CHƯƠNG 1: CO SO LY LUAN LIEN QUAN DEN ĐÈ TÀI NGHIÊN CUU 1. Các khái niệm liên quan 1. Khái niệm bức tranh ngôn ngữ về thế gic “Trong triết học và ngôn ngữ học hiện nay, vấn đề “Bức tranh ngôn ngữ về thế giới” gắn liền với nhiều cách gọi khác nhau. Đó là “bức tranh khái.
học ngôn ngữ của nhà bác học người Đức W. Ông là người đã đưa ra quan điểm nỗi tiếng: “ngôn ngữ là linh hẳn của dân tộc, linh hôn của dân tộc là ngôn ngữ” hay nói cách khác “ngôn ngữ tập trung tỉnh thần của nhân dân, thế giới quan của nhân dân”. Quan điểm này liên quan đến học thuyết của ông về “hình thái bên trong” của từ. Đây được xem là hình ảnh đầu tiên mở ra hướng nghiên cứu về “Bức tranh ngôn ngữ về thể giớ “Theo E.
lacôplep cho rằng: “bức tranh ngôn ngữ về thể giới là một sơ: đồ tri giác hiện thực được ghi lại trong ngôn ngữ và là đặc trưng cho một cộng đồng ngôn ngữ nào đó. Do đó, bức tranh ngôn ngữ vẻ thể giới là một cách nhìn thể giới thông qua lăng kính ngôn ngữ" [Dẫn theo 4, 182]. qua chất liệu ngôn ngữ của mỗi dân tộc mà con người có thể hiểu được, trỉ nhận được thế giới quan của dân tộc đó. Ngôn ngữ của mỗi dân tộc đều mang những đặc trưng ri \g về văn héa — dan tộc của người bản ngữ nên "bức tranh ngôn ngữ” được phác họa cũng phản ánh đầy đủ những đặc trưng vẻ đời sống vật chất, tinh thần của con ngư: Đứng trên góc độ ngôn ngữ học tri nhận, Trần Văn Cơ định nghĩa như.
sau: “bức tranh ngôn ngữ vẻ thể giới là biểu hiện th giới quan của con người được phác họa bằng những chất liệu ngôn ngữ. Do chỗ ngôn ngữ có liên quan mật thiết với những đặc trưng văn hóa - dân tộc của người bản ngữ, nên. bức tranh được về ra phản ánh một mảng đời sống của người bản ngữ với những gam màu đặc trưng cho nền văn hóa dân tộc. Đối tượng của bức tranh ngôn ngữ vẻ thế giới là ý niệm và cẩu trường trung tâm - ngoại vi.
trung tâm của cấu trúc ý niệm là khái niệm, nằm ở ngoại vi là những đặc trưng văn hóa. dân tộc bao quanh khái niệm ” |4, 180]. Với định nghĩa trên, Trin Van Co da din chứng bằng một ví dụ minh họa về "nguyên tử”. Thuật ngữ “nguyên tử” đã được giải thích trong từ điển, được nghe nhiều trên các phương tiện thông tin đại chúng.
Song, khái niệm. nguyên tử vẫn chưa đi vào đời sống văn hóa của người Việt Nam. Nó vẫn còn xa lạ và mơ hồ. Thoạt nghe, người ta có thể nghĩ ngay đến: bom nguyên tử, tên lửa mang đầu đạn hạt nhân, hình ảnh Hiroshima, Nagaxaki dưới sự tần phá của bom nguyên tử.
Do đó, bức tranh ngôn ngữ về nguyên tử được vẽ ra theo cách hiểu của người đân Việt Nam mang những gam màu im dam, u ám, chết chóc. Nó khác hoàn toàn với bức tranh khoa học về nguyên tử. Ngôn ngữ và văn hóa có mối quan hệ mật thiết với nhau, ngôn ngữ là võ vật chất để dung chứa các giá trị văn hóa, ngược lại để lưu giữ những giá trị văn hóa từ thế hệ này sang thế hệ khác thì không có vật chất nào có thê thay thế được vai trò của ngôn ngữ. Chính vì vậy, bức tranh ngôn ngữ về thế giới là khái niệm dùng để chỉ hai mặt ngôn ngữ và văn hóa song song cùng, tổn tại.
Bức tranh về thế giới là không gian tái hiện đời sống vật chất và tỉnh thần của các công đồng dân cư. Không gian ấy có sống động, chân thật và có được lưu truyền hay không cũng tùy thuộc vào quá trình tạo lập và truyền tải vào trong bề mặt ngôn ngữ. Những ai (thế hệ đi sau hoặc những người thuộc nền văn hóa khác) muốn tìm hiểu về văn hóa của lớp người đi trước hoặc của. các nền văn hóa khác thì ngôn ngữ là chìa khóa, là những ẩn số mà khi giải mã ta sẽ chiếm lĩnh được trí thức 1.
Khái niệm về thể loại ca dao, tục ngữ. Thể loại ca dao. Ca đao là một thể loại thuộc văn học dân gian. Đó là những sáng tác truyền miệng của tập thể, là hình thức sinh hoạt văn hóa, tỉnh thần của nhân dân lao động.
Một trong những hình thức sinh hoạt văn hóa, tỉnh thần quan trọng của nhân dân lao động là ca hát, diễn xướng ca dao, dân ca. ngữ để gọi tên cho lĩnh vực ca hát dân gian này như: ca, hò, ví, lý, hát giao duyên, hát đối, hát huê tình. và những câu hát dân gian từ đó cũng có nhiều. cách gọi: phong sử, phong dao, ca dao, dân ca, thơ ca dân gian, thơ ca truyền miệng dân gian, tho ca trữ tình dân gian.
Ca dao là thuật ngữ Hán Việt. Nếu chiết tự, ca có nghĩa là bài hát có chương khúc, giai điệu; dao là bài hát ngắn, không có giai điệu, chương khúc. Như vậy, “ca dao” vừa là những bài hát có chương khúc vừa là những bài hát ngắn không có giai điệu, chương khúc. Sách Trung Quốc ghi chép thì ca dao.
lại được hiểu theo nghĩa: ca là bài hát có hòa với nhạc, đao là lời của bài hát đó. Và “ca dao" do đó là những bài hát có nhạc và lời Trong *Văn học dân gian”, tập II (Lịch sử văn học Việt Nam), Đỉnh Gia Khánh có chú thích như sau: “Trong kinh th, phần Ngụy phong và bài Viên hữu đào có câu: “Tâm chỉ tu hỉ, ngã ca thả dao" (lòng ta buén, ta ca và dao”. 'Khúc hợp nhạc viết ca, đô ca viết dao” (Khúc hát có nhạc đệm theo thì gọi là ca, còn hát trơn thì gọi à dao). Trong sách Cổ dao ngạn, bài Phàm lệ lại phân biệt thêm: “ca và dao khác nhau ở chỗ.
dao có thể là lời của nhiều bài ca. Quyền *Từ điển văn hóa dân gian” định nghĩa ca dao là “bài hát có khúc điệu, dao là bài hát không có khúc điệu. Người Trung Quốc dùng thuật ngữ này chỉ vào các tác phẩm ghỉ chép phong tục tình cảm của dân chúng. Đo đó cũng gọi là phong dao.
Không Tử đã sưu tẩm và sắp xếp (san định) kho tầng ca dao cổ, soạn thành bộ sách gọi là Kinh Thỉ làm giáo khoa. Thi la ca dao, là thơ ca dân gian” [14, 54] Theo Vũ Ngọc Phan ca dao là “một loại thơ dân gian có thể ngâm được như các loại thơ khác và có thể xây dựng thành các điệu dân ca” [24. Chu Xuân Diên trong quyển “Nghiên cứu văn hóa dân gian phương pháp, lịch sử, thể loại” định nghĩ: 'Theo cách hiểu thông thường thì ca dao là lời của các bài hát dân ca đã tước bỏ đi những tiếng đệm, tiếng láy. hoặc ngược lại, là những câu thơ có thể “bé” thành những làn điệu dân ca” [5.
354 Dua và các công trình nghiên cứu trước đó Lê Ngọc Canh định nghĩa: “Ca dao là thể loại văn vẫn, ngắn gọn, hàm sức. Nó có khả năng phản ánh rất phong phú, đa dạng. nhiều khía cạnh của cuộc sống con người. Qua những câu, bài ca dao đem lại cho con người nhận biết được sự tư duy, tưởng tượng, khái quát về trí tuệ, trí khôn và giáo dục đạo lý nhân cách đối với con người, tình yêu nam nữ, con người với con người, với lao động, với thiên nhiên” [2, 481-488].
Mã Giang Lân nhận xét về ca dao khi nghiên cứu về văn học dân gian như sau: “Ca đao là một thể loại trữ tình của vẫn học dân gian. Những tác phẩm trong thể loại này dù nói lên mỗi quan hệ giữa con người trong lao động, trong sinh hoạt gia đình xã hội hoặc nói lên những kinh nghiệm sống và hành động. thì bao giờ cũng là bộc lộ thái độ chủ quan của con người đối với những hiện tượng khách quan, chứ không phải miêu tả một cách khách quan những hiện tượng, những vấn đề. Cho nên ở ca dao cái tôi trữ tình được nỗi lên rõ nét” 15, 9].
Mã Giang Lân đã đứng trên góc độ của người sáng tác để nói về tính chất của ca đao. Theo ông, ca dao thể hiện cái tôi trữ tình của người sáng tác trước các hiện tượng khách quan. Ca dao là tiếng nói tâm tình, là thái độ chủ quan, cảm tính của con người được bộc lộ và gửi gắm vào đó. “Trong quyền “Từ điển Tiếng Việt", Hoàng Phê (chủ biên) giải thích ca dao theo hai nghĩa: Thứ nhất, ca dao là “thơ ca dân gian truyền miệng dưới.
hình thức những câu hát, không theo một điệu nhất định” [26, 96]; thứ hai ca dao được hiểu là “thể loại văn vẫn, thưởng làm theo thể lục bát, có hình thức giống như ca dao cổ truyền” [26, 96]. Tác giả có cách định nghĩa tương đối ngắn gọn phân nhỏ theo thể loại sáng tác. Đó là thơ ca dân gian truyền miệng. dưới hình thức những câu hát với những vần điệu riêng, không theo một khuông điệu cụ thể nào và thể loại văn vằn, thường làm theo thể lục bát có vần điệu.
Đây là hai hình thức song hành trong sáng tác ca dao của dân gian. Từ các quan điểm của các nhà nghiên cứu, chúng tôi rút ra kết luận về thể loại ca đao như sau: Ca đao là thể loại trữ tình dân gian, được sáng tác dưới hình thức truyền miệng. Ca dao thể hiện tiếng nói tâm tình của nhân dân. lao động, thể hiện cách tri nhận của con người về thế giới vật chất lẫn tinh thần.
Thể loại tục ngữ Trước Cách mạng tháng Tám, tục ngữ và thành ngữ được xếp chung lẫn lộn, không phân định giới hạn rõ ràng, cụ thể, dẫn đến những nhằm lẫn, khó xác định. Nguyễn Văn Tổ trong bài “Tục ngữ ta đối với tục ngữ Tàu và tục ngữ “Tây” đã xóa bỏ đi ranh. giữa thành ngữ và tục ngữ. Ông cho rằng: “tục ngữ là câu thành ngữ”.
Tác giả đã nhập hai thể loại này thành một. Do đó khái niệm về tục ngữ của ông trở nên mập mờ, không hoàn chỉnh. “Trong quyền “Việt Nam Văn học sử yết ° của Dương Quảng Hàm, tục ngữ và thành ngữ được định nghĩa như sau: “một câu tục ngữ tự nó phải có phải có một ý nghĩa đầy đú hoặc khuyên răn, hoặc có chỉ bảo điễu gì: còn thành ngữ chỉ là những lời nói có sẵn để ta tiện dùng mà diễn một ý gì hoặc tả một trạng thái gì cho có màu mè” [Dẫn theo 24, 5]. Cách định nghĩa của Dương Quãng Hàm dễ tạo ra sự nhằm lẫn giữa tục ngữ và thành ngữ.
