Luận Văn Thạc Sĩ Về Biện Pháp Đặt Tiền Hoặc Tài Sản Để Bảo Đảm Trong Tố Tụng Hình Sự

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm trong tố tụng hình sự, cung cấp cái nhìn sâu sắc.

• Tác giả: Bùi Thị Thu Hồng
• Người hướng dẫn: PGS. TS Nguyễn Ngọc Chí
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng Hình sự
• Đề tài: Biện Pháp Đặt Tiền Hoặc Tài Sản Có Giá Trị Để Bảo Đảm Trong Tố Tụng Hình Sự
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐẶT TIỀN HOẶC TÀI SẢN CÓ GIÁ TRỊ ĐỂ BẢO ĐẢM TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Lý luận biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm
• 1.2. Ý nghĩa của đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm
• 1.3. Phân biệt biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm trong pháp luật tố tụng hình sự với biện pháp đặt cọc, bảo lãnh, thế chấp trong pháp luật dân sự
• 1.4. Sự hình thành và phát triển của pháp luật tố tụng hình sự về đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm từ 1945 đến nay
• 1.4.1. Thời kỳ từ 1945 đến trước khi có Bộ luật tố tụng hình sự Việt Nam năm 1988
• 1.4.2. Từ năm 1988 đến khi bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 được thông qua và có hiệu lực
• 1.5. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: QUI ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ 2003 VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG BIỆN PHÁP ĐẶT TIỀN HOẶC TÀI SẢN CÓ GIÁ TRỊ ĐỂ BẢO ĐẢM
• 2.1. Qui định của pháp luật tố tụng hình sự về đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm
• 2.2. Thực tiễn áp dụng, những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân
• 2.3. Thực tiễn áp dụng biện pháp bảo đảm bằng tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm
• 2.4. Những tồn tại, hạn chế về lập pháp, thực tiễn áp dụng và nguyên nhân
• 2.5. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG BIỆN PHÁP NGĂN CHẶN ĐẶT TIỀN HOẶC TÀI SẢN CÓ GIÁ TRỊ ĐỂ BẢO ĐẢM
• 3.1. Cơ sở nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp ngăn chặn đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm
• 3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm
• 3.3. Hoàn thiện các quy định của pháp luật về biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm
• 3.4. Tăng cường công tác giải thích, hướng dẫn áp dụng pháp luật, kiểm tra hoạt động áp dụng pháp luật của các cơ quan tiến hành tố tụng
• 3.5. Giải pháp tăng cường đội ngũ cán bộ, nâng cao năng lực, trình độ chuyên môn nghiệp vụ, ý thức pháp luật và trách nhiệm nghề nghiệp của cán bộ thực thi pháp luật
• 3.6. Tăng cường mối quan hệ phối hợp, trao đổi giữa các cơ quan tiến hành tố tụng cũng như các cơ quan, tổ chức hữu quan
• 3.7. Kết luận chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Biện Pháp Đặt Tiền và Tài Sản Để Bảo Đảm Trong Tố Tụng Hình Sự

Biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm là một trong những biện pháp ngăn chặn quan trọng trong tố tụng hình sự Việt Nam. Được quy định tại Điều 93 của Bộ luật Tố tụng hình sự, biện pháp này nhằm đảm bảo sự có mặt của bị can, bị cáo trong quá trình điều tra, truy tố và xét xử. Việc áp dụng biện pháp này không chỉ giúp giảm tải cho các cơ sở giam giữ mà còn thể hiện tính nhân văn trong việc xử lý các vụ án hình sự.

1.1. Khái Niệm và Ý Nghĩa Của Biện Pháp Đặt Tiền Bảo Đảm

Biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm được hiểu là một hình thức ngăn chặn không mang tính giam giữ. Ý nghĩa của biện pháp này không chỉ nằm ở việc đảm bảo sự có mặt của bị can, bị cáo mà còn góp phần bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân, giảm thiểu tình trạng bắt giữ trái pháp luật.

