Luận văn thạc sĩ vnu ued bồi dưỡng học sinh giỏi thông qua dạy học phần nguyên tử phân tử liên kết hóa học tại trường trung học phổ thông yên dũng số 2 tỉnh bắc giang

Luận văn thạc sĩ VNU UED nghiên cứu bồi dưỡng học sinh giỏi qua dạy học nguyên tử, phân tử, liên kết hóa học tại Yên Dũng, Bắc Giang.

• Tác giả: Mai Đình Nhường
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Kim Long
• Trường học: Trường đại học giáo dục - Đại học quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm hóa học
• Đề tài: Bồi Dưỡng Học Sinh Giỏi Thông Qua Dạy Học Phần “Nguyên Tử, Phân Tử, Liên Kết Hóa Học” Tại Trường Trung Học Phổ Thông Yên Dũng Số 2, Tỉnh Bắc Giang
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Lý luận về bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường trung học phổ thông
• 1.2. Học sinh giỏi
• 1.3. Những phẩm chất và năng lực cần có của một HSG hóa học
• 1.4. Vị trí, tầm quan trọng của việc bồi dưỡng học sinh giỏi
• 1.5. Một số biện pháp phát hiện HSG hoá học ở bậc trung học phổ thông
• 1.6. Một số biện pháp tích cực trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi Hóa học ở trường phổ thông
• 1.7. Một số biện pháp về tổ chức bồi dưỡng cho học sinh giỏi Hóa học ở trường phổ thông
• 1.8. Đánh giá học sinh giỏi
• 1.9. Những năng lực giáo viên cần có khi bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học
• 1.10. Hoạt động nhận thức và tư duy của học sinh trong quá trình dạy học hóa học
• 1.10.1. Khái niệm nhận thức, tư duy
• 1.10.2. Tư duy sáng tạo và những phẩm chất của tư duy sáng tạo
• 1.10.3. Các thao tác tư duy, rèn luyện các thao tác tư duy của học sinh trong quá trình dạy và học hoá học
• 1.10.4. Những hình thức cơ bản của tư duy
• 1.10.5. Đánh giá trình độ phát triển tư duy của học sinh
• 1.11. Phương pháp dạy học hóa học ở trường trung học phổ thông
• 1.11.1. Thực trạng PPDH hóa học ở trường trung học phổ thông
• 1.11.2. Đổi mới phương pháp dạy học hóa học ở trường trung học phổ thông
• 1.11.3. Phương pháp dạy học hiện đại
• 1.11.4. Một số phương pháp dạy học hóa học cần được quan tâm
• 1.12. Bài tập hóa học
• 1.12.1. Khái niệm bài tập
• 1.12.2. Tác dụng của bài tập hóa học
• 1.12.3. Sử dụng bài tập hóa học trong dạy học và trong công tác phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học
• 1.13. Cơ sở thực tiễn
• 1.14. Nội dung chương trình sách giáo khoa hiện hành
• 1.14.1. Nội dung, yêu cầu cơ bản của phần nguyên tử, phân tử, liên kết trong chương trình hóa học phổ thông
• 1.14.2. Vị trí, vai trò phần của phần nguyên tử, phân tử, liên kết và công tác bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường trung học phổ thông
• 1.14.3. Mức độ yêu cầu đối với công tác bồi dưỡng học sinh giỏi môn Hóa học tại tỉnh Bắc Giang
• 1.14.4. Một số nội dung trong các đề thi học sinh giỏi
• 1.14.5. Một số vấn đề mới và khó trong vấn đề bồi dưỡng học sinh giỏi
• 1.15. Thực trạng công tác bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường trung học phổ thông Yên Dũng số 2, tỉnh Bắc Giang
• 1.15.1. Thực trạng dạy và học hóa học tại trường THPT Yên Dũng số 2
• 1.15.2. Thực trạng công tác bồi dưỡng học sinh giỏi môn Hóa học
• 1.15.3. Khó khăn, nhu cầu
• 1.16. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI MÔN HÓA HỌC TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG YÊN DŨNG SỐ 2
• 2.1. Phương pháp sử dụng hệ thống lí thuyết và bài tập phần nguyên tử, phân tử và liên kết để bồi dưỡng học sinh giỏi
• 2.2. Biên soạn tài liệu giúp học sinh tự học ở nhà
• 2.3. Tổ chức hoạt động dạy học ở trên lớp
• 2.4. Kiểm tra, đánh giá
• 2.5. Bồi dưỡng học sinh giỏi phần nguyên tử
• 2.5.1. Chuyên đề thành phần cấu tạo, kích thước, khối lượng nguyên tử
• 2.5.1.1. Nội dung chuyên đề
• 2.5.1.2. Phương pháp sử dụng của chuyên đề
• 2.5.2. Chuyên đề hạt nhân nguyên tử, nguyên tố hóa học, đồng vị
• 2.5.2.1. Nội dung chuyên đề
• 2.5.2.2. Phương pháp sử dụng của chuyên đề
• 2.5.3. Chuyên đề hóa học hạt nhân
• 2.5.3.1. Nội dung chuyên đề
• 2.5.3.2. Phương pháp sử dụng của chuyên đề
• 2.5.4. Chuyên đề vỏ electron của nguyên tử
• 2.5.4.1. Nội dung chuyên đề
• 2.5.4.2. Phương pháp sử dụng của chuyên đề
• 2.5.5. Chuyên đề phân tử và liên kết hóa học
• 2.5.6. Chuyên đề liên kết cộng hóa trị và liên kết ion
• 2.5.6.1. Phương pháp sử dụng của chuyên đề
• 2.5.7. Chuyên đề Thuyết VB (Valent Bond - Liên kết hóa trị) và thuyết MO (Molecular Orbital - Obitan phân tử)
• 2.5.7.1. Nội dung chuyên đề
• 2.5.7.2. Phương pháp sử dụng của chuyên đề
• 2.5.8. Chuyên đề liên kết hidro; liên kết Vanđecvan và liên kết kim loại
• 2.5.8.1. Phương pháp sử dụng của chuyên đề
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm
• 3.3. Đối tượng thực nghiệm
• 3.4. Tiến trình và nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Chọn lớp thực nghiệm và lớp đối chứng
• 3.6. Tiến hành thực nghiệm
• 3.7. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.8. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.9. Xử lí kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.10. Tính các tham số đặc trưng
• 3.11. Lập bảng phân phối tần số, tần suất cho các nhóm đối chứng và thực nghiệm
• 3.12. Phân tích, đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.13. Nhận xét thu được từ phía học sinh
• 3.14. Nhận xét thu được từ phía giáo viên
• 3.15. Đánh giá chung
• 3.16. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: PHIẾU THAM KHẢO Ý KIẾN
• PHỤ LỤC 2: ĐỀ KIỂM TRA THỰC NGHIỆM VÀ ĐÁP ÁN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bồi Dưỡng Học Sinh Giỏi Hóa Học Tại THPT Yên Dũng 2

Bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học là một trong những nhiệm vụ quan trọng của giáo dục phổ thông. Tại trường THPT Yên Dũng 2, việc này không chỉ giúp học sinh phát triển năng lực cá nhân mà còn góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường. Chương trình bồi dưỡng được thiết kế nhằm phát hiện và phát triển những học sinh có năng khiếu trong môn hóa học, đặc biệt là qua các phần kiến thức như nguyên tử, phân tử và liên kết hóa học.

1.1. Ý Nghĩa Của Việc Bồi Dưỡng Học Sinh Giỏi Hóa Học

Việc bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển tư duy sáng tạo. Học sinh giỏi sẽ có cơ hội tham gia các kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh và quốc gia, từ đó khẳng định năng lực bản thân và đóng góp cho xã hội.

1.2. Đặc Điểm Của Học Sinh Giỏi Hóa Học

Học sinh giỏi hóa học thường có khả năng tư duy logic, sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề tốt. Họ cũng cần có kiến thức vững vàng về các khái niệm hóa học cơ bản và khả năng áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

II. Thách Thức Trong Việc Bồi Dưỡng Học Sinh Giỏi Hóa Học

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Những khó khăn này có thể đến từ chương trình học, phương pháp dạy học, và cả sự hỗ trợ từ gia đình và xã hội.

2.1. Khó Khăn Trong Chương Trình Học

Chương trình học hiện tại chủ yếu tập trung vào kiến thức cơ bản, chưa đủ sâu để đáp ứng nhu cầu của học sinh giỏi. Điều này dẫn đến việc học sinh không có đủ kiến thức để tham gia các kỳ thi học sinh giỏi.

2.2. Thiếu Hỗ Trợ Từ Gia Đình

Nhiều học sinh không nhận được sự hỗ trợ cần thiết từ gia đình trong việc học tập. Điều này ảnh hưởng đến động lực học tập và khả năng phát triển của học sinh giỏi.

III. Phương Pháp Bồi Dưỡng Học Sinh Giỏi Hóa Học Hiệu Quả

Để bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại và phù hợp với từng đối tượng học sinh. Việc sử dụng hệ thống bài tập đa dạng và phong phú sẽ giúp học sinh phát triển tư duy và khả năng giải quyết vấn đề.

3.1. Sử Dụng Hệ Thống Bài Tập Đa Dạng

Hệ thống bài tập cần được thiết kế từ dễ đến khó, giúp học sinh dần dần làm quen với các kiến thức phức tạp. Việc này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy.

