Các yếu tố ảnh hưởng tới quyết định mua sản phẩm thân thiện với môi trường của khách hàng: Nghiên cứu trường hợp xe ô tô điện tại Việt Nam

Các yếu tố ảnh hưởng tới quyết định mua sản phẩm thân thiện với môi trường của khách hàng nghiên cứu trường hợp xe ô tô điện tại việt nam

• Tác giả: Hoàng Trọng Trường
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Thu Hương
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản trị Kinh doanh
• Đề tài: Các yếu tố ảnh hưởng tới quyết định mua sản phẩm thân thiện với môi trường của khách hàng: Nghiên cứu trường hợp xe ô tô điện tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án Tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI QUYẾT ĐỊNH MUA SẢN PHẨM THÂN THIỆN VỚI MÔI TRƯỜNG
• 1.1. Cơ sở lý thuyết về quyết định mua
• 1.2. Khái niệm quyết định mua
• 1.3. Mối liên hệ giữa quyết định mua và hành vi người tiêu dùng
• 1.4. Quá trình ra quyết định của khách hàng
• 1.5. Sản phẩm thân thiện với môi trường
• 1.6. Khái niệm sản phẩm thân thiện với môi trường
• 1.7. Đặc điểm của sản phẩm thân thiện với môi trường
• 1.8. Các lý thuyết nền tảng giải thích quyết định mua sản phẩm thân thiện với môi trường của khách hàng
• 1.8.1. Lý thuyết Hành động Hợp lý (TRA)
• 1.8.2. Lý thuyết Hành vi Hoạch định (TPB)
• 1.8.3. Lý thuyết Chấp nhận Công nghệ (TAM)
• 1.8.4. Lý thuyết Chấp nhận và Sử dụng Công nghệ Hợp nhất (UTAUT)
• 1.8.5. Lý thuyết Kích hoạt Chuẩn mực (NAM)
• 1.8.6. Lý thuyết Nhận thức Rủi ro (TPR)
• 1.9. Giới thiệu về xe ô tô điện
• 1.9.1. Khái niệm và phân loại xe ô tô điện
• 1.9.2. Những lợi ích của xe ô tô điện
• 1.10. Mô hình và giả thuyết nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng tới quyết định mua ô tô điện của khách hàng tại thị trường Việt Nam
• 1.10.1. Mô hình nghiên cứu đề xuất
• 1.10.2. Giả thuyết nghiên cứu
• 1.11. Tổng hợp khái niệm và thang đo các biến số trong mô hình nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Quy trình nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Nghiên cứu định tính
• 2.2.2. Nghiên cứu định lượng
• 2.3. Phân tích và xử lý dữ liệu
• 2.3.1. Xử lý và phân tích dữ liệu phỏng vấn sâu
• 2.3.2. Xử lý và phân tích dữ liệu khảo sát sơ bộ
• 2.3.3. Xử lý và phân tích dữ liệu khảo sát chính thức
• 2.4. Thông tin mô tả về mẫu khảo sát và thang đo trong nghiên cứu chính thức
• 2.4.1. Thông tin mô tả về mẫu trong khảo sát chính thức
• 2.4.2. Thông tin mô tả về thang đo trong khảo sát chính thức
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VỀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI QUYẾT ĐỊNH MUA Ô TÔ ĐIỆN CỦA KHÁCH HÀNG
• 3.1. Bối cảnh thị trường ô tô điện trên thế giới và tại Việt Nam
• 3.1.1. Thực trạng thị trường ô tô điện trên thế giới
• 3.1.2. Thực trạng thị trường ô tô điện tại Việt Nam
• 3.2. Bài học kinh nghiệm quốc tế trong việc thúc đẩy quyết định mua của khách hàng đối với xe ô tô điện
• 3.2.1. Kinh nghiệm của Trung Quốc
• 3.2.2. Kinh nghiệm của Mỹ
• 3.2.3. Kinh nghiệm của Liên bang Đức
• 3.2.4. Bài học kinh nghiệm rút ra cho Việt Nam
• 3.3. Phân tích mô hình đo lường
• 3.3.1. Phân tích độ tin cậy
• 3.3.2. Phân tích tính hội tụ
• 3.3.3. Phân tích tính phân biệt
• 3.3.4. Phân tích mô hình cấu trúc
• 3.3.5. Kiểm định tác động của biến điều tiết
• 3.3.6. Kiểm định tác động trung gian
• 3.4. Thực trạng các yếu tố tác động đến quyết định mua ô tô điện tại thị trường Việt Nam dựa trên thống kê mô tả
• 3.5. Kiểm định sự khác biệt về quyết định mua ô tô điện giữa các nhóm đối tượng
• 3.5.1. Kết quả phân tích ANOVA theo giới tính
• 3.5.2. Kết quả phân tích ANOVA theo độ tuổi
• 3.5.3. Kết quả phân tích ANOVA theo trình độ học vấn
• 3.5.4. Kết quả phân tích ANOVA theo thu nhập
• 3.5.5. Kết quả phân tích ANOVA theo việc làm
• 3.5.6. Kết quả phân tích ANOVA theo nơi ở
• 3.6. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: HÀM Ý QUẢN TRỊ VÀ CHÍNH SÁCH THÚC ĐẨY QUYẾT ĐỊNH MUA Ô TÔ ĐIỆN CỦA KHÁCH HÀNG TẠI VIỆT NAM
• 4.1. Dự báo thị trường ô tô điện thế giới và Việt Nam
• 4.2. Hàm ý quản trị cho doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh trong việc thúc đẩy quyết định mua ô tô điện của khách hàng tại Việt Nam
• 4.2.1. Nâng cao nhận thức của khách hàng về lợi ích của sản phẩm
• 4.2.2. Cải thiện tính dễ sử dụng của sản phẩm
• 4.2.3. Hoàn thiện hệ thống cơ sở hạ tầng hỗ trợ người sử dụng ô tô điện
• 4.2.4. Tác động tới nhận thức của công chúng về tiêu dùng xanh
• 4.2.5. Xây dựng chính sách giá hợp lý
• 4.2.6. Tập trung nỗ lực marketing vào nhóm đối tượng ưa thích đổi mới sáng tạo
• 4.2.7. Đảm bảo nguồn cung ứng sản phẩm cho thị trường
• 4.3. Một số hàm ý chính sách nhằm thúc đẩy quyết định mua ô tô điện của khách hàng tại Việt Nam
• 4.3.1. Xây dựng lộ trình cụ thể trong việc phát triển các phương tiện giao thông thân thiện với môi trường
• 4.3.2. Hoàn thiện cơ chế chính sách ưu đãi tài chính
• 4.3.3. Phát triển cơ chế chính sách ưu đãi phi tài chính
• 4.3.4. Đầu tư hoàn thiện cơ sở hạ tầng trạm sạc
• 4.4. Hạn chế của luận án và hướng nghiên cứu trong tương lai
• 4.4.1. Hạn chế của luận án
• 4.4.2. Các hướng nghiên cứu trong tương lai
• 5. KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quyết Định Mua Ô Tô Điện Thân Thiện 55 Ký Tự