1.2. Lịch Sử Hình Thành và Phát Triển Của Biện Pháp Đặt Tiền

Biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm đã được đưa vào luật từ năm 1988. Tuy nhiên, do thiếu các quy định cụ thể, biện pháp này chưa được thực hiện hiệu quả. Đến năm 2003, Bộ luật Tố tụng hình sự đã có những quy định rõ ràng hơn, mở rộng đối tượng áp dụng và quy trình thực hiện.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Việc Áp Dụng Biện Pháp Đặt Tiền

Mặc dù biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm đã được quy định rõ ràng, nhưng thực tiễn áp dụng vẫn gặp nhiều khó khăn. Các cơ quan tiến hành tố tụng thường thiếu sự thống nhất trong việc áp dụng, dẫn đến tình trạng không đồng bộ và thiếu hiệu quả.

2.1. Những Hạn Chế Trong Quy Định Pháp Luật

Một trong những hạn chế lớn nhất là việc thiếu quy định cụ thể về đối tượng áp dụng và điều kiện thực hiện biện pháp này. Điều này dẫn đến sự lúng túng trong quá trình thực hiện và áp dụng.

2.2. Thực Tiễn Áp Dụng Biện Pháp Đặt Tiền

Thực tiễn cho thấy, nhiều vụ án không thể áp dụng biện pháp đặt tiền do thiếu thông tin và sự phối hợp giữa các cơ quan. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của bị can, bị cáo mà còn làm giảm hiệu quả của công tác điều tra.

III. Phương Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Áp Dụng Biện Pháp Đặt Tiền

Để nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm, cần có những giải pháp cụ thể và đồng bộ từ các cơ quan chức năng. Việc hoàn thiện quy định pháp luật và tăng cường công tác hướng dẫn là rất cần thiết.

3.1. Hoàn Thiện Quy Định Pháp Luật

Cần có những quy định cụ thể hơn về điều kiện áp dụng biện pháp đặt tiền, từ đó tạo ra hành lang pháp lý rõ ràng cho các cơ quan tiến hành tố tụng.

3.2. Tăng Cường Đào Tạo và Nâng Cao Năng Lực Cán Bộ

Đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ thực thi pháp luật là yếu tố quan trọng để đảm bảo việc áp dụng biện pháp đặt tiền được thực hiện hiệu quả và đúng quy định.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Về Biện Pháp Đặt Tiền

Việc áp dụng biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm đã cho thấy những kết quả tích cực trong thực tiễn. Nhiều vụ án đã được giải quyết nhanh chóng và hiệu quả hơn nhờ vào biện pháp này.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Từ Các Vụ Án Thực Tế

Nghiên cứu từ các vụ án thực tế cho thấy, việc áp dụng biện pháp đặt tiền đã giúp giảm thiểu tình trạng quá tải tại các cơ sở giam giữ và đảm bảo quyền lợi cho bị can, bị cáo.

4.2. Những Bài Học Kinh Nghiệm Trong Áp Dụng

Các bài học kinh nghiệm từ việc áp dụng biện pháp đặt tiền cho thấy sự cần thiết phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan tố tụng và các tổ chức liên quan để đảm bảo hiệu quả cao nhất.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Biện Pháp Đặt Tiền Trong Tố Tụng Hình Sự

Biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm là một công cụ quan trọng trong tố tụng hình sự. Việc hoàn thiện và nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp này sẽ góp phần vào việc xây dựng một hệ thống pháp luật công bằng và hiệu quả.

5.1. Tương Lai Của Biện Pháp Đặt Tiền

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến biện pháp đặt tiền để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong thực tiễn.

5.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Cải Cách

Đề xuất các giải pháp cải cách nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp đặt tiền, từ đó góp phần vào việc cải cách tư pháp và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2013, bốn đô thị lớn của Việt Nam gồm Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng và Thành phố Hồ Chí Minh ghi nhận tổng cộng 63.578 đối tượng bị khởi tố hình sự. Tuy nhiên, biện pháp ngăn chặn đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm chỉ được áp dụng khiêm tốn cho 223 đối tượng, chiếm tỷ lệ trung bình vỏn vẹn 0,35% trên tổng số các biện pháp ngăn chặn. Thực trạng này phản ánh sự chênh lệch lớn giữa chủ trương nhân đạo hóa chính sách tư pháp và hiệu quả thi hành trong thực tiễn.