3.2. Tổ Chức Hoạt Động Học Tập Tích Cực

Tổ chức các hoạt động học tập tích cực như thảo luận nhóm, thực hành thí nghiệm sẽ giúp học sinh hiểu sâu hơn về các khái niệm hóa học. Điều này cũng tạo cơ hội cho học sinh phát triển kỹ năng làm việc nhóm và giao tiếp.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Phương Pháp Bồi Dưỡng

Việc áp dụng các phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học tại THPT Yên Dũng 2 đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Học sinh không chỉ đạt được thành tích cao trong các kỳ thi mà còn phát triển toàn diện về kỹ năng và tư duy.

4.1. Kết Quả Đạt Được Từ Các Kỳ Thi

Nhiều học sinh của trường đã đạt giải cao trong các kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh và quốc gia. Điều này chứng tỏ hiệu quả của các phương pháp bồi dưỡng đã được áp dụng.

4.2. Phát Triển Kỹ Năng Cho Học Sinh

Ngoài việc đạt thành tích cao, học sinh còn phát triển được nhiều kỹ năng mềm như tư duy phản biện, khả năng làm việc nhóm và kỹ năng giao tiếp. Những kỹ năng này rất cần thiết cho sự nghiệp tương lai của các em.

V. Kết Luận Và Hướng Phát Triển Tương Lai

Bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học tại THPT Yên Dũng 2 là một quá trình liên tục và cần sự nỗ lực từ nhiều phía. Để nâng cao chất lượng bồi dưỡng, cần tiếp tục cải tiến phương pháp dạy học và tăng cường sự hỗ trợ từ gia đình và xã hội.

5.1. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Trong tương lai, cần có những chương trình bồi dưỡng chuyên sâu hơn cho học sinh giỏi hóa học, nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội và thị trường lao động.

5.2. Tăng Cường Hợp Tác Giữa Nhà Trường Và Gia Đình

Sự hợp tác chặt chẽ giữa nhà trường và gia đình sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh trong việc học tập và phát triển. Cần có các buổi họp phụ huynh thường xuyên để cập nhật tình hình học tập của học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục theo Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng và các định hướng chiến lược của Luật Giáo dục năm 2005, việc phát hiện và bồi dưỡng nhân tài ở bậc trung học phổ thông giữ vai trò then chốt. Tại tỉnh Bắc Giang, chất lượng giải học sinh giỏi quốc gia có bước tăng trưởng nhưng chủ yếu tập trung tại các trường chuyên trọng điểm. Đối với các trường trung học phổ thông không chuyên, công tác bồi dưỡng học sinh giỏi môn Hóa học đối mặt với nhiều thách thức do thời lượng phân bổ trong chương trình cơ bản tương đối hạn hẹp, tài liệu chuyên sâu thiếu tính hệ thống và phương pháp giảng dạy còn nặng về truyền thụ một chiều.

Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng và giải pháp bồi dưỡng học sinh giỏi môn Hóa học thông qua mảng kiến thức nền tảng "Nguyên tử, Phân tử, Liên kết hóa học" tại Trường Trung học phổ thông Yên Dũng số 2, tỉnh Bắc Giang trong giai đoạn từ năm 2009 đến năm 2014. Mục tiêu cốt lõi là hệ thống hóa cơ sở lý thuyết, phân loại ngân hàng bài tập theo các mức độ nhận thức từ cơ bản đến nâng cao, đồng thời thiết kế quy trình dạy học tích cực nhằm phát triển năng lực tư duy sáng tạo và khả năng tự nghiên cứu cho học sinh. Luận văn đã xây dựng bộ tài liệu chuyên đề chi tiết gồm 7 chủ đề trọng tâm, phân bổ từ 3 đến 6 tiết cho mỗi phần, giải quyết khoảng 5% đến 10% tổng số điểm cấu trúc câu hỏi lý thuyết chuyên sâu trong các kỳ thi chọn học sinh giỏi cấp tỉnh, qua đó nâng cao tỷ lệ học sinh đạt giải chất lượng cao tại nhà trường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự giao thoa giữa lý thuyết tâm lý học nhận thức và lý thuyết dạy học tích cực hiện đại. Khung lý thuyết cốt lõi tập trung vào việc kích hoạt các phẩm chất tư duy bậc cao gồm: tính định hướng, độ sâu, tính linh hoạt, tính mềm dẻo và tính độc lập sáng tạo trong giải quyết vấn đề khoa học. Quá trình nhận thức được phân tầng từ tư duy phân tích, tổng hợp, so sánh đến khái quát hóa tri thức. Bốn trình độ phát triển nhận thức của học sinh được xác lập cụ thể gồm: trình độ tìm hiểu, trình độ tái hiện, trình độ kỹ năng và trình độ biến hóa vận dụng trong tình huống mới.

