Bồi Dưỡng Khả Năng Học Tập Cho Học Sinh Yếu Kém Về Môn Hóa Học Qua Dạy Học Phần Phi Kim Lớp 11

Luận văn thạc sĩ giáo dục nghiên cứu vnu ued bồi dưỡng khả năng học tập cho học sinh yếu kém về môn hóa học thông qua dạy học phần phi, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Trần Thị Thu Thủy
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Kim Thành
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Hóa học
• Đề tài: Bồi Dưỡng Khả Năng Học Tập Cho Học Sinh Yếu Kém Về Môn Hóa Học Thông Qua Dạy Học Phần Phi Kim Lớp 11 Chương Trình Cơ Bản, Trung Học Phổ Thông
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Lời cảm ơn
• Danh mục các kí hiệu, chữ viết tắt
• Danh mục các bảng
• Danh mục các biểu đồ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TÌNH TRẠNG HỌC SINH YẾU KÉM TRONG QUÁ TRÌNH HỌC TẬP MÔN HÓA HỌC
• 1.1. Bản chất của dạy học
• 1.2. Khái niệm dạy học
• 1.3. Dạy học là một quá trình
• 1.4. Dạy học với tư cách là hoạt động giáo dục
• 1.5. Dạy học là một hệ thống
• 1.6. Vấn đề đổi mới phương pháp dạy học hiện nay
• 1.7. Phương pháp dạy học
• 1.8. Quan niệm về đổi mới phương pháp dạy học
• 1.9. Phương hướng đổi mới phương pháp dạy học
• 1.10. Dạy học tích cực
• 1.11. Một số phương pháp dạy học tích cực trong dạy học Hóa học ở trường THPT
• 1.12. Phương pháp học tập hóa học của học sinh
• 1.13. Tầm quan trọng của phương pháp học tập
• 1.14. Dạy cho học sinh phương pháp học tập
• 1.15. Thực trạng học sinh yếu kém trong học tập môn Hóa học ở các trường THPT
• 1.16. Mục đích điều tra
• 1.17. Đối tượng điều tra và phương pháp điều tra
• 1.18. Kết quả điều tra
• 2. CHƯƠNG 2: BỒI DƯỠNG KHẢ NĂNG HỌC TẬP CHO HỌC SINH YẾU KÉM THÔNG QUA DẠY HỌC PHẦN PHI KIM HÓA HỌC 11 - CHƯƠNG TRÌNH CƠ BẢN, THPT
• 2.1. Cấu trúc phần phi kim Hóa học 11
• 2.2. Vị trí, nội dung kiến thức phần phi kim Hóa học 11
• 2.3. Mục tiêu chung, cấu trúc chương Nitơ - Photpho
• 2.4. Mục tiêu chung, cấu trúc chương Cacbon - Silic
• 2.5. Một số điểm cần lưu ý về phương pháp dạy học phần phi kim Hóa học lớp 11 - chương trình cơ bản
• 2.6. Bồi dưỡng khả năng học tập cho học sinh yếu kém trong quá trình dạy học
• 2.7. Phương hướng chung
• 2.8. Một số biện pháp cụ thể
• 2.9. Hệ thống bài tập cơ bản phần phi kim lớp 11
• 2.10. Các bài tập cơ bản chương Nitơ - Photpho
• 2.11. Các dạng bài tập cơ bản chương Cacbon - Silic
• 2.12. Một số giáo án minh họa
• 2.12.1. Giáo án bài 7: Nitơ
• 2.12.2. Giáo án bài 9: Axit nitric và muối nitrat (2 tiết)
• 2.12.3. Giáo án bài 16: Hợp chất của cacbon
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích của thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Kế hoạch và phạm vi thực nghiệm
• 3.4. Nội dung thực nghiệm
• 3.5. Phân tích và xử lý số liệu thực nghiệm
• 3.6. Kết quả thực nghiệm
• 3.7. Phân tích và xử lý kết quả thực nghiệm
• 3.8. Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.8.1. Phân tích định tính
• 3.8.2. Phân tích định lượng
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bồi Dưỡng Khả Năng Học Tập Môn Hóa Học

Bồi dưỡng khả năng học tập cho học sinh yếu kém trong môn Hóa học là một nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục hiện nay. Đặc biệt, phần phi kim lớp 11 là một trong những nội dung khó khăn mà nhiều học sinh gặp phải. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực sẽ giúp học sinh nắm vững kiến thức và phát triển kỹ năng cần thiết.

1.1. Tình Trạng Học Sinh Yếu Kém Trong Môn Hóa Học

Nhiều học sinh hiện nay vẫn còn yếu kém trong việc tiếp thu kiến thức môn Hóa học, đặc biệt là phần phi kim. Nguyên nhân chủ yếu đến từ phương pháp dạy học chưa phù hợp và thiếu sự hỗ trợ từ giáo viên.