Luận văn thạc sĩ luật học chuyên ngành Luật hình sự và Tố tụng hình sự của tác giả Bùi Thị Thu Hồng tập trung giải quyết bài toán ách tắc pháp lý trong việc thay thế biện pháp tạm giam bằng bảo đảm tài chính. Mục tiêu nghiên cứu hướng đến việc làm rõ cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng áp dụng Điều 93 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, đồng thời phân tích tác động thực thi của Thông tư liên tịch số 17/2013/TTLT-BTP-BCA-BQP-BTC-VKSNDTC-TANDTC. Phạm vi khảo sát trải rộng tại 4 thành phố trọng điểm trong khung thời gian 4 năm từ 2010 đến 2013.

Công trình mang ý nghĩa thực tiễn then chốt trong tiến trình cải cách tư pháp theo Nghị quyết số 49/NQ-TW của Bộ Chính trị. Kết quả nghiên cứu góp phần đề xuất giải pháp giảm tỷ lệ tạm giam vốn luôn duy trì ở mức cao từ 26,11% đến 32,22%, giảm tải áp lực cho hệ thống trại tạm giam và bảo vệ quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân theo Hiến pháp năm 2013.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng thuyết nhân đạo xã hội chủ nghĩa và học thuyết quyền con người trong tư pháp hình sự. Mô hình nghiên cứu vận dụng định hướng cải cách tư pháp theo Nghị quyết số 49/NQ-TW ngày 02/06/2005 của Bộ Chính trị, nhấn mạnh việc giảm hình phạt tù và mở rộng các biện pháp không giam giữ. Các khái niệm trung tâm được chuẩn hóa bao gồm:

1. Biện pháp ngăn chặn: Hệ thống biện pháp cưỡng chế nhà nước do cơ quan tiến hành tố tụng áp dụng nhằm kịp thời ngăn chặn tội phạm hoặc ngăn ngừa hành vi cản trở điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án.
2. Biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm: Biện pháp ngăn chặn mang tính chất kinh tế thay thế tạm giam, tác động trực tiếp vào tâm lý và quyền lợi vật chất của người bị buộc tội.
3. Tạm giam: Biện pháp ngăn chặn nghiêm khắc nhất nhằm cách ly hoàn toàn bị can, bị cáo ra khỏi đời sống xã hội trong thời hạn luật định.
4. Bảo đảm thực hiện nghĩa vụ tố tụng: Cơ chế ràng buộc trách nhiệm có mặt theo giấy triệu tập thông qua mức tiền bảo đảm từ 20 triệu đồng đến 200 triệu đồng.

Luận văn phân định ranh giới pháp lý giữa đặt tiền bảo đảm trong tố tụng hình sự với các biện pháp cầm cố, thế chấp, đặt cọc, ký cược, ký quỹ, bảo lãnh và tín chấp tại Điều 318 Bộ luật Dân sự, khẳng định tính quyền lực nhà nước đặc thù của quan hệ pháp luật tố tụng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu khai thác nguồn dữ liệu thứ cấp từ số liệu thống kê án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân và Tòa án nhân dân tại Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng và Thành phố Hồ Chí Minh. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 63.578 bị can, bị cáo trong 21.037 vụ án được khởi tố từ năm 2010 đến năm 2013.

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng cho 4 thành phố trực thuộc trung ương đại diện cho ba miền Bắc, Trung, Nam. Đây là các địa bàn trọng điểm có quy mô dân số lớn và cơ cấu tội phạm đa dạng nhất cả nước.

Tác giả sử dụng kết hợp phương pháp phân tích - tổng hợp và thống kê mô tả nhằm lượng hóa tương quan giữa các biện pháp cưỡng chế. Phương pháp luật học so sánh được sử dụng để đối chiếu quy định giữa Sắc lệnh số 13/SL năm 1946, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 1988, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 và Thông tư liên tịch số 17/2013/TTLT có hiệu lực từ ngày 15/01/2014, từ đó nhận diện những khoảng trống lập pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu thực nghiệm từ năm 2010 đến năm 2013 ghi nhận bốn phát hiện cốt lõi:

• Tỷ lệ áp dụng biện pháp đặt tiền bảo đảm chiếm tỷ trọng rất nhỏ nhưng tăng trưởng liên tục: Năm 2010, bốn thành phố chỉ áp dụng cho 37 đối tượng (chiếm 0,24%). Đến năm 2013, con số này tăng lên 82 đối tượng (chiếm 0,55%), đạt mức tăng trưởng 121,62% sau 4 năm.
• Tỷ lệ áp dụng các biện pháp giam giữ duy trì ở mức áp đảo: Năm 2010, biện pháp tạm giam chiếm 32,22% (4.729 đối tượng) và biện pháp bắt chiếm 23,75% (3.716 đối tượng). Tới năm 2013, dù tạm giam giảm xuống 26,79% (3.967 đối tượng), tổng tỷ lệ biện pháp cách ly xã hội vẫn chiếm tới 46,91%.
• Sự gia tăng của các biện pháp ngăn chặn không giam giữ khác: Biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú tăng từ 19,32% (3.024 đối tượng năm 2010) lên 27,14% (4.020 đối tượng năm 2013). Biện pháp bảo lĩnh tăng từ 2,15% (337 đối tượng) lên 5,03% (745 đối tượng).
• Vướng mắc trong định giá tài sản làm ngưng trệ việc áp dụng: Điển hình tại vụ án buôn lậu lớn của Công ty Đông Nam, dù bị can có nguyện vọng nộp tiền bảo đảm để thay thế tạm giam nhưng các cơ quan tố tụng không thể thực hiện do thiếu quy định hướng dẫn mức tiền tương ứng vào thời điểm đó.

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch giữa tỷ lệ tạm giam (trung bình trên 26%) và đặt tiền bảo đảm (dưới 0,6%) bắt nguồn từ nguyên nhân thể chế và rào cản tâm lý của người tiến hành tố tụng. Điều 93 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 quy định việc cho tại ngoại dựa trên căn cứ mang tính định tính khi có căn cứ để tin rằng bị can không bỏ trốn. Quy định này dẫn đến sự dè dặt của cơ quan điều tra do lo ngại trách nhiệm nếu đối tượng tiêu hủy chứng cứ hoặc trốn tránh xét xử.

Các dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ cột chồng kết hợp đồ thị đường xu hướng để làm nổi bật sự đối lập giữa biện pháp tạm giam và đặt tiền bảo đảm. Bảng thống kê chi tiết theo địa phương chỉ ra Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh là hai địa bàn có số lượng khởi tố cao nhất, lần lượt đạt 4.321 đối tượng và 3.857 đối tượng vào năm 2013. Mức sàn tiền bảo đảm từ 20 triệu đến 200 triệu đồng tại Thông tư liên tịch số 17/2013/TTLT đã bước đầu tạo lập khung định lượng rõ ràng hơn so với giai đoạn trước.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm, luận văn đề xuất bốn nhóm giải pháp:

1. Hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật: Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội cần luật hóa chi tiết các quy định của Thông tư liên tịch số 17/2013/TTLT vào dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự sửa đổi giai đoạn 2015 - 2016. Cần quy định rõ danh mục tội danh được phép áp dụng, chuẩn hóa mức tiền sàn từ 20 triệu đồng (tội ít nghiêm trọng) đến 200 triệu đồng (tội rất nghiêm trọng), hướng tới nâng tỷ lệ áp dụng biện pháp này đạt mức 3% đến 5% tổng số bị can trước năm 2020.
2. Tăng cường hướng dẫn và phối hợp liên ngành: Bộ Công an, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao và Bộ Tài chính ban hành quy chế phối hợp định kỳ hàng quý. Cần thiết lập cơ chế chuyển giao chứng từ nộp tiền vào Kho bạc Nhà nước trong thời hạn 24 giờ nhằm giảm thời gian chờ đợi quyết định hủy bỏ biện pháp tạm giam trước quý IV/2015.
3. Bồi dưỡng trình độ và nâng cao đạo đức công vụ: Thủ trưởng các cơ quan tiến hành tố tụng tổ chức tập huấn nghiệp vụ cho 100% Điều tra viên, Kiểm sát viên và Thẩm phán trong vòng 12 tháng. Tăng cường thanh tra nhằm xóa bỏ tình trạng nhũng nhiễu, làm luật hoặc trục lợi bất chính khi tiếp nhận đơn đề nghị đặt tiền bảo đảm.
4. Chuẩn hóa quy trình định giá và quản lý tài sản: Bộ Tài chính hướng dẫn thành lập Hội đồng định giá tài sản tố tụng với thời gian thẩm định tối đa không quá 3 ngày làm việc, giúp cắt giảm 50% thời gian xử lý thủ tục hành chính cho gia đình bị can.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn cung cấp luận cứ khoa học và giải pháp ứng dụng thiết thực cho bốn nhóm đối tượng:

1. Cán bộ tiến hành tố tụng (Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán): Tham khảo quy trình giải quyết đơn đề nghị đặt tiền trong thời hạn từ 1 đến 3 ngày làm việc theo Thông tư liên tịch số 17/2013/TTLT, hỗ trợ ra quyết định thay thế biện pháp ngăn chặn đúng thẩm quyền và hạn chế nguy cơ oan sai.
2. Luật sư và người bào chữa: Vận dụng hệ thống 4 điều kiện áp dụng và tiêu chí giảm 50% mức tiền bảo đảm để lập hồ sơ xin thay thế biện pháp tạm giam hiệu quả cho thân chủ.
3. Cơ quan xây dựng chính sách và lập pháp: Khai thác bộ cơ sở dữ liệu thực nghiệm gồm 63.578 đối tượng nhằm phục vụ hoạt động tổng kết thi hành pháp luật, phục vụ sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự.
4. Giảng viên và học viên chuyên ngành Luật học: Sử dụng công trình như tài liệu nghiên cứu chuyên sâu với hệ thống hơn 10 bảng biểu phân tích so sánh về các biện pháp cưỡng chế trong tố tụng hình sự Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Điều kiện để bị can được áp dụng biện pháp đặt tiền bảo đảm là gì?
Bị can phải đáp ứng đủ 4 điều kiện: phạm tội lần đầu, có nơi cư trú rõ ràng, thành khẩn khai báo ăn năn hối cải và có khả năng tài chính. Cơ quan tố tụng phải có căn cứ xác định người đó không bỏ trốn hay tiêu hủy chứng cứ. Trong thực tế, các tội ít nghiêm trọng do vô ý thường được ưu tiên xem xét.

2. Mức tiền đặt bảo đảm tối thiểu hiện nay được quy định là bao nhiêu?
Theo Thông tư liên tịch số 17/2013/TTLT, mức tiền đặt bảo đảm tối thiểu là 20 triệu đồng đối với tội phạm ít nghiêm trọng, 80 triệu đồng đối với tội phạm nghiêm trọng và 200 triệu đồng đối với tội phạm rất nghiêm trọng. Mức tiền có thể giảm 50% cho người chưa thành niên, hộ nghèo hoặc người có công với cách mạng.

3. Cơ quan nào có thẩm quyền quản lý tiền đặt bảo đảm?
Tiền đặt bảo đảm bằng tiền mặt Việt Nam đồng được nộp vào tài khoản tạm giữ tại Kho bạc Nhà nước do Cơ quan điều tra (trong giai đoạn điều tra, truy tố) hoặc Cơ quan thi hành án dân sự (trong giai đoạn xét xử) làm chủ tài khoản. Trong quân đội, cơ quan tài chính quân đội chịu trách nhiệm quản lý và lập biên bản 3 bản.

4. Khi nào số tiền đặt bảo đảm bị tịch thu sung công quỹ Nhà nước?
Số tiền đã đặt sẽ bị tịch thu sung quỹ Nhà nước nếu bị can, bị cáo vắng mặt theo giấy triệu tập không có lý do chính đáng, bỏ trốn, tiếp tục phạm tội cố ý hoặc có hành vi tiêu hủy chứng cứ, cản trở điều tra. Đồng thời, cơ quan tố tụng sẽ áp dụng biện pháp bắt tạm giam trở lại.