Về mặt chuyên môn hóa học đại cương, nghiên cứu ứng dụng mô hình liên kết hóa trị hiện đại, bao gồm Thuyết Liên kết hóa trị (Valence Bond - VB) kết hợp trạng thái lai hóa obitan nguyên tử ($sp, sp^2, sp^3$) và Thuyết Obitan phân tử (Molecular Orbital - MO). Các khái niệm bản chất như cấu trúc vỏ electron, hàm sóng mật độ xác suất tìm thấy electron, lực tương tác tĩnh điện, tương tác Van der Waals và liên kết hydro được chuẩn hóa nhằm giúp học sinh giải thích thấu đáo các hiện tượng thực nghiệm thay vì chỉ ghi nhớ máy móc.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu phối hợp đồng bộ ba nhóm phương pháp: phương pháp nghiên cứu lý luận, phương pháp khảo sát thực tiễn và phương pháp thống kê toán học trong giáo dục. Về mặt dữ liệu, tác giả thu thập số liệu phân loại học lực môn Hóa học của 100% học sinh Trường Trung học phổ thông Yên Dũng số 2 qua 5 năm học liên tiếp (2009-2014), kết hợp khảo sát năng lực chuyên môn của tổ Hóa học gồm 8 giáo viên với độ tuổi trung bình từ 26 đến 32 tuổi.

Quá trình thực nghiệm sư phạm được triển khai trên 2 nhóm đối tượng tương đồng về điều kiện học tập: nhóm thực nghiệm (sử dụng giáo trình chuyên đề tự học và phương pháp thảo luận nhóm 5 học sinh) và nhóm đối chứng (học theo phương pháp truyền thống). Quy trình thực nghiệm diễn ra theo tiến trình 2 đợt kiểm tra đánh giá độc lập. Phương pháp phân tích dữ liệu sử dụng các tham số thống kê toán học chuẩn: điểm trung bình cộng ($\overline{X}$), độ lệch chuẩn ($S$), hệ số biến thiên ($C_v$) và kiểm định đồ thị đường lũy tích phân phối tần suất nhằm đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy khoa học của giả thuyết sư phạm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu thực trạng trước khi áp dụng giải pháp cho thấy sự chênh lệch rõ nét giữa kết quả thi đại trà và kết quả mũi nhọn. Giai đoạn 2009-2010, tỷ lệ học sinh đạt loại giỏi môn Hóa học toàn trường đạt 15,1%, nhưng học sinh đạt giải học sinh giỏi cấp tỉnh chỉ đạt 3 giải (1 giải Nhì, 1 giải Ba, 1 giải Khuyến khích). Đến năm học 2013-2014, tỷ lệ giỏi môn Hóa học tăng lên mức 17,7%, học sinh khá chiếm 32,5%, học sinh trung bình chiếm 37,6% và học sinh yếu chiếm 12,2%; số giải học sinh giỏi cấp tỉnh môn Hóa học đạt 3 giải (1 giải Nhì, 2 giải Ba), hoàn toàn vắng bóng giải Nhất cấp tỉnh.

Chỉ số đánh giá	Nhóm Đối chứng (ĐC)	Nhóm Thực nghiệm (TN)	Mức chênh lệch
Điểm trung bình ($\overline{X}$)	Khoảng 6,85 điểm	Đạt 7,92 điểm	Tăng +1,07 điểm
Tỷ lệ Khá - Giỏi	Khoảng 58,3%	Đạt 82,6%	Tăng +24,3%
Độ lệch chuẩn ($S$)	1,42	1,08	Giảm -0,34 (độ phân tán thấp)
Tỷ lệ Yếu - Kém	Khoảng 11,5%	Dưới 2,0%	Giảm -9,5%

Kết quả thực nghiệm sư phạm sau khi triển khai hệ thống 7 chuyên đề tự học kết hợp thảo luận nhóm đã đem lại sự chuyển biến tích cực. Tại bài kiểm tra tổng hợp số 1 và số 2, điểm trung bình của nhóm thực nghiệm cao hơn nhóm đối chứng từ 0,85 đến 1,20 điểm. Tỷ lệ học sinh đạt điểm khá và giỏi ở nhóm thực nghiệm đạt trên 82%, vượt trội hơn 24% so với nhóm đối chứng. Độ lệch chuẩn của nhóm thực nghiệm ở mức 1,08, thấp hơn đáng kể so với nhóm đối chứng (1,42), chứng minh năng lực tiếp thu của học sinh trong nhóm thực nghiệm đồng đều và ổn định hơn.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội của nhóm thực nghiệm bắt nguồn từ việc đổi mới phương thức tiếp cận tài liệu. Việc biên soạn tài liệu chi tiết phát trước 1 tuần giúp học sinh chủ động chuyển hóa quá trình "được dạy" thành quá trình "tự học và tự nghiên cứu". Các bài toán trừu tượng về cấu trúc tinh thể mạng lưới lập phương tâm diện của vàng (Au) chiếm 75% thể tích hay tính bán kính nguyên tử canxi (Ca chiếm 74% thể tích thực) đã rèn luyện cho học sinh năng lực liên kết giữa cấu trúc vi mô và tính chất vật lý vĩ mô.

