CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ ĐÀO TẠO VÀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC 1. NGUỒN NHÂN LỰC 1. Khái niệm Trong lý luận về lực lượng sản xuất, con người được coi là lực lượng sản xuất hàng đầu, là yếu tố quan trọng nhất quyết định sự vận động và phát triển của lực lượng sản xuất, quyết định quy trình sản xuất và do đó quyết định năng suất lao động và tiến bộ xã hội. Con người được xem xét từ góc độ là lực lượng lao động cơ bản của xã hội.
Trong lý thuyết về tăng trưởng kinh tế, con người được nhìn nhận như là một phương tiện chủ yếu, đảm bảo tốc độ tăng trưởng sản xuất và dịch vụ. Trong lý luận về vốn, con người được đề cập đến như một loại vốn, một nhân tố cơ bản, tất yếu của quá trình sản xuất và kinh doanh. Với cách tiếp cận này, nguồn nhân lực được coi là một nguồn vốn bên cạnh các loại vốn vật chất khác như: của cải, tiền bạc, thiết bị… Nhưng do bản chất con người, nguồn nhân lực khác hẳn với các nguồn lực khác của doanh nghiệp. Vì vậy, nguồn nhân lực được coi là tài nguyên quý báu nhất của doanh nghiệp.
Vai trò của nguồn nhân lực Nguồn nhân lực được coi là nguồn lực quan trọng của doanh nghiệp. Điều này đã được thể hiện rất rõ thông qua vai trò của nó. Thứ nhất, nguồn nhân lực là nguồn lực vô tận. Có thể nói, các nguồn lực khác là hữu hạn và có thể bị khai thác cạn kiệt, trong khi đó nguồn nhân lực mà cốt lõi là trí tuệ lại có tiềm năng vô tận.
Tiềm năng vô tận của trí tuệ con người được thể hiện ở chỗ nó có khả năng tự sinh sản, đổi mới và phát triển không ngừng nếu biết chăm lo, bồi dưỡng và khai thác hợp lý. Nhờ sự phát triển của trí tuệ, con người từ chỗ hầu như phụ thuộc hoàn toàn vào tự Nguyễn Thu Thảo 3 Lớp: D2003QTKD Luận văn tốt nghiệp nhiên đã từng bước làm chủ tự nhiên, đem lại những thành quả sáng tạo, thúc đẩy xã hội phát triển. Tóm lại, tính vô tận của tiềm năng trí tuệ là một trong những đặc điểm quan trọng của nguồn nhân lực. Nhờ đó mà nguồn nhân lực có vai trò to lớn hơn so với các nguồn lực khác trong doanh nghiệp.
Thứ hai, nguồn nhân lực là mục tiêu và động lực của sự phát triển. Với tư cách là người sản xuất, con người có vai trò quyết định đối với sự phát triển. Không thể không thừa nhận rằng, con người với khả năng thể hiện và trí tuệ của mình là yếu tố cơ bản quyết định sự phát triển sản xuất của xã hội. Tất cả các kho tàng vật chất và văn hóa đã có và còn tiếp tục được sáng tạo thêm đều là kết quả hoạt động lao động của con người.
Trong bất kỳ trình độ sản xuất văn minh nào, lao động của con người cũng đóng vai trò quyết định. Thứ ba, nguồn nhân lực là nhân tố chủ yếu tạo ra lợi nhuận cho doanh nghiệp. Muốn tồn tại và phát triển doanh nghiệp nào cũng cần có một lượng vốn. Do vậy, các doanh nghiệp đều bằng mọi biện pháp để thu hút vốn phục vụ cho quá trình sản xuất và kinh doanh.
