CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐÀO TẠO NGHỀ CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN 1. Tổng quan nghiên cứu về vấn đề đào tạo nghề cho lao động nông thôn Đào tạo nghề cho lao động nông thôn tuy là vấn đề mới xuất hiện ở nước ta trong những năm gần đây, nhưng đang được cả xã hội quan tâm. Chính phủ đã phê duyệt Đề án “Đào tạo nghề cho lao động nông thôn đến năm 2020” đã chỉ rõ mục tiêu:“Nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo nghề, nhằm tạo việc làm, tăng thu nhập của lao động nông thôn, góp phần chuyển dịch cơ cấu lao động và cơ cấu kinh tế, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn. Nghị quyết Đại hội đại biểu lần thứ XV Đảng bộ Hà Nội cũng đã chỉ ra phương hướng phát triển Thủ đô giai đoạn 2010-2015, đó là:“Vận dụng sáng tạo đường lối đổi mới, giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa, phát huy tốt vai trò là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, huy động sức mạnh tổng hợp để xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội ngày càng giàu đẹp, văn minh, hiện đại.
Đi đầu trong phát triển kinh tế tri thức và nâng cao chất lượng chuyển dịch cơ cấu kinh tế…. Mục tiêu của Thành phố Hà Nội đến năm 2015 là cơ bản hoàn thành“công nghiệp hóa, hiện đại hóa Thủ đô”, chỉ tiêu chủ yếu về cơ cấu kinh tế chuyển dịch từ ngành nông nghiệp (3,0% - 4,0%) sang ngành phi nông nghiệp (dịch vụ chiếm 54 - 55%, ngành công nghiệp – xây dựng chiếm 41 – 42%). Ủy ban Nhân dân Thành phố Hà Nội đã xây dựng Kế hoạch số 150/KH-UBND về đào tạo nghề cho lao động nông thôn giai đoạn 2011- 2015, một trong các mục tiêu của Thành phố giai đoạn này là “…Đào tạo nghề cho lao động nông thôn để chuyển dịch cơ cấu lao động, cơ cấu kinh tế, xây dựng nền nông nghiệp phát triển theo hướng hiện đại, bền vững phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn…”; phấn 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đấu đến năm 2015, đào tạo nghề cho 215.000 lao động nông thôn, tỷ lệ lao động làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp giảm xuống 21%. Để đạt được các mục tiêu trên, Thành phố Hà Nội đã có những bước đột phá trên nhiều lĩnh vực.
Đào tạo nghề cho lao động nông thôn là một trong những khâu quan trọng góp phần chuyển dịch cơ cấu lao động từ nông nghiệp sang lĩnh vực phi nông nghiệp. Do trình độ của lao động nông thôn còn thấp, vấn đề cấp thiết được đặt ra là phải có giải pháp đúng đắn để quản lý đào tạo nghề nhằm thúc đẩy nhanh tốc độ chuyển dịch cơ cấu lao động theo hướng hợp lý, tăng nhanh tỷ trọng lao động trong ngành công nghiệp và dịch vụ nhằm đáp ứng yêu cầu mục tiêu chuyển dịch cơ cấu kinh tế đến năm 2015. Tuy vấn đề đào tạo nghề cho lao động nông thôn đã trở thành vấn đề thời sự và cấp thiết, nhưng cho đến nay vẫn chưa có một công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện và có hệ thống, đó là một thiếu vắng cần phải được bổ sung. Một số khái niệm cơ bản 1.
Lao động nông thôn Theo Quyết định số 1956/QĐ-TTg ngày 27/11/2009 của Thủ tướng chính phủ thì lao động nông thôn là người trong độ tuổi lao động, có nghề phù hợp với khu vực nông thôn, gồm có: - Người lao động có hộ khẩu thường trú tại xã. - Người lao động có hộ khẩu thường trú tại phường, thị trấn đang trực tiếp làm nông nghiệp hoặc gia đình có đất nông nghiệp mới bị thu hồi. Như vậy, lao động nông thôn là những người đang sống và làm việc tại các phường, xã, đã và đang làm các nghề liên quan đến nông thôn, nông nghiệp. Đào tạo nghề Theo điều 5, Luật Dạy nghề năm 2006, đào tạo nghề là “hoạt động dạy và học nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cần thiết cho 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com người học nghề để có thể tìm được việc làm hoặc tự tạo việc làm sau khi hoàn thành khóa học”.
Đào tạo nghề bao gồm quá trình truyền bá kiến thức lý thuyết và kỹ năng thực hành để các học viên có được một trình độ, kỹ năng, kỹ xảo, sự khéo léo, thành thục nhất định về nghề nghiệp và quá trình tiếp thu những kiến thức về lý thuyết và thực hành của người lao động để đạt được một trình độ nghề nghiệp nhất định. Đào tạo nghề cho người lao động là giáo dục kỹ thuật sản xuất cho người lao động để họ nắm vững nghề nghiệp, chuyên môn; bao gồm: đào tạo nghề mới, đào tạo bổ sung, đào tạo lại và bồi dưỡng nâng cao tay nghề. Đào tạo nghề mới: Là đào tạo những người chưa có nghề, gồm những người đến tuổi lao động chưa được học nghề, hoặc những người trong độ tuổi lao động nhưng trước đó chưa được học nghề. Đào tạo mới nhằm làm tăng thêm lao động cho Xã hội.