Khi biểu diễn phổ điểm qua đồ thị đường lũy tích (Ogive curve), đường lũy tích của nhóm thực nghiệm luôn nằm lệch hẳn về phía bên phải so với nhóm đối chứng qua cả hai lần kiểm tra. Điều này phản ánh số lượng học sinh đạt điểm dưới trung bình giảm mạnh và tập trung mật độ cao ở dải điểm từ 8,0 đến 10,0. Kết quả này hoàn toàn tương thích với các công trình nghiên cứu về đổi mới phương pháp dạy học hóa học chuyên sâu ở bậc phổ thông, khẳng định rằng khi học sinh được trang bị phương pháp suy luận theo bản chất obitan và liên kết, khả năng giải quyết các dạng bài tập phân hóa cao được cải thiện rõ rệt.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nhân rộng mô hình và nâng cao chất lượng công tác bồi dưỡng học sinh giỏi môn Hóa học trong các năm học tiếp theo, các giải pháp cụ thể được đề xuất như sau:

1. Chuẩn hóa và số hóa hệ thống chuyên đề tài liệu: Tổ chuyên môn Hóa học cần hoàn thiện 7 tập tài liệu tự học có hướng dẫn giải chi tiết cho mảng kiến thức đại cương, tích hợp công nghệ thông tin và ngân hàng câu hỏi trực tuyến trước tháng 8 hàng năm để cung cấp cho học sinh nghiên cứu trước 01 tuần trước mỗi buổi học chuyên đề.
2. Đổi mới quy trình tổ chức dạy học trên lớp: Giáo viên chuyển đổi hoàn toàn từ thuyết giảng lý thuyết sang mô hình thảo luận nhóm quy mô 5 học sinh/nhóm; phân bổ lịch bồi dưỡng cố định 02 buổi/tuần, kết hợp kiểm tra nhanh 5-10 câu trắc nghiệm khách quan đầu giờ để đánh giá mức độ tự học ở nhà.
3. Cải tiến phương thức tuyển chọn và đánh giá năng lực: Ban giám hiệu và tổ chuyên môn cần thay thế hình thức nhận xét cảm tính bằng quy trình kiểm tra 2 vòng kết hợp đánh giá tư duy logic, kỹ năng giải thích hiện tượng thực nghiệm và phỏng vấn năng khiếu chuyên sâu, mục tiêu nâng tỷ lệ học sinh đạt giải cấp tỉnh lên 20-30% mỗi năm.
4. Tăng cường cơ chế tài chính và liên kết chuyên môn: Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Bắc Giang cùng Ban giám hiệu nhà trường cần xây dựng quỹ học bổng khuyến khích tài năng, đồng thời thiết lập cơ chế mời chuyên gia, giảng viên từ các trường đại học sư phạm thỉnh giảng ít nhất 2 chuyên đề/học kỳ nhằm nâng cao năng lực bồi dưỡng mũi nhọn cho đội ngũ giáo viên trẻ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và hệ thống giải pháp trong luận văn đem lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Giáo viên giảng dạy môn Hóa học tại các trường THPT: Trực tiếp sử dụng hệ thống giáo án, khung lý thuyết chuyên sâu và hệ thống bài tập phân loại theo 7 chuyên đề để làm tài liệu giảng dạy trực tiếp cho các đội tuyển học sinh giỏi cấp cơ sở và cấp tỉnh.
2. Cán bộ quản lý giáo dục và Ban giám hiệu các trường phổ thông: Tham khảo mô hình tổ chức, quy trình tuyển chọn đội tuyển khoa học và các cơ chế quản lý thúc đẩy phong trào học sinh giỏi tại các địa bàn còn nhiều khó khăn về điều kiện cơ sở vật chất.
3. Học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Sư phạm Hóa học: Tiếp cận một nghiên cứu thực chứng hoàn chỉnh về phương pháp thực nghiệm sư phạm, các phương pháp xử lý số liệu thống kê giáo dục học và kỹ năng thiết kế chuyên đề bồi dưỡng năng lực tư duy.
4. Học sinh năng khiếu môn Hóa học bậc THPT: Sử dụng làm tài liệu tự học, tự rèn luyện phương pháp tư duy bản chất hóa học, bổ sung các mảng kiến thức nâng cao về thuyết obitan phân tử, cơ chế lai hóa và các dạng bài tập cấu trúc nguyên tử chuyên sâu.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận văn tập trung giải quyết những chuyên đề cụ thể nào trong chương trình Hóa học?
Luận văn thiết kế 7 chuyên đề trọng tâm bao gồm: Thành phần cấu tạo và kích thước nguyên tử; Hạt nhân, nguyên tố và đồng vị; Hóa học hạt nhân và phóng xạ; Vỏ electron của nguyên tử; Liên kết cộng hóa trị và liên kết ion; Thuyết VB và thuyết MO; Liên kết hidro, lực Van der Waals và liên kết kim loại.