1.2. Vai Trò Của Phương Pháp Dạy Học Tích Cực

Phương pháp dạy học tích cực không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả mà còn kích thích sự sáng tạo và khả năng tự học của các em. Việc áp dụng các phương pháp này trong dạy học phần phi kim sẽ mang lại nhiều lợi ích.

II. Vấn Đề Học Tập Của Học Sinh Yếu Kém Trong Phần Phi Kim

Học sinh yếu kém thường gặp khó khăn trong việc hiểu và áp dụng lý thuyết hóa học, đặc biệt là trong phần phi kim. Những vấn đề này cần được nhận diện và giải quyết kịp thời để nâng cao chất lượng học tập.

2.1. Nguyên Nhân Gây Ra Tình Trạng Yếu Kém

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng học sinh yếu kém trong môn Hóa học, bao gồm thiếu kiến thức nền tảng, phương pháp học tập không hiệu quả và thiếu sự hỗ trợ từ giáo viên.

2.2. Những Khó Khăn Khi Học Phần Phi Kim

Phần phi kim thường chứa nhiều khái niệm trừu tượng và phức tạp, khiến học sinh gặp khó khăn trong việc hiểu và áp dụng. Việc thiếu thực hành và bài tập cũng làm giảm khả năng tiếp thu kiến thức.

III. Phương Pháp Dạy Học Hiệu Quả Để Bồi Dưỡng Học Sinh Yếu Kém

Để bồi dưỡng khả năng học tập cho học sinh yếu kém, cần áp dụng các phương pháp dạy học hiệu quả. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy.

3.1. Lấp Lỗ Hổng Kiến Thức

Giáo viên cần xác định và lấp đầy những lỗ hổng kiến thức của học sinh thông qua các bài tập và hoạt động học tập phù hợp. Việc này giúp học sinh có nền tảng vững chắc hơn.

3.2. Sử Dụng Bài Tập Cơ Bản Để Rèn Luyện Kỹ Năng

Hệ thống bài tập cơ bản sẽ giúp học sinh rèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề và áp dụng lý thuyết vào thực tiễn. Điều này rất quan trọng trong việc học môn Hóa học.

3.3. Tổ Chức Phụ Đạo Theo Nhóm

Phụ đạo theo nhóm sẽ tạo cơ hội cho học sinh học hỏi lẫn nhau, từ đó nâng cao khả năng học tập. Việc này cũng giúp giáo viên dễ dàng theo dõi và hỗ trợ từng học sinh.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Các Phương Pháp Dạy Học

Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực trong thực tiễn đã cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc nâng cao khả năng học tập của học sinh yếu kém. Các kết quả nghiên cứu cho thấy sự cải thiện đáng kể trong kết quả học tập.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Hiệu Quả Dạy Học

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực đã giúp học sinh cải thiện điểm số và khả năng hiểu bài. Điều này chứng tỏ rằng phương pháp dạy học có ảnh hưởng lớn đến kết quả học tập.

4.2. Phản Hồi Từ Học Sinh Về Phương Pháp Dạy Học

Học sinh đã có những phản hồi tích cực về các phương pháp dạy học mới. Các em cảm thấy hứng thú hơn với môn Hóa học và tự tin hơn trong việc giải quyết bài tập.

V. Kết Luận Về Bồi Dưỡng Khả Năng Học Tập Môn Hóa Học

Bồi dưỡng khả năng học tập cho học sinh yếu kém trong môn Hóa học là một nhiệm vụ cần thiết và cấp bách. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực sẽ giúp học sinh vượt qua khó khăn và nâng cao chất lượng học tập.

5.1. Tương Lai Của Dạy Học Môn Hóa Học

Trong tương lai, việc đổi mới phương pháp dạy học sẽ tiếp tục được chú trọng nhằm nâng cao chất lượng giáo dục. Các giáo viên cần không ngừng học hỏi và áp dụng các phương pháp mới để đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Giáo Viên

Giáo viên cần thường xuyên cập nhật kiến thức và phương pháp dạy học mới. Việc này không chỉ giúp nâng cao chất lượng dạy học mà còn tạo động lực cho học sinh trong quá trình học tập.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nâng cao chất lượng dạy và học môn Hóa học ở bậc trung học phổ thông luôn là nhiệm vụ trọng tâm của đổi mới giáo dục. Theo khảo sát thực tế tại các trường phổ thông, có tới hơn 53,1% học sinh phản ánh tình trạng mất gốc kiến thức căn bản từ cấp trung học cơ sở và chỉ khoảng 14,2% học sinh duy trì mức độ chủ động phát biểu trong giờ học. Tình trạng học sinh yếu kém môn Hóa học, đặc biệt ở phần kiến thức Phi kim lớp 11 thuộc chương trình cơ bản, đang là thách thức lớn đối với giáo viên do lượng kiến thức trừu tượng liên quan đến cấu tạo nguyên tử, liên kết hóa học và phản ứng oxi hóa - khử.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học Hóa học của tác giả Trần Thị Thu Thủy, thực hiện tại Trường Đại học Giáo dục thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2012 dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Nguyễn Thị Kim Thành, tập trung giải quyết triệt để vấn đề này. Mục tiêu nghiên cứu là xác định rõ nguyên nhân dẫn đến tình trạng học tập yếu kém của học sinh, từ đó xây dựng và ứng dụng hệ thống 6 biện pháp sư phạm nhằm bồi dưỡng phương pháp tự học và nâng cao năng lực nhận thức cho người học.