Đào tạo nghề bổ sung: Là đào tạo đối với những người đã có nghề, để hoàn thành nhiệm vụ được giao ở vị trí mới như quản đốc, trưởng phòng. ngoài nghề họ đã biết, họ được đào tạo bổ sung nghề để làm tốt hơn công việc của mình. Đào tạo lại nghề: Là đào tạo đối với những người đã có nghề, có chuyên môn nhưng do yêu cầu mới của sản xuất và tiến bộ kỹ thuật dẫn đến việc thay đổi cơ cấu ngành nghề, trình độ chuyên môn. Một số công nhân được đào tạo lại cho phù hợp với cơ cấu ngành nghề và trình độ kỹ thuật mới.
Đào tạo lại thường được hiểu là quá trình nhằm tạo cho người lao động có cơ hội để học tập một lĩnh vực chuyên môn mới để thay đổi nghề. Bồi dưỡng nâng cao tay nghề: Bồi dưỡng có thể coi là quá trình cập nhật kiến thức mới, bổ sung kiến thức còn thiếu, đã lạc hậu, hay bổ túc nghề, đào tạo thêm hoặc củng cố các kỹ năng nghề theo từng chuyên môn và được xác nhận bằng một chứng chỉ nâng bậc cao hơn. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tóm lại, đào tạo nghề là hoạt động huấn luyện và nâng cao tay nghề hay kỹ năng, kỹ xảo của mỗi cá nhân đối với công việc hiện tại và trong tương lai. Đào tạo nghề cho lao động nông thôn Qua phân tích hai khái niệm về đào tạo nghề và lao động nông thôn ở trên, chúng ta có thể hiểu đào tạo nghề cho lao động nông thôn là hoạt động trang bị cho LĐNT những kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cần thiết để họ có thể tìm được việc làm hoặc tự tạo việc làm và làm tốt công việc sau khi hoàn thành các khóa học, cụ thể là: - Đào tạo nghề mới cho nhân dân khu đang tiến hành công nghiệp hóa để họ vào làm việc tại các cơ sở công nghiệp, thủ công nghiệp hoặc dịch vụ thương mại.
- Đào tạo lại nghề cập nhật kiến thức mới, bổ sung kiến thức còn thiếu, đã lạc hậu, hay bổ túc tay nghề, để tiếp tục làm nghề cũ nhưng năng suất lao động tăng lên, tiết kiệm được chi phí sản xuất, hiệu quả thu nhập tăng. Hiệu quả đào tạo nghề cho lao động nông thôn + Hiệu quả Theo nghĩa thông thường hiệu quả là kết quả đích thực của một hoạt động. Kết quả này thể hiện ở hai mặt kinh tế và xã hội trước mắt và lâu dài. Như vậy ta có các loại hiệu quả cơ bản đó là: hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội, hiệu quả trước mắt và hiệu quả lâu dài.
- Các nhà kinh tế học cho rằng hiệu quả kinh tế là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ khai thác các nguồn lực để đạt được mục tiêu kinh tế đã xác định. Theo Manfred Kuhn thì "Tính hiệu quả được xác định bằng cách lấy kết quả tính theo đơn vị giá trị chia cho chi phí kinh doanh". Hiệu quả kinh tế phản ánh trình độ khai thác, sử dụng các nguồn lực nhằm đạt được các mục tiêu kinh tế, thực chất đó là mối quan hệ so sánh giữa kết quả đạt được với chi phí bỏ ra để đạt được mục tiêu kinh tế của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp quan tâm đến hiệu quả kinh tế vì động cơ hoạt động của họ là tìm kiếm lợi nhuận.
14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Hiệu quả xã hội phản ánh trình độ khai thác và sử dụng các nguồn lực xã hội nhằm đạt được các mục tiêu về xã hội, như nâng cao trình độ dân trí, học vấn, nếp sống văn hoá, cải thiện mức sống cho nhân dân, giải quyết công ăn việc làm, đảm bảo an sinh xã hội, đảm bảo vệ sinh môi trường và tái phân phối lợi tức xã hội. + Hiệu quả đào tạo Đào tạo nhân lực xã hội là quá trình huấn luyện chuyên môn, nghiệp vụ cho người lao động để họ có thể làm được công việc được giao. Đào tạo nhân lực có hai mục tiêu là tạo nguồn lực làm phát triển kinh tế và phát triển xã hội, hiệu quả đào tạo nghề là làm thay đổi diện mạo nền kinh tế, văn hóa, xã hội, đảm bảo đời sống cho nhân dân. Hiệu quả đào tạo nghề cho lao động nông thôn được biểu hiện rất cụ thể, đó là: - Làm thay đổi cơ cấu ngành nghề, từ nông nghiệp sang công nghiệp, thủ công nghiệp, dịch vụ thương mại.
- Chuyển dịch cơ cấu lạo động nông thôn từ lao động nông nghiệp sang lao động công nghiệp, thủ công nghiệp, dịch vụ, thương mại. - Phát triển kinh tế địa phương, đa dạng hóa ngành nghề, dịch vụ, thương mại. - Tạo công ăn việc làm, có thu nhập đảm bảo đời sống cho người dân sống ở khu vực đó. - Kết quả đào tạo nghề làm gia tăng trình độ hiểu biết về văn hóa, khoa học, kỹ thuật sản xuất, - Làm tăng năng suất lao động.
Quản lý đào tạo Hoạt động quản lý đã có từ xa xưa khi con người biết lao động theo từng nhóm đòi hỏi có sự tổ chức, điều khiển và phối hợp hành động. Theo Harold Koontz: "Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo sự phối hợp những nỗ lực của cá nhân nhằm đạt được các mục đích của 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Mục tiêu của mọi nhà quản lý là nhằn hình thành một môi trường mà trong đó con người có thể đạt được các mục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn cá nhân ít nhất.