2. Tại sao tác giả lại chọn phần kiến thức Nguyên tử và Liên kết hóa học để bồi dưỡng học sinh giỏi?
Đây là phần kiến thức đại cương nền tảng mang tính trừu tượng cao, chiếm từ 5% đến 10% cơ cấu điểm đề thi học sinh giỏi cấp tỉnh. Nắm vững bản chất cấu tạo vỏ electron và cơ chế liên kết là chìa khóa then chốt để học sinh giải thích bản chất tính chất hóa lý của mọi chất vô cơ và hữu cơ.

3. Phương pháp tổ chức dạy học có điểm gì khác biệt so với cách dạy truyền thống?
Thay vì giáo viên thuyết giảng lý thuyết trên lớp, tài liệu chuyên đề được phát trước 1 tuần cho học sinh tự học ở nhà. Thời gian trên lớp dành trọn vẹn cho việc chia nhóm 5 học sinh thảo luận, giải bài tập khó, thuyết trình cách giải tối ưu và giáo viên đóng vai trò trọng tài, cố vấn học thuật.

4. Dữ liệu thực nghiệm sư phạm chứng minh tính hiệu quả của đề tài như thế nào?
Kết quả thực nghiệm trên các lớp học cho thấy điểm trung bình của nhóm thực nghiệm cao hơn nhóm đối chứng từ 0,85 đến 1,20 điểm. Tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi đạt trên 82%, đồng thời độ lệch chuẩn giảm xuống 1,08, chứng minh sự tiến bộ đồng đều và vững chắc của người học.

5. Giáo viên ở các trường vùng khó khăn có thể ứng dụng bộ tài liệu này không?
Bộ tài liệu được xây dựng theo lộ trình phân hóa từ dễ đến khó, rất phù hợp với điều kiện thực tế của các trường THPT không chuyên. Giáo viên chỉ cần khai thác hệ thống bài tập có hướng dẫn và linh hoạt điều chỉnh thời lượng từ 3 đến 6 tiết cho từng chuyên đề.

Kết luận

• Đề tài đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về bồi dưỡng học sinh giỏi và các phẩm chất tư duy sáng tạo cần có của học sinh trong môn Hóa học trung học phổ thông.
• Phân tích sâu sắc thực trạng giảng dạy môn Hóa học tại Trường THPT Yên Dũng số 2 giai đoạn 2009-2014, chỉ rõ các hạn chế về tài liệu tham khảo và phương pháp bồi dưỡng truyền thống.
• Xây dựng thành công hệ thống 7 chuyên đề chuyên sâu về phần "Nguyên tử, Phân tử, Liên kết hóa học" kèm theo ngân hàng bài tập đa dạng, chuẩn hóa phương pháp giải chi tiết.
• Thực nghiệm sư phạm khẳng định tính khả thi vượt trội của phương pháp tự học kết hợp thảo luận nhóm, nâng tỷ lệ khá giỏi lên trên 82% và thu hẹp khoảng cách điểm số giữa các đối tượng học sinh.
• Mở ra hướng phát triển mở rộng nghiên cứu sang các mảng kiến thức nâng cao khác như nhiệt động hóa học, động hóa học, cân bằng ion và điện hóa học trong giai đoạn 2015-2020.

Hãy áp dụng ngay mô hình chuyên đề tự học và quy trình dạy học tích cực này vào công tác bồi dưỡng đội tuyển học sinh giỏi môn Hóa học tại đơn vị để tối ưu hóa năng lực tư duy khoa học và nâng cao thành tích thi đua cho nhà trường!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Lý luận về bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường trung học phổ thông 1. Học sinh giỏi “HSG đó là những HS chứng minh được trí tuệ ở trình độ cao và có khả năng sáng tạo thể hiện ở động cơ học tập mãnh liệt và đạt kết quả xuất sắc trong lĩnh vực lý thuyết hoặc khoa học; là đối tượng cần có một sự giáo dục đặc biệt để đạt được trình độ giáo dục tương ứng với năng lực của con người đó”. Nói cách khác HSG là những đứa trẻ có năng lực trong các lĩnh vực trí tuệ, sáng tạo, nghệ thuật và năng lực lãnh đạo hoặc lĩnh vực lí thuyết.

Trong chiến lược giáo dục phổ thông, nhiều nước coi giáo dục HSG là dạng giáo dục đặc biệt, cần chương trình đặc biệt. Cho dù quan niệm như thế nào thì mục tiêu chính của chương trình dành cho HSG đối với các nước đều khá giống nhau ở một số đặc điểm: ­ Phát triển phương pháp suy nghĩ ở trình độ cao phù hợp khả năng trí tuệ của trẻ. ­ Phát triển các kĩ năng, phương pháp và thái độ tự học suốt đời. ­ Bồi dưỡng sự lao động, làm việc sáng tạo.

­ Nâng cao ý thức và khát vọng của trẻ về sự tự chịu trách nhiệm. ­ Khuyến khích sự phát triển về lương tâm và ý thức trách nhiệm trong đóng góp cho xã hội. ­ Hình thành, rèn luyện và phát triển khả năng nghiên cứu khoa học, khả năng hợp tác. ­ Tạo điều kiện tốt nhất để phát triển khả năng, năng khiếu của HS.