5. Vì sao biện pháp đặt tiền bảo đảm chưa được áp dụng phổ biến trong thực tế?
Tỷ lệ áp dụng chỉ chiếm từ 0,24% đến 0,55% trong giai đoạn 2010 - 2013 do thiếu văn bản hướng dẫn chi tiết suốt hơn 20 năm kể từ năm 1988. Ngoài ra, cán bộ tố tụng còn tâm lý e ngại trách nhiệm quản lý bị can tại ngoại, thể hiện rõ qua sự bế tắc tại vụ án Công ty Đông Nam.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa cơ sở lý luận về biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm thay thế tạm giam trong tố tụng hình sự.
• Phân tích thực trạng áp dụng trên mẫu 63.578 bị can, bị cáo tại 4 đô thị lớn giai đoạn 2010 - 2013.
• Chỉ ra nguyên nhân tỷ lệ áp dụng chỉ đạt mức trung bình 0,35%, dẫn đến áp lực quá tải trại giam khi tỷ lệ tạm giam chiếm tới 32,22%.
• Làm rõ cơ chế áp dụng mức tiền bảo đảm từ 20 triệu đồng đến 200 triệu đồng theo Thông tư liên tịch số 17/2013/TTLT.
• Đề xuất lộ trình hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực thực thi cho đội ngũ tư pháp trong giai đoạn 2015 - 2020.

Công trình đóng góp luận cứ khoa học quan trọng nhằm thúc đẩy nguyên tắc bảo vệ quyền tự do thân thể của công dân và tinh thần cải cách tư pháp. Nhiệm vụ trọng tâm đến năm 2016 là luật hóa toàn diện các quy định hướng dẫn vào Bộ luật Tố tụng hình sự sửa đổi. Các chuyên gia pháp lý, nhà nghiên cứu và người hành nghề luật nên khai thác tài liệu này để nâng cao chất lượng tranh tụng và hoàn thiện chính sách hình sự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 Trong chƣơng 1 của Luận văn, chúng tôi đã nghiên cứu và giải quyết đƣợc vấn đề lý luận về biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm. Cụ thể là: Nghiên cứu các qui định của bộ luật Tố tụng hình sự về biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm trong Tố tụng hình sự từ đó đƣa ra khái niệm về biện pháp này. Trên cơ sở phân tích, làm rõ khái niệm cũng các quy định có liên quan đến biện pháp ngăn chặn đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm trong Tố tụng hình sự luận văn đã chỉ ra đƣợc vị trí, vai trò của biện pháp này. Khái quát quá trình hình thành và phát triển của các biện pháp ngăn chặn trong tố tụng nói chung và lịch sử phát triển của biện pháp ngăn chặn đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm.

Những vấn đề nhận thức lý luận cơ bản đề cập trong chƣơng 1, là cơ sở định hƣớng cho việc nghiên cứu, đánh giá thực tiễn công tác áp dụng biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị bảo đảm những năm qua đƣợc trình bày tại chƣơng 2. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chương 2 QUI ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ 2003 VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG BIỆN PHÁP ĐẶT TIỀN HOẶC TÀI SẢN CÓ GIÁ TRỊ ĐỂ BẢO ĐẢM 2. Qui định của pháp luật tố tụng hình sự về đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm - Quy định của pháp luật tố tụng hình sự + Đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm là biện pháp ngăn chặn để thay thế biện pháp tạm giam. Căn cứ vào tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội, nhân thân và tình trạng tài sản của bị can, bị cáo, Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án có thể quyết định cho họ đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm sự có mặt của họ theo giấy triệu tập.

+ Những ngƣời quy định tại khoản 1 Điều 80 của Bộ luật này, Thẩm phán đƣợc phân công chủ toạ phiên toà có quyền ra quyết định về việc đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm. Quyết định của những ngƣời quy định tại điểm d khoản 1 Điều 80 của Bộ luật này phải đƣợc Viện kiểm sát cùng cấp phê chuẩn trƣớc khi thi hành. + Cơ quan ra quyết định về việc đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm phải lập biên bản ghi rõ số lƣợng tiền, tên và tình trạng tài sản đã đƣợc đặt và giao cho bị can hoặc bị cáo một bản. + Trong trƣờng hợp bị can, bị cáo đã đƣợc Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Toà án triệu tập mà vắng mặt không có lý do chính đáng thì số tiền hoặc tài sản đã đặt sẽ bị sung quỹ Nhà nƣớc và trong trƣờng hợp này bị can, bị cáo sẽ bị áp dụng biện pháp ngăn chặn khác.

Trong trƣờng hợp bị can, bị cáo chấp hành đầy đủ các nghĩa vụ đã cam đoan thì cơ quan tiến hành tố tụng có trách nhiệm trả lại cho họ số tiền hoặc tài sản đã đặt. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] + Trình tự, thủ tục, mức tiền hoặc giá trị tài sản phải đặt để bảo đảm, việc tạm giữ, hoàn trả, không hoàn trả số tiền hoặc tài sản đã đặt đƣợc thực hiện theo quy định của pháp luật. Nhƣ vậy theo quy định của điều 93 khi tiến hành biện pháp đặt tiền hoặc tài sản có giá trị để bảo đảm cần chú ý các nội dung sau: + Căn cứ áp dụng Biện pháp ngăn chặn này chỉ đƣợc áp dụng đối với những bị can, bị cáo có những điều kiện sau đây: Căn cứ và nhân thân của bị can, bị cáo Căn cứ vào tình chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội của bị can, bị cáo Căn cứ vào tình trạng tài sản của bị can, bị cáo + Thẩm quyền áp dụng Theo quy định của khoản 2 điều 93 Bộ luật Tố tụng hình sự, những ngƣời sau đây có quyền áp dụng biện pháp này: Viện trƣởng, Phó viện trƣởng Viện kiểm sát nhân dân và Viện kiểm sát quân sự các cấp Chánh án, Phó chánh án Tòa án nhân dân và Tòa án quân sự các cấp Thẩm phán giữ chức vụ Chánh tòa, phó chánh tòa phúc thẩm tòa án nhân dân tối cao; Thẩm phán đƣợc phân công chủ tọa phiên tòa; Hội đồng xét xử Thủ trƣởng, Phó thủ trƣởng cơ quan Điều tra các cấp, trƣờng hợp này phải đƣợc Viện kiểm sát cùng cấp phê chuẩn trƣớc khi thi hành + Thủ tục áp dụng Cơ quan có thẩm quyền áp dụng biện pháp này phải ra quyết định bằng văn bản, phải lập biên bản ghi rõ số lƣợng tiền, tên và tình trạng tài sản đã đƣợc đặt và giao cho bị can, bị cáo một bản Trong trƣờng hợp bị can, bị cáo đã đƣợc cơ quan tiến hành tố tụng triệu 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tập mà vắng mặt không có lý do chính đáng thì số tiền hoặc tài sản đã đƣợc đặt bị sung quỹ Nhà nƣớc và bị can, bị cáo bị áp dụng các biện pháp ngăn chặn khác nghiêm khắc hơn Trong trƣờng hợp bị can, bị cáo chấp hành đầy đủ các nghĩa vụ đã cam đoan thì các cơ quan tiến hành tố tụng có trách nhiệm trả lại cho họ số tiền hoặc tài sản đã đặt Các trình tự, thủ tục, mức tiền hoặc các giá trị tài sản phải đặt để bảo đảm việc tạm giữ, trả hay không trả số tiền, tài sản đã đặt đƣợc thực hiện theo đúng quy định của pháp luật. Tuy nhiên, những quy định về việc đặt tiền hoặc tài sản để thay thế cho biện pháp tạm giam đã đƣợc quy định nhiều năm qua song cho đến nay vẫn chƣa có văn bản nào quy định chi tiết điều kiện, mức tiền, trình tự thủ tục, cơ quan có trách nhiệm, chế độ quản lý tiền, tài sản bảo đảm… Do vậy, các cơ quan tiến hành tố tụng đã gặp không ít khó khăn trong việc áp dụng biện pháp này và trong thực tế, biện pháp này cũng đƣợc áp dụng một cách hãn hữu, hiệu quả không cao.

- Quy định của thông tư liên tịch số 17/2013/TTLT-BTP-BCA-BQP- BTC-VKNDTC-TANDTC ngày 14/11/2013 + Phạm vi điề u chỉnh, đối tƣợng áp du ̣ng Thông tƣ liên tịch này áp dụng đối với bị can, bị cáo đang bị tạm giam, các cơ quan tiến hành tố tụng, ngƣời tiến hành tố tụng, cơ sở giam giữ và cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có liên quan. + Nguyên tắc áp dụng biện pháp đặt tiền để bảo đảm Cơ quan tiến hành tố tụng phải cân nhắc đầy đủ các điều kiện về tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội, nhân thân, tình trạng tài sản của bị can, bị cáo; trên cơ sở bảo đảm hiệu quả ngăn chặn để quyết định việc áp dụng biện pháp đặt tiền để bảo đảm thay thế cho biện pháp tạm giam. 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] + Điều kiện áp dụng biện pháp đặt tiền để bảo đảm * Cơ quan tiến hành tố tụng quyết định áp dụng biện pháp đặt tiền để bảo đảm khi có đủ các điều kiện sau đây: Bị can, bị cáo phạm tội lần đầu ; có nơi cƣ trú rõ ràng ; thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải; Bị can, bị cáo có khả năng về tài chính để đặt bảo đảm theo quy định. Đối với bị can, bị cáo là ngƣời chƣa thành niên, ngƣời có nhƣợc điểm về tâm thần mà không có hoặc không đủ tiền để đặt bảo đảm thì xem xét đến khả năng tài chính của ngƣời đại diện hợp pháp của họ; Có căn cứ xác đinh, ̣ sau khi đƣợc tại ngoại, bị can, bị cáo sẽ có mặt theo giấy triệu tập của cơ quan tiến hành tố tụng và không tiêu huỷ, che giấu chứng cứ hoặc có hành vi khác cản trở việc điều tra, truy tố, xét xử; Viê ̣c cho bi ̣can, bị cáo tại ngoại không gây ảnh hƣởn g đến an ninh, trật tự; Không thuộc một trong các trƣờng hợp quy định tại khoản 2 Điều này.

* Không áp dụng biện pháp đặt tiền để bảo đảm nếu thuộc một trong các trƣờng hợp sau đây: Bị can, bị cáo phạm một trong các tội xâm phạm an ninh quốc gia ; các tội phá hoại hoà bình, chống loài ngƣời và tội phạm chiến tranh; Bị can, bị cáo phạm tô ̣i đă ̣c biê ̣t nghiêm tro ̣ng; Bị can, bị cáo phạm tội rất nghiêm trọng do cố ý xâm phạm tính mạng , sức khoẻ , nhân phẩm , danh dự của con ngƣời ; phạm tô ̣i rấ t n ghiêm tro ̣ng thuộc loại tội phạm về ma túy, tham nhũng, xâm pha ̣m trâ ̣t tƣ̣ quản lý kinh tế ; các tội cƣớp tài sản, bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản, cƣỡng đoạt tài sản, cƣớp giật tài sản, công nhiên chiếm đoạt tài sản; Bị tạm giam trong trƣờng hợp bị bắt theo lê ̣nh, quyế t đinh ̣ truy na;̃ Bị can, bị cáo là ngƣời phạm tô ̣i có tiń h chấ t chuyên nghiê ̣p; Bị can, bị cáo là ngƣời nghiê ̣n ma tuý; 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Bị can, bị cáo là ngƣời tổ chức trong trƣờng hợp phạm tội có tổ chức; Hành vi phạm tội gây dƣ luâ ̣n xấ u trong nhân dân. + Tiền đƣợc đặt để bảo đảm * Tiền đƣợc đặt để bảo đảm là tiền mặt Việt Nam đồng, bao gồm: Tiền thuộc sở hữu hợp pháp của bị can, bị cáo; Tiền thuộc sở hữu hợp pháp của ngƣời đại diện hợp pháp của bị can, bị cáo là ngƣời chƣa thành niên, ngƣời có nhƣợc điểm về tâm thần. * Không đƣợc đặt tiền thuộc một trong các trƣờng hợp sau đây để bảo đảm: Tiền đang có tranh chấp; Tiền đang đƣợc dùng để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ khác theo quy định của pháp luật; Tiền có nguồn gốc bất hợp pháp.