CHƯƠNG 1 TỪ MỤC TIÊU CHƯƠNG TRÌNH VÀ VIỆC BỒI DƯỠNG CẢM QUAN VĂN HỌC CHO HS TIỂU HỌC ĐẾN VIỆC TUYỂN CHỌN VĂN BẢN CÁC BÀI VĂN TRONG SGK TIỂU HỌC 1. MỤC TIÊU CHƯƠNG TRÌNH 1. Ta thấy rằng ở tiểu học, văn không được dạy như một môn học độc lập nhưng việc đạy văn là không thể thiếu. Bởi vì văn học là một môn học day cho HS lòng nhân ái, trí tưởng tượng, khả năng cảm thy cái đẹp và nhu cầu tao ra cái đẹp trong cuộc sống.
Trên cơ sở đó chúng ta thấy mục tiêu dạy văn ở tiểu học được xây dựng dựa trên mục đích đào tạo con người của nhà trường nói chung, trường tiểu học nói riêng. Về mục đích đào tạo con người của nhà trường hiện nay. Nghị quyết hội nghị lan thứ hai Ban chấp hành Trung Ương Đảng khoá VIII về định hướng chiến lược phát triển GD&ĐT trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá và nhiệm vụ đến năm 2010 đã ghi rõ: “Nhiệm vụ và mục tiêu cơ bản của giáo dục là nhằm xây dựng những con người và thế hệ thiết tha gắn bó với lý tưởng độc lập dân tộc và xã hội chủ nghĩa, có đạo đức trong sáng, có ý chí kiên cường xây dựng và bảo vệ tổ quốc, công nghiệp hoá- hiện đại hóa đất nước, giữ gìn và phát huy các giá trị văn hoá của dân tộc có năng lực tiếp thu tính tích cực của cá nhân, làm chủ trì thức khoa học và công nghệ hiện dai, có tư duy sáng tạo, có kĩ năng thực hành giỏi, có tác phong công nghiệp, có tính tổ chức và kỷ luật, có sức khoẻ, là những người thừa kế và xây dựng Chủ nghĩa xã hội vừa “hỗng" vừa “chuyên” như lời dặn của Bác Hồ. giáo duc trong nhà trường hiện nay nhằm nhấn mạnh mục đích đào tạo con người phát triển toàn diện có đức.
có tài, có khả năng thích ứng với đời sống, biết đưa sự học vào đời, biết hành có hiệu quả".78] Về mục tiêu giáo dục bậc tiểu học, theo điều 25- Luật Giáo dục 1998: "Giáo duc tiểu học nhằm giúp HS hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thấm mỹ và các kĩ năng cơ bản, góp phần hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, bước đầu xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho HS tiếp tục học trung học cơ sở`.[61, tr1Š] 17 Về mục tiêu của môn TV bậc tiểu hoc, văn bản dự thảo “Chương trình môn TV bậc tiểu học” đo Tiểu ban TV (Bộ GD-ĐT) tổ chức soạn thảo năm 1996 (cho giai đoạn năm 2000) được xác định như sau: (1) Hình thành và phát triển ở HS các kĩ năng sử dụng TV (đọc, viết, nghe, nói) và cung cấp những kiến thức sơ giảng gắn trực tiếp với việc học TV nhằm tạo ra ở HS năng lực dàng TV để học tập ở tiểu học và các bậc học cao hơn, để giao tiếp trong các môi trường hoạt động của lứa tuổi. (2) Thông qua việc day và học TV, góp phần rèn luyện cho HS các thao tác tu duy co bản (phân tích, tổng hợp, phán đoán.) (3) Cung cấp những hiểu biết sơ giảng về xã hội, tự nhiên và con người, về văn hóa và văn học của Việt Nam và nước ngoài để từ đó: - Góp phần bồi dưỡng tình yêu cái đẹp, cái thiện, lòng trung thực, lòng tốt, lẽ phải và sự công bằng xã hội: góp phần hình thành lòng yêu mến và thói quen giữ? gìn sự trong sáng, giàu đẹp của TV. - Góp phân hình thành nhân cách con người Việt Nam hiện đại: Có tri thức, biết tiếp thu truyền thống tốt đẹp của dan tộc, biết rèn luyện lối sống lành mạnh, ham thích làm việc và có khả năng thích ứng với cuộc sống xã hội sau này. Trong chiến lược phát triển giáo duc 2001-2010 cũng nêu mục tiêu chung như sau: “Chiến lược phát triển kinh tế xã hội 2001-2010 đã nêu rõ đáp ứng nhu cầu về con người và nguồn nhân lực là nhân tố quyết định sự phát triển đất nước trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá, cần tạo chuyển biến cơ bản về giáo dục.