Trong bối cảnh các vấn đề môi trường ngày càng trở nên cấp bách, người tiêu dùng toàn cầu ngày càng ưa chuộng các sản phẩm thân thiện với môi trường. Theo báo cáo Global Sustainability Study 2021, có tới 78% người tiêu dùng ngày nay quan tâm đến tiêu dùng xanh và 34% người được hỏi cho rằng họ sẵn sàng chi trả nhiều tiền hơn cho các sản phẩm xanh (Simon Kucher & Partners, 2021). Xu hướng tiêu dùng xanh đang mang đến nhiều cơ hội kinh doanh mới. Điều này thúc đẩy các doanh nghiệp trong mọi lĩnh vực tạo ra các sản phẩm giảm thiểu tác động tới hệ sinh thái. Lĩnh vực giao thông cũng chứng kiến những thay đổi lớn lao với sự xuất hiện của các doanh nghiệp sản xuất ô tô điện có quy mô lớn. Các doanh nghiệp nỗ lực thay đổi phương thức giao thông của hàng tỷ người trên thế giới. Việt Nam là thị trường tiềm năng cho các doanh nghiệp sản xuất phương tiện giao thông. Nhu cầu đi lại của người dân rất lớn. Thị trường xe điện chỉ mới phát triển từ năm 2021. Điều này cho thấy người tiêu dùng Việt Nam đã có nhận thức và ý định mua đối với ô tô điện, nhưng quyết định mua trên thực tế vẫn còn hạn chế.

1.1. Tiềm Năng Thị Trường Xe Ô Tô Điện Tại Việt Nam

Việt Nam với dân số gần 100 triệu dân, là thị trường tiềm năng cho xe ô tô điện. Theo thống kê, xe máy là phương tiện phổ biến nhất, sau đó là ô tô truyền thống. Tuy nhiên, đa phần các phương tiện này sử dụng nhiên liệu hóa thạch, gây ô nhiễm môi trường. Báo cáo của World Bank (2019) cho thấy lượng phát thải CO2 từ giao thông ở Việt Nam là khoảng 35 triệu tấn. Bên cạnh đó, các phương tiện này là nguyên nhân chính gây ô nhiễm không khí ở các thành phố lớn.

1.2. Chính Sách Thúc Đẩy Sử Dụng Phương Tiện Thân Thiện Môi Trường

Nhằm đối phó với các tác động tiêu cực đến từ hoạt động giao thông, Việt Nam đã xây dựng kế hoạch hành động dài hạn. Trong đó, thúc đẩy sử dụng các phương tiện thân thiện với môi trường là một trong những ưu tiên hàng đầu. Cụ thể, “Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh” được phê duyệt năm 2021 (Quyết Định số 1658/QĐ-TTg) đã đặt ra mục tiêu giảm cường độ phát thải nhà kính 15% vào năm 2030. Đồng thời nhấn mạnh một trong những nhiệm vụ cụ thể là thúc đẩy sự phát triển của hệ thống giao thông vận tải thân thiện với môi trường.

II. Vấn Đề Hạn Chế Quyết Định Mua Xe Điện Góc Nhìn Mới 58 Ký Tự

Số lượng ô tô điện thực tế tại Việt Nam còn rất khiêm tốn so với ô tô truyền thống. Thực trạng này cho thấy người tiêu dùng Việt Nam đã có nhận thức và ý định mua đối với ô tô điện, nhưng quyết định mua trên thực tế vẫn còn hạn chế. Vì vậy, việc nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng tới quyết định mua ô tô điện tại Việt Nam là cần thiết. Điều này giúp các doanh nghiệp sản xuất ô tô điện nội địa nắm bắt được tâm lý khách hàng. Từ đó hỗ trợ thúc đẩy chuyển hóa ý định thành quyết định mua trên thực tế. Điều này không chỉ giúp các nhà sản xuất nội địa tăng trưởng doanh số. Mà còn thúc đẩy sự phát triển của toàn ngành công nghiệp ô tô và linh kiện phụ trợ trên phạm vi quốc gia. Giúp Việt Nam trở thành điểm đầu tư hấp dẫn và hội nhập sâu hơn với chuỗi cung ứng toàn cầu.

2.1. Khoảng Trống Nghiên Cứu Về Quyết Định Mua Ô Tô Điện

Số lượng các nghiên cứu học thuật giải thích hành vi người tiêu dùng đối với sản phẩm thân thiện với môi trường đã có nhiều. Tuy nhiên chủ yếu tập trung vào các ngành hàng tiêu dùng như thực phẩm và mỹ phẩm (Wijekoon & Sabri, 2021). Đối với sản phẩm ô tô điện, đa phần các tài liệu trước đây thường tập trung tìm hiểu các yếu tố tác động tới ý định mua của người tiêu dùng. Nghiên cứu của Ivanova & Moreira (2023) đã xác định được 63 công trình liên quan tới ý định mua ô tô điện. Trong khi đó, số lượng nghiên cứu tìm hiểu quyết định mua thực tế đối với sản phẩm này vẫn rất hạn chế.

2.2. Thiếu Hụt Lý Thuyết Nền Tảng Về Hành Vi Tiêu Dùng Xanh

Các công trình trước đây thường xây dựng mô hình định lượng dựa trên Lý thuyết Hành vi Hoạch định (Theory of Planned Behavior – TPB). Tuy nhiên, mô hình TPB vẫn còn một số hạn chế nhất định. Chẳng hạn như khả năng giải thích hành vi chỉ ở mức trung bình trong tương quan so sánh với các mô hình lý thuyết khác (Samaradiwakara & Gunawardena, 2014). Một số nhà nghiên cứu đánh giá mô hình TPB chưa chú trọng tới động cơ về môi trường, một yếu tố quan trọng trong việc dự đoán ý định mua của người tiêu dùng đối với sản phẩm xanh.

III. Giải Pháp Mô Hình Nghiên Cứu Các Yếu Tố Tác Động 59 Ký Tự

Nghiên cứu này tập trung làm rõ các biến số ảnh hưởng tới quá trình chuyển hóa từ ý định đến quyết định mua thực tế. Kết quả nghiên cứu được kỳ vọng sẽ đóng góp tích cực vào hiểu biết chung về hành vi người tiêu dùng. Đặc biệt là quyết định mua đối với sản phẩm thân thiện với môi trường như ô tô điện tại thị trường mới nổi như Việt Nam. Để giải quyết vấn đề nghiên cứu, luận án tập trung trả lời các câu hỏi quan trọng. Câu hỏi đầu tiên là những cơ sở lý thuyết nào được sử dụng để giải thích quyết định mua của khách hàng đối với sản phẩm thân thiện với môi trường. Câu hỏi thứ hai là những yếu tố nào có tác động tới quyết định mua ô tô điện của khách hàng tại thị trường Việt Nam.

3.1. Xác Định Cơ Chế Tác Động Của Các Yếu Tố Ảnh Hưởng

Luận án cũng đặt câu hỏi về mức độ ảnh hưởng và cơ chế tác động của những yếu tố nói trên đến quyết định mua ô tô điện của khách hàng tại thị trường Việt Nam như thế nào. Thực trạng thị trường ô tô điện trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng đang phát triển ra sao. Cuối cùng, những hàm ý quản trị và chính sách nào được đề xuất để thúc đẩy quyết định mua ô tô điện tại Việt Nam.

3.2. Đối Tượng và Phạm Vi Nghiên Cứu Cụ Thể

Đối tượng nghiên cứu của luận án là các yếu tố ảnh hưởng tới quyết định mua của khách hàng đối với một sản phẩm thân thiện với môi trường. Cụ thể là xe ô tô điện tại thị trường Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian: Với nghiên cứu định tính, phỏng vấn sơ bộ được thực hiện trong phạm vi Thành phố Hà Nội do hạn chế về thời gian và nguồn lực. Với nghiên cứu định lượng, bảng hỏi khảo sát trực tuyến sẽ được sử dụng.

