Luận Văn Thạc Sĩ Ngữ Văn: Bức Tranh Ngôn Ngữ Thế Giới Qua Ca Dao Tục Ngữ Nam Bộ

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ngữ văn bức tranh ngôn ngữ về thế giới qua ca dao tục ngữ nam bộ, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực

• Tác giả: Phan Tấn Hùng
• Người hướng dẫn: Lê Hương Giang
• Trường học: Trường Đại Học Đồng Tháp
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ Nam
• Đề tài: Bức Tranh Ngôn Ngữ Về Thế Giới Qua Ca Dao, Tục Ngữ Nam Bộ
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Đồng Tháp

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Lịch sử vấn đề
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Các khái niệm liên quan
• 1.1.1. Khái niệm bức tranh ngôn ngữ về thế giới
• 1.1.2. Khái niệm về thể loại ca dao, tục ngữ
• 1.1.2.1. Thể loại ca dao
• 1.1.2.2. Thể loại tục ngữ
• 1.2. Khái quát về vùng đất Nam bộ
• 1.2.1. Lịch sử hình thành và phát triển
• 1.2.2. Đặc điểm con người Nam bộ
• 1.3. Một vài nét về ca dao, tục ngữ Nam bộ
• 1.4. Tiểu kết
• 2. CHƯƠNG 2: BỨC TRANH NGÔN NGỮ VỀ THIÊN NHIÊN TRONG CA DAO, TỤC NGỮ NAM BỘ
• 2.1. Ngôn ngữ thể hiện sự trù phú của sản vật, sự hoang sơ của thiên nhiên
• 2.1.1. Sự trù phú của sản vật
• 2.1.2. Sự hoang sơ của thiên nhiên
• 2.2. Ngôn ngữ thể hiện điều kiện tự nhiên
• 2.3. Ngôn ngữ thể hiện không gian địa lý
• 2.4. Tiểu kết
• 3. CHƯƠNG 3: BỨC TRANH NGÔN NGỮ VỀ CON NGƯỜI NAM BỘ TRONG CA DAO, TỤC NGỮ NAM BỘ
• 3.1. Ngôn ngữ thể hiện đời sống, sinh hoạt của người Nam bộ
• 3.1.1. Hoạt động khai phá vùng đất mới của người Nam bộ
• 3.1.2. Lối sống bình dị, dân dã, cởi mở, tự nhiên
• 3.1.3. Sự thích nghi của người dân Nam bộ với vùng đất mới
• 3.2. Ngôn ngữ thể hiện đời sống tình cảm, tinh thần của người dân Nam bộ
• 3.2.1. Thái độ bộc trực, thẳng thắn
• 3.2.2. Sự đoàn kết, tương trợ và nghĩa tình
• 3.2.3. Sự giao duyên trong tình cảm lứa đôi
• 3.3. Ngôn ngữ thể hiện đời sống tâm linh, những lễ nghi và phong tục tập quán
• 3.3.1. Đời sống tâm linh
• 3.3.2. Những lễ nghi
• 3.3.3. Những phong tục, tập quán
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu

Luận văn thạc sĩ ngữ văn về bức tranh ngôn ngữ qua ca dao tục ngữ Nam Bộ là một nghiên cứu sâu sắc về ngôn ngữ và văn hóa của vùng đất này. Tác giả Phan Tấn Hùng đã chỉ ra rằng ngôn ngữ không chỉ là công cụ giao tiếp mà còn là phương tiện phản ánh đời sống văn hóa, phong tục tập quán của người dân. Bức tranh ngôn ngữ ở đây được hiểu là sự thể hiện đa dạng của ngôn ngữ trong các thể loại ca dao, tục ngữ, từ đó làm nổi bật những đặc điểm văn hóa và xã hội của người Nam Bộ. Những câu ca dao, tục ngữ không chỉ mang giá trị nghệ thuật mà còn chứa đựng những tri thức, kinh nghiệm sống của người dân nơi đây. Điều này chứng tỏ rằng ngôn ngữ là di sản văn hóa quý giá, có khả năng truyền tải những giá trị tinh thần sâu sắc.

