CHƯƠNG I MOT SO CƠ SỞ KHOA HỌC CUA CAC BIEN PHAP PHONG CHONG SUY DINH DUGNG Ở TRE MAM NON Việc phân chia các giai đoạn tuổi ở trẻ em là do: - Những thay đổi theo quy luật diễn ra trong cơ thể trẻ liên quan đến mỗi lứa tuổi khác nhau của trẻ. - Sự phát triển về thể chất và trí tuệ của trẻ diễn ra một cách không đồng đều qua các giai đoạn tuổi có những bước nhảy vọt, cũng có bước lại phát triển từ từ theo quy luật. ® Cách phân chia Phân chia các giai đoạn tuổi ở trẻ dựa trên các cơ sở sau: - Đặc điểm hình thái và sinh lý của tứng lứa tuổi. ~ Phương thức hoạt động của cơ thể tác động qua lại với diéu kiện tương ứng của môi trường trong mỗi lứa tuổi.
© Các giai đoạn tuổi ở trễ em - Thời kỳ thai nhỉ (thời kỳ trẻ còn trong bụng mẹ) - Thời kỳ sơ sinh (trẻ từ 0— | tháng) - Thời kỳ bú mẹ (trẻ | thắng - 1 tuổi) - Thời kỳ răng sữa (1 tuổi - 7 tuổi) - Thời kỳ thiếu niên (7 tuổi - 12 tuổi) - Thời kỳ dậy thì (12 tuổi - 18 tuổi) 2.Đặc điểm các thời kỳ phát triển của trẻ Với phạm vi nghiên cứu của luận văn thì chỉ nêu đặc điểm của thời kỳ phát triển của trẻ là từ thời kỳ bú mẹ đến thời kỳ răng sữa (Còn gọi là thởi kỳ nhà trẻ | - 3 tuổi: thời kỳ mẫu giáo 4 - 6 tuổi) > Chiểu cao Chiểu cao là một trong những chỉ số phát triển vé sức khỏe của trẻ. Su tăng kích thước của thân thể vẻ chiéu cao phụ thuộc vào sự phát triển của bộ xương, vào khối lượng toàn thân. Chiểu cao là số đo rất trung thành của hiện tương sinh trưởng. Đường biểu diễn chiều cao trẻ em phản ánh tốt cuộc sống SO (À(qguuyn Thi Phuong Anh Trang 5 Luan oantất ughié¢p GORD Dao Thi Minh Fam quá khứ va là bằng chứng của su chăm sóc về dinh dưỡng trẻ thiếu dinh dưỡng kéo đài 2 - 3 tháng sé làm cho chiéu cao chậm phát triển.
- Thời kỳ nhà trẻ + Nam đầu tăng 20 - 25 cm + Năm thứ hai tăng 10 - 12 cm + Năm thứ 3 tăng 8 - 9 cm. - Thời kỳ mẫu giáo + Năm thứ 4 tăng 4 - S cm. + Trẻ 4 tuổi cao | m gấp đôi lúc sinh. + Trẻ em ở Việt Nam trên 4 tuổi mỗi năm tăng trung bình là 5 cm.
+ Sau 6 tuổi mỗi năm tăng 3 - 4 cm. Dinh dưỡng là một trong những yếu tố quan trọng giúp trẻ phát triển chiểu cao theo lứa tuổi của mình. Theo bác sỹ Đào Thị Phi Yến ( Trung tâm Đào tạo và Bồi dưỡng các bộ Y tế TP.HCM), nếu không can thiệp dinh dưỡng kip thời khi trẻ có dấu hiệu suy dinh dưỡng thì suy dinh đường sẽ kéo dài sẽ ảnh hưởng đến chiéu cao mà khi sự phát triển chiều cao đã bị ảnh hưởng thì dù có phục hồi được đinh dưỡng, trẻ sẻ không thể phát huy hết tiểm nang chiéu cao do di truyền của cha mẹ. Vì thế nếu dinh dưỡng không hợp lý, không phù hợp với nhu cầu của trẻ thì sự phát triển vé chiéu cao sẽ bị chậm lại và coi như mất luôn chiều cao đáng phải có trong khoảng thời gian đó.