IV. Ứng Dụng Thúc Đẩy Mua Ô Tô Điện Bền Vững 52 Ký Tự

Mục tiêu nghiên cứu là xác định các yếu tố có ảnh hưởng tới quyết định mua của khách hàng đối với một sản phẩm thân thiện với môi trường cụ thể là ô tô điện. Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận án sẽ rút ra các hàm ý quản trị dành cho doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh ô tô điện trong nước. Đồng thời cung cấp hàm ý chính sách cho Chính phủ nhằm thúc đẩy quyết định mua ô tô điện của khách hàng tại thị trường Việt Nam. Để thực hiện được mục tiêu nghiên cứu, luận án đặt ra các nhiệm vụ cụ thể. Đầu tiên là hệ thống hóa cơ sở lý luận liên quan tới quyết định mua đối với sản phẩm thân thiện.

4.1. Xây Dựng Mô Hình Nghiên Cứu Và Kiểm Định Giả Thuyết

Nhiệm vụ tiếp theo là xây dựng mô hình nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng tới quyết định mua ô tô điện của khách hàng tại thị trường Việt Nam. Sau đó, cần kiểm định và đánh giá tác động của các yếu tố tới quyết định mua ô tô điện của khách hàng tại thị trường Việt Nam. Cuối cùng là phân tích thực trạng thị trường ô tô điện thế giới và Việt Nam.

4.2. Đề Xuất Hàm Ý Quản Trị Và Chính Sách Hợp Lý

Đề xuất các hàm ý quản trị cho doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh ô tô điện trong nước. Cung cấp các hàm ý chính sách cho các cơ quan chức năng nhằm thúc đẩy quyết định mua ô tô điện của khách hàng tại Việt Nam. Việc thúc đẩy thị trường xe điện phù hợp với xu thế của thế giới và chủ trương của chính phủ. Đây cũng là xu thế mới mang đến cơ hội lớn cho các doanh nghiệp sản xuất phương tiện giao thông.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quản trị Kinh doanh (mã số: 9340101.01) với đề tài "Các yếu tố ảnh hưởng tới quyết định mua sản phẩm thân thiện với môi trường của khách hàng: Nghiên cứu trường hợp xe ô tô điện tại Việt Nam" do nghiên cứu sinh Hoàng Trọng Trường thực hiện tại Trường Đại học Kinh tế – Đại học Quốc gia Hà Nội vào năm 2024, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Phạm Thu Hương và TS. Vũ Thị Minh Hiền.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trước thách thức của biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường, xu hướng tiêu dùng xanh trên toàn cầu đang gia tăng mạnh mẽ. Dẫn liệu từ báo cáo Global Sustainability Study 2021 (Simon Kucher & Partners, 2021) chỉ ra rằng có tới 78% người tiêu dùng quan tâm đến tiêu dùng xanh và 34% người được hỏi sẵn sàng chi trả mức giá cao hơn cho các sản phẩm thân thiện với môi trường. Tại Việt Nam – quốc gia có quy mô dân số khoảng 100 triệu người (Tổng cục Thống kê, 2023), nhu cầu sử dụng phương tiện giao thông cá nhân là rất lớn, với khoảng 45 triệu xe máy và 5 triệu ô tô đang lưu hành (Cục Đăng kiểm Việt Nam, 2022). Phần lớn phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch, thải ra khoảng 35 triệu tấn CO2 mỗi năm (World Bank, 2019), khiến chỉ số chất lượng không khí (AQI) tại các đô thị thường xuyên ở mức xấu.

Để giải quyết vấn đề này, Chính phủ Việt Nam đã ban hành Quyết định số 1658/QĐ-TTg phê duyệt "Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh" đặt mục tiêu giảm 15% phát thải khí nhà kính vào năm 2030, và Quyết định số 876/QĐ-TTg ngày 27/5/2022 phê duyệt "Chương trình hành động về chuyển đổi năng lượng xanh, giảm phát thải khí carbon và khí methane của ngành giao thông vận tải" hướng tới phát thải ròng bằng "0" (Net Zero) vào năm 2050. Mặc dù khảo sát của Statista (2023) ghi nhận 34% người tiêu dùng Việt Nam có ý định mua ô tô điện, số lượng xe lăn bánh trên thực tế vẫn còn rất khiêm tốn.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án chỉ ra gồm:

1. Các nghiên cứu trước đây về sản phẩm thân thiện với môi trường chủ yếu tập trung vào ngành hàng tiêu dùng nhanh như thực phẩm và mỹ phẩm (Wijekoon & Sabri, 2021).
2. Các nghiên cứu về ô tô điện phần lớn dừng lại ở việc đánh giá "ý định mua" (Ivanova & Moreira, 2023 ghi nhận 63 công trình), trong khi các công trình đi sâu vào "quyết định mua thực tế" còn rất hạn chế (Afroz, 2015; Adnan & cộng sự, 2017, 2018).
3. Các mô hình lý thuyết truyền thống như Thuyết Hành vi Hoạch định (TPB) có năng lực giải thích hành vi ở mức trung bình (Samaradiwakara & Gunawardena, 2014) và chưa bao quát đầy đủ động cơ bảo vệ môi trường (Asadi & cộng sự, 2021; Liu & cộng sự, 2020).
4. Khoảng cách giữa ý định và quyết định mua thực tế chưa được phân tích rõ về các yếu tố trung gian và điều tiết (Carrington & cộng sự, 2010; Tawde & cộng sự, 2023).

Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu:

• Về lý luận: Xác định các yếu tố ảnh hưởng tới quyết định mua của khách hàng đối với sản phẩm thân thiện với môi trường cụ thể là xe ô tô điện.
• Về thực tiễn: Rút ra hàm ý quản trị cho doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh ô tô điện trong nước và cung cấp hàm ý chính sách cho Chính phủ nhằm thúc đẩy quyết định mua ô tô điện tại Việt Nam.

Câu hỏi nghiên cứu:

• Câu hỏi 1: Những cơ sở lý thuyết nào được sử dụng để giải thích quyết định mua của khách hàng đối với sản phẩm thân thiện với môi trường nói chung và ô tô điện nói riêng?
• Câu hỏi 2: Những yếu tố nào có tác động tới quyết định mua ô tô điện của khách hàng tại thị trường Việt Nam?
• Câu hỏi 3: Mức độ ảnh hưởng và cơ chế tác động của những yếu tố nói trên đến quyết định mua ô tô điện của khách hàng tại thị trường Việt Nam như thế nào?
• Câu hỏi 4: Thực trạng thị trường ô tô điện trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng đang phát triển ra sao?
• Câu hỏi 5: Những hàm ý quản trị và chính sách nào được đề xuất để thúc đẩy quyết định mua ô tô điện tại Việt Nam?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các yếu tố ảnh hưởng tới quyết định mua xe ô tô điện của khách hàng tại thị trường Việt Nam.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu định tính thực hiện tại Thành phố Hà Nội; nghiên cứu định lượng khảo sát trực tuyến trên phạm vi toàn quốc đối với đối tượng khách hàng cá nhân đã đặt mua xe ô tô điện.
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu sơ cấp thu thập trong giai đoạn 2022–2023; dữ liệu thứ cấp thu thập từ năm 2018 đến thời điểm nghiên cứu; các đề xuất hướng tới giai đoạn 2025–2030.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào dòng xe thuần điện chạy bằng pin (Battery Electric Vehicles – BEV).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án phân loại và hệ thống hóa các nghiên cứu trong nước và quốc tế theo ba nhóm chủ đề trọng tâm:

1. Nghiên cứu về quyết định mua của khách hàng

Quá trình ra quyết định mua được phát triển qua các mô hình tổng quát (grand models) như mô hình 4 bước của Nicosia (1966) nhấn mạnh tương tác thông điệp và trải nghiệm; mô hình 4 giai đoạn EKB của Engel & cộng sự (1968) bao gồm xử lý thông tin và 5 bước ra quyết định; mô hình 6 bước của Perreault & McCarthy (2002); mô hình vòng lặp 4 bước của Court & cộng sự (2009); và mô hình 5 bước trên môi trường trực tuyến của Karimi & cộng sự (2018). Về các yếu tố ảnh hưởng, Kotler & Armstrong (2014) phân thành 4 nhóm yếu tố: văn hóa, xã hội, cá nhân và tâm lý. Các nghiên cứu thực nghiệm tiêu biểu gồm Wee & cộng sự (2014) về nhận thức an toàn và sức khỏe; Cruz-Cárdenas & cộng sự (2019) về nhân khẩu học và thái độ công nghệ; Pratesi & cộng sự (2021) về khía cạnh văn hóa và niềm tin; Fakhreddin & Foroudi (2022) về tác động của người ảnh hưởng (influencers).

2. Nghiên cứu về quyết định mua sản phẩm thân thiện với môi trường

Các công trình quốc tế vận dụng nhiều nền tảng lý thuyết:

• Lý thuyết Hành động Hợp lý (TRA): Hidayat & Pontoh (2018), Jaiswal & Kant (2018), Rausch & Kopplin (2021).
• Lý thuyết Hành vi Hoạch định (TPB): Moser (2016), Yadav & Pathak (2017), Liao & cộng sự (2019).
• Lý thuyết Giá trị Tiêu dùng: Sheth & cộng sự (1991), Awuni & Du (2016), Chi & cộng sự (2021).
• Kết hợp TPB và NAM: Wang & cộng sự (2019).

Tại Việt Nam, các nghiên cứu tập trung vào người tiêu dùng trẻ và các sản phẩm xanh: Phạm Thị Lan Hương (2014) kết hợp TPB và VAB; Nguyễn Vũ Hùng & cộng sự (2015) phân tích phong cách sống; Hoàng Trọng Hùng & cộng sự (2018) khảo sát tại Huế; Nguyễn Thị Tuyết Mai & cộng sự (2019) mở rộng TPB với chủ nghĩa vật chất; Trần Minh Thu (2020) nghiên cứu bao bì thân thiện môi trường; Ao Thu Hoài & cộng sự (2021) khảo sát thế hệ Z; Le (2021) và Lê Chí Công & Trần Hoàng Tuyết Hương (2023) mở rộng mô hình TPB.

Về khoảng cách giữa ý định và hành vi thực tế, các biến điều tiết tiêu biểu được xác định gồm: sự sẵn có của sản phẩm và nhận thức hiệu quả (Nguyen & cộng sự, 2019), sự nhạy cảm về giá (Ghali-Zinoubi, 2020; Yada & Kumar, 2021), các rào cản thông tin và lòng tin (Qi & cộng sự, 2020), tính cách chủ động (Ran & Zhang, 2022).

3. Nghiên cứu về quyết định mua xe ô tô điện

Các nghiên cứu chuyên sâu về phương tiện giao thông xanh bao gồm: Afroz & cộng sự (2015) tại Malaysia; Alzahrani & cộng sự (2017) tại Ả Rập Xê Út; Degirmenci & Breitner (2017) tại Đức; Han & cộng sự (2017), He & cộng sự (2018), Huang & Ge (2019), Wang & cộng sự (2018), Tu & Yang (2019), Wu & cộng sự (2019) tại Trung Quốc; Nazari & cộng sự (2019) tại Mỹ; Lu & cộng sự (2020) về chính sách trợ cấp.

Nhóm chủ đề	Tác giả tiêu biểu	Phát hiện chính	Hạn chế ghi nhận
Quá trình ra quyết định mua	Nicosia (1966), Engel & cs (1968), Court & cs (2009), Kotler & Armstrong (2014)	Hệ thống hóa các giai đoạn nhận biết nhu cầu, tìm kiếm, đánh giá, mua và sau mua; phân nhóm yếu tố ảnh hưởng.	Mô hình tuyến tính cổ điển phức tạp, nhiều biến số khó đo lường bằng định lượng.
Sản phẩm thân thiện môi trường	Moser (2016), Yadav & Pathak (2017), Nguyễn Thị Tuyết Mai & cs (2019), Trần Minh Thu (2020)	Thái độ, chuẩn chủ quan, kiểm soát hành vi, chuẩn mực cá nhân tác động tích cực tới ý định mua xanh.	Đa phần dừng lại ở việc đo lường ý định; đối tượng chủ yếu là sinh viên hoặc hàng tiêu dùng thông thường.
Khoảng cách ý định – hành vi	Nguyen & cs (2019), Ghali-Zinoubi (2020), Qi & cs (2020), Ran & Zhang (2022)	Mối quan hệ giữa ý định và hành vi chịu sự điều tiết của giá cả, tính sẵn có của sản phẩm, tính cách cá nhân.	Chưa kiểm định đồng thời nhiều biến điều tiết trong bối cảnh sản phẩm công nghệ cao như ô tô điện.
Quyết định mua ô tô điện	Afroz & cs (2015), Degirmenci & Breitner (2017), He & cs (2018), Wang & cs (2018)	Lợi ích kinh tế, tính thân thiện môi trường, hạ tầng, chính sách hỗ trợ tác động tới sự chấp nhận xe điện.	Rất ít công trình nghiên cứu quyết định mua thực tế; thiếu mô hình tích hợp giữa công nghệ và chuẩn mực môi trường.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Luận án khắc phục các hạn chế của nghiên cứu đi trước bằng cách:

• Chuyển trọng tâm từ "ý định mua" sang "quyết định mua thực tế" đối với dòng xe thuần điện (BEV) tại Việt Nam.
• Kết hợp hai lý thuyết nền tảng là UTAUT và NAM nhằm phản ánh đồng thời bản chất công nghệ mới và động cơ đạo đức vì môi trường.
• Bổ sung biến số "chính sách hỗ trợ" và kiểm định vai trò điều tiết của 3 biến: "tính đổi mới của cá nhân", "cảm nhận chi phí" và "sự sẵn có của sản phẩm" đối với mối quan hệ từ ý định đến quyết định mua.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và mô hình nghiên cứu

Luận án xây dựng mô hình nghiên cứu tích hợp dựa trên hai lý thuyết cốt lõi:

1. Lý thuyết Chấp nhận và Sử dụng Công nghệ Hợp nhất (UTAUT): Giải thích hành vi chấp nhận sản phẩm công nghệ thông qua các biến số: Lợi ích kỳ vọng (Performance Expectancy), Tính dễ sử dụng (Effort Expectancy), Ảnh hưởng xã hội (Social Influence), và Cơ sở hạ tầng hỗ trợ (Facilitating Conditions).
2. Lý thuyết Kích hoạt Chuẩn mực (NAM): Giải thích động cơ đạo đức và trách nhiệm xã hội thông qua biến số Chuẩn mực cá nhân (Personal Norm).

