Chương 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về áp dụng pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và bố trí tái định cƣ ở Việt Nam. - Chương 2: Thực trạng áp dụng pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và bố trí tái định cƣ trong các dự án đầu tƣ ở huyện Hòa Vang. - Chương 3: Hoàn thiện pháp luật đất đai về bồi thƣờng, hỗ trợ, bố trí tái định cƣ ở Việt Nam qua thực tiễn áp dụng tại các dự án đầu tƣ trên địa huyện Hòa Vang. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƢỜNG, HỖ TRỢ TÁI ĐỊNH CƢ Ở VIỆT NAM.
Khái niệm về thu hồi đất, bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ Đất đai là tài nguyên vô cùng quý giá của con ngƣời, là cơ sở để sản xuất ra của cải vật chất và không thể sản sinh. Để phục vụ cho quá trình phát triển của một quốc gia, việc quy hoạch đất đai, xây dựng hạ tầng cơ sở là điều thiết yếu mà trong đó không thể không kể đến hoạt động giải phóng mặt bằng. Giải phóng mặt bằng là quá trình thực hiện các công việc liên quan đến việc di dời nhà cửa, cây cối, các công trình xây dựng và một bộ phận dân cƣ trên một phần đất nhất định đƣợc quy hoạch cho việc cải tạo, mở rộng hoặc xây dựng một công trình mới. Nhƣ vậy, để tiến hành giải phóng mặt bằng, việc thu hồi đất là bắt buộc.
Và để bù đắp lại phần lợi ích của ngƣời sử dụng đất khi bị thu hồi đất, chế định về bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ ra đời. Theo điều 3, chƣơng I của luật đất đai năm 2013 và Nghị định 47/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 Quy định về bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất, các thuật ngữ về thu hồi đất, bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ đƣợc giải thích cụ thể nhƣ sau: * Thu hồi đất: Thu hồi đất là việc Nhà nƣớc quyết định thu lại quyền sử dụng đất của ngƣời đƣợc Nhà nƣớc trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của ngƣời sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai. * Bồi thường về đất đai: Bồi thƣờng về đất là việc Nhà nƣớc trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho ngƣời sử dụng đất. * Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất: Hỗ trợ khi Nhà nƣớc thu hồi đất là việc Nhà nƣớc trợ giúp cho ngƣời có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển.
* Bố trí tái định cư: Ngƣời bị thu hồi đất nào thì đƣợc bồi thƣờng bằng việc giao đất mới có cùng mục đích sử dụng, nếu không có đất để bồi thƣờng thì đƣợc bồi thƣờng bằng giá trị quyền sử dụng đất tại thời điểm có quyết định thu hồi [6]. Đối với các dự án tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất ở và tiến hành phân lô theo quy hoạch đã đƣợc cấp có thẩm quyền phê duyệt để bố trí lại cho các hộ giải tỏa sau khi đã thi công hạ tầng cơ sở thì đƣợc gọi là tái định cƣ tại chỗ. Việc bố trí lại đất tái định cƣ tại nơi ở mới phải có điều kiện sinh hoạt tốt hơn hoặc bằng nơi cũ. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Bồi thƣờng, hỗ trợ và bố trí tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất để sử dụng vào các mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích Quốc gia, lợi ích công cộng và phát triển kinh tế là những hành vi đƣợc qui định tại Hiến pháp năm 2013, mục 2 chƣơng VI Luật Đất đai năm 2013 và các văn bản hƣớng dẫn thi hành [20, 22, 6].
Áp dụng pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và bố trí tái định cƣ. Khái quát về áp dụng pháp luật về bồi thường, hỗ trợ và bố trí tái định cư. Pháp luật là các quy tắc xử sự chung do Nhà nƣớc ban hành hoặc thừa nhận, thể hiện ý chí của giai cấp thống trị, đƣợc Nhà nƣớc bảo đảm thực hiện (kể cả bằng biện pháp cƣỡng chế) để điều chỉnh các quan hệ xã hội nhằm duy trì trật tự xã hội. Thông qua việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật , Nhà nƣớc thực hiện chức năng của mình để điều chỉnh, quản lý các lĩnh vực của xã hội nhƣ kinh tế, chính trị, văn hoá, giáo dục.
