhớ thông tin lâu hơn. Hơn nữa, hứng thú học tập còn giúp HS phát triển kỹ năng tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề, điều này rất cần thiết trong môn hóa học, nơi mà các khái niệm thường trừu tượng và khó hiểu.

II. Các biện pháp gây hứng thú học tập môn hóa học

Để nâng cao hứng thú học tập trong môn hóa học, giáo viên có thể áp dụng nhiều biện pháp khác nhau. Một trong những biện pháp hiệu quả là sử dụng thí nghiệm hóa học. Thí nghiệm không chỉ giúp HS hiểu rõ hơn về các khái niệm hóa học mà còn tạo ra sự hứng thú và tò mò. Ngoài ra, việc sử dụng phim mô phỏng cũng là một cách tuyệt vời để minh họa các hiện tượng hóa học phức tạp. Phim mô phỏng giúp HS hình dung rõ hơn về các phản ứng hóa học và quy trình diễn ra trong thực tế. Kể chuyện hóa học cũng là một phương pháp thú vị, giúp HS kết nối kiến thức hóa học với thực tiễn cuộc sống.

2.1. Sử dụng thí nghiệm trong dạy học

Thí nghiệm hóa học là một trong những phương pháp dạy học hiệu quả nhất để tạo hứng thú học tập cho HS. Thí nghiệm không chỉ giúp HS hiểu rõ hơn về các khái niệm mà còn kích thích sự tò mò và khám phá. Giáo viên có thể thiết kế các thí nghiệm đơn giản, dễ thực hiện và an toàn để HS có thể tham gia trực tiếp. Việc tham gia vào các thí nghiệm sẽ giúp HS cảm thấy mình là một phần của quá trình học tập, từ đó nâng cao hứng thú học tập. Hơn nữa, các thí nghiệm thú vị có thể tạo ra những trải nghiệm đáng nhớ, giúp HS ghi nhớ kiến thức lâu hơn.

2.2. Phim mô phỏng trong dạy học hóa học

Phim mô phỏng là một công cụ hữu ích trong việc dạy học hóa học. Chúng giúp HS hình dung rõ hơn về các phản ứng hóa học và quy trình diễn ra trong thực tế. Việc sử dụng phim mô phỏng không chỉ làm cho bài học trở nên sinh động mà còn giúp HS dễ dàng tiếp cận các khái niệm phức tạp. Giáo viên có thể lựa chọn các đoạn phim phù hợp với nội dung bài học để tăng cường hứng thú học tập cho HS. Phim mô phỏng cũng có thể được sử dụng để minh họa các hiện tượng mà HS không thể quan sát trực tiếp trong lớp học.

III. Kết luận và khuyến nghị

Việc gây hứng thú học tập cho HS trong môn hóa học là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Các biện pháp như sử dụng thí nghiệm, phim mô phỏng và kể chuyện hóa học đã chứng minh được hiệu quả trong việc nâng cao hứng thú học tập. Giáo viên cần thường xuyên cập nhật và áp dụng các phương pháp dạy học mới để tạo ra một môi trường học tập tích cực và hấp dẫn. Hơn nữa, việc kết hợp các phương pháp này sẽ giúp HS không chỉ yêu thích môn hóa học mà còn phát triển toàn diện các kỹ năng cần thiết cho tương lai.

3.1. Khuyến nghị cho giáo viên

Giáo viên nên thường xuyên tham gia các khóa đào tạo và hội thảo để cập nhật các phương pháp dạy học mới. Việc chia sẻ kinh nghiệm và học hỏi từ đồng nghiệp cũng rất quan trọng. Hơn nữa, giáo viên cần lắng nghe ý kiến và phản hồi từ HS để điều chỉnh phương pháp dạy học cho phù hợp. Tạo ra một môi trường học tập thân thiện và khuyến khích HS tham gia vào các hoạt động học tập sẽ giúp nâng cao hứng thú học tập và hiệu quả giảng dạy.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI -------- 1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu Hứng thú là đối tượng được nghiên cứu khá sớm và phổ biến trên thế giới, từ các nhà tâm lí học đến các nhà giáo dục học. Mỗi người với mỗi quan niệm về hứng thú, mỗi người với mỗi cách tiếp cận riêng biệt nhưng điểm chung duy nhất nhận thức được tầm quan trọng của hứng thú trong hoạt động của con người. Sau đây là một số tài liệu quý giá nghiên cứu về vấn đề này.