Nghiên cứu được triển khai trong năm học 2011 - 2012 trên địa bàn huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình tại 3 trường trung học phổ thông: THPT Lý Bôn, THPT Hùng Vương và THPT Nguyễn Quang Thẩm. Luận văn đã hiện thực hóa định hướng đổi mới phương pháp giáo dục quy định tại Điều 28 Luật Giáo dục 2005, tạo ra bước chuyển biến rõ rệt khi giúp tỷ lệ học sinh yếu kém giảm từ mức khoảng 25% xuống dưới 8%, đồng thời gia tăng điểm số trung bình thực nghiệm lên từ 1,2 đến 1,8 điểm so với nhóm đối chứng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý luận dạy học hiện đại và lý thuyết tiếp cận hệ thống. Quá trình dạy học được định nghĩa là một hệ thống cân bằng động gồm 3 thành tố cơ bản: tri thức khoa học, hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh. Hoạt động dạy học chỉ đạt hiệu quả tối ưu khi người học chuyển hóa từ tiếp thu thụ động sang vai trò chủ thể sáng tạo, tích cực chiếm lĩnh tri thức.

Luận văn vận dụng đồng bộ 2 khung lý thuyết cốt lõi:

• Lý thuyết dạy học lấy học sinh làm trung tâm và định hướng hoạt động hóa người học: Chú trọng phát triển các năng lực nhận thức, năng lực hành động và rèn luyện kỹ năng tự học theo chu trình nhận thức từ thấp đến cao.
• Lý thuyết về tính tích cực nhận thức: Khai thác 3 cấp độ vận động nhận thức gồm bắt chước, tìm hiểu khám phá và sáng tạo; kết hợp hài hòa 4 phương pháp dạy học tích cực tiêu biểu trong môn Hóa học gồm phương pháp thí nghiệm nghiên cứu, phương pháp dạy học đặt và giải quyết vấn đề, phương pháp đàm thoại ơrixtic và dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ.

Khung lý thuyết làm rõ 4 khái niệm then chốt: tính tích cực nhận thức, chu trình dạy học khép kín, phân hóa dạy học theo năng lực và phương pháp tự học 3 giai đoạn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng quy trình kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu lý luận, điều tra thực tiễn và thực nghiệm sư phạm:

• Cỡ mẫu khảo sát thực trạng: Tổng cộng 278 học sinh khối 11 ban cơ bản (93 học sinh THPT Lý Bôn, 92 học sinh THPT Hùng Vương, 93 học sinh THPT Nguyễn Quang Thẩm) và 23 giáo viên trực tiếp giảng dạy môn Hóa học tại các trường này (8 giáo viên trường Lý Bôn, 8 giáo viên trường Hùng Vương, 7 giáo viên trường Nguyễn Quang Thẩm).
• Phương pháp chọn mẫu: Chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên theo lớp học ban cơ bản tại các trường trung học phổ thông khu vực nông thôn, bảo đảm tính đại diện cao cho phổ năng lực học sinh trung bình và yếu kém.
• Phương pháp phân tích và xử lý dữ liệu: Phương pháp thống kê toán học ứng dụng trong khoa học giáo dục được lựa chọn để phân tích định lượng kết quả 2 bài kiểm tra thực nghiệm. Các chỉ số được tính toán chi tiết gồm điểm trung bình cộng, phương sai, độ lệch chuẩn, hệ số biến thiên và kiểm định giả thuyết thống kê t-Student nhằm đánh giá mức độ tin cậy của giả thuyết nghiên cứu.
• Timeline nghiên cứu: Quá trình phân tích lý luận, điều tra thực trạng, biên soạn hệ thống bài tập và tổ chức thực nghiệm sư phạm được tiến hành xuyên suốt từ tháng 9 năm 2011 đến tháng 5 năm 2012.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã đưa ra những số liệu định lượng chi tiết phản ánh toàn diện bức tranh dạy và học môn Hóa học lớp 11:

• Phát hiện về nguyên nhân học sinh yếu kém từ góc nhìn giáo viên: Trong 23 giáo viên được khảo sát, có 38,98% ý kiến khẳng định nguyên nhân hàng đầu là do học sinh lười học và có thái độ thờ ơ; 33,89% ý kiến chỉ ra nguyên nhân hổng kiến thức cơ bản từ cấp trung học cơ sở; 15,25% do điều kiện gia đình khó khăn và 11,86% do sức khỏe hoặc khả năng nhận thức hạn chế.
• Phát hiện về rào cản nhận thức từ phía học sinh: Có 53,1% học sinh (68 lượt ý kiến) thừa nhận bị mất kiến thức căn bản nên không có hứng thú học tập; 35,1% học sinh đánh giá môn Hóa quá khó và không hiểu bài; 18,7% học sinh không tập trung vì môn học không nằm trong tổ hợp thi đại học và 15,6% nhận xét bài giảng của giáo viên chưa đủ hấp dẫn.
• Phát hiện về mức độ hoạt động học tập trên lớp: Chỉ có 14,2% học sinh thường xuyên chú ý nghe giảng và hăng hái phát biểu xây dựng bài; tỷ lệ thường xuyên chuẩn bị bài trước khi đến lớp đạt 21,1%; tỷ lệ thường xuyên làm đầy đủ bài tập giáo viên giao đạt 19,5% và chỉ có 17,1% học sinh có thói quen đọc thêm sách tham khảo.
• Phát hiện về hiệu quả can thiệp sư phạm: Qua 2 bài kiểm tra thực nghiệm, tỷ lệ học sinh đạt điểm khá và giỏi ở các lớp thực nghiệm tăng từ 12% đến 18% so với lớp đối chứng, trong khi tỷ lệ điểm dưới trung bình giảm mạnh từ khoảng 25% xuống còn dưới 8%.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực nghiệm chỉ ra rằng học sinh yếu kém thường rơi vào vòng luẩn quẩn tâm lý: hổng kiến thức dẫn đến mất tự tin (chiếm 23,25% biểu hiện thực tế), lúng túng trong diễn đạt ngôn ngữ hóa học (chiếm 18,60%) và kết quả kiểm tra thường xuyên dưới trung bình (chiếm 22,09%). Việc học sinh không nắm vững các quy tắc cơ bản từ cấp dưới như hóa trị, phương trình hóa học và phản ứng oxi hóa - khử khiến việc tiếp cận phần phi kim lớp 11 trở nên quá tải.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các công trình nghiên cứu của tác giả Trịnh Văn Thịnh năm 2005 tại các tỉnh miền núi phía Bắc và tác giả Dương Thị Y Linh năm 2011 tại Thành phố Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, điểm vượt trội của luận văn là đã đi sâu giải quyết bài toán sư phạm cụ thể trong phạm vi 2 chương trọng tâm: chương Nitơ - Photpho và chương Cacbon - Silic.

Dữ liệu thực nghiệm được minh họa rõ nét qua đồ thị đường lũy tích ở Hình 3.1, Hình 3.2 và biểu đồ hình cột phân phối điểm số ở Hình 3.3, Hình 3.4 trong luận văn. Đường lũy tích của nhóm thực nghiệm luôn nằm hoàn toàn về phía bên phải so với nhóm đối chứng. Điều này chứng minh rằng khi giáo viên áp dụng các biện pháp bù đắp lỗ hổng kiến thức và phân hóa bài tập vừa sức, học sinh yếu kém hoàn toàn có thể nhanh chóng lấy lại căn bản và nâng cao thành tích học tập.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể:

• Xây dựng hệ thống phiếu học tập bù đắp lỗ hổng kiến thức nền tảng:

  • Hành động: Thiết kế các phiếu ôn tập ngắn gọn từ 10 đến 15 phút đầu giờ nhằm củng cố kiến thức cấp trung học cơ sở và lớp 10 về cách viết phương trình hóa học, lập công thức cấu tạo và cân bằng phản ứng oxi hóa - khử trước khi vào bài mới.
  • Chỉ số mục tiêu: Giúp 100% học sinh yếu kém nắm vững các kỹ năng cơ bản trong vòng 4 tuần đầu học kỳ.
  • Chủ thể thực hiện: Giáo viên bộ môn Hóa học kết hợp cùng tổ chuyên môn nhà trường.

• Phân loại và sử dụng hệ thống bài tập vừa sức theo từng cấp độ nhận thức:

  • Hành động: Biên soạn bộ câu hỏi trắc nghiệm và bài tập tự luận có thuật toán giải mẫu chi tiết cho 2 chương Nitơ - Photpho và Cacbon - Silic, chia nhỏ mức độ từ nhận biết, thông hiểu đến vận dụng thấp.
  • Chỉ số mục tiêu: Nâng tỷ lệ hoàn thành bài tập tại lớp của học sinh diện yếu kém lên trên 85% trong suốt học kỳ I.
  • Chủ thể thực hiện: Giáo viên trực tiếp giảng dạy tại lớp.

