Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN 1. Tổng quan nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả học tập KQHT ở SV, đặc biệt là SVNTN đã và đang được sự quan tâm của tất cả các trường Cao đẳng, Đại học,. Bởi, trong quá trình chuyển đổi từ bậc học phổ thông sang bậc học Cao đẳng, Đại học SV năm nhất sẽ gặp không ít khó khăn,… KQHT đạt được ở năm nhất sẽ là động lực hoặc là vật cảng trong các năm học tiếp theo đối với SV. Hơn nữa, KQHT thật thụ phản ánh phần lớn chất lượng học của SV, chất lượng đào tạo của nhà trường, là một trong những cơ sở quan trọng giúp nhà trường nhìn nhận và điều chỉnh quá trình đào tạo của mình.
Chính vì thế, nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến KQHT của SV nói chung đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu. Riêng, trong luận văn này tác giả chỉ lược qua một số nghiên cứu sau: Đồng tác giả Wayne J. Camara and Amy Elizabeth Schmit với nghiên cứu “Group Differences in Standardized Testing and Social Stratification” năm 1999 [22]. Nghiên cứu đã so sánh và chỉ ra được sự khác biệt giữa các chủng tộc, sắc tộc, màu da; giữa các bậc học, cấp học, lớp học.
Chính sự khác biệt này đã ảnh hưởng đến chất lượng học, KQHT ở mỗi người học. Ngoài ra, tác giả còn lý giải được tại sao các nhóm dân tộc khác nhau, các nhóm kinh tế xã hội khác nhau sẽ đưa đến KQHT khác nhau ở con em họ. and Stinebrickner, R với nghiên cứu “The relationship between Family income and schooling attainment: Evidence from a liberal arts college with a full tuition subsidy program” năm 2001 [21]. Tác giả đã nêu và chỉ ra mối quan hệ giữa trình độ học vấn ở các bậc học, cấp học với nguồn thu nhập từ kinh tế gia đình.
Thông qua việc phân tích mối liên hệ đó tác giả đã lý giải tại sao các cá nhân xuất thân trong các 6 gia đình có thu nhập thấp lại ít đạt được bằng đại học hơn các cá nhân xuất thân trong gia đình kinh tế khá giả. Tác giả Geoffrey Petty (2004) với quyển “Teaching Today” [23]. Trong quyển sách này tác giả dành riêng một mục nói về tình cảm và nhu cầu của người học. Ở phần này, tác giả đi sâu vào phân tích các PPHT, các trường phái học.
Dù ở khía cạnh nào thì theo tác giả, muốn nâng cao KQHT, chất lượng học tập ở người học cũng như chất lượng giảng dạy của người thầy thì cần nghiên cứu, tìm hiểu về nhu cầu, động cơ học tập, từ đó có những biện pháp can thiệp kịp thời, đúng mức, đúng lúc. Thông qua đó tạo ra được mối liên hệ tích cực giữa thầy và trò, tạo môi trường học tập tương tác, bình đẳng, thân thiện.Lasley II với tác phẩm “Strategies for Effective Teaching” [20]. Quyển sách trình bày một cách khoa học, công phu về hoạt động dạy và học cũng như các kỹ thuật dạy học, mô hình tổ chức lớp học. Song song đó, tác giả cũng phân tích đến mối liên hệ chặt chẽ của hoạt động dạy và hoạt động học.
Trong mối quan hệ dạy – học, người học luôn được xem là trọng tâm – GV hướng dẫn, người học chủ động, sáng tạo. GV biết tổ chức lớp học, kỹ năng sư phạm tốt,… sẽ tạo được hứng thú học tập cho người học. Dạy học lấy người học làm trọng tâm sẽ tăng tính tích cực, chủ động ở người học, nhờ đó mà chất lượng dạy và học cũng tăng lên. Các nghiên cứu nước ngoài về các yếu tố tác động đến KQHT, chất lượng học của SV khá nhiều, đặc biệt là những nước phát triển.