> Cân nặng Cân nang là chỉ số rất nhạy, nói lên tình trạng hiện tại của trẻ. Những thay đổi về cân nặng thường nhanh và quan trọng. Cân cho trẻ là phương pháp săn sóc thông dụng nhất và rất có ích cân nặng phản ánh tình trạng sức khỏc và dinh dưỡng, nhất là khi được theo đối diễn biến liên tiếp nhiếu tháng và có thể can thiệp kịp thời. - Thời kỳ nhà trẻ: Từ 1 tuổi trở đi, cân nặng của trẻ tăng chậm hơn so với thời kỳ sơ sinh, trung bình mỗi năm tăng 2 kg.
- Thời kỳ mẫu giáo: 4 - 6 tuổi tăng | kg / năm. Cũng như chiểu cao, cân nặng của trẻ em càng nhỏ càng phát triển nhanh. Diễn biến của cân nặng có thể dùng làm cơ sở để: + Phát hiện sớm tình trạng thiếu đinh dưỡng trước khi xuất hiện các dấu hiệu lâm sàng. + Theo dõi sớm tình trạng mất nước và đánh giá mức độ nặng nhẹ.
+ Có biện pháp phòng tránh và giáo dục y tế cho các bà mẹ như điều chỉnh chế độ ăn, thay đổi thức ăn bổ sung. + Đánh giá tình hình dinh dưỡng của trường mắm non. > Vòng đầu và vòng ngực Để đánh giá sự phát triển thể chất của trẻ, ngoài chiểu cao và cân nang, ta chú ý đến vòng đầu và vòng ngực của trẻ. SO Uguyén “Thị Dhuong Anh Trang 6 Lugn oan tốtnghi¢p GUHD Dao Thi Mink Fim * Vòng đầu Vòng đâu của trẻ phát triển trong năm dau rất nhanh.
Trẻ trên 7 tuổi vòng đầu phát triển chậm lại. Vòng đầu được đo như sau phía trước ngang lông mày, hai bên phía trên vành tai, phía sau ngang bướu chim. + 1 tuổi vòng đầu 46 em + 2 tuổi vòng đầu 48 cm + 6 tuổi vòng đầu 51 - 55 cm bằng người lớn. ® Vong Hgứực Trẻ sơ sinh có vòng ngực 32 - 34 cm, 6 tháng thi vòng ngực bằng vòng đầu.
Những năm sau thì vòng ngực tăng hơn vòng đầu 2cm / năm. > Sự phát triển của não Não phát triển rất nhanh và rất sớm từ trong bào thai nhưng ở lứa tuổi này thì hệ thần kinh cao cấp và vỏ não chưa trưởng thành. Do vòng đầu cho phép đánh giá khối lượng não. Thời gian tăng trưởng của não là những tháng cuối của thời kỳ bào thai và những tháng đầu của cuộc đời + Mới sinh não nặng 350 gr + 1 tuổi não nặng 900 gr Do có đặc điểm như thế nên những quá trình hưng phấn và ức chế có xu hướng lan toả và gây các phản úng toàn thân như co giật, phản ứng màng não.
Khả năng điều hoà nhiệt và hoạt động hệ thần kinh nội tiết nói chung còn yếu vì thế cho nên trẻ mắm non nói chung rất dễ bị rối loạn thân nhiệt khi mà điều kiện thời tiết, khí hậu bên ngoài nóng hay lạnh quá. Trẻ em cũng rất hay bị sốt cao mặc dd nguyên nhân gây sốt nhẹ, cũng có khi trẻ em bị hạ thân nhiệt. + 6 tuổi trọng lượng não đạt gin bằng não của người lớn là 1300gr. + Lúc trẻ một tuổi, não coi như gắn hoàn chỉnh, nhưng mọi hoạt động chưa cân bằng.
Năng lực não còn phụ thuộc rất nhiều vào kích thích và ứng xử qua giáo dục. Hộp sọ cũng có tốc độ phát triển nhanh trong năm đầu tỷ lệ đâu/ chiểu cao giảm dan từ 1/4 ở trẻ sơ sinh xuống 1⁄5 lúc trẻ 2 tuổi. Vì vậy khuôn mặt trẻ lúc ra đời rất nhỏ so với hộp sọ, sau đài ra din. Các đường nối của sọ dính liền ở tuổi dậy thi, Thóp trước lúc mới dé là 2,5 - 3 em, nhỏ dần từ tháng thứ 5 và đóng kín lúc 12- 18 tháng tuổi và thóp sau lúc 1- 3 tháng tuổi.
> Sự phát triển của phần mềm Khối lượng các bắp thịt phản ánh tình trạng dinh dưỡng. Thường từ 1- 6 tuổi, bắp thịt cánh tay tuy ít thay đổi và vòng cánh tay khoảng 14 - 17 cm, nếu vòng cánh tay đo giữa 2 khớp vai và khuyu độ 12cm, trẻ bị suy dinh dưỡng nặng. Ngoài ra khối lượng nước ở tế bào của trẻ cao hơn người lớn. Do vậy các bệnh tiêu chảy đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ em, vì trẻ em bị mất nước và muối rất nhanh dẫn tới rối loạn thăng bằng kiểm toan, dễ dẫn đến tử vong.
SO Uguyén Thi Dlutony Auk | Trang 7 Ludn oan tốt nghiép GUID Dao Thi Mink Tam Các hệ thống bảo vệ chưa phát triển đẩy đủ nên trẻ mắm non rất hay mắc các bệnh nhiễm khuẩn và chính các bệnh này lại là nguyên nhân gây nên bệnh suy dinh đưỡng ở trẻ mắm non. Bác sĩ Nguyễn Xuân Cẩm Huyén ( Bệnh viện Nhi Đồng 1) cho rằng các vấn để liên quan đến sự phát triển của hệ tiêu hoá trẻ như sau: * Hoạt động cơ học e Trẻ mắm non tuy đã mọc rang từ đã mọc 20 cái răng khi được 2 tuổi nhưng nhai vẫn chưa kỹ, thức ăn cho trẻ cần nấu mềm hơn. e Thời gian để thức ăn của một bữa ăn được đưa ra hết khỏi da dày của trẻ vào khoảng 3 - 4 giờ do đó nên duy trì chế độ ăn 4-5 bữa một ngày cho trẻ thì mới tốt cho bộ máy tiêu hoá của trẻ. e Hệ tiêu hoá của trẻ mam non nhất là tuổi nhà trẻ chưa phát triển hoàn chỉnh.
Dung tích dạ day: Trẻ | tuổi 250 -350 ml Trẻ 2 tuổi 600 — 700 ml Trẻ 6 — 7 tuổi 1000 - 1100 ml. Chiểu dài ruột tăng trong 2 năm đẩu: Trẻ 2 tuổi ruột non dài hơn 45 cm, ruột già dai 80 cm. Sau đó dài chậm hơn và đến 8 tuổi lại tăng nhanh. * Hoat động hoá học > Bài tiết dich tiêu hoá e Sự bài tiết dịch tiêu hoá tuỳ thuộc vào thức ăn bữa ăn có nhiều chất bột sẽ kích thích bài tiết ít dịch vị, nhiều chất đạm sẽ kích thích bài tiết nhiều dịch vị, nhiều chất mỡ thì ở mức trung gian.
Lượng dịch tiêu hoá sẽ giảm khi dùng quá nhiều chất kích thích (gia vị). e Sự bài tiết dich tiêu hoá còn tuỳ thuộc vào sự điều khiển của hệ thần kinh lượng dịch tiêu hoá sẽ tăng lên nếu trẻ cảm thấy thích thú và ngon miệng. Trái lại, sự bài tiết sẽ giảm nếu trẻ lo lắng, căng thẳng. Vào tuổi mẫu giáo thì độ axit của dịch vị chỉ kém người lớn chút ít.
> Tiêu hoá và hấp thu e Nồng độ men amylase trong địch tụy thấp hơn ở người lớn nên khi chia khẩu phần, tinh bột nên tương đối thấp hơn. e Trong khi đó néng độ men lipase trong dịch tụy và muối mật của trẻ lại thấp hơn người lớn nên trẻ có thể không hấp thu được khoảng 10- 15% mỡ trong thức ăn. Bữa ăn quá nhiều chất mỡ sẽ dễ gây ói như đã nêu trong phần hoạt động cơ học. e Ngược lại sự tiêu hoá sữa tốt hơn vì nédng độ men lactase ở trẻ cao hơn người lớn.
Néng độ men này giảm dẫn theo tuổi, vì thế trong khi chăm sóc trẻ mắm non nên cố ging cho trẻ uống sữa liên tục, sự suy giảm men sẽ chậm hơn.