• Tổ chức mô hình học tập hợp tác nhóm nhỏ và phụ đạo chuyên đề:

  • Hành động: Thành lập các nhóm học tập từ 4 đến 6 học sinh, phân công học sinh khá giỏi hỗ trợ kèm cặp học sinh yếu kém, kết hợp tổ chức 2 tiết phụ đạo chuyên đề mỗi tuần theo từng chủ đề bài học.
  • Chỉ số mục tiêu: Giảm tỷ lệ học sinh có điểm kiểm tra định kỳ dưới 5,0 xuống dưới 10% sau 8 tuần triển khai.
  • Chủ thể thực hiện: Giáo viên bộ môn phối hợp với ban cán sự lớp và nhóm học sinh khá giỏi.

• Đổi mới kiểm tra, đánh giá thường xuyên kết hợp động viên kịp thời:

  • Hành động: Đa dạng hóa hình thức đánh giá thông qua quan sát hoạt động nhóm, chấm điểm bài tập tự học và áp dụng cơ chế cộng điểm khuyến khích cho mỗi nỗ lực tiến bộ của học sinh yếu kém.
  • Chỉ số mục tiêu: Tăng tỷ lệ học sinh tự giác phát biểu và tham gia xây dựng bài từ 14,2% lên tối thiểu 45% trong năm học.
  • Chủ thể thực hiện: Giáo viên bộ môn cùng sự phối hợp từ giáo viên chủ nhiệm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng:

• Giáo viên Hóa học tại các trường trung học phổ thông:

  • Lợi ích: Cung cấp trọn bộ giáo án minh họa chi tiết bài 7 (Nitơ), bài 9 (Axit nitric và muối nitrat) và bài 16 (Hợp chất của cacbon), cùng hệ thống bài tập phân hóa theo chuẩn kiến thức.
  • Tình huống sử dụng: Áp dụng trực tiếp vào việc soạn bài giảng trên lớp và thiết kế chương trình phụ đạo học sinh yếu kém trong năm học.

• Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Sư phạm Hóa học:

  • Lợi ích: Cung cấp phương pháp luận nghiên cứu khoa học giáo dục chuẩn mực, quy trình thiết kế công cụ đo lường và kỹ thuật xử lý số liệu thống kê bằng kiểm định t-Student.
  • Tình huống sử dụng: Sử dụng làm tài liệu tham khảo để hoàn thiện khóa luận tốt nghiệp hoặc luận văn thạc sĩ về lý luận và phương pháp dạy học.

• Cán bộ quản lý giáo dục và tổ trưởng chuyên môn:

  • Lợi ích: Nắm bắt sâu sắc thực trạng phân hóa chất lượng học tập tại các địa bàn nông thôn và các rào cản tâm lý của học sinh yếu kém.
  • Tình huống sử dụng: Xây dựng kế hoạch bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên và chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học phân hóa cấp trường.

• Phụ huynh và học sinh lớp 11 đang gặp khó khăn môn Hóa học:

  • Lợi ích: Hiểu rõ quy trình tự học 3 giai đoạn (trước khi học, trong khi học và sau khi học) cùng kỹ năng lập sổ tay tóm tắt công thức hóa học.
  • Tình huống sử dụng: Học sinh tự lập kế hoạch khắc phục điểm yếu môn học và phụ huynh có phương pháp đồng hành, khích lệ con em hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng học sinh lớp 11 học yếu kém môn Hóa học là gì? Kết quả khảo sát 278 học sinh và 23 giáo viên chỉ ra rằng 53,1% học sinh bị hổng kiến thức nền tảng từ cấp trung học cơ sở và 38,98% giáo viên nhận định học sinh còn lười học, thiếu tự giác. Khi gặp các nội dung phi kim trừu tượng ở lớp 11, việc thiếu kiến thức cơ bản khiến học sinh không thể hiểu bài và dần mất động lực.

Luận văn đề xuất hệ thống bài tập phi kim lớp 11 như thế nào để phù hợp với học sinh yếu kém? Tác giả đã xây dựng hệ thống bài tập cơ bản cho 2 chương Nitơ - Photpho và Cacbon - Silic bám sát chuẩn kiến thức. Các bài tập được phân chia thành từng dạng nhỏ, có câu hỏi trắc nghiệm nhận biết, bài tập viết phương trình minh họa tính oxi hóa - khử và bài toán tính toán cơ bản kèm hướng dẫn phương pháp giải mẫu từng bước.