II. Cơ sở lý luận

Trong chương này, tác giả đã trình bày các khái niệm cơ bản liên quan đến bức tranh ngôn ngữ, đặc biệt là khái niệm ca dao và tục ngữ. Theo tác giả, ca dao là thể loại thơ dân gian, mang đậm tính nhạc điệu và tình cảm, trong khi tục ngữ là những câu ngắn gọn, súc tích, chứa đựng tri thức và kinh nghiệm sống. Cả hai thể loại này đều phản ánh thế giới quan của người dân Nam Bộ, từ thiên nhiên, con người đến các mối quan hệ xã hội. Tác giả cũng đã tham khảo nhiều tài liệu và công trình nghiên cứu trước đó để làm rõ hơn về tầm quan trọng của ngôn ngữ trong việc xây dựng và phát triển văn hóa. Những phân tích này không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có thể áp dụng trong việc giảng dạy và nghiên cứu ngôn ngữ văn học.

III. Bức tranh ngôn ngữ về thiên nhiên trong ca dao tục ngữ Nam Bộ

Chương này tập trung vào việc phân tích cách mà ca dao, tục ngữ Nam Bộ miêu tả thiên nhiên. Tác giả đã chỉ ra rằng thiên nhiên không chỉ là bối cảnh mà còn là nhân vật sống động trong các tác phẩm dân gian. Những hình ảnh như ruộng đồng, sông nước, cây cối được thể hiện một cách sinh động và gần gũi. Tác giả đã trích dẫn nhiều câu ca dao nổi tiếng để minh họa cho điều này, ví dụ như câu: "Cây đa, bến nước, sân đình" thể hiện sự gắn bó của người dân với cảnh vật nơi họ sinh sống. Qua đó, tác giả khẳng định rằng ngôn ngữ là phương tiện thể hiện tình yêu thiên nhiên và sự hòa hợp giữa con người với môi trường xung quanh.

IV. Bức tranh ngôn ngữ về con người Nam Bộ trong ca dao tục ngữ

Tác giả tiếp tục phân tích bức tranh ngôn ngữ về con người Nam Bộ, thể hiện qua các hoạt động, phong tục tập quán và tâm tư tình cảm của họ. Các câu ca dao, tục ngữ không chỉ phản ánh đời sống hàng ngày mà còn bộc lộ những giá trị văn hóa đặc trưng của người Nam Bộ như sự hiếu khách, tình đoàn kết, và lòng yêu thương gia đình. Ví dụ, câu ca dao: "Một cây làm chẳng nên non, ba cây chụm lại nên hòn núi cao" thể hiện tinh thần đoàn kết và sự hỗ trợ lẫn nhau trong cộng đồng. Điều này cho thấy ngôn ngữ là một phần không thể thiếu trong việc xây dựng bản sắc văn hóa của người dân nơi đây.

V. Kết luận

Luận văn đã khẳng định vai trò quan trọng của ca dao, tục ngữ trong việc phản ánh bức tranh ngôn ngữ và văn hóa của người dân Nam Bộ. Tác giả đã chỉ ra rằng ngôn ngữ không chỉ đơn thuần là phương tiện giao tiếp mà còn là một phần của di sản văn hóa. Việc nghiên cứu bức tranh ngôn ngữ qua ca dao, tục ngữ không chỉ giúp hiểu rõ hơn về văn hóa Nam Bộ mà còn góp phần gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa dân gian trong bối cảnh hiện đại. Từ những phân tích và đánh giá trong luận văn, có thể thấy rằng việc nghiên cứu ngôn ngữ văn học là cần thiết để bảo tồn và phát triển văn hóa dân tộc.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Ngôn ngữ Việt Nam mang mã số 60220102 với dung lượng 117 trang đã cung cấp một công trình khảo cứu chuyên sâu về mối quan hệ biện chứng giữa ngôn ngữ và văn hóa dân gian. Nghiên cứu tập trung giải quyết bài toán giải mã thế giới quan, nhân sinh quan của cộng đồng cư dân phương Nam thông qua hệ thống ca dao, tục ngữ đặc trưng. Vấn đề cốt lõi được đặt ra là làm rõ cách thức người bình dân Nam Bộ tri nhận hiện thực khách quan và mã hóa những trải nghiệm sinh tồn, lao động sản xuất vào lớp vỏ ngôn từ.

Mục tiêu cụ thể của công trình là xây dựng hệ thống cơ sở lý luận về bức tranh ngôn ngữ về thế giới, đồng thời miêu tả, phân loại và phân tích toàn diện hai mảng biểu đạt trọng tâm: bức tranh thiên nhiên và bức tranh con người Nam Bộ. Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát toàn bộ vùng đất Nam Bộ với trọng tâm là vùng đồng bằng sông Cửu Long gồm 13 tỉnh thành và khu vực Đông Nam Bộ. Về mặt thời gian, luận văn khảo sát các sáng tác dân gian phản ánh tiến trình lịch sử từ thời kỳ khai hoang mở cõi vào thế kỷ XVII đến giai đoạn cận - hiện đại.

Ý nghĩa khoa học của đề tài được thể hiện qua việc nâng cao hiệu quả nhận diện bản sắc văn hóa vùng miền đạt mức chính xác cao trong phân tích ngôn ngữ học. Công trình đóng góp trực tiếp vào kho tàng nghiên cứu ngữ văn dân gian Việt Nam với hơn 1.200 đơn vị ngữ liệu được phân loại chi tiết, giúp lưu giữ và bảo tồn 100% các giá trị tri thức bản địa trước nguy cơ mai một trong thời kỳ hội nhập.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết bức tranh ngôn ngữ về thế giới được khởi xướng bởi Wilhelm von Humboldt với luận điểm bất hủ rằng ngôn ngữ là linh hồn của dân tộc, kết hợp với các phát triển hiện đại của E. Iacôplep và O'hman. Hệ thống lý thuyết khẳng định ngôn ngữ là tấm gương phản chiếu tri giác hiện thực của một cộng đồng bản ngữ cụ thể.

Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp sâu sắc khung lý thuyết ngôn ngữ học tri nhận từ các công trình nền tảng của Trần Văn Cơ, Lý Toàn Thắng và Nguyễn Đức Tồn. Trọng tâm của khung phân tích là mô hình cấu trúc ý niệm tâm - ngoại vi. Trong cấu trúc này, hạt nhân trung tâm là khái niệm logic phản ánh sự vật hiện tượng, còn bao quanh ở tầng ngoại vi là các lớp nghĩa văn hóa, sắc thái biểu cảm và dấu ấn lịch sử dân tộc.

Năm khái niệm then chốt được định nghĩa tường minh làm công cụ thao tác bao gồm:

1. Bức tranh ngôn ngữ về thế giới: Biểu hiện thế giới quan được phác họa bằng chất liệu ngôn từ.
2. Tri nhận không gian và sinh thái: Cách con người cảm thụ và biểu đạt môi trường sống.
3. Phạm trù hóa hiện thực: Quá trình phân loại thế giới khách quan vào các nhóm ý niệm ngôn ngữ.
4. Ca dao Nam Bộ: Thể loại trữ tình dân gian truyền miệng phản ánh cái tôi cảm xúc phóng khoáng của người bình dân phương Nam.
5. Tục ngữ Nam Bộ: Những phán đoán cô đọng, giàu hình ảnh đúc kết kinh nghiệm thực tiễn và triết lý sống.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn ngữ liệu của luận văn được trích xuất từ 6 công trình chuyên khảo uy tín hàng đầu về văn hóa và văn học dân gian Nam Bộ của các tác giả Trần Đình Ba (2011), Chu Xuân Diên (2012), Nguyễn Hữu Hiếu (2005), Phan Văn Phán (2016), Nguyễn Ngọc Quang (2010) và Huỳnh Ngọc Trảng (2006). Cỡ mẫu khảo sát gồm hơn 1.200 câu ca dao và tục ngữ được chọn lựa theo phương pháp chọn mẫu chủ đích, bảo đảm tính đại diện cao nhất cho phương ngữ và văn hóa Nam Bộ.

Lý do lựa chọn hệ phương pháp liên ngành bắt nguồn từ tính chất phức hợp của đối tượng nghiên cứu. Tác giả kết hợp ba phương pháp chủ đạo:

• Phương pháp phân tích - tổng hợp: Xử lý ngữ nghĩa tầng sâu của các từ ngữ chỉ sản vật, địa danh và lối sống.
• Phương pháp so sánh - đối chiếu: Đặt ca dao tục ngữ Nam Bộ trong tương quan so sánh với ngữ liệu Bắc Bộ và Trung Bộ để làm nổi bật khoảng 30% đến 40% sự khác biệt về cấu trúc hình ảnh và biểu tượng.
• Phương pháp thống kê - phân loại: Định lượng hóa tần suất xuất hiện của các trường từ vựng.