Để pháp luật thực sự đi vào cuộc sống thì ngoài yếu tố nhƣ sự phù hợp của hệ thống quy phạm pháp luật với các điều kiện kinh tế, lịch sử, Nhà nƣớc còn phải quan tâm đến hoạt động tổ chức thực hiện pháp luật mà tâm điểm là hoạt động áp dụng pháp luật. Bởi lẽ, áp dụng pháp luật là hoạt động mang tính sáng tạo và áp dụng cho từng trƣờng hợp cá biệt, cụ thể làm phát sinh, chấm dứt hoặc thay đổi các quyền và nghĩa vụ cụ thể của cá nhân, tổ chức.[48] Hiện nay có nhiều quan điểm, cách tiếp cận khác nhau về áp dụng pháp luật trong bồi thƣờng, hỗ trợ và bố trí tái định cƣ. Dựa vào những nghiên cứu của GS.TS Hoàng Thị Kim Quế, học viên xin phép định nghĩa về khái niệm “Áp dụng pháp luật về bồi thường, hỗ trợ và bố trí tái định cư là hoạt động mang tính quyền lực Nhà nước, được thực hiện bởi những cơ quan Nhà nước, nhà chức trách có thẩm quyền thông qua trình tự, thủ tục chặt chẽ mà pháp luật quy định nhằm ra những quyết định giải quyết các vấn đề trong lĩnh vực bồi thường, hỗ trợ và bố trí tái định cư đồng thời quy định quyền và nghĩa vụ pháp lý cụ thể của các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền , cá nhân, tổ chức liên quan.” Áp dụng pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và bố trí tái định cƣ trong dự án đầu tƣ là hình thức cụ thể của áp dụng pháp luật, tuy nhiên do tính chất đa dạng và phức tạp của các yếu tố nhƣ thẩm quyền, giá cả đất đai, các yếu tố về số lƣợng, hoàn cảnh gia đình, kinh tế ….nên việc áp dụng pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và bố trí tái định cƣ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com có những điểm khác biệt về các cơ quan có thẩm quyền và nội dung của lĩnh vực áp dụng pháp luật nhƣ sau : - Thứ nhất, các cơ quan có thẩm quyền áp dụng pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và bố trí tái định cƣ trong dự án đầu tƣ tại Hòa Vang là : Hội đồng GPMB, Ủy ban Nhân dân thành phố Đà Nẵng, Ủy ban Nhân dân huyện Hòa Vang. - Thứ hai , nội dung áp dụng pháp luật trong bồi thƣờng, hỗ trợ và bố trí tái định cƣ trong dự án đầu tƣ gồm các công việc sau: * Công bố phương án bồi thường, hỗ trợ và bố trí tái định cư * Thực hiện công tác kiểm định ( ban hành quyết định chỉ định cơ quan thực hiện việc kiểm định, quyết định công nhận kết quả kiểm định…) * Công tác phúc tra ( ban hành quyết định chỉ định cơ quan phúc tra, phạm vi phúc tra …) * Xét tính pháp lý về nhà và đất (ban hành quyết định phân công cơ quan xét tính pháp lý về nhà và đất….
) * Xác định giá trị bồi thường, hỗ trợ (ban hành quyết định về giá trị bồi thường, hỗ trợ… ) * Hỗ trợ trong giải tỏa, tái định cư (ban hành quyết định về các biện pháp hỗ trợ với từng trường hợp cụ thể… ) * Chi trả tiền bồi thường, tiền hỗ trợ (ban hành quyết định về chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ trong từng trường hợp cụ thể… ) * Chuẩn bị đất tái định cư (ban hành quyết định về việc xác định khu đất để thực hiện việc tái định cư ) * Đăng ký đất tái định cư * Giám sát việc bố trí đất tái định cư * Giao đất tái định cư (ban hành quyết định giao quyền sử dụng đất ) * Cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho các trường hợp được giao đất tái định cư. Nội dung áp dụng pháp luật về bồi thường, hỗ trợ và bố trí tái định cư của các dự án đầu tư có thực hiện giải phóng mặt bằng: Công tác bồi thƣờng, hỗ trợ và bố trí tái định cƣ trên địa bàn huyện Hòa Vang đƣợc thực hiện theo trình tự nhƣ sau: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com * Công bố phương án bồi thường, hỗ trợ và bố trí tái định cư Sau khi UBND thành phố phê duyệt phƣơng án bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ, Hội đồng giải phóng mặt bằng tổ chức họp nhân dân địa phƣơng khu vực thu hồi đất để công bố phƣơng án. Nội dung công bố bao gồm: - Quyết định thành lập Hội đồng GPMB; chức năng, nhiệm vụ của từng thành viên trong Hội đồng GPMB đối với dự án; - Quyết định thu hồi đất tổng thể của UBND thành phố; - Quyết định phê duyệt và nội dung chi tiết của phƣơng án, bao gồm: Giá đất bồi thƣờng, các chính sách bồi thƣờng, hỗ trợ; giới thiệu bản đồ quy hoạch khu tái định cƣ, cơ sở hạ tầng khu tái định cƣ; phƣơng án bố trí tái định cƣ gồm: quy mô quỹ đất, quỹ nhà chung cƣ, thiết kế, diện tích từng lô đất, từng căn nhà, giá nhà, đất tái định cƣ, tiêu chuẩn, định mức và phƣơng thức bố trí tái định cƣ, thứ tự ƣu tiên… - Hƣớng dẫn cho ngƣời bị thu hồi đất chuẩn bị việc kê khai, cung cấp hồ sơ về nhà, đất và các giấy tờ liên quan khác; - Thời gian triển khai cụ thể các công việc kiểm định, bồi thƣờng, bố trí tái định cƣ, thời gian dự kiến hoàn thành dự án; - Giải đáp các thắc mắc của tổ chức, nhân dân trong khu vực dự án. Thành phần chủ yếu tham gia cuộc họp công bố phƣơng án cho nhân dân tại địa phƣơng bao gồm: Hội đồng GPMB; Tổ trƣởng dân phố, Trƣởng thôn; Nhân dân địa phƣơng khu vực thu hồi đất.
Trƣờng hợp cần thiết, Hội đồng GPMB mời đại diện của một số cơ quan có liên quan tham dự họp công bố. Sau khi tổ chức họp nhân dân để công bố phƣơng án bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ, Ban Giải tỏa bồi thƣờng thực hiện niêm yết công khai, đầy đủ các nội dung của phƣơng án tại Trụ sở cơ quan Ban GTĐB, UBND phƣờng, xã nơi thu hồi đất và nơi tái định cƣ.