Mô hình dạy học hợp tác nhóm nhỏ giúp ích gì cho học sinh yếu kém? Lớp học được chia thành các nhóm từ 4 đến 6 học sinh với nhiệm vụ học tập vừa sức. Mô hình này tạo môi trường học tập an toàn, thân thiện, giúp học sinh yếu kém giảm bớt áp lực tự ti, dễ dàng trao đổi với bạn bè và được học sinh khá giỏi hỗ trợ trực tiếp để hoàn thành nhiệm vụ được giao.

Phương pháp tự học 3 giai đoạn được tác giả hướng dẫn thực hiện ra sao? Học sinh thực hiện tự học qua 3 giai đoạn: trước khi học dành 15 đến 20 phút chuẩn bị bài và ôn lại lý thuyết liên quan; trong giờ học tập trung nghe giảng và làm bài tập theo khả năng; sau giờ học tóm tắt kiến thức vào sổ tay riêng, luyện tập bài tập từ dễ đến khó và ghi chép lại các lỗi sai.

Bằng chứng nào chứng minh tính hiệu quả của các biện pháp được đề xuất? Hiệu quả nghiên cứu được kiểm chứng qua 2 bài kiểm tra thực nghiệm trên 278 học sinh. Số liệu thống kê qua đồ thị lũy tích và kiểm định t-Student cho thấy điểm số trung bình của nhóm thực nghiệm cao hơn nhóm đối chứng từ 1,2 đến 1,8 điểm, đồng thời tỷ lệ học sinh yếu kém giảm rõ rệt từ 25% xuống dưới 8%.

Kết luận

Nghiên cứu của luận văn mang lại những đóng góp khoa học và thực tiễn sâu sắc thông qua các kết luận chính:

• Khảo sát thực tế trên 278 học sinh và 23 giáo viên đã bóc tách chính xác 2 nguyên nhân cốt lõi khiến học sinh yếu kém môn Hóa là hổng kiến thức nền tảng cấp dưới (53,1%) và thiếu phương pháp tự học.
• Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về dạy học tích cực, cá thể hóa quá trình dạy học và phát huy tính tích cực nhận thức cho học sinh diện yếu kém.
• Đề xuất thành công 6 biện pháp sư phạm đồng bộ, tập trung vào bù đắp lỗ hổng kiến thức, phân hóa bài tập vừa sức và tổ chức dạy học nhóm hợp tác.
• Xây dựng trọn bộ giáo án mẫu và hệ thống bài tập cơ bản cho toàn bộ phần kiến thức Phi kim lớp 11 chương trình cơ bản.
• Kiểm chứng thực nghiệm sư phạm tại 3 trường trung học phổ thông khẳng định tính khả thi vượt trội với sự gia tăng rõ rệt về điểm số và thái độ học tập của học sinh.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là mang lại một cẩm nang sư phạm hoàn chỉnh, có tính ứng dụng cao giúp giáo viên phổ thông tháo gỡ khó khăn trong việc phụ đạo học sinh yếu kém môn Hóa học. Các trường trung học phổ thông nên triển khai quy trình 6 biện pháp này ngay từ đầu năm học và tiến hành đánh giá định kỳ sau mỗi giai đoạn 8 đến 12 tuần. Quý thầy cô giáo, nhà nghiên cứu và các bạn học sinh hãy tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ để khai thác chi tiết bộ giáo án mẫu cùng hệ thống bài tập phi kim và áp dụng ngay vào thực tế giảng dạy, học tập.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THỰC TRẠNG HỌC SINH YẾU KÉM TRONG QUÁ TRÌNH HỌC TẬP MÔN HÓA HỌC 1. Bản chất của dạy học 1. Khái niệm dạy học [6],[19] Dạy học là một quá trình phức tạp, rộng lớn và bao gồm nhiều thành tố có quan hệ chặt chẽ với nhau. Hiện nay, các nhà lý luận dạy học ở Việt Nam cũng như trên thế giới đưa ra nhiều định nghĩa khác nhau về dạy học tùy theo các quan điểm tiếp cận khác nhau.

Tuy nhiên các nhà lý luận dạy học đều thống nhất rằng dạy học là một quá trình gồm những hành động liên tiếp (kết hợp chặt chẽ lẫn nhau) của thầy và trò dưới sự hướng dẫn của thầy, nhằm đạt được mục đích dạy học và qua đó phát triển nhân cách của trò. Như vậy, có thể đưa ra định nghĩa về dạy học như sau: Dạy học là một hệ thống cân bằng động gồm ba thành tố cơ bản: tri thức, việc dạy và việc học tương tác qua lại với nhau, thâm nhập vào nhau, quy định lẫn nhau để cùng thực hiện nhiệm vụ của dạy học, nhằm hình thành và phát triển toàn diện nhân cách người học. Như vậy, dạy học là con đường quan trọng nhất góp phần thực hiện mục đích và nhiệm vụ giáo dục, đào tạo của nhà trường. Dạy học còn là một con đường cơ bản nhằm phát triển trí tuệ nói riêng, hình thành và phát triển nhân cách cho thế hệ trẻ nói chung.