Bên cạnh đó, luận án tổng hợp luận điểm từ các lý thuyết bổ trợ: Thuyết Hành động Hợp lý (TRA), Thuyết Hành vi Hoạch định (TPB), Thuyết Chấp nhận Công nghệ (TAM) và Thuyết Nhận thức Rủi ro (TPR).

Cấu trúc mô hình nghiên cứu đề xuất gồm 11 biến số:

• Biến độc lập: Lợi ích kỳ vọng, Tính dễ sử dụng, Ảnh hưởng xã hội, Cơ sở hạ tầng hỗ trợ, Chuẩn mực cá nhân, Chính sách hỗ trợ (biến đề xuất mới).
• Biến trung gian: Ý định mua.
• Biến điều tiết: Tính đổi mới của cá nhân, Cảm nhận chi phí, Sự sẵn có của sản phẩm.
• Biến phụ thuộc: Quyết định mua ô tô điện.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp hai phương pháp tiếp cận định tính và định lượng theo quy trình tuần tự:

• Nghiên cứu định tính: Thực hiện phỏng vấn sâu với các chuyên gia và người tiêu dùng tại Hà Nội nhằm khám phá, điều chỉnh và hoàn thiện nội dung thang đo của 11 biến số cho phù hợp với bối cảnh thị trường ô tô điện Việt Nam.
• Nghiên cứu định lượng:
  • Khảo sát sơ bộ: Đánh giá độ tin cậy thang đo (Cronbach's Alpha) và phân tích nhân tố khám phá (EFA) thông qua kiểm định KMO, Bartlett và ma trận xoay nhân tố (xoay lần 1 và lần 2).
  • Khảo sát chính thức: Thu thập dữ liệu thông qua bảng hỏi trực tuyến gửi đến các cá nhân đã đặt mua xe ô tô điện tại Việt Nam trong giai đoạn 2022–2023.

Kỹ thuật phân tích dữ liệu

• Mô hình phương trình cấu trúc bình phương nhỏ nhất từng phần (PLS-SEM):
  • Đánh giá mô hình đo lường: Kiểm định độ tin cậy, tính hội tụ và tính phân biệt theo tiêu chuẩn Fornell – Larcker; phân tích đa cộng tuyến thông qua hệ số VIF (Variance Inflation Factor).
  • Đánh giá mô hình cấu trúc: Kiểm định các mối quan hệ tác động trực tiếp, tác động trung gian của biến ý định mua và tác động của 3 biến điều tiết.
• Phân tích phương sai (ANOVA): Kiểm định sự khác biệt về quyết định mua ô tô điện giữa các nhóm nhân khẩu học: giới tính, độ tuổi, trình độ học vấn, mức thu nhập, tình trạng việc làm và nơi ở.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tài liệu về các yếu tố ảnh hưởng tới quyết định mua sản phẩm thân thiện với môi trường của khách hàng đối với ô tô điện

Chương này tổng kết toàn diện các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế theo ba nhóm nội dung: quyết định mua của khách hàng, quyết định mua sản phẩm thân thiện với môi trường, và quyết định mua ô tô điện. Tác giả chỉ ra rằng các nghiên cứu hiện tại chủ yếu tập trung vào giai đoạn hình thành ý định đối với sản phẩm tiêu dùng ngắn hạn và sử dụng khung phân tích TPB truyền thống. Từ đó, chương 1 xác định rõ các khoảng trống nghiên cứu và thiết lập hướng tiếp cận mở rộng kết hợp công nghệ – môi trường cho thị trường ô tô điện tại Việt Nam.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết về các yếu tố ảnh hưởng tới quyết định mua sản phẩm thân thiện với môi trường

Chương 2 thiết lập nền tảng khái niệm về quyết định mua, sản phẩm thân thiện với môi trường và đặc điểm kỹ thuật của xe ô tô thuần điện (BEV). Tác giả phân tích có hệ thống 6 lý thuyết nền tảng (TRA, TPB, TAM, UTAUT, NAM, TPR) và mô hình hóa quá trình ra quyết định của người tiêu dùng. Trên cơ sở kế thừa các biến số từ UTAUT và NAM, tác giả đề xuất mô hình nghiên cứu gồm 11 biến số, phát triển các giả thuyết nghiên cứu và xây dựng bảng tổng hợp khái niệm cùng hệ thống thang đo hiệu chỉnh.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 mô tả quy trình nghiên cứu hỗn hợp. Phần định tính trình bày danh sách phỏng vấn sâu và kết quả hiệu chỉnh thang đo. Phần định lượng trình bày kết quả khảo sát sơ bộ với kiểm định Cronbach's Alpha, hệ số KMO, kiểm định Bartlett và kết quả trích nhân tố qua 2 lần ma trận xoay. Tiếp đó, tác giả trình bày quy trình chọn mẫu khảo sát chính thức, đặc điểm mẫu mô tả và quy cách chuẩn hóa thang đo phục vụ phân tích mô hình cấu trúc PLS-SEM và phân tích phương sai ANOVA.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng tới quyết định mua ô tô điện của khách hàng

Chương 4 phân tích bối cảnh thị trường ô tô điện toàn cầu giai đoạn 2010–2021 và thực trạng phát triển tại Việt Nam từ năm 2018 đến 2023. Tác giả tổng hợp kinh nghiệm phát triển xe điện tại Trung Quốc, Mỹ và Liên bang Đức (đặc biệt về chính sách trợ cấp, thuế tiêu thụ đặc biệt và hạ tầng trạm sạc) để rút ra bài học cho Việt Nam.

Về kết quả thực nghiệm:

• Kiểm định mô hình đo lường khẳng định độ tin cậy, tính hội tụ và tính phân biệt đạt tiêu chuẩn Fornell – Larcker; hệ số VIF chứng minh không có hiện tượng đa cộng tuyến nghiêm trọng.
• Phân tích mô hình cấu trúc PLS-SEM xác nhận các biến độc lập (Lợi ích kỳ vọng, Tính dễ sử dụng, Ảnh hưởng xã hội, Cơ sở hạ tầng hỗ trợ, Chuẩn mực cá nhân, Chính sách hỗ trợ) có tác động tích cực đến Ý định mua; Ý định mua đóng vai trò trung gian thúc đẩy Quyết định mua thực tế.
• Kiểm định biến điều tiết khẳng định vai trò của Tính đổi mới cá nhân, Cảm nhận chi phí và Sự sẵn có của sản phẩm trong mối quan hệ giữa Ý định và Quyết định mua.
• Phân tích ANOVA chỉ ra sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về quyết định mua theo các biến nhân khẩu học: giới tính, độ tuổi, trình độ học vấn, thu nhập, việc làm và nơi ở.