Vì vậy, mục tiêu của chiến lược phát triển giáo dục 2001- 2010 là: Tạo bước chuyển biến cơ bản về chất lượng giáo dục theo hướng tiếp cận với trình độ tiên tiến của thế giới, phù hợp với thực tiền Việt Nam, phục vụ thiết thực cho sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước: của từng vùng, từng địa phương, hướng tới một xã hội học tập. Phấn đấu đưa nên giáo duc nước ta thoát khỏi tình trạng tut hậu trên một số lĩnh vực so với các nước phát triển trong khu vực. Uu tiên nâng cao chất lượng đào tạo nhân lực. Đặc biệt, chú trọng nhân lực có trình khoa học công nghệ cao, cán bộ quản lý, kính doanh giỏi và công nhân kĩ thuật lành nghề trực tiếp góp phần nâng cao sức mạnh 18 cạnh tranh của nên kinh tế, đẩy nhanh tiến độ thực hiện phổ cập trưng học cơ so”.
Đổi mới mục tiêu, nội dung, phương pháp, chương trình giáo duc các cấp bậc học và trình độ đào tạo; phát triển đội ngũ nhà giáo đáp ứng yêu cdu vừa tăng qui mô, vừa nâng cao chất lượng, hiệu quả và đổi mới phương pháp dạy- hoc; đổi mới quản lí giáo dục, tạo cơ sở pháp lí và phát huy nội lực, phát triển giáo dục trong đó, có giáo dục tiểu học giúp phát triển những đức tính tự nhiên tốt đẹp của trẻ em, hình thành ở HS lòng ham hiểu biết và những đức tính, kĩ năng cơ bản đầu tiên để tạo hứng thú học tập và học tập tốt. Củng cố và nâng cao thành quả phổ cập giáo duc tiểu học trong cả nước. Tăng tỷ lệ huy động HS trong độ tuổi đến trường từ 95% năm 2000 lên 97% năm 2005 và 99% năm 2010. Từ những căn cứ trên cho ta hình dung về một đứa trẻ khi kết thúc 5 năm học trong nhà trường tiểu học biện đại.
Trẻ em sẽ có những cơ sở ban đầu cho việc phát triển nhân cách cả về tình cảm trí tuệ và thể chất: có những tri thức và khả năng cơ bản để học tập hoặc đi vào cuộc sống và thích ứng với cuộc sống: biết sử dụng tiếng mẹ đẻ khi doc, viết, nghe, nói phục vụ mục tiêu giao tiếp và thu nhận kiến thức thông tin được giáo dục bước đầu về văn chương nghệ thuật để có nhận thức thẩm mỹ và trí tưởng tượng, nhận thức xã hội đúng dan, có tình cảm, thái độ, hành vi của con người Việt Nam hiện đại, có khả năng hoà nhập và phát triển trong cộng đồng. Qua những căn cứ đã trình bày thì mục tiêu cụ thể của việc bồi dưỡng cảm quan văn học cho HS ở bậc tiểu học cần được xác định cụ thể như sau: Đây là lứa tuổi lần đầu tiên tiếp xúc với văn học, rung cảm trước cái đẹp của văn học, trên cơ sở đó hình thành một số điểm chính trong trí tưởng của các em (đẹp. gợi cảm, gợi hình, đa nghĩa). Qua đó các em có thể vận dụng việc tiếp nhận những tác phẩm văn học phù hợp với lứa tuổi và quan trọng là hình thành ngôn ngữ nói.