Tuy nhiên, ở nước ta vẫn còn rất ít. Và nếu như các công trình nghiên cứu nước ngoài chủ yếu tập trung vào các yếu tố như thu nhập kinh tế, dân tộc, sắc tộc, màu da, PPGD và PPHT, các mô hình học tập,. thì các nghiên cứu ở Việt Nam có một hướng đi khác hơn. Trong luận văn này, người nghiên cứu sơ lược một số công trình về hoạt động học tập của SV trong mối tương tác với các yếu tố cá nhân và môi trường xung quanh, đến các công trình về mối liên hệ giữa các yếu tố tác động với KQHT của SV: Đồng tác giả Mai Thị Quỳnh Lan và Nguyễn Quý Thanh trong nghiên cứu “Tiếp cận lý thuyết về mối quan hệ giữa học vị giảng viên và kết quả học tập của sinh viên” năm 7 2007 [9] đã chứng minh và đưa ra những kết luận có ý nghĩa khoa học.
Tác giả cho rằng KQHT của người học bị ảnh hưởng bởi các năng lực và phẩm chất của người thầy. Qua việc phân tích thống kê đối với SV và GV tại Đại học Quốc gia Hà Nội, tác giả đưa ra các yếu tố thuộc về GV: khả năng tư duy; kiến thức chuyên môn; kỹ năng dạy và học; kinh nghiệm; bằng cấp; các hành vi và thực hành của GV. Chính những yếu tố này có tương quan với KQHT và ảnh hưởng lớn đến KQHT của SV. Luận văn thạc sĩ “Những yếu tố ảnh hưởng đến tính tích cực học tập của sinh viên đại học” năm 2010 của Trần Lan Anh [1] đi vào nghiên cứu hai nhóm yếu tố chính ảnh hưởng đến tính tích cực học tập của SV: nhóm thứ nhất gồm các yếu tố thuộc về môi trường (PPGD, trình độ của GV, CSVC và phương tiện giảng dạy, cách thức giáo dục gia đình, mức độ khó của các môn học và vị trí ngồi học); nhóm thứ hai gồm các yếu tố thuộc về bản thân SV (mục đích học tập, việc lựa chọn ngành học, tính cách của mỗi SV, giới và điểm thi đầu vào).
Hai nhóm yếu tố này có tương quan và ảnh hưởng đến tính tích cực học tập của SV. Vì thế, nó cũng lý giải tại sao có sự khác biệt trong KQHT ở mỗi SV. Tác giả Nguyễn Thị Thùy Trang với luận văn thạc sỹ “Khảo sát mối quan hệ giữa thói quen học tập và quan niệm học tập với kết quả học tập của sinh viên đại học Khoa học tự nhiên, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh” năm 2010 [17]. Nghiên cứu trên đã nêu lên mối quan hệ của ba yếu tố (thói quen học tập, quan niệm học tập và KQHT của SV) ảnh hưởng đến KQHT của SV trường Đại học Khoa học Tự nhiên.
Tuy nhiên, trong mối quan hệ đó tác giả cũng chưa đưa ra được yếu tố nào đóng vai trò chủ đạo. Tác giả Võ Thị Tâm với luận văn thạc sỹ năm 2010 “Các yếu tố tác động đến kết quả học tập của sinh viên chính quy trường Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh” [14]. Tác giả đã đưa ra mô hình gồm năm yếu tố chính ảnh hưởng đến KQHT của SV: PPHT, cạnh tranh học tập, ấn tượng trường học, kiên định học tập và động cơ học tập, trong đó hai yếu tố tác động yếu là động cơ học tập và cạnh tranh học tập. Đồng thời, tác giả cũng chỉ rõ được mối tương quan thuận giữa năm yếu tố: PPHT, cạnh tranh học tập, ấn tượng trường học, kiên định học tập, động cơ học tập với KQHT.