Chương 5: Hàm ý quản trị và chính sách thúc đẩy quyết định mua ô tô điện của khách hàng tại Việt Nam

Dựa trên dự báo thị trường, chương 5 đưa ra hệ thống giải pháp toàn diện:

• Hàm ý quản trị cho doanh nghiệp: Nâng cao nhận thức lợi ích sản phẩm; cải thiện tính dễ sử dụng; hoàn thiện mạng lưới trạm sạc; truyền thông nâng cao nhận thức tiêu dùng xanh; thiết lập chính sách giá hợp lý; marketing trọng điểm vào nhóm khách hàng ưa chuộng đổi mới sáng tạo; đảm bảo năng lực cung ứng sản phẩm.
• Hàm ý chính sách cho Nhà nước: Xây dựng lộ trình cụ thể về chuyển đổi phương tiện giao thông xanh; hoàn thiện cơ chế ưu đãi tài chính (thuế, phí); ban hành chính sách ưu đãi phi tài chính (làn đường ưu tiên, vị trí đỗ xe); đẩy mạnh đầu tư hạ tầng trạm sạc công cộng. Cuối chương, tác giả trình bày các hạn chế của đề tài và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

1. Bổ sung bằng chứng thực nghiệm: Cung cấp dữ liệu thực nghiệm về các yếu tố tác động trực tiếp và gián tiếp tới quyết định mua ô tô thuần điện (BEV) tại một thị trường mới nổi như Việt Nam.
2. Tích hợp khung lý thuyết mới: Khắc phục hạn chế của mô hình TPB đơn lẻ bằng cách kết hợp Thuyết Chấp nhận và Sử dụng Công nghệ Hợp nhất (UTAUT) và Lý thuyết Kích hoạt Chuẩn mực (NAM), phản ánh đồng thời hai khía cạnh: tính năng công nghệ mới và trách nhiệm đạo đức môi trường.
3. Mở rộng mô hình nghiên cứu: Bổ sung biến số "Chính sách hỗ trợ" vào nhóm tiền tố dự báo, đồng thời kiểm định thành công vai trò điều tiết của 3 biến số ("Tính đổi mới của cá nhân", "Cảm nhận chi phí", "Sự sẵn có của sản phẩm") trong việc thu hẹp khoảng cách giữa ý định và quyết định mua thực tế.
4. Chuẩn hóa bộ thang đo: Xây dựng và hiệu chỉnh thang đo 11 biến số phù hợp với bối cảnh ngành công nghiệp ô tô điện tại Việt Nam, làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu tiếp theo.

Đóng góp về mặt thực tiễn và giải pháp đề xuất

• Đối với doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh ô tô điện:

  • Định hình chiến lược sản phẩm tập trung vào việc gia tăng trải nghiệm người dùng, tối ưu hóa giao diện điều khiển và nâng cao độ an toàn của pin.
  • Xây dựng hệ thống trạm sạc phủ rộng và dịch vụ cứu hộ pin 24/7 nhằm giảm thiểu tâm lý lo ngại về hạ tầng của người mua.
  • Triển khai các chiến dịch truyền thông xanh gắn liền với nhóm khách hàng trẻ tuổi, có thu nhập khá và ưa thích công nghệ mới (nhóm có tính đổi mới cá nhân cao).
  • Tối ưu hóa chuỗi cung ứng nhằm đảm bảo thời gian giao xe đúng hẹn, tránh tình trạng hủy đơn hàng do thời gian chờ đợi kéo dài.

• Đối với cơ quan quản lý Nhà nước:

  • Hoàn thiện khung khổ pháp lý và quy hoạch mạng lưới trạm sạc điện quốc gia tích hợp trong quy hoạch đô thị và hệ thống giao thông công cộng.
  • Tiếp tục duy trì và mở rộng các chính sách ưu đãi tài chính như giảm thuế tiêu thụ đặc biệt, miễn/giảm lệ phí trước bạ cho xe thuần điện.
  • Ban hành các chính sách hỗ trợ phi tài chính như ưu tiên làn đường cho xe không phát thải, miễn phí đỗ xe tại một số khu vực trung tâm và quy định bắt buộc về điểm sạc tại các tòa nhà chung cư, trung tâm thương mại mới.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án

• Phạm vi khảo sát định tính: Các cuộc phỏng vấn sâu sơ bộ mới chỉ được thực hiện tại địa bàn Thành phố Hà Nội do giới hạn về nguồn lực và thời gian.
• Đối tượng khách hàng: Luận án mới chỉ khảo sát nhóm khách hàng cá nhân đã thực hiện hành vi đặt mua xe, chưa mở rộng sang nhóm khách hàng tổ chức/doanh nghiệp vận tải và nhóm khách hàng chưa từng tiếp cận xe điện.
• Phạm vi sản phẩm: Nghiên cứu giới hạn ở dòng xe thuần điện (BEV), chưa so sánh tương quan với các dòng xe lai điện khác (Hybrid, Plug-in Hybrid).
• Phương pháp thu thập dữ liệu: Khảo sát định lượng được thực hiện qua hình thức trực tuyến nên mức độ đại diện cho toàn bộ các phân khúc dân cư có thể còn những giới hạn nhất định.

Hướng nghiên cứu trong tương lai

• Mở rộng phạm vi nghiên cứu định tính và định lượng trên nhiều tỉnh thành khác nhau để tăng cường tính khái quát hóa của dữ liệu.
• Mở rộng đối tượng nghiên cứu sang phân khúc khách hàng doanh nghiệp vận tải, dịch vụ taxi điện và cơ quan nhà nước.
• Nghiên cứu so sánh hành vi tiêu dùng giữa xe thuần điện (BEV) và các dòng xe lai (Hybrid Electric Vehicles - HEV/PHEV).
• Thực hiện các nghiên cứu theo chuỗi thời gian (longitudinal study) để đánh giá sự thay đổi hành vi và mức độ hài lòng của khách hàng sau khi sử dụng xe điện một thời gian dài.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn cao cho các nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh và học viên cao học: Tham khảo khung lý thuyết tích hợp UTAUT – NAM, quy trình thiết kế nghiên cứu hỗn hợp kết hợp phỏng vấn sâu, khảo sát sơ bộ (EFA) và phân tích mô hình phương trình cấu trúc PLS-SEM cùng phân tích phương sai ANOVA.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu: Bổ sung tư liệu giảng dạy và tài liệu tham khảo cho các học phần Quản trị Marketing, Hành vi Người tiêu dùng, Kinh tế Môi trường và Quản trị Chiến lược.
• Lãnh đạo và chuyên gia marketing doanh nghiệp ô tô: Sử dụng các kết quả phân tích tác động điều tiết (chi phí, tính sẵn có, tính đổi mới) để xây dựng chính sách giá, chiến lược phân phối và phân đoạn thị trường hiệu quả.
• Nhà hoạch định chính sách: Tham khảo cơ sở thực nghiệm và các bài học kinh nghiệm quốc tế (Mỹ, Đức, Trung Quốc) để xây dựng chính sách thuế tiêu thụ đặc biệt, quy chuẩn trạm sạc và lộ trình chuyển đổi giao thông xanh tại Việt Nam.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao tác giả không sử dụng đơn thuần Thuyết Hành vi Hoạch định (TPB) mà phải tích hợp UTAUT và NAM?

Thuyết TPB chỉ tiếp cận hành vi dựa trên góc độ tính toán lợi ích cá nhân (thái độ, chuẩn chủ quan, kiểm soát hành vi) và có năng lực giải thích hành vi ở mức trung bình. Trong khi đó, việc mua ô tô điện vừa là quyết định chấp nhận một công nghệ mới phức tạp (được giải thích hiệu quả bởi mô hình UTAUT), vừa xuất phát từ ý thức trách nhiệm đạo đức bảo vệ môi trường (được mô hình NAM làm rõ thông qua biến Chuẩn mực cá nhân). Việc tích hợp giúp mô hình giải thích toàn diện cả hai động cơ của người tiêu dùng.

