CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan nghiên cứu 1. Các nghiên cứu về việc liệu bữa cơm gia đình có còn quan trọng đối với giới trẻ hiện nay Thế hệ trẻ, hay cụ thể hơn là Gen Z là một thế hệ sinh ra và lớn lên cùng với sự phát triển và bùng nổ của Internet. Trong một xã hội luôn đổi mới với công nghệ, nhịp sống nhanh và bận rộn là một lẽ dĩ nhiên, cùng theo đó hình ảnh mọi người trong gia đình cùng ngồi lại bên mâm cơm lại càng trở nên quý giá.
Vì thế, đôi khi tác giả thắc mắc rằng, liệu bữa cơm gia đình có còn quan trọng đối với thế hệ trẻ nên đã có khá nhiều bài nghiên cứu được diễn ra để đánh giá về tầm ảnh hưởng của các bữa cơm trong gia đình lên thế hệ trẻ hiện nay. Đầu tiên có thể kể đến là bài nghiên cứu “Đánh giá về ảnh hưởng của bữa ăn gia đình đối với khẩu phần ăn của thanh thiếu niên” của tác giả Sarah J.Woodruff PhD và Rhona M.Hanning PhD đã tiết lộ bảy bài báo liên quan đặc biệt đến thanh thiếu niên, bữa ăn gia đình và khẩu phần ăn, được phân tích về sức mạnh của bằng chứng và tính xác đáng. Mặc dù các phương pháp thu thập dữ liệu dựa trên tự báo cáo, kết quả cho thấy rằng bữa ăn gia đình có liên quan đến việc cải thiện khẩu phần ăn. Gia đình trong xã hội ngày nay rất phức tạp.
Tuy nhiên, cha mẹ có khả năng ảnh hưởng tích cực đến bữa ăn gia đình, thức ăn nào được cung cấp, nơi cung cấp (ví dụ: nhà riêng, nhà hàng), và loại bầu không khí được cung cấp. Thứ hai, là bài nghiên cứu về đề tài “Tần suất bữa ăn gia đình, chế độ ăn uống và chức năng của gia đình: Đánh giá có hệ thống với phân tích tổng hợp” của tác giả Shannon M.Robson PhD, MPH, RD, Mary Beth Mccullough PhD, Samantha Rex MS, Marcus R.Munafo PhD, Gemma Taylor PhD đưa ra kết quả về chế độ ăn uống cho thấy một số bằng chứng về mối liên quan tích cực giữa tần suất bữa ăn gia đình với trái cây, rau, trái cây và rau, đồ uống có đường và Chỉ số Ăn uống Lành mạnh. Không có bằng chứng rõ ràng hơn về mối liên quan này trong đồ ăn nhẹ, đồ ăn nhanh và món Nhóm 8 - PNCC 6 tráng miệng. Mối liên hệ tích cực được tìm thấy giữa tần suất bữa ăn gia đình hoặc tần suất bữa ăn tối của gia đình và kết quả hoạt động của gia đình.
Tiếp đến là đề tài “Đánh giá có hệ thống về ảnh hưởng của tần suất bữa ăn gia đình đối với kết quả tâm lý xã hội ở thanh niên” của các tác giả Megan E. Norris, Nicole Obeid, Maeghan Fu, Hannah Weinstangel and Margaret Sampson cho thấy bữa ăn gia đình thường xuyên có tỷ lệ nghịch với việc ăn uống rối loạn, sử dụng rượu và chất kích thích, hành vi bạo lực và cảm giác trầm cảm hoặc ý nghĩ tự tử ở thanh thiếu niên. Có một mối quan hệ tích cực giữa các bữa ăn gia đình thường xuyên và sự gia tăng lòng tự trọng và thành công ở trường. Các nghiên cứu cho thấy sự khác biệt đáng kể về kết quả đối với trẻ em nam và nữ và thanh thiếu niên, với nữ có kết quả tích cực hơn.