Mặc dù vậy, tác giả chưa đi 8 vào nghiên cứu các yếu tố thuộc về năng lực tâm lý SV: lạc quan, tự tin, ý thức tự học,… Đây là yếu tố có khả năng làm tăng KQHT của SV cao. Ở một cấp học khác, Bế Thị Diệp (2012) với luận văn thạc sỹ “Các yếu tố ảnh hưởng đến đến kết quả học tập của học sinh trường Phổ thông Dân tộc Nội trú Tỉnh Cao Bằng" [5]. Tác giả đã đưa ra và phân tích mô hình các yếu tố tác động đến KQHT của học sinh trường Phổ thông Dân tậc Nội trú gồm ba yếu tố: gia đình, nhà trường và cá nhân học sinh. Trong đó, mức độ tác động của ba yếu tố này là khác nhau, và theo tác giả để giáo dục đạt kết quả tốt nhất cần có sự phối hợp chặc chẽ giữa gia đình và nhà trường.
Luận văn thạc sỹ của Nguyễn Thị Nga (2013) “Các yếu tố ảnh hưởng đến đến kết quả học tập của sinh viên (nghiên cứu trường hợp tại trường Đại học Phạm Văn Đồng)” [10]. Tác giả đã chỉ ra bốn yếu tố tác động đến KQHT của SV: yêu thích ngành học, thời gian tự học, PPHT của SV và PPGD của GV. Trong đó, yế u tố yêu thić h ngành ho ̣c ảnh hưởng cùng chiề u với KQHT của SV; yế u tố thời gian dành cho tự ho ̣c ảnh hưởng đế n KQHT của SV năm thứ hai; PPHT của SV ảnh hưởng cùng chiề u với biế n KQHT, tuy nhiên, PPHT thể hiện rõ nhất đối với SV năm thứ hai, năm thứ ba; PPGD của GV ảnh hưởng rõ rê ̣t đế n KQHT của SV đă ̣c biê ̣t là SVNTN. Năm 2014 tác giả Châu Thị Nghiệp với luận văn thạc sỹ “Các nhân tố ảnh hưởng đến kết quả học của sinh viên Khoa Kinh tế và Quản trị Kinh doanh trường Đại học Cần Thơ” [11] đã nêu lên 6 yếu tố chính ảnh hưởng đến KQHT của SV: việc làm thêm, nơi cư trú, số tín chỉ đăng ký học trong mỗi học kỳ, sự hài lòng về KQHT và sự chia sẻ kinh nghiệm học tập giữa các SV.
Trong đó, tác giả lý giải và khẳng định sự chia sẻ kinh nghiệm học tập, số tín chỉ đăng ký học và việc làm thêm của SVcó ảnh hưởng nhiều nhất đến KQHT của SV. Đoàn Khắc Hưng với luận văn tốt nghiệp thạc sỹ “Các yếu tố tác động đến kết quả học tập của sinh viên Đại học Công lập và Tư thục tại thành phố Hồ Chí Minh” (2016) [8]. Tác giả đã nêu lên được ba nhóm yếu tố chính tác động đến KQHT của SV: yếu tố bên trong (thái độ học tập của SV, nhận thức trong hệ thống giáo dục Việt Nam); yếu tố bên 9 ngoài (trường học, lựa chọn đối tượng chia sẽ khó khăn của SV, cách xử lý khó khăn khi gặp phải); yếu tố trung gian (ảnh hưởng của Internet, hoạt động bên ngoài nhà trường của SV, việc làm thêm, gia đình). Tuy nhiên, tác giả chỉ dừng lại mức độ khảo sát và đưa ra một số so sánh dựa trên dữ liệu thống kê đơn giản, chưa đi sâu để làm rõ sự tác động của từng yếu tố.
Các nghiên cứu trên đóng góp đáng kể về lý luận và thực tiễn trong nghiên cứu về các yếu tố ảnh huởng đến KQHT của SV góp phần nâng cao KQHT. Tuy nhiên, mỗi tác giả tiếp cận ở một gốc độ khác nhau.