2. Những biến số điều tiết nào được đưa vào để giải thích khoảng cách giữa ý định và quyết định mua thực tế?

Luận án đề xuất và kiểm định 3 biến điều tiết đối với mối quan hệ từ ý định đến quyết định mua thực tế:

• Tính đổi mới của cá nhân: Thúc đẩy quá trình chuyển hóa ý định thành quyết định nhanh hơn ở những khách hàng ưa thích trải nghiệm công nghệ mới.
• Cảm nhận chi phí: Yếu tố cản trở hoặc làm chậm quyết định mua nếu khách hàng nhận thấy chi phí đầu tư ban đầu và chi phí thay pin còn quá cao.
• Sự sẵn có của sản phẩm: Tác động tích cực đến quyết định mua khi doanh nghiệp đảm bảo nguồn cung và giao xe kịp thời.

3. Đối tượng khảo sát chính thức trong nghiên cứu định lượng là ai và dữ liệu được thu thập trong thời gian nào?

Khảo sát định lượng chính thức được thực hiện bằng bảng hỏi trực tuyến trong khoảng thời gian từ năm 2022 đến năm 2023, tập trung vào đối tượng là các khách hàng cá nhân tại thị trường Việt Nam đã đặt mua xe ô tô thuần điện (BEV).

4. Luận án phân tích bài học kinh nghiệm phát triển xe điện từ những quốc gia nào?

Luận án phân tích bối cảnh thị trường và kinh nghiệm thúc đẩy quyết định mua xe ô tô điện tại ba quốc gia tiêu biểu: Trung Quốc, Mỹ và Liên bang Đức; từ đó đúc kết các bài học về chính sách ưu đãi tài chính, trợ cấp mua xe, phát triển hạ tầng trạm sạc và truyền thông nâng cao nhận thức cho thị trường Việt Nam.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Hoàng Trọng Trường đã giải quyết một vấn đề cấp thiết cả về mặt học thuật lẫn thực tiễn trong ngành Quản trị Kinh doanh thông qua việc phân tích các yếu tố tác động đến quyết định mua xe ô tô thuần điện tại Việt Nam. Bằng việc tích hợp sáng tạo khung lý thuyết UTAUT và NAM cùng quy trình nghiên cứu hỗn hợp và kỹ thuật phân tích PLS-SEM, luận án đã làm rõ cơ chế chuyển hóa từ ý định sang quyết định mua thực tế dưới tác động của các yếu tố công nghệ, chuẩn mực môi trường và các biến điều tiết thị trường. Các kết quả nghiên cứu và hệ thống khuyến nghị được đề xuất cung cấp căn cứ khoa học quan trọng cho các doanh nghiệp ô tô trong việc hoàn thiện chiến lược kinh doanh và hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách xây dựng lộ trình phát triển giao thông xanh bền vững tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 sẽ tổng hợp kết quả của các nghiên cứu trong nước và quốc tế có liên quan tới các vấn đề chính của luận án như quyết định mua, quyết định mua sản phẩm thân thiện với môi trường và quyết định mua ô tô điện của khách hàng. Từ đó, luận án sẽ tìm ra các khoảng trống nghiên cứu và cách tiếp cận phù hợp. Đồng thời, việc khái quát thành tựu của các nghiên cứu đi trước cũng sẽ là nền tảng quan trọng để xây dựng mô hình nghiên cứu và phát triển thang đo cho các biến số. Cơ sở lý thuyết về các yếu tố ảnh hưởng tới quyết định mua sản phẩm thân thiện với môi trường Chương 2 sẽ trình bày nền tảng lý thuyết cho toàn bộ luận án bao gồm khái niệm quyết định mua và sản phẩm thân thiện với môi trường.

Bên cạnh đó, chương này cũng sẽ giới thiệu các mô hình lý thuyết thường được sử dụng để giải thích quyết định mua sản phẩm thân thiện với môi trường. Từ đó, luận án sẽ kế thừa các biến số của những mô hình đã có, đồng thời, đề xuất thêm các yếu tố mới để xây dựng mô hình nhằm giải thích quyết định mua đối với ô tô điện. Phương pháp nghiên cứu Chương 3 sẽ tập trung làm rõ các bước trong quy trình nghiên cứu. Các phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong luận án sẽ được mô tả chi tiết.

Cuối cùng, các kỹ thuật xử lý và phân tích dữ liệu sẽ được trình bày. Kết quả nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng tới quyết định mua ô tô điện của khách hàng Chương 4 sẽ phân tích bối cảnh thị trường ô tô điện trên thế giới và tại Việt Nam thông qua nguồn dữ liệu thứ cấp mà tác giả thu thập được. Ngoài ra, các bài học kinh nghiệm của các quốc gia trên thế giới trong việc thúc đẩy quyết định mua ô tô điện cũng sẽ được trình bày. Tiếp đó, thông qua dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát chính thức, tác giả sẽ báo cáo kết quả kiểm định thông qua các bước như 8 phân tích mô hình đo lường, phân tích mô hình cấu trúc, đánh giá tác động điều tiết, đánh giá tác động trung gian và kiểm tra sự khác biệt giữa các nhóm biến nhân khẩu học.

Sau khi kiểm định các giả thuyết nghiên cứu, tác giả sẽ tiến hành thảo luận để giải thích kết quả nghiên cứu. Hàm ý quản trị và chính sách thúc đẩy quyết định mua ô tô điện của khách hàng tại Việt Nam Trong chương 5, dựa vào dự báo về tiềm năng của thị trường ô tô điện Việt Nam kết hợp với kết quả nghiên cứu, NCS sẽ đề xuất các hàm ý quản trị dành cho doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh để thúc đẩy quyết định mua ô tô điện của khách hàng tại Việt Nam. Tiếp theo, luận án cũng sẽ trình bày một số gợi ý về chính sách cho nhà nước và các cơ quan chức năng để phát triển thị trường ô tô điện Việt Nam. Cuối cùng, một số hạn chế và hướng nghiên cứu trong tương lai sẽ được thảo luận.

TỔNG QUAN TÀI LIỆU VỀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI QUYẾT ĐỊNH MUA SẢN PHẨM THÂN THIỆN VỚI MÔI TRƯỜNG CỦA KHÁCH HÀNG ĐỐI VỚI Ô TÔ ĐIỆN 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về quyết định mua của khách hàng Quyết định mua của khách hàng là một phần quan trọng trong hành vi người tiêu dùng và được định nghĩa là việc lựa chọn sản phẩm để mua của khách hàng (Kotler & Armstrong, 2014). Khi nghiên cứu về quyết định mua của khách hàng, các nghiên cứu trước đây thường tập trung vào 2 nhóm chủ đề chính, đó là quá trình ra quyết định mua và các yếu tố tác động tới việc ra quyết định mua của khách hàng. Các công trình trước đây được tổng hợp tại Bảng 1.1 theo thứ tự thời gian.

Đối với nhóm các nghiên cứu tìm hiểu quá trình ra quyết định mua, các nhà nghiên cứu thường cố gắng xây dựng các mô hình tổng quát (được gọi bằng thuật ngữ grand models) để mô tả quá trình ra quyết định cũng như các yếu tố ảnh hưởng tới quyết định mua của khách hàng nói chung (Santos & Gonçalves, 2021). Các mô hình tổng quát này đã đặt nền tảng lý thuyết quan trọng khi nghiên cứu về hành vi người tiêu dùng. Một trong những mô hình mô tả quá trình ra quyết định của khách hàng lâu đời nhất được phát triển bởi Nicosia (1966). Theo đề xuất của Nicosia, mô hình gồm 4 bước trong đó nhấn mạnh sự tương tác của doanh nghiệp và khách hàng trong quá trình ra quyết định mua hàng (Hình 1.

Theo mô hình này, các thông điệp về sản phẩm sẽ được truyền tải tới khách hàng. Dựa trên đặc điểm cá nhân, mỗi khách hàng sẽ tiếp nhận thông điệp theo một cách khác nhau và hình thành thái độ đối với sản phẩm. Sau đó, khách hàng sẽ tìm kiếm thông tin và đánh giá về sản phẩm cũng như các lựa chọn thay thế. Nếu kết quả của quá trình đánh giá và so sánh là tích cực và thỏa mãn được nhu cầu của khách hàng, họ sẽ quyết định mua sản phẩm.

Không dừng lại ở đó, sau khi tiêu thụ sản phẩm, người tiêu dùng sẽ hình thành phản hồi hoặc trải nghiệm để làm nền tảng cho những quyết định sau này. Theo mô hình của Nicosia, thái độ và trải nghiệm sẽ có tác động đến quá trình ra quyết định mua của khách hàng. 10 Giai đoạn 1: Tiếp nhận thông tin Giai đoạn 2: tìm kiếm và đánh giá Tiếp trước khi mua Thông tin nhận Khách hàng doanh nghiệp thông tin Thái độ và sản phẩm Tìm kiếm thông tin và đánh giá Động cơ Kinh nghiệm Giai đoạn 4: Phản hồi Tiêu dùng Ra quyết định Giai đoạn 3: Hành vi mua Hình 1. Mô hình của Nicosia (1966) Dựa trên mô hình của Nicosia, Engel & cộng sự (1968) đã phát triển mô hình Engel-Kollat-Blackwell (EKB) để mô tả quá trình ra quyết định của khách hàng thông qua 4 giai đoạn (Hình 1.

Trong giai đoạn nhận thông tin đầu vào, khách hàng sẽ tiếp nhận thông tin đến từ các hoạt động marketing và cả các nguồn thông tin khác. Tiếp theo, giai đoạn xử lý thông tin sẽ bao gồm các hoạt động tâm lý như tiếp nhận, chú ý, diễn giải, chấp nhận và lưu giữ trong trí nhớ. Giai đoạn ra quyết định bao gồm 5 bước nhỏ hơn bao gồm nhận thức nhu cầu, tìm kiếm thông tin, đánh giá lựa chọn, quyết định mua và đánh giá sau mua. Quá trình ra quyết định của khách hàng chịu ảnh hưởng của rất nhiều yếu tố, chẳng hạn như các yếu tố cá nhân, xã hội, văn hóa và 11 các yếu tố tình huống.

Mô hình EKB đã có nhiều lần hiệu chỉnh và diễn giải khá toàn diện về quá trình ra quyết định. Đồng thời, mô hình này cũng chỉ ra được tác động của các yếu tố đến mỗi bước trong quá trình ra quyết định, tuy nhiên nhược điểm của mô hình là tính phức tạp với nhiều biến số khó đo lường (Karimi, 2013). Các yếu tố ảnh Quá trình ra quyết hưởng quá trình Thông tin Quá trình xử lý định mua ra quyết định thông tin đầu vào Các đặc Tiếp nhận Nhận thức điểm cá nhu cầu nhân, các yếu tố văn hóa xã hội Chú ý và yếu tố Tìm kiếm tình huống Thông tin thông tin thương mại và phi thương Diễn giải Trí nhớ Đánh giá các Niềm tin mại lựa chọn Thái độ Chấp nhận Quyết định Ý định mua Lưu giữ Đánh giá sau mua Tìm kiếm bên ngoài Không thỏa mãn Thỏa mãn Hình 1. Mô hình EKB của Engel và cộng sự (1968) Theo mô hình của Perreault & McCarthy (2002) (Hình 1.3), quá trình ra quyết định mua sẽ diễn ra theo các bước sau: nhận thức nhu cầu, tìm kiếm thông tin, hình thành tiêu chí và đánh giá các phương án, lựa chọn, mua sản phẩm, đánh giá sau mua.

12 Perreault & McCarthy (2002) cũng ghi nhận 3 nhóm yếu tố tác động tới việc ra quyết định của khách hàng bao gồm các biến số tâm lý, văn hóa xã hội và các yếu tố thuộc tình huống mua. Mô hình của Perreault & McCarthy cũng ghi nhận rằng khách hàng có thể trì hoãn hành vi mua nếu như không có sản phẩm nào phù hợp với các tiêu chí của họ. Các yếu tố tâm lý Các yếu tố văn Bối cảnh mua hóa xã hội Nhận thức nhu cầu Tìm kiếm thông tin Trì hoãn hành vi Đặt ra các tiêu chí mua và đánh giá các lựa chọn Lựa chọn sản phẩm Mua sản phẩm Đánh giá sau khi Phản hồi mua Hình 1. Mô hình của Perreault & McCarthy (2002) Mô hình “Hành trình ra quyết định của người tiêu dùng” của Court & cộng sự (2009) (Hình 1.4) đã mô tả quá trình ra quyết định của người tiêu dùng như một vòng lặp gồm 4 bước.

Khi nhu cầu mua hàng được kích thích, người tiêu dùng sẽ tiến hành 13 xem xét ban đầu đối với các thương hiệu mà họ nhận biết được hoặc có tiếp xúc trong khoảng thời gian gần. Các điểm chạm giúp khách hàng nhận biết được thương hiệu bao gồm quảng cáo, chiêu thị, khuyến mãi, truyền miệng… Tiếp theo, người tiêu dùng sẽ tiến hành đánh giá các lựa chọn thông qua những thông tin mà họ thu thập được. Trong bước này, người tiêu dùng có thể thêm hoặc loại bớt các thương hiệu hoặc sản phẩm dựa trên thông tin mà họ thu được. Sau đó, người tiêu dùng sẽ lựa chọn mua sản phẩm.

Cuối cùng, người tiêu dùng sẽ hình thành các trải nghiệm với sản phẩm và có những kỳ vọng về lần mua hàng tiếp theo. Chủ động đánh giá Xem Quyết xét ban định mua đầu Trải nghiệm và đánh giá Hình 1. Mô hình của Court & cộng sự (2009) Karimi & cộng sự (2018) đã dựa trên các mô hình ra quyết định truyền thống để phát triển mô hình ra quyết định mua trong môi trường trực tuyến. Dữ liệu dựa trên các cuộc phỏng vấn sâu cho thấy quá trình này bao gồm 5 bước.

Trong bước thiết lập bối cảnh, người tiêu dùng sẽ hình thành nhu cầu đối với một sản phẩm cụ thể. Bước tiếp theo là khám phá sơ khởi, trong đó người tiêu dùng sẽ tìm kiếm các sản 14 phẩm có khả năng thỏa mãn nhu cầu của mình trên môi trường Internet. Tiếp theo, người tiêu dùng sẽ hình thành nhận thức đánh giá, trong đó họ sẽ đưa ra thái độ và nhận xét về các sản phẩm. Trong bước thứ tư, người tiêu dùng sẽ tìm kiếm thêm thông tin hoặc đánh giá trực tuyến từ những khách hàng khác để xem xét và hiệu chỉnh sự lựa chọn của mình.