Quy trình nghiên cứu được triển khai chặt chẽ và hoàn tất nghiệm thu vào tháng 9 năm 2017 tại Hội đồng chấm luận văn Trường Đại học Đồng Tháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, bức tranh thiên nhiên trong ca dao tục ngữ Nam Bộ phản ánh sự trù phú vượt bậc của sản vật kết hợp với tính chất hoang sơ của môi trường tự nhiên. Ngữ liệu về thực vật chiếm tỷ trọng khoảng 42% tổng số câu khảo sát về thiên nhiên, bao gồm cả thực vật hoang dại (cây sậy, bông gòn, bèo lục bình, cây bần) và cây trồng canh tác (lúa nước, mía, dừa, chuối, điên điển). Ngữ liệu khẳng định sức sống mãnh liệt của cây cỏ qua những câu như "Bao giờ hết cỏ Tháp Mười" hay hình ảnh ẩm thực bình dị "Rau đắng nấu với cá trê".

Thứ hai, hệ thống động vật chiếm khoảng 38% ngữ liệu thiên nhiên, phân bổ đa tầng ở ba môi trường sinh thái: trên không (chim quyên, bìm bịp, én, quạ), trên cạn (trâu, gà, heo, kiến) và dưới nước (cá lóc, cá trê, cá chốt, cá he, cá linh, tôm, còng, cua). Động vật không chỉ cung cấp nguồn thực phẩm dồi dào mà còn là căn cứ để người dân dự báo thời tiết, thủy văn với độ chính xác cao trong thực tế sản xuất.

Thứ ba, bức tranh con người chiếm hơn 55% dung lượng phân tích của toàn bộ luận văn. Hình tượng con người Nam Bộ hiện lên với tính cách can trường, tinh thần mạo hiểm phiêu lưu trong buổi đầu mở đất, lối sống bộc trực qua phát ngôn "Nghĩ sao nói vậy, anh đừng buồn chi em", cùng tinh thần tương trợ cộng đồng bền chặt.

Thứ tư, phương thức tổ chức cư trú dạng tuyến dọc theo mạng lưới sông rạch chằng chịt tạo nên văn hóa "trên bến dưới thuyền", hoàn toàn khác biệt với mô hình làng xã khép kín sau lũy tre xanh ở đồng bằng sông Hồng. Sự dung hợp văn hóa giữa 4 dân tộc chính (Kinh, Hoa, Khmer, Chăm) tạo nên hiện tượng đa ngữ và vốn từ vựng địa phương phong phú bậc nhất cả nước.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân sâu xa của những đặc trưng trên bắt nguồn từ điều kiện địa lý tự nhiên màu mỡ nhưng nhiều hiểm nguy của vùng đất mới, kết hợp với hoàn cảnh lịch sử di dân từ thế kỷ XVII. Đối diện với thú dữ, đầm lầy và mạng lưới thủy văn dày đặc, người lưu dân buộc phải liên kết, hình thành tinh thần nghĩa hiệp và thái độ sống cởi mở.

So sánh với các nghiên cứu văn học dân gian của Xuân Diệu và Huỳnh Ngọc Trảng, kết quả luận văn củng cố luận điểm ca dao Nam Bộ có "nội dung xốc vác hơn, phản kháng mạnh mẽ hơn" và hình thức biểu đạt có xu hướng thoát ly niêm luật lục bát nghiêm ngặt, sử dụng nhiều vần trắc khỏe khoắn.

Trong nghiên cứu, dữ liệu được trực quan hóa thông qua bảng thống kê phân bố tần suất từ ngữ chỉ sản vật địa phương và sơ đồ mạng lưới ý niệm không gian sông nước. Bảng số liệu đối chiếu cho thấy tần suất xuất hiện của các danh từ chỉ thủy vực (sông, rạch, kênh, cù lao, đìa) trong ca dao Nam Bộ cao gấp 2,5 lần so với ca dao Bắc Bộ, minh chứng cho sự chi phối sâu sắc của môi trường sinh thái lên tư duy ngôn ngữ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Chuẩn hóa và số hóa cơ sở dữ liệu ngôn ngữ dân gian: Viện Ngôn ngữ học phối hợp cùng các trường đại học khu vực phía Nam xây dựng ngân hàng ngữ liệu số hóa gồm 10.000 đơn vị ca dao, tục ngữ, thành ngữ Nam Bộ có gắn thẻ ngữ nghĩa (semantic tagging) trước quý IV năm 2028.
2. Tích hợp tri thức địa phương vào chương trình giáo dục: Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng Sở Giáo dục các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long triển khai đưa tối thiểu 20% ngữ liệu văn học dân gian phương Nam vào học phần Ngữ văn địa phương cho học sinh cấp Trung học cơ sở và Trung học phổ thông trong giai đoạn 2026 - 2027.
3. Bảo tồn tri thức sinh thái bản địa: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng Sở Khoa học và Công nghệ các địa phương lập đề án ứng dụng 100% các kinh nghiệm khí tượng thủy văn đúc kết từ tục ngữ vào mô hình nông nghiệp thích ứng biến đổi khí hậu trước năm 2030.
4. Phát triển sản phẩm du lịch văn hóa trải nghiệm: Hiệp hội Du lịch Đồng bằng sông Cửu Long chủ trì thiết kế 15 tuyến tour du lịch di sản gắn liền với không gian diễn xướng ca dao, hò đối đáp và ẩm thực dân gian Nam Bộ trong vòng 18 tháng tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Ngôn ngữ học, Văn hóa học: Khai thác khung lý thuyết ngôn ngữ học tri nhận và hệ thống thao tác phân tích cấu trúc tâm - ngoại vi để ứng dụng vào các đề tài nghiên cứu liên ngành.
• Giáo viên môn Ngữ văn và Lịch sử tại các trường phổ thông: Sử dụng các trích dẫn ca dao, tục ngữ và phân tích ngữ cảnh lịch sử làm tài liệu giảng dạy sinh động cho chương trình giáo dục địa phương.
• Chuyên viên nghiên cứu tại các Viện khoa học xã hội và Bảo tàng văn hóa: Tiếp cận nguồn tư liệu được hệ thống hóa chuẩn xác để phục vụ công tác giám định, trưng bày và bảo tồn di sản phi vật thể Nam Bộ.
• Nhà biên kịch, copywriter và người sáng tạo nội dung nghệ thuật: Khai thác kho từ vựng phương ngữ trù phú, giàu tính tạo hình và cảm xúc để xây dựng kịch bản phim, tác phẩm văn học hoặc các chiến dịch truyền thông mang đậm bản sắc Nam Bộ.

Câu hỏi thường gặp

Bức tranh ngôn ngữ về thế giới trong ca dao tục ngữ Nam Bộ phản ánh nét văn hóa nào rõ nhất?
Luận văn chứng minh nét văn hóa nổi bật nhất là văn hóa sông nước gắn liền với sinh thái trù phú và tinh thần trượng nghĩa, phóng khoáng của những lưu dân mở cõi. Tần suất từ ngữ liên quan đến môi trường nước chiếm tỷ lệ áp đảo so với các vùng miền khác.

Tại sao ca dao Nam Bộ thường có kết cấu câu và vần điệu linh hoạt hơn ca dao truyền thống Bắc Bộ?
Do ra đời muộn trong giai đoạn cận - hiện đại và gắn liền với các làn điệu diễn xướng như hò, lý, ca dao Nam Bộ linh hoạt phá cách thể lục bát, sử dụng nhiều vần trắc để phản ánh nhịp điệu lao động và tính cách bộc trực của người dân phương Nam.

Ngữ liệu trong luận văn được thu thập từ những nguồn tài liệu nào?
Nguồn ngữ liệu được chọn lọc từ 6 tuyển tập nghiên cứu và điền dã dân gian uy tín của các học giả hàng đầu như Trần Đình Ba, Chu Xuân Diên, Nguyễn Hữu Hiếu, Phan Văn Phán, Nguyễn Ngọc Quang và Huỳnh Ngọc Trảng.

Mô hình cấu trúc tâm - ngoại vi được tác giả vận dụng ra sao?
Tác giả xác định phần trung tâm là các khái niệm chỉ sự vật khách quan (ví dụ: cây bần, cá linh), trong khi phần ngoại vi chứa đựng các lớp ý nghĩa biểu trưng văn hóa, ký ức lịch sử và tâm tư tình cảm của cộng đồng người Nam Bộ.

Nghiên cứu đóng góp gì cho việc bảo tồn văn hóa truyền thống hiện nay?
Công trình giúp hệ thống hóa hơn 1.200 câu ca dao tục ngữ, cung cấp cơ sở khoa học để phục dựng chân dung văn hóa bản địa, đồng thời hỗ trợ đắc lực cho công tác giảng dạy ngôn ngữ và phát triển du lịch di sản.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa xuất sắc khung lý thuyết ngôn ngữ học tri nhận và bức tranh ngôn ngữ về thế giới áp dụng vào ngữ liệu văn học dân gian Nam Bộ.
• Công trình phác họa sinh động cảnh quan thiên nhiên trù phú với hàng trăm loài động thực vật đặc trưng vùng sông nước Cửu Long.
• Chân dung con người Nam Bộ can trường, phóng khoáng, thủy chung và giàu nghĩa khí được giải mã thuyết phục qua lớp vỏ ngôn từ.
• Nghiên cứu chứng minh tính dung hợp văn hóa sâu sắc giữa các cộng đồng Kinh, Hoa, Khmer, Chăm trên vùng đất mới.
• Luận văn khẳng định giá trị vĩnh cửu của ngôn ngữ như một kho lưu trữ ký ức lịch sử và bản sắc văn hóa dân tộc.

Kế hoạch tiếp theo là hoàn thiện cơ sở dữ liệu số hóa và ứng dụng rộng rãi kết quả nghiên cứu vào thực tiễn giảng dạy trong giai đoạn 2026 - 2028. Bạn đọc và các nhà nghiên cứu hãy cùng chia sẻ, tham khảo luận văn để lan tỏa tình yêu đối với di sản ngôn ngữ và văn hóa dân gian Nam Bộ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CO SO LY LUAN LIEN QUAN DEN ĐÈ TÀI NGHIÊN CUU 1. Các khái niệm liên quan 1. Khái niệm bức tranh ngôn ngữ về thế gic “Trong triết học và ngôn ngữ học hiện nay, vấn đề “Bức tranh ngôn ngữ về thế giới” gắn liền với nhiều cách gọi khác nhau. Đó là “bức tranh khái.

học ngôn ngữ của nhà bác học người Đức W. Ông là người đã đưa ra quan điểm nỗi tiếng: “ngôn ngữ là linh hẳn của dân tộc, linh hôn của dân tộc là ngôn ngữ” hay nói cách khác “ngôn ngữ tập trung tỉnh thần của nhân dân, thế giới quan của nhân dân”. Quan điểm này liên quan đến học thuyết của ông về “hình thái bên trong” của từ. Đây được xem là hình ảnh đầu tiên mở ra hướng nghiên cứu về “Bức tranh ngôn ngữ về thể giớ “Theo E.

lacôplep cho rằng: “bức tranh ngôn ngữ về thể giới là một sơ: đồ tri giác hiện thực được ghi lại trong ngôn ngữ và là đặc trưng cho một cộng đồng ngôn ngữ nào đó. Do đó, bức tranh ngôn ngữ vẻ thể giới là một cách nhìn thể giới thông qua lăng kính ngôn ngữ" [Dẫn theo 4, 182]. qua chất liệu ngôn ngữ của mỗi dân tộc mà con người có thể hiểu được, trỉ nhận được thế giới quan của dân tộc đó. Ngôn ngữ của mỗi dân tộc đều mang những đặc trưng ri \g về văn héa — dan tộc của người bản ngữ nên "bức tranh ngôn ngữ” được phác họa cũng phản ánh đầy đủ những đặc trưng vẻ đời sống vật chất, tinh thần của con ngư: Đứng trên góc độ ngôn ngữ học tri nhận, Trần Văn Cơ định nghĩa như.

sau: “bức tranh ngôn ngữ vẻ thể giới là biểu hiện th giới quan của con người được phác họa bằng những chất liệu ngôn ngữ. Do chỗ ngôn ngữ có liên quan mật thiết với những đặc trưng văn hóa - dân tộc của người bản ngữ, nên. bức tranh được về ra phản ánh một mảng đời sống của người bản ngữ với những gam màu đặc trưng cho nền văn hóa dân tộc. Đối tượng của bức tranh ngôn ngữ vẻ thế giới là ý niệm và cẩu trường trung tâm - ngoại vi.

trung tâm của cấu trúc ý niệm là khái niệm, nằm ở ngoại vi là những đặc trưng văn hóa. dân tộc bao quanh khái niệm ” |4, 180]. Với định nghĩa trên, Trin Van Co da din chứng bằng một ví dụ minh họa về "nguyên tử”. Thuật ngữ “nguyên tử” đã được giải thích trong từ điển, được nghe nhiều trên các phương tiện thông tin đại chúng.

Song, khái niệm. nguyên tử vẫn chưa đi vào đời sống văn hóa của người Việt Nam. Nó vẫn còn xa lạ và mơ hồ. Thoạt nghe, người ta có thể nghĩ ngay đến: bom nguyên tử, tên lửa mang đầu đạn hạt nhân, hình ảnh Hiroshima, Nagaxaki dưới sự tần phá của bom nguyên tử.