Bước đầu các em có thể tiếp xúc với hình tượng văn học, rung động trước những buồn vui, yêu ghét của con người. Từ đó, hình thành và phat triển những nhận thức tình cảm và thái độ hành động đúng trong cuộc sống. 19 Qua văn học các em biết phân biệt đẹp/xấu, thiện/ác, đúng/sai, biết yêu quê hương, đất nước, trường lớp, thay cô, bạn bè, biết tôn trọng pháp luật, bảo vệ của công, bảo vệ môi trường, sống có niém tin, năng động, trung thực, ding cảm, có ý thức và nhu cầu nhận thức đối với bản thân. Góp phan giúp các em nắm được một số ý niệm ban đầu về các tác phẩm.
nhân vật, thể loại (tục ngữ câu đố, đồng dao, ca dao, thơ, truyện. kịch), có một số kĩ năng cơ bản về kể chuyện. tóm tắt câu chuyện, tìm đại ý, bố cục. Nhận xét về các nhân vật.
nêu những cảm nghĩ, liên tưởng, tưởng tượng, phát hiện những chỉ tiết nghệ thuật thú vị để vận dụng trong học tập cũng như thưởng thức các loại hình nghệ thuật khác. Từ những mục tiêu trên đây có thể thấy văn học là môn học thích hợp và có vị trí hết sức quan trọng trong chương trình TV ở tiểu học và có tác động giáo dục tâm hồn rất sâu sắc cho HS. Tác động giáo dục tâm hồn sâu sắc của văn học trước hết thể hiện ở chỗ: Văn học bồi dưỡng va phát triển ở con người chất nhân văn. Chất nhân văn này không phải tự nhiên mà có, không phải một thứ lòng tốt ngây thơ mà là một sự hiểu biết tinh tế.
hiểu người. Một tác phẩm văn học qua hư cấu đến tận bản chất của sự vật thì nó không chỉ dạy con người những phẩm chất tốt đẹp để hình thành nhân cách con người, mà còn day cho họ sự sáng tạo. Những tác phẩm văn học chân chính đều phản ánh những khát vọng vươn tới "chán", “thiện”, “mi” của loài người, những người sáng tác ra tác phẩm ấy là những nhà văn chứa đựng một tấm lòng nhân đạo cao cả, sự độ lượng, vị tha và giàu lòng trắc ẩn, đau nỗi đau của nhân sinh quan. Chính vì thế,mà mục đích day văn ở mọi nhà trường, tuy khác nhau do đòi hỏi của mỗi thời kì lịch sử, vẫn có những nét chung là tìm tòi những giá trị tỉnh thần vĩnh hằng, tình thương đồng loại, lòng thủy chung, lòng tốt, hướng tới cái đẹp, đạo đức trong sáng.
Thực tế giảng đạy ở nhà trường hiện nay, không chỉ môn văn mà các môn nhạc, họa. cũng dạy các em lòng nhân ái, tình thương yêu, lòng tốt. Nhưng cái đặc biệt của văn học so sánh với các môn học này và cả với các loại hình nghệ thuật khác (điêu khắc, sân khấu.) là ở chỗ: Văn học dạy con người nhận thức mình và mở ra một thế giới về tâm hôn trong sáng và sự tỉnh tế điển hình của loài người. Đây cũng là cơ sở làm giàu có, phong phú tâm hồn con người, cũng chính là động cơ nảy sinh như cầu con người tìm hiểu bản thân mình, tự nhận thức mình.
Văn học còn day con người biết yêu cuộc sống, biết tan hưởng cuộc sống và biết sống. Nhờ văn học, trẻ em được sống bằng cuộc sống của nhiều thế hệ, nhiều lớp người, nhiều tâm trạng. Các em sẽ quan tâm hơn tới con người, có nhiều khả năng đánh giá con người, tế nhị nhạy cẩm trong giao tiếp.