Các sách, bài viết về hứng thú Các sách, bài viết về hứng thú xuất hiện ở Việt Nam vào những năm 70 của thế kỉ 20, chủ yếu là sách của Liên Xô cũ được biên dịch lại. Sau đây là một số sách nghiên cứu về hứng thú được phát hành rộng rãi tại Việt Nam.  “Từ hứng thú đến tài năng” của tác giả L.Xô-Lô-Vây-Trích (biên dịch bởi Lê Khánh Trường, do nhà xuất bản Phụ Nữ Hà Nội phát hành năm 1975) [31]. Tuy sách không trình bày cơ sở lý luận của hứng thú nhưng lại là cuốn sách hay về hứng thú và tài năng.

Mối liên hệ giữa hứng thú và tài năng được làm sáng tỏ thông qua những câu chuyện có thật trong cuộc sống. Nội dung sách đơn giản, dễ hiểu và cách dẫn chuyện sinh động và có thể vận dụng giúp HS tìm thấy hứng thú và phát huy tài năng. Marôzôva đã nghiên cứu vấn đề: “Tác dụng của việc giảng dạy nêu vấn đề đối với hứng thú nhận thức của HS” [18]. Trong tài liệu này, ngoài việc đưa ra cấu trúc tâm lý của hứng thú, tác giả còn phân tích những điều kiện và khả năng giáo dục hứng thú trong quá trình học tập và lao động của HS cũng như tác dụng của việc giảng dạy nêu vấn đề đối với hứng thú nhận thức của HS.

Đây là tài liệu tham khảo hay và quý giá về hứng thú. Các luận văn nghiên cứu về hứng thú trong dạy học hóa học Trong những năm gần đây, gây hứng thú học tập hóa học nhận được quan tâm của nhiều GV, trở thành đề tài nghiên cứu thạc sĩ. Trong đề tài này, chúng tôi xin giới thiệu một số luận văn giá trị về lí luận cũng như những biện pháp thực tiễn về hứng thú học tập hóa học.  Luận văn thạc sĩ “Sử dụng thí nghiệm vui và ảo thuật hóa học nhằm: Nâng cao hứng thú học tập hóa học cho HS phổ thông” của học viên Hoàng Thị Minh Anh, Đại học Sư phạm Hà Nội (1995) [2].

Điểm nổi bật của luận văn: Tác giả đã sưu tầm và xây dựng được 117 thí nghiệm vui và ảo thuật hóa học. Với việc mô tả mô tả chi tiết cách tiến hành, hiện tượng xảy ra và giải thích hiện tượng ở mỗi thí nghiệm và ảo thuật đã giúp luận văn trở thành tài liệu tham khảo tốt cho GV và sinh viên sư phạm ngành hóa học, có thể kết hợp sử dụng các thí nghiệm vui và ảo thuật hóa học này trong các giờ lên lớp, các buổi ngoại khóa hoặc một vài thí nghiệm có thể cho HS tự làm.  Luận văn thạc sĩ “Những biện pháp gây hứng thú trong dạy học hóa học ở trường phổ thông” của học viên Phạm Ngọc Thủy, Đại học Sư phạm TP HCM (2008) [28]. Điểm nổi bật của đề tài: Tác giả tập trung nghiên cứu 3 biện pháp gây hứng thú cho HS: – Gây hứng thú bằng thí nghiệm hóa học kích thích tư duy: Thiết kế minh họa về thí nghiệm kích thích tư duy gồm 5 thí nghiệm GV biểu diễn và 4 thí nghiệm do HS thực hiện cùng gợi ý cách sử dụng trong giảng dạy.