­ Định hướng nghề nghiệp. ­ Hình thành, rèn luyện và phát triển khả năng giao tiếp, ứng xử với mọi tình huống xảy ra. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ­ Phát triển phẩm chất lãnh đạo. Những phẩm chất và năng lực cần có của một HSG hóa học [10] "HSG hóa học phải là người nắm vững bản chất hiện tượng hóa học, nắm vững các kiến thức cơ bản đã được học, vận dụng tối ưu các kiến thức cơ bản đã được học để giải quyết một hay nhiều vấn đề mới trong các kì thi đưa ra" Hay, HSG có một số năng lực sau: a) Có kiến thức hóa học cơ bản vững vàng, sâu sắc, hệ thống.

HS có năng lực tiếp thu kiến thức vượt trội, tức là khả năng nhận thức vấn đề nhanh, rõ ràng; có ý thức bổ sung và hoàn thiện kiến thức. b) Có năng lực ghi nhớ, tư duy tốt và sáng tạo, khả năng suy luận logic. Biết phân tích sự vật, hiện tượng qua các dấu hiệu đặc trưng của chúng, biết so sánh, tổng hợp, khái quát hóa các sự vật hiện tượng c) Có năng lực trình bày và diễn đạt chính xác, logic. d) Có năng lực kiểm chứng.

Biết suy xét sự đúng sai từ một loạt sự kiện, biết khẳng định hoặc bác bỏ một đặc trưng nào đó trong sản phẩm do mình làm ra. Biết chỉ ra một cách chắc chắn các dữ liệu cần phải kiểm nghiệm sau khi thực hiện một số lần kiểm nghiệm. e) Có năng lực thực hành thí nghiệm tốt, khả năng quan sát, mô tả, nhận xét, giải thích các hiện tượng; vận dụng lý thuyết để điều khiển thực nghiệm và từ thực nghiệm kiểm tra các vấn đề lý thuyết. f) Có năng lực tư duy độc lập, sáng tạo, khả năng nghiên cứu khoa học.

g) Có khả năng vận dụng, kĩ năng để giải quyết các vấn đề trong học tập và thực tiễn 1. Vị trí, tầm quan trọng của việc bồi dưỡng học sinh giỏi Nghị quyết các đại hội Đảng toàn quốc lần VIII và IX, XI, đều xác định và nhấn mạnh: “Giáo dục là quốc sách hàng đầu là một trong những động lực quan trọng tạo sự chuyển biến toàn diện trong phát triển giáo dục và đào tạo” 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luật giáo dục 2005 đã khẳng định mục tiêu của giáo dục “Đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lí tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực”. Không có nền có gốc thì không có cây cao bóng cả. Nguồn lực đó là người lao động có trí tuệ có tay nghề thành thạo, có phẩm chất tốt đẹp, được đào tạo bồi dưỡng và phát huy bởi một nền giáo dục tiên tiến gắn liền với một nền khoa học công nghiệp hiện đại Công tác bồi dưỡng học sinh giỏi là một công tác mũi nhọn trong việc nâng cao dân trí, đào tạo nguồn lực, bồi dưỡng nhân tài cho nhà trường nói riêng, cho địa phương nói chung.

Đối với các địa phương, việc phát hiện, bồi dưỡng học sinh giỏi, có chính sách thu hút, đãi ngộ nhân tài có vai trò vô cùng quan trọng trong phát triển nguồn nhân lực, phát triển kinh tế, xã hội của địa phương. Với mỗi nhà trường, việc bồi dưỡng học sinh giỏi được coi là nhiệm vụ hàng đầu, bởi đó là nơi cung cấp kiến thức nền tảng, bồi dưỡng tư duy, góp phần quan trọng vào việc tạo ra những nhân tài sau này. Hơn nữa, công tác bồi dưỡng HSG là tiêu chí quan trọng góp phần khẳng định vị thế, uy tín, chất lượng giáo dục của nhà trường; nó cũng khẳng định được danh dự, trình độ, uy tín của giáo viên với học trò, với xã hội. Một số biện pháp phát hiện HSG hoá học ở bậc trung học phổ thông Giáo viên cần phát hiện, nắm rõ từng học sinh về: ­ Mức độ nắm vững kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo một cách đầy đủ, chính xác của HS so với yêu cầu đặt ra.

­ Khả năng tư duy của từng HS, đánh giá được khả năng vận dụng kiến thức của HS một cách linh hoạt, sáng tạo. ­ Một số tiêu chí đánh giá: + Mức độ đầy đủ, rõ ràng về mặt kiến thức. + Tính logic trong bài làm của HS 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] + Tính chính xác, khoa học, chi tiết, độc đáo được thể hiện trong bài làm, cách diễn đạt của HS. + Tính mới, tính sáng tạo (những đề xuất mới, những giải pháp mới, cách giải bài tập hay, ngắn gọn.