Ty nhiên, vốn chỉ phát huy tác dụng, trở thành nguồn lực quan trọng và cấp thiết của sự phát triển khi nó nằm trong tay những con người có năng lực và phẩm chất, biết sử dụng đúng mục đích và có hiệu quả cao. Con người là nguồn lực duy nhất biết tư duy, có trí tuệ và ý chí, biết "lợi dụng" các nguồn lực khác, gắn kết chúng lại với nhau, tạo thành sức mạnh tổng lực, cùng tác động vào quá trình sản xuất, kinh doanh để tạo ra lợi nhuận cho doanh nghiệp. Vì thế sẽ là sai lầm nếu chỉ biết kêu gọi vốn đầu tư, thu hút vốn bằng mọi giá mà không quan tâm đào tạo những người có đủ năng lực để sử dụng hiệu quả nguồn vốn đó. Có thể nói rằng, nguồn nhân lực là nguồn lực vô tận, là nguồn lực duy nhất mà nhờ nó các nguồn lực khác mới phát huy được tác dụng và ý nghĩa tích cực của mình.
Với ý nghĩa đó, nguồn lực là yếu tố không thể thay thế được. ĐÀO TẠO VÀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC Nguyễn Thu Thảo 4 Lớp: D2003QTKD Luận văn tốt nghiệp 1. Khái niệm Cùng với khái niệm nguồn nhân lực, cần phải thống nhất khái niệm phát triển nguồn nhân lực. Đây cũng là một khái niệm mới và còn có những quan niệm khác nhau.
UNESCO sử dụng khái niệm phát triển nguồn nhân lực theo nghĩa hẹp. Đó là làm cho toàn bộ sự lành nghề của dân cư luôn luôn phù hợp trong mối quan hệ với sự phát triển của đất nước. Một số nhà kinh tế có quan niệm phát triển nguồn nhân lực là phải gắn với phát triển sản xuất và chỉ giới hạn phát triển nguồn nhân lực trong phạm vi phát triển kỹ năng lao động và thích ứng với yêu cầu về việc làm. Cách hiểu này nhấn mạnh phát triển nguồn nhân lực xét từ khía cạnh kinh tế là chính.
Tổ chức lao động quốc tế (ILO) cho rằng, phải hiểu phát triển nguồn nhân lực theo nghĩa rộng hơn, không chỉ là sự lành nghề của dân cư hoặc bao gồm ngay cả vấn đề đào tạo nói chung (trình độ dân trí, trình độ chuyên môn kỹ thuật) mà còn là phát triển năng lực và sử dụng năng lực đó của con người để tiến tới có được việc làm hiệu quả, cũng như thỏa mãn nghề nghiệp và cuộc sống cá nhân. Liên hợp quốc nghiêng về sử dụng khái niệm phát triển nguồn nhân lực theo nghĩa rộng, bao gồm giáo ldục, đào tạo nghề nghiệp và sử dụng tiềm năng con người nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống. Như vậy, cách hiểu của hệ thống Liên hợp quốc bao quát hơn và không chỉ là nhấn mạnh khía cạnh kinh tế, mà còn chú ý hơn đến khía cạnh xã hội của nguồn nhân lực. Phát triển nguồn nhân lực không chỉ quan tâm tới số lượng, mà điều quan trọng hơn là mặt chất lượng ngày càng đáp ứng tốt hơn yêu cầu của nền kinh tế - xã hội, đồng thời tạo cơ hội phát triển của mỗi cá nhân con người.
Nội hàm của phát triển nguồn nhân lực bao gồm phát triển thể lực, trí lực, khả năng nhận thức và tiếp thu kiến thức, tay nghề; tính năng động xã hội và sức sáng tạo của con người; nền văn hóa, truyền Nguyễn Thu Thảo 5 Lớp: D2003QTKD Luận văn tốt nghiệp thống lịch sử dân tộc hun đúc nên thành bản lĩnh, ý chí, phong cách mới của con người trong lao động, sản xuất. Các phẩm chất này có được chủ yếu thông qua giáo dục đào tạo nghiệp nghề, học tập suốt đời, đồng thời được bổ sung, nâng cao trong quá trình sống và làm việc. Liên hợp quốc đã đưa ra một số chương trình phát triển nguồn nhân lực gồm 5 nội dung: giáo dục và đào tạo - sức khỏe và dinh dưỡng - môi trường - làm việc - sự giải phóng con người. Những nội dung này luôn có mối quan hệ tương tác gắn bó với nhau.