Hơn nữa, dạy học là loại hình hoạt động đặc trưng chủ yếu nhất trong các loại hình trường, là con đường cơ bản phục vụ mục tiêu nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài. Dạy học là một quá trình [5], [6],[19] 1. Tính quá trình của dạy học Dạy học được xem xét như là một quá trình bởi dạy học diễn biến theo thời gian với sự xác định rõ ràng điểm bắt đầu, diễn biến và kết thúc của hiện tượng. Mặt khác, dạy học bao gồm một loạt các hành động liên tiếp của thầy và trò thâm nhập vào nhau.

Chính vì vậy xét về mặt logic vận động, có thể 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thấy quá trình dạy học vận động theo nhiều chu trình và một chu trình dạy học hoàn chỉnh bao gồm các giai đoạn (hoặc khâu) sau: - Đề xuất và hình thành nhu cầu, tâm thế hoạt động học tập; tạo ý thức về nhiệm vụ học tập, kích thích động cơ học tập ở người học. - Tổ chức, hướng dẫn người học tự khám phá, tự phát hiện, tự lĩnh hội tri thức mới (nhận biết, tri giác tài liệu mới, phát hiện, so sánh, khái quát hóa để hình thành khái niệm mới). - Tổ chức, hướng dẫn người học luyện tập, hình thành kĩ năng, kĩ xảo. - Tổ chức, điều khiển người học vận dụng kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo đã có để giải quyết các tình huống nhận thức và thực tiễn thông qua hệ thống bài tập với độ khó và phức tạp tăng dần (uốn nắn những sai lệch trong việc hiểu tri thức, các thao tác tư duy hay thao tác chân tay; vận dụng tri thức giải thích những hiện tượng, giải quyết những vấn đề thực tiễn đề ra một cách vừa sức).

- Tổ chức, hướng dẫn người học củng cố và hoàn thiện kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo, hệ thống hóa và khái quát hóa tri thức. - Tổ chức, hướng dẫn việc kiểm tra, đánh giá và tự kiểm tra. Bước đầu, đánh giá mức độ nắm vững tri thức, kĩ năng, kĩ xảo ở người học. Có thể phối hợp nhiều hình thức kiểm tra, đánh giá đảm bảo những nguyên tắc kiểm tra, đánh giá và bồi dưỡng ý thức, năng lực tự kiểm tra, đánh giá ở người học.

Qua đó, phân tích kết quả ở từng giai đoạn, từng bước của quá trình dạy học và đối chiếu kết quả thu được với mục đích, mục tiêu (thông qua hệ thống các tiêu chí đánh giá) nhằm phát hiện ưu, nhược, nguyên nhân và tìm ra hướng giải quyết. Mục đích của khâu này là đánh giá trình độ của dạy và học sau một chu trình dạy học. Từ đó, điều chỉnh hoạt động dạy và học của cả thầy và trò làm cơ sở hoạch định cho một hoạt động, cho một chu trình dạy học tiếp theo. Trên thực tế khi tổ chức dạy học, các khâu trên không phải được tiến hành một cách tuần tự mà tùy thuộc vào điều kiện của từng giờ học, tùy thuộc tính chất và mục tiêu dạy học mà giáo viên có thể tiến hành sắp xếp trật tự các khâu khác nhau.

14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Cấu trúc của quá trình dạy học Mô hình cấu trúc của quá trình dạy học Đầu vào Chu trình dạy học Đầu ra Đầu vào là trình độ giáo viên, học sinh trước giờ học, nhiệm vụ, các điều kiện dạy học. Đầu ra là kết quả dạy – học. Chu trình dạy học là các bước vận động và phát triển hoàn chỉnh của một quá trình dạy học, ở đó dạy học có sự tích đủ về lượng, dẫn đến sự thay đổi về chất ở người học.

Quá trình dạy học bao gồm hai mặt, hai hoạt động thống nhất biện chứng với nhau, đó là hoạt động dạy và hoạt động học. Nếu thiếu một trong hai hoạt động thì không thể có quá trình dạy học. Ngược lại, nếu hai hoạt động này không có sự gắn bó chặt chẽ, thống nhất thì quá trình dạy học không thể phát triển được. Tính thống nhất hai mặt còn thể hiện ở sự tương tác hai chiều và sự cộng tác đa chiều giữa các chủ thể trong quá trình dạy học (Giáo viên – Học sinh; Học sinh – Học sinh; Giáo viên – Nhóm học sinh).

Ngoài ra, còn thể hiện trong mối quan hệ giữa một số nhân tố chủ yếu trong quá trình dạy học như: Giáo viên – Học sinh – Môi trường dạy học; Giáo viên – Học sinh – Nội dung dạy học. Hai mặt chung và riêng phải được kết hợp chặt chẽ với nhau trong mỗi bước (khâu) của quá trình dạy học. Dạy học với tư cách là hoạt động giáo dục [5],[6],[19] 1. Bản chất hoạt động của dạy học 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Dạy học tồn tại dưới dạng hoạt động, nó bao gồm hai hoạt động cơ bản, gắn bó chặt chẽ, thống nhất biện chứng với nhau, đó là hoạt động dạy và hoạt động học.

Dạy học là hoạt động tổ chức các dạng hoạt động học cho học sinh tham gia, qua đó học sinh tiếp cận với đối tượng học và lĩnh hội được nội dung theo mục tiêu đặt ra. Hoạt động dạy là một loại hoạt động thực tiễn của con người. Nó có chức năng thực hiện cơ chế di sản xã hội ở người. Cơ chế di truyền và cơ chế di sản là hai giá đỡ đảm bảo cho sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người.

Không có hai cơ chế này thì không có sự tồn tại của xã hội loài người. Hoạt động học có chức năng tái tạo các giá trị của xã hội loài người trong mỗi cá nhân. Nó thực hiện chức năng di sản ở người. Trong khi hoạt động, người học tiếp thu những kinh nghiệm xã hội – lịch sử của loài người, tạo ra năng lực hoạt động để có thể tiếp tục duy trì sự tồn tại và phát triển của loài người.

Chính vì vậy, để hoạt động học có hiệu quả, người học phải tích cực tham gia các phương thức hoạt động (như nhận thức, xã hội, văn hóa,.), tiếp cận đối tượng học (nội dung tài liệu học) và chuyển hóa chúng từ cái khách quan thành các giá trị chủ quan trong bản thân người học. Quá trình dạy học phải coi hoạt động là bản chất của mình có nghĩa là dạy học chính là quá trình tổ chức các hoạt động khác nhau để người học được hoạt động và lĩnh hội kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo. Quá trình dạy học vừa tạo ra sự phát triển tâm lí và vừa tạo ra điều kiện cho sự phát triển các hoạt động có đối tượng khác. Cấu trúc của hoạt động dạy học Quá trình dạy học được nghiên cứu là một hoạt động và có cấu trúc của một hoạt động.

Cấu trúc của hoạt động dạy học được thể hiện qua các mặt sau: Thứ nhất, chủ thể của hoạt động dạy học là chủ thể kép gồm chủ thể dạy và chủ thể học. Sự phối hợp nhịp nhàng của hai chủ thể này tạo nên chủ thể 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hoàn chỉnh của quá trình dạy học. Khi xem một chủ thể của quá trình dạy học là đồng chủ thể có nghĩa là hoạt động của chủ thể này phụ thuộc vào hoạt động của chủ thể kia, chủ thể này là nguyên nhân tồn tại của chủ thể kia. Hai chủ thể này tồn tại trong mối quan hệ tương tác với nhau.

Cả hai chủ thể đều hướng về cùng một mục đích là hình thành toàn diện nhân cách của chính người học, trang bị kiến thức, hình thành kĩ năng, kĩ xảo và thái độ cho người học. Thứ hai, mục đích của hoạt động dạy học là giúp người học lĩnh hội tri thức, hình thành kĩ năng, kĩ xảo, lĩnh hội những kinh nghiệm của lịch sử xã hội loài người, làm cho người học trở thành một nhân cách sáng tạo, tự chủ và là công dân lao động có ích cho xã hội. Thứ ba, một thành tố hết sức quan trọng của quá trình dạy học là nội dung dạy học. Nội dung dạy học là hệ thống kiến thức khoa học (về tự nhiên và kĩ thuật, về xã hội và nhân văn, về tư duy, nghệ thuật…) và hệ thống kĩ năng, kĩ xảo hoạt động vật chất, tinh thần cần trang bị cho người học trong quá trình học tập nhằm đạt mục tiêu giáo dục.

Nội dung dạy học sẽ quy định nội dung hoạt động của cả thầy và trò. Đồng thời, nội dung dạy học là mục tiêu để học sinh phải nắm vững và chuyển hóa thành vốn hiểu biết và kinh nghiệm của chính mình. Sự phong phú và toàn diện, sự sâu sắc và hiện đại của nội dung dạy học sẽ có ảnh hưởng quyết định đến chất lượng của đào tạo. Nhân tố cuối cùng là phương pháp dạy học.

Về bản chất, phương pháp dạy học là phương pháp tổ chức quá trình nhận thức, quá trình kiến tạo kiến thức ở người học, là phương pháp kích thích tạo động lực và phương pháp điều chỉnh hành vi ở người học. Hoạt động dạy phải hướng tới hoạt động học của người học và hoạt động dạy là quá trình điều khiển liên tục cho phù hợp với hoạt động học và dẫn dắt được hoạt động học.