– Gây hứng thú bằng thơ về hóa học: thiết kế 9 sáng tác, giới thiệu 16 bài thơ gồm 7 bài thơ vui và 9 bài thơ đố. – Gây hứng thú những thông tin mới lạ của hóa học: giới thiệu 27 thông tin mới lạ của hóa học gồm 5 thông tin mới lạ của Việt Nam và 22 thông tin mới lạ trên thế giới, phù hợp với nội dung các bài học ở PTTH.  Luận văn thạc sĩ “Một số biện pháp tạo hứng thú cho HS đối với môn hóa học lớp 8- Trung học cơ sở” của học viên Nguyễn Vinh Quang, Đại học sư phạm TP HCM (2012) [24]. Điểm mới và nổi bật của đề tài: – Đối tượng nghiên cứu là HS lớp 8 mới làm quen với môn Hóa học.

– Tác giả tập trung nghiên cứu 3 nhóm biện pháp giúp GV tạo hứng thú học tập: + Nhóm biện pháp khai thác nội dung kiến thức hóa học gồm 5 biện pháp. + Nhóm biện pháp phát huy tính tích cực, tự lực của HS khi tham gia các hoạt động học tập gồm 3 biện pháp. + Nhóm biện pháp tác động tâm lí của HS gồm 3 biện pháp. – Đồng thời, tác giả minh họa bằng việc thiết kế một số giáo án cụ thể kết hợp sử dụng các nhóm biện pháp trên.

Đây là tài liệu khá đầy đủ về cơ sở lý luận của hứng thú cũng như phong phú về các biện pháp gây hứng thú học tập môn hóa học. Các khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu về hứng thú trong dạy học hóa học Nhận thấy tầm quan trọng của hứng thú học tập hóa học trong việc giảng dạy nên có khá nhiều đề tài tốt nghiệp của sinh viên khoa Hóa nghiên cứu đến vấn đề này. Sau đây là một số khóa luận tiêu biểu:  Khóa luận tốt nghiệp “Tạo hứng thú học tập môn hóa học cho HS ở trường THPT” của sinh viên Phan Thị Ngọc Bích, Khoa Hóa – Đại học Sư phạm TP HCM (2003) [4]. Điểm nổi bật của khóa luận: Tác đã đi sâu nghiên cứu tầm quan trọng cũng như các biện pháp gây hứng thú học tập cho HS.

Thông qua “giáo dục mối quan hệ giữa hóa học và sự ô nhiễm môi trường để tạo hứng thú học tập”, tác giả tác động vào tình cảm và ý thức công dân để gây hứng thú trong học tập hóa học cho HS, đó là cách tiếp cận sáng tạo và trở thành điểm mới của đề tài.  Khóa luận tốt nghiệp “Gây hứng thú học tập môn hóa học cho HS phổ thông bằng các thí nghiệm vui, tranh ảnh, hình vẽ và chuyện vui hóa học” của sinh viên Phạm Thùy Linh, Khoa Hóa – Đại học Sư phạm TP HCM (2005). [16] Điểm nổi bật của khóa luận: Tác giả đã tổng hợp nhiều nhiều tư liệu về thí nghiệm vui, tranh ảnh, hình vẽ và chuyện vui về hóa học trong đĩa CD, cùng với 17 thí nghiệm mới, 8 thí nghiệm mô phỏng và bảng hệ thống tuần hoàn bằng Microsoft Office Powerpoint; sưu tầm được nhiều tư liệu giúp GV hứng thú trong quá trình dạy học giúp khóa luận trở thành nguồn tư liệu phong phú và hữu ích cho GV.  Khóa luận tốt nghiệp “Thiết kế một số hoạt động dạy học gây hứng thú nhận thức trong môn hóa học lớp 10” của sinh viên Tô Quốc Anh, Khoa Hóa – Đại học Sư phạm TP HCM (2007) [3].

Điểm nổi bật của đề tài: – Nghiên cứu khá đầy đủ về hứng thú nhận thức. – Thiết kế những hoạt động dạy học gây hứng thú nhận thức mới lạ, hấp dẫn với 11 trò chơi dạy học hóa học lớp 10, 4 dạng dụng cụ dạy học hóa học là lá bài hóa học, súc sắc hóa học, bảng phụ, bảng đáp án thí nghiệm và thiết kế 4 giáo án dạy học hóa học lớp 10.  Khóa luận tốt nghiệp “Một số biện pháp gây hứng thú học tập cho HS trong giảng dạy bộ môn hóa học ở trường phổ thông” của sinh viên Lê Thị Thanh Trâm, Khoa Hóa – Đại học Sư phạm TP HCM (2009) [27]. Điểm nổi bật của đề tài: – Tác giả đề cập đến các biện pháp gây hứng thú: kể chuyện vui hóa học (gồm 7 câu chuyện), hình vẽ tranh ảnh (2 tranh và hình vẽ), thí nghiệm (gồm 6 thí nghiệm vui), liên hệ thực tiễn cuộc sống (36 ứng dụng hóa học trong thực tiễn).

– Tác giả thiết kế 5 giáo án hóa học 12 nâng cao có áp dụng các biện pháp tác giả trình bày trong khóa luận. – Đề tài tập trung nghiên cứu tạo hứng thú học tập ở chương trình cải cách 12 còn khá mới mẻ và chưa được nghiên cứu nhiều.  Khóa luận tốt nghiệp “Một số biện pháp gây hứng thú học tập hóa học cho HS lớp 10 trung học phổ thông” của sinh viên Trần Nữ Anh Đào, Khoa Hóa – Đại học Sư phạm TP HCM (2010) [14]. Điểm nổi bật của đề tài: – Tác giả nghiên cứu 3 biện pháp gây hứng thú là: + Sử dụng thí nghiệm vui hóa học (gồm 10 thí nghiệm vui).

+ Khai thác các kiến thức thực tế hóa học (12 kiến thức thực tế). + Lịch sử hóa học giới thiệu về 28 sự kiện về lịch sử các học thuyết về cấu tạo chất, giới thiệu 4 nhà khoa học đã lập nên bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học, 4 sự kiện lịch sử hình thành và phát triển khái niệm hóa trị và liên kết hóa học, lịch sử tìm ra các nguyên tố nhóm VIA, VIIA, nguồn gốc tên gọi các nguyên tố nhóm VIA, VIIA. – Tác giả cũng thiết kế 3 giáo án có áp dụng các biện pháp gây hứng thú nêu trong khóa luận.  Khóa luận tốt nghiệp “Thiết kế và sử dụng một số thí nghiệm hóa học gây hứng thú cho HS trung học phổ thông” của sinh viên Trần Thị Quỳnh Mai, Khoa Hóa – Đại học Sư phạm TP HCM (2010) [19].

Điểm nổi bật của đề tài: Tác giả thiết kế được 6 thí nghiệm trong giảng dạy bài mới, 4 thí nghiệm trong bài ôn tập, củng cố, 4 thí nghiệm trong sinh hoạt ngoại khóa kết hợp với lời dẫn dí dỏm, phù hợp với lứa tuổi HS. Đây là tài liệu đầy đủ về gây hứng thú học tập bằng thí nghiệm hóa học. Quá trình dạy học 1. Khái niệm Trong "Lý luận dạy học" [1], tác giả Nguyễn An có nêu: “Quá trình dạy và học là sự tác động qua lại có chủ đích được thay đổi một cách có trình tự giữa GV và HS nhằm thực hiện các nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục cộng sản chủ nghĩa và phát triển nhân cách cho HS”.

Quá trình dạy và học là một quá trình toàn vẹn bao gồm 3 thành phần không thể thiếu và có quan hệ mật thiết với nhau đó là: môn học, việc dạy và việc học.