Trong đó, giáo dục và đào tạo được xem làm cơ sở của những nội dung còn lại. Cho đến nay khái niệm nguồn nhân lực và phát triển nguồn nhân lực còn nhiều ý kiến khác nhau và chưa có quan niệm thống nhất. Tùy theo mục tiêu cụ thể của từng tổ chức, người ta đưa ra định nghĩa riêng về vấn đề này. Tuy nhiên, những quan niệm khác nhau ấy cũng có một tiêu chí gần như thống nhất.
Đó là sự nhấn mạnh về trình độ chuyên môn và kỹ năng nghề nghiệp của người lao động. Với cách hiểu trên, luận văn xin tapạ trung vào nội dung phát triển nguồn nhân lực thông qua đào tạo được thể hiện ở trình độ học vấn và trình độ chuyên môn kỹ thuật của nguồn nhân lực mà không đề cập đến toàn bộ nội dung phát triển nguồn nhân lực. Một doanh nghiệp muốn tồn tại và phát triển phải luôn nằm trong quá trình đổi mới: đổi mới về quy mô hoạt động, mục tiêu, đổi mới về công nghệ kinh doanh. Vì vậy, nhu cầu về đổi mới là tất yếu khách quan, cần thiết và thường xuyên trong doanh nghiệp.
Sự đổi mới này có thể đạt được nhờ hoạt động đào tạo nguồn nhân lực. Đào tạo (hay còn gọi là đào tạo kỹ năng): được hiểu là các hoạt động học tập nhằm giúp cho người lao động có thể thực hiện có hiệu quả hơn các chức năng, nhiệm vụ của mình. Nói một cách cụ thể đào tạo liên quan đến việc tiếp thu các kiến thức, kỹ năng đặc biệt, nhằm thực hiện những công việc cụ thể một cách hoàn hảo hơn. Nguyễn Thu Thảo 6 Lớp: D2003QTKD Luận văn tốt nghiệp Có thể thấy rằng, đào tạo nhân lực là nền tảng để phát triển nhân lực.
Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực là quá trình cung cấp các kiến thức, hoàn thiện các kỹ năng, rèn luyện các phẩm chất nghề nghiệp cho người lao động trong doanh nghiệp nhằm đáp ứng yêu cầu trong quá trình thực hiện công việc của họ ở cả hiện tại và tương lai. Vai trò của đào tạo, phát triển nguồn nhân lực Mục tiêu của đào tạo và phát triển nhân lực là nhằm sử dụng tối đa nguồn nhân lực hiện có và nâng cao tính hiệu quả của doanh nghiệp, thông qua việc giúp người lao động heieủ rõ hơn về công việc, nắm vững hơn nghề nghiệp của mình và thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của mình một cách tự giác hơn, động cơ làm việc tốt hơn, cũng như nâng cao khả năng thích ứng của họ trong tương lai. Đào tạo và phát triển nhân lực từ lâu đã được coi là yếu tố cơ bản nhằm thực hiện các mục tiêu chiến lược của doanh nghiệp. Nhu cầu đào tạo và phát triển nhân lực trong các tổ chức, doanh nghiệp tăng nhanh cùng với sự phát triển của hợp tác và cạnh tranh quốc tế, của khoa học công nghệ tiên tiến, của sự bùng nổ thông tin toàn cầu, và những áp lực về kinh tế, xã hội.
Vì vậy, ở các doanh nghiệp luôn quan tâm chú trọng tới việc đào tạo và phát triển nguồn nhân lực trong doanh nghiệp, coi đó là nhiemẹ vụ trọng tâm của công tác quản trị nhân lực. Đào tạo và phát triển nhân lực không chỉ có ý nghĩa to lớn đối với người lao động, mà còn có vai trò quan trọng đối với doanh nghiệp cũng như xã hội. Đối với người lao động Đào tạo và phát triển nhân lực giúp cho người lao động trong doanh nghiệp thực hiện công việc tốt hơn.