+ Mức độ làm rõ nội dung chủ yếu phải đạt được của toàn bài kiểm tra. + Thời gian hoàn thành bài kiểm tra. + Có khả năng ghi nhớ tốt + Kĩ năng thực hành, thí nghiệm + Có năng lực phê phán, biết chỉ ra cái đúng cái sai với vấn đề đặt ra. Một số biện pháp tích cực trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi Hóa học ở trường phổ thông [10] a) Cần kích thích động cơ học tập của học sinh, - Hoàn thiện những yêu cầu cơ bản + Tạo môi trường dạy – học phù hợp.

+ Thường xuyên quan tâm tới đội tuyển. + Giao các nhiệm vụ vừa sức cho HS và làm cho các nhiệm vụ đó trở nên thực sự có ý nghĩa với bản thân họ. - Xây dựng niềm tin và những kỳ vọng tích cực trong mỗi học sinh + Bắt đầu công việc học tập, công việc nghiên cứu vừa sức đối với HS. + Làm cho HS thấy mục tiêu rõ ràng, cụ thể và có thể đạt tới được.

+ Thông báo cho HS rằng năng lực học tập của các em có thể được nâng cao hoặc đã được nâng cao. Đề nghị các em cần cố gắng hơn nữa. Lu ôn khuyến khích và động viên kịp thời đối với từng HS (có chế độ khen thưởng rõ ràng). ­ Làm cho học sinh tự nhận thức được lợi ích, giá trị của việc được chọn vào đội tuyển học sinh giỏi: Việc học trong đội tuyển là niềm vinh dự.

Nó có tác dụng rất lớn với việc học ở trên lớp, với việc nắm vững bản chất vấn đề. HS học đội tuyển luôn nhân được sự ưu ái của nhà trường, thầy cô và bạn bè. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] b) Soạn thảo nội dung dạy học và có phương pháp dạy học hợp lý Nội dung dạy học gồm hệ thống lý thuyết và hệ thống bài tập tương ứng. Trong đó, hệ thống lý thuyết phải được biên soạn đầy đủ, ngắn gọn, dễ hiểu, bám sát yêu cầu của chương trình; soạn thảo, lựa chọn hệ thống bài tập phong phú, đa dạng giúp HS nắm vững kiến thức, đào sâu kiến thức, rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo và đồng thời phát triển được tư duy cho HS.

Sử dụng phương pháp dạy học hợp lý sao cho HS không cảm thấy căng thẳng, mệt mỏi và quá tải đồng thời phát huy được tối đa tính tích cực, tính sáng tạo và nội lực tự học tiềm ẩn trong mỗi HS. c) Kiểm tra, đánh giá Để quá trình kiểm tra, đánh giá học sinh có hiệu quả tốt thì phải có tiêu chuẩn rõ ràng, việc đánh giá đúng sẽ giúp HS có động cơ học tập tích cực để đạt được kết quả cao nhất. ­ Đánh giá HSG cần dựa trên cơ sở: khả năng tinh thần, trí tuệ, sáng tạo và động cơ học tập. ­ Để đánh giá chính xác khả năng của HS giỏi cần sử dụng nhiều loại hình đánh giá, nhiều phương pháp: trắc nghiệm tự luận, trắc nghiệm khách quan, quan sát, phỏng vấn, thuyết trình, thảo luận… ­ Nội dung đề thi cần kiểm tra được một cách toàn diện trình độ của HS.

Tăng cường các câu hỏi yêu cầu HS suy nghĩ, trả lời theo cách hiểu và vận dụng. Một số biện pháp về tổ chức bồi dưỡng cho học sinh giỏi Hóa học ở trường phổ thông Để thu được hiệu quả cao trong công tác bồi dưỡng HSG cần có sự vào cuộc của tất cả các bộ phận trong nhà trường, đặc biệt là khâu quản lí chỉ đạo của nhà trường, của cấp trên. Tiếp đó là thực hiện đồng bộ các biện pháp chuyên môn: trong đó đặc biệt chú trọng tới việc tự học, tự bồi dưỡng, mời chuyên gia về giảng dạy. Một số hoạt động mà giáo viên cần quan tâm: 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ­ Tổ chức hoạt động dạy học ở trên lớp ­ Bổ sung kiến thức cho học sinh ­ Tài liệu hướng dẫn tự học cho học sinh ­ Kiểm tra, đánh giá 1.

Đánh giá học sinh giỏi Hiện nay, khi bồi dưỡng, chúng ta thường đánh giá kết quả học tập của HS trong đội tuyển bằng các bài kiểm tra, bài thi với việc biên soạn các câu hỏi có nội dung khuyến khích tư duy độc lập, sáng tạo của HS. Chúng ta cũng đang chủ yếu đánh giá kiến thức của học sinh là chính, chưa chú trọng tới đánh giá năng lực của học sinh.