Luận Văn Thạc Sĩ Về Bảo Vệ Tài Nguyên Rừng Ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls pháp luật về bảo vệ tài nguyên rừng ở việt nam 07, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực luật học.

• Tác giả: Phạm Thị Thủy
• Người hướng dẫn: Ts. Doãn Hồng Nhung
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội - Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật kinh tế
• Đề tài: Pháp Luật Về Bảo Vệ Tài Nguyên Rừng Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN CỦA PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ TÀI NGUYÊN RỪNG Ở VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm rừng và tài nguyên rừng
• 1.1.1. Khái niệm rừng
• 1.1.2. Khái niệm tài nguyên rừng
• 1.1.3. Phân loại rừng
• 1.1.3.1. Phân loại rừng căn cứ vào mục đích sử dụng
• 1.1.3.2. Phân loại rừng căn cứ theo nguồn gốc hình thành
• 1.1.4. Vai trò và ý nghĩa của bảo vệ tài nguyên rừng
• 1.1.4.1. Bảo vệ rừng và tài nguyên rừng góp phần bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sống của con người
• 1.1.4.2. Bảo vệ rừng và tài nguyên rừng góp phần vào sự phát triển của kinh tế, giáo dục và khoa học
• 1.1.5. Tổng quan về pháp luật bảo vệ tài nguyên rừng ở Việt Nam
• 1.1.5.1. Khái quát chung về pháp luật bảo vệ tài nguyên rừng
• 1.1.5.2. Pháp luật về bảo vệ tài nguyên rừng ở Việt Nam qua các giai đoạn từ năm 1945 đến nay
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ TÀI NGUYÊN RỪNG Ở VIỆT NAM
• 2.1. Nội dung pháp luật bảo vệ tài nguyên rừng ở Việt Nam
• 2.1.1. Nguyên tắc bảo vệ tài nguyên rừng
• 2.1.2. Quy hoạch và kế hoạch bảo vệ tài nguyên rừng
• 2.1.3. Quản lý nhà nước về bảo vệ tài nguyên rừng
• 2.1.4. Quy định trách nhiệm bảo vệ tài nguyên rừng của chủ rừng
• 2.1.5. Bảo vệ hệ sinh thái rừng
• 2.1.6. Bảo vệ động vật rừng và thực vật rừng
• 2.1.7. Quy định về phòng trừ sinh vật gây hại rừng
• 2.1.8. Thanh tra, kiểm tra trong bảo vệ tài nguyên rừng
• 2.1.9. Xử lý vi phạm trong bảo vệ tài nguyên rừng
• 2.1.10. Quy định pháp luật về phòng cháy chữa cháy rừng
• 2.1.11. Hợp tác quốc tế về bảo vệ tài nguyên rừng
• 2.2. Thực trạng áp dụng pháp luật bảo vệ tài nguyên rừng ở Việt Nam
• 2.2.1. Kết quả áp dụng pháp luật bảo vệ tài nguyên rừng
• 2.2.2. Những khó khăn tồn tại
• 2.2.3. Nguyên nhân của những khó khăn tồn tại
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ TÀI NGUYÊN RỪNG Ở VIỆT NAM
• 3.1. Định hướng hoàn thiện pháp luật về bảo vệ tài nguyên rừng
• 3.1.1. Đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước về bảo vệ tài nguyên rừng
• 3.1.2. Bảo vệ tài nguyên rừng dựa trên nền tảng văn hóa truyền thống và kinh tế xã hội
• 3.1.3. Hoàn thiện pháp luật bảo vệ tài nguyên rừng phải phù hợp với pháp luật trong nước và quốc tế
• 3.1.4. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về bảo vệ tài nguyên rừng
• 3.1.5. Hoàn thiện quy phạm pháp luật về bảo vệ tài nguyên rừng
• 3.1.6. Hoàn thiện phương thức tổ chức thực hiện về bảo vệ tài nguyên rừng
• 3.1.7. Hoàn thiện các biện pháp bổ trợ về bảo vệ tài nguyên rừng
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bảo Vệ Tài Nguyên Rừng Ở Việt Nam

Bảo vệ tài nguyên rừng ở Việt Nam là một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Rừng không chỉ là nguồn tài nguyên quý giá mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái và bảo vệ môi trường. Theo Luật Bảo vệ và phát triển rừng năm 2004, rừng được định nghĩa là một hệ sinh thái bao gồm quần thể thực vật, động vật và các yếu tố môi trường khác. Tuy nhiên, tình trạng suy thoái rừng đang diễn ra nghiêm trọng, đòi hỏi sự quan tâm và hành động kịp thời từ các cơ quan chức năng và cộng đồng.

1.1. Khái Niệm Rừng Và Tài Nguyên Rừng

Rừng được hiểu là một hệ sinh thái đa dạng, bao gồm các loài cây gỗ, động vật và vi sinh vật. Tài nguyên rừng không chỉ bao gồm gỗ mà còn là các sản phẩm khác như dược liệu và thực phẩm. Việc bảo vệ tài nguyên rừng là cần thiết để duy trì sự đa dạng sinh học và bảo vệ môi trường sống.

1.2. Vai Trò Của Rừng Trong Đời Sống Con Người

Rừng đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp oxy, điều hòa khí hậu và bảo vệ nguồn nước. Ngoài ra, rừng còn là nơi sinh sống của nhiều loài động thực vật quý hiếm, góp phần vào sự đa dạng sinh học của Việt Nam. Việc bảo vệ rừng không chỉ là bảo vệ tài nguyên thiên nhiên mà còn là bảo vệ cuộc sống của con người.