Đề tài “Trải nghiệm và nhận thức của giới trẻ về bữa cơm gia đình” đã đưa ra được những yếu tố tác động đến việc bữa cơm gia đình không đầy đủ thành viên như: chế độ ăn khác nhau ( con cái đang trong chế độ ăn kiêng); những yếu tố về thời gian sinh hoạt ( giờ làm việc, giờ học,.); sở thích ăn uống khác nhau; sự khác biệt về giới tính;.Hay là đề tài “Trải nghiệm vị thành niên về " Bữa cơm gia đình" ở Úc” đã chỉ ra đa số thanh thiếu niên (70%) mô tả bữa ăn họ đã ăn vào tối hôm trước như một bữa ăn gia đình theo năm tiêu chí chính. Chỉ 7% (n = 47) chỉ định tất cả năm tiêu chí là biểu hiện của bữa ăn gia đình, với 9 phần trăm bổ sung (n = 57) cho biết tất cả các tiêu chí ngoại trừ TV đang tắt. Khoảng 1/5 (n = 140, 21,7%) xem bữa ăn gia đình theo một tiêu chí duy nhất, phần lớn trong số này (n = 98, 22%) chỉ ra rằng tiêu chí duy nhất cần thiết là 'mọi người đều ở đó'. Không người tham gia nào coi bữa ăn gia đình với điều kiện tắt tivi là tiêu chí duy nhất.
Đề tài “Bữa cơm gia đình trong bối cảnh xã hội đô thị hóa biến đổi nhanh” Qua đây cho ta thấy được quan niệm của giới trẻ hiện nay về bữa cơm gia đình trong quá trình đô thị hóa ngày càng cũng bị suy thoái dần đi và bị mai một đi tầm quan trọng về bữa cơm gia đình theo phong cách của các cụ thời xưa. Giới trẻ có quan niệm riêng và những suy nghĩ riêng theo hướng khác xa về bữa cơm gia đình như là về bữa cơm gia đình ấm cúng có thể thay thế bằng những bữa cơm ở quán ăn hay nhà hàng gì đó. Giới trẻ không còn quan trọng về bữa cơm gia đình như các cụ già ngày xưa nữa mà có những suy nghĩ theo xu hướng thời đại ngày nay. Đề tài “Khám phá các khía cạnh khác nhau của bữa ăn gia đình, thói quen ăn uống và cách thưởng thức bữa ăn có liên quan như thế nào đến chế độ ăn của trẻ nhỏ” của Nhóm 8 - PNCC 7 tác giả Valeria Skafidas.
Hay là đề tài “Mô hình bữa ăn gia đình: Mối liên hệ với các đặc điểm xã hội học và cải thiện chế độ ăn uống ở thanh thiếu niên” của tác giả Dianne Neumark-Sztainer PhD, MPH, RD Peter JHannan MSTAT Mary Story PhD, RD Jillian Croll MPH, RD Cheryl Perry PhD;. Khoảng trống nghiên cứu Hiện nay, vấn đề cấp thiết nghiên cứu là thực trạng của bữa cơm gia đình hiện nay vẫn còn khá nhiều tồn đọng tại một số khoảng trống, vì vậy nhóm nghiên cứu sẽ làm rõ các khoảng trống đó ở một số điểm sau: Thứ nhất, hầu hết các bài nghiên cứu trên đều được phân tích tích ở các quốc gia có văn hóa, truyền thống khác với Việt Nam vì vậy văn hóa trên mâm cơm gia đình cũng sẽ khác biệt từ đó phát sinh kết quả khác nhau. Thứ hai, các đề tài nghiên cứu trên hầu như đều đề cập đến chế độ ăn uống cũng như dinh dưỡng mà bữa cơm gia đình mang lại mà chưa đi sâu vào các tác động của nhịp sống nhanh ở xã hội hiện đại ảnh hưởng như thế nào đến suy nghĩ của giới trẻ về tầm quan trọng của bữa cơm gia đình. Khái niệm về bữa cơm gia đình Bữa cơm gia đình chính là biểu hiện của hạnh phúc, sự yêu thương và là nơi nuôi dưỡng tình cảm giữa các thành viên trong nhà.
Hình ảnh người phụ nữ tất bật trong khói bếp nghi ngút chuẩn bị những món ăn thơm ngon luôn khắc sâu vào ký ức của bất kỳ ai trong chúng ta. Hầu hết các gia đình Việt Nam đều có truyền thống tốt đẹp là cùng ăn cơm chung. Trong mỗi bữa cơm gia đình, mọi người ngồi quây quần quanh một mâm cơm, từ ông bà, cha mẹ, con cái, cháu chắt cùng ăn cơm với nhau. Bữa cơm là lúc cả nhà có mặt ngồi quây quần quanh mâm cơm, mọi người vừa ăn vừa trò chuyện, mẹ hỏi con, cháu hỏi bà ríu rít; không khí ấm cúng của mâm cơm gia đình.
Ý nghĩa của bữa cơm gia đình Như mọi người đã biết, gia đình là tế bào của xã hội, nơi nuôi dưỡng, hình thành và giáo dục nhân cách mỗi con người. Gia đình tốt xã hội mới tốt. Gia đình là điểm tựa của mọi người vì ở đó có tình yêu, sự chở che vô điều kiện của các bậc làm cha, làm Nhóm 8 - PNCC 8 mẹ. Gia đình Việt Nam gắn với bữa cơm gia đình, gắn với những món ăn dân dã, nhưng đậm vị ngọt quê nhà như: “canh rau muống”, “cà dầm tương” … Chính vì vậy, gia đình là nơi chúng ta lớn lên, được đắm chìm trong những lời ru ngọt ngào của mẹ “Cái ngủ mày ngủ cho ngoan Để mẹ đi cấy đồng xa chưa về” Cuộc sống của mỗi người lúc nào cũng bộn bề những lo toan, nhưng khi nhắc về gia đình không ai không khỏi bùi ngùi, xúc động và có lẽ kỷ niệm đáng nhớ nhất với mỗi con người vẫn là những bữa cơm gia đình đầy đủ các thành viên.
Dù bữa cơm gia đình đạm bạc hay có nhiều món ngon, cũng không ai quên được hình ảnh người mẹ cần mẫn lo lắng, chăm sóc từng món ăn cho các thành viên trong gia đình, bên cạnh hình ảnh người cha đầm đìa những giọt mồ hôi mặn chát kiếm thêm đồng tiền để lo cho các con bữa cơm đủ chất; rồi hình ảnh anh, chị em cùng giành nhau những con cá, miếng thịt đã vơi trên đĩa, với tiếng cười giòn tan, vô tư … Tất cả những kỷ niệm đó là tình yêu thương vô bờ bến mà các thành viên trong gia đình dành cho nhau. Bữa cơm kết tinh thành quả lao động của các thành viên trong gia đình, là nơi truyền nhận những kinh nghiệm giáo dục, đạo đức, lối sống (người già truyền kinh nghiệm sống, dạy những điều hay, lẽ phải cho con cháu, các thành viên trong gia đình thể hiện sự hiếu nghĩa, tôn kính với ông bà, cha mẹ), nơi gắn kết tình cảm giữa các thành viên để cùng nhau xây dựng gia đình tiến bộ, hạnh phúc. Hạnh phúc nào bằng được sống trong tình yêu thương của những người thân yêu nhất, được hít hà những món ăn do chính tay mẹ nấu, được ngồi bên mâm cơm với những lời cha dặn “Phải gắng học nghe con”. Hạnh phúc là không thể đong đếm khi người mẹ chăm sóc con, được nấu những món ăn các thành viên trong gia đình thích, khi người cha được nhìn các con lớn lên, thành đạt, hạnh phúc.
Chính vì vậy, bữa cơm gia đình là nơi giữ lửa của văn hóa truyền thống Việt Nam nói chung và của mỗi gia đình nói riêng. Bữa cơm gia đình cũng chính là chìa khóa của hạnh phúc, bởi chính bữa cơm ấy sẽ gắn kết các thành viên trong gia đình, xua tan những mệt mỏi, bỏ qua những giận hờn để rồi mỗi người tự thấy mình được chở che, được quan tâm, được bày tỏ những nguyện vọng, được ân cần chỉ bảo. Gia đình lưu giữ những khoảnh khắc tốt đẹp nhất mà mỗi người đều được một lần là nhân vật chính – nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp.