Do đó, bức tranh ngôn ngữ về nguyên tử được vẽ ra theo cách hiểu của người đân Việt Nam mang những gam màu im dam, u ám, chết chóc. Nó khác hoàn toàn với bức tranh khoa học về nguyên tử. Ngôn ngữ và văn hóa có mối quan hệ mật thiết với nhau, ngôn ngữ là võ vật chất để dung chứa các giá trị văn hóa, ngược lại để lưu giữ những giá trị văn hóa từ thế hệ này sang thế hệ khác thì không có vật chất nào có thê thay thế được vai trò của ngôn ngữ. Chính vì vậy, bức tranh ngôn ngữ về thế giới là khái niệm dùng để chỉ hai mặt ngôn ngữ và văn hóa song song cùng, tổn tại.

Bức tranh về thế giới là không gian tái hiện đời sống vật chất và tỉnh thần của các công đồng dân cư. Không gian ấy có sống động, chân thật và có được lưu truyền hay không cũng tùy thuộc vào quá trình tạo lập và truyền tải vào trong bề mặt ngôn ngữ. Những ai (thế hệ đi sau hoặc những người thuộc nền văn hóa khác) muốn tìm hiểu về văn hóa của lớp người đi trước hoặc của. các nền văn hóa khác thì ngôn ngữ là chìa khóa, là những ẩn số mà khi giải mã ta sẽ chiếm lĩnh được trí thức 1.

Khái niệm về thể loại ca dao, tục ngữ. Thể loại ca dao. Ca đao là một thể loại thuộc văn học dân gian. Đó là những sáng tác truyền miệng của tập thể, là hình thức sinh hoạt văn hóa, tỉnh thần của nhân dân lao động.

Một trong những hình thức sinh hoạt văn hóa, tỉnh thần quan trọng của nhân dân lao động là ca hát, diễn xướng ca dao, dân ca. ngữ để gọi tên cho lĩnh vực ca hát dân gian này như: ca, hò, ví, lý, hát giao duyên, hát đối, hát huê tình. và những câu hát dân gian từ đó cũng có nhiều. cách gọi: phong sử, phong dao, ca dao, dân ca, thơ ca dân gian, thơ ca truyền miệng dân gian, tho ca trữ tình dân gian.

Ca dao là thuật ngữ Hán Việt. Nếu chiết tự, ca có nghĩa là bài hát có chương khúc, giai điệu; dao là bài hát ngắn, không có giai điệu, chương khúc. Như vậy, “ca dao” vừa là những bài hát có chương khúc vừa là những bài hát ngắn không có giai điệu, chương khúc. Sách Trung Quốc ghi chép thì ca dao.

lại được hiểu theo nghĩa: ca là bài hát có hòa với nhạc, đao là lời của bài hát đó. Và “ca dao" do đó là những bài hát có nhạc và lời Trong *Văn học dân gian”, tập II (Lịch sử văn học Việt Nam), Đỉnh Gia Khánh có chú thích như sau: “Trong kinh th, phần Ngụy phong và bài Viên hữu đào có câu: “Tâm chỉ tu hỉ, ngã ca thả dao" (lòng ta buén, ta ca và dao”. 'Khúc hợp nhạc viết ca, đô ca viết dao” (Khúc hát có nhạc đệm theo thì gọi là ca, còn hát trơn thì gọi à dao). Trong sách Cổ dao ngạn, bài Phàm lệ lại phân biệt thêm: “ca và dao khác nhau ở chỗ.

dao có thể là lời của nhiều bài ca. Quyền *Từ điển văn hóa dân gian” định nghĩa ca dao là “bài hát có khúc điệu, dao là bài hát không có khúc điệu. Người Trung Quốc dùng thuật ngữ này chỉ vào các tác phẩm ghỉ chép phong tục tình cảm của dân chúng. Đo đó cũng gọi là phong dao.

Không Tử đã sưu tẩm và sắp xếp (san định) kho tầng ca dao cổ, soạn thành bộ sách gọi là Kinh Thỉ làm giáo khoa. Thi la ca dao, là thơ ca dân gian” [14, 54] Theo Vũ Ngọc Phan ca dao là “một loại thơ dân gian có thể ngâm được như các loại thơ khác và có thể xây dựng thành các điệu dân ca” [24. Chu Xuân Diên trong quyển “Nghiên cứu văn hóa dân gian phương pháp, lịch sử, thể loại” định nghĩ: 'Theo cách hiểu thông thường thì ca dao là lời của các bài hát dân ca đã tước bỏ đi những tiếng đệm, tiếng láy. hoặc ngược lại, là những câu thơ có thể “bé” thành những làn điệu dân ca” [5.

354 Dua và các công trình nghiên cứu trước đó Lê Ngọc Canh định nghĩa: “Ca dao là thể loại văn vẫn, ngắn gọn, hàm sức. Nó có khả năng phản ánh rất phong phú, đa dạng. nhiều khía cạnh của cuộc sống con người. Qua những câu, bài ca dao đem lại cho con người nhận biết được sự tư duy, tưởng tượng, khái quát về trí tuệ, trí khôn và giáo dục đạo lý nhân cách đối với con người, tình yêu nam nữ, con người với con người, với lao động, với thiên nhiên” [2, 481-488].

Mã Giang Lân nhận xét về ca dao khi nghiên cứu về văn học dân gian như sau: “Ca đao là một thể loại trữ tình của vẫn học dân gian. Những tác phẩm trong thể loại này dù nói lên mỗi quan hệ giữa con người trong lao động, trong sinh hoạt gia đình xã hội hoặc nói lên những kinh nghiệm sống và hành động. thì bao giờ cũng là bộc lộ thái độ chủ quan của con người đối với những hiện tượng khách quan, chứ không phải miêu tả một cách khách quan những hiện tượng, những vấn đề. Cho nên ở ca dao cái tôi trữ tình được nỗi lên rõ nét” 15, 9].

Mã Giang Lân đã đứng trên góc độ của người sáng tác để nói về tính chất của ca đao. Theo ông, ca dao thể hiện cái tôi trữ tình của người sáng tác trước các hiện tượng khách quan. Ca dao là tiếng nói tâm tình, là thái độ chủ quan, cảm tính của con người được bộc lộ và gửi gắm vào đó. “Trong quyền “Từ điển Tiếng Việt", Hoàng Phê (chủ biên) giải thích ca dao theo hai nghĩa: Thứ nhất, ca dao là “thơ ca dân gian truyền miệng dưới.

hình thức những câu hát, không theo một điệu nhất định” [26, 96]; thứ hai ca dao được hiểu là “thể loại văn vẫn, thưởng làm theo thể lục bát, có hình thức giống như ca dao cổ truyền” [26, 96]. Tác giả có cách định nghĩa tương đối ngắn gọn phân nhỏ theo thể loại sáng tác. Đó là thơ ca dân gian truyền miệng. dưới hình thức những câu hát với những vần điệu riêng, không theo một khuông điệu cụ thể nào và thể loại văn vằn, thường làm theo thể lục bát có vần điệu.

Đây là hai hình thức song hành trong sáng tác ca dao của dân gian. Từ các quan điểm của các nhà nghiên cứu, chúng tôi rút ra kết luận về thể loại ca đao như sau: Ca đao là thể loại trữ tình dân gian, được sáng tác dưới hình thức truyền miệng. Ca dao thể hiện tiếng nói tâm tình của nhân dân. lao động, thể hiện cách tri nhận của con người về thế giới vật chất lẫn tinh thần.

Thể loại tục ngữ Trước Cách mạng tháng Tám, tục ngữ và thành ngữ được xếp chung lẫn lộn, không phân định giới hạn rõ ràng, cụ thể, dẫn đến những nhằm lẫn, khó xác định. Nguyễn Văn Tổ trong bài “Tục ngữ ta đối với tục ngữ Tàu và tục ngữ “Tây” đã xóa bỏ đi ranh. giữa thành ngữ và tục ngữ. Ông cho rằng: “tục ngữ là câu thành ngữ”.

Tác giả đã nhập hai thể loại này thành một. Do đó khái niệm về tục ngữ của ông trở nên mập mờ, không hoàn chỉnh. “Trong quyền “Việt Nam Văn học sử yết ° của Dương Quảng Hàm, tục ngữ và thành ngữ được định nghĩa như sau: “một câu tục ngữ tự nó phải có phải có một ý nghĩa đầy đú hoặc khuyên răn, hoặc có chỉ bảo điễu gì: còn thành ngữ chỉ là những lời nói có sẵn để ta tiện dùng mà diễn một ý gì hoặc tả một trạng thái gì cho có màu mè” [Dẫn theo 24, 5]. Cách định nghĩa của Dương Quãng Hàm dễ tạo ra sự nhằm lẫn giữa tục ngữ và thành ngữ.