II. Thách Thức Trong Bảo Vệ Tài Nguyên Rừng Ở Việt Nam

Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc bảo vệ tài nguyên rừng. Nạn phá rừng, khai thác trái phép và biến đổi khí hậu là những vấn đề nghiêm trọng. Theo thống kê, hàng triệu hecta rừng đã bị mất trong những năm qua, gây ra nhiều hệ lụy cho môi trường và đời sống con người. Các chính sách hiện hành chưa đủ mạnh để ngăn chặn tình trạng này.

2.1. Tình Trạng Phá Rừng Và Khai Thác Trái Phép

Nạn phá rừng diễn ra chủ yếu do nhu cầu phát triển kinh tế và đô thị hóa. Việc khai thác gỗ trái phép không chỉ làm giảm diện tích rừng mà còn ảnh hưởng đến hệ sinh thái. Cần có các biện pháp mạnh mẽ hơn để ngăn chặn tình trạng này.

2.2. Tác Động Của Biến Đổi Khí Hậu Đến Rừng

Biến đổi khí hậu đang gây ra nhiều tác động tiêu cực đến tài nguyên rừng. Sự thay đổi nhiệt độ và lượng mưa ảnh hưởng đến sự phát triển của cây rừng, làm tăng nguy cơ cháy rừng và dịch bệnh. Cần có các chiến lược ứng phó hiệu quả để bảo vệ rừng trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

III. Phương Pháp Bảo Vệ Tài Nguyên Rừng Hiệu Quả

Để bảo vệ tài nguyên rừng hiệu quả, cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các biện pháp này bao gồm tăng cường quản lý nhà nước, nâng cao nhận thức cộng đồng và phát triển các chương trình bảo tồn. Việc kết hợp giữa pháp luật và các hoạt động thực tiễn sẽ giúp bảo vệ tài nguyên rừng một cách bền vững.

3.1. Tăng Cường Quản Lý Nhà Nước Về Rừng

Quản lý nhà nước về rừng cần được cải thiện thông qua việc xây dựng các chính sách rõ ràng và hiệu quả. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để đảm bảo việc thực thi các quy định pháp luật về bảo vệ rừng.

3.2. Nâng Cao Nhận Thức Cộng Đồng Về Bảo Vệ Rừng

Giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của rừng là rất cần thiết. Các chương trình tuyên truyền, giáo dục có thể giúp người dân hiểu rõ hơn về giá trị của tài nguyên rừng và trách nhiệm của họ trong việc bảo vệ.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Trong Bảo Vệ Tài Nguyên Rừng

Nhiều chương trình và dự án đã được triển khai nhằm bảo vệ tài nguyên rừng ở Việt Nam. Các dự án này không chỉ giúp phục hồi rừng mà còn tạo ra sinh kế cho người dân địa phương. Việc áp dụng các mô hình quản lý rừng bền vững đã cho thấy hiệu quả tích cực trong việc bảo vệ tài nguyên rừng.

4.1. Các Dự Án Bảo Tồn Rừng Thành Công

Một số dự án bảo tồn rừng đã được triển khai thành công, giúp phục hồi diện tích rừng và bảo vệ đa dạng sinh học. Các dự án này thường kết hợp giữa bảo tồn và phát triển kinh tế, mang lại lợi ích cho cả môi trường và cộng đồng.

4.2. Mô Hình Quản Lý Rừng Bền Vững

Mô hình quản lý rừng bền vững đã được áp dụng tại nhiều địa phương, giúp cải thiện tình trạng rừng và nâng cao đời sống người dân. Việc kết hợp giữa bảo vệ rừng và phát triển kinh tế là chìa khóa để đạt được sự bền vững.

V. Kết Luận Về Bảo Vệ Tài Nguyên Rừng Ở Việt Nam

Bảo vệ tài nguyên rừng ở Việt Nam là một nhiệm vụ quan trọng và cấp thiết. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, cộng đồng và các tổ chức phi chính phủ để thực hiện hiệu quả các chính sách bảo vệ rừng. Việc nâng cao nhận thức và trách nhiệm của mọi người dân trong việc bảo vệ tài nguyên rừng là rất cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững.

5.1. Tương Lai Của Tài Nguyên Rừng Ở Việt Nam

Tương lai của tài nguyên rừng ở Việt Nam phụ thuộc vào các biện pháp bảo vệ và phát triển bền vững. Cần có các chính sách mạnh mẽ hơn để ngăn chặn tình trạng suy thoái rừng và bảo vệ đa dạng sinh học.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Chính Sách Bảo Vệ Rừng

Cần có các khuyến nghị cụ thể cho chính sách bảo vệ rừng, bao gồm việc tăng cường quản lý, nâng cao nhận thức cộng đồng và phát triển các chương trình bảo tồn. Việc thực hiện các khuyến nghị này sẽ giúp bảo vệ tài nguyên rừng một cách hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hơn 3/4 lượng nước ngọt sạch trên toàn cầu bắt nguồn từ các lưu vực rừng, và tài nguyên rừng cung cấp nguồn nguyên liệu thiết yếu cho hơn 100 ngành kinh tế với trên 20.000 dòng sản phẩm phục vụ đời sống xã hội. Tuy nhiên, tại Việt Nam, sự gia tăng áp lực dân số cùng quá trình phát triển kinh tế nhanh chóng đã khiến hàng nghìn hécta rừng tự nhiên bị suy giảm mỗi năm, làm trầm trọng thêm hiện tượng xói mòn đất, sa mạc hóa và gia tăng sức tàn phá của các đợt thiên tai lũ lụt, hạn hán. Thực trạng tàn phá rừng, cháy rừng diện rộng cùng nạn săn bắt, buôn bán động vật hoang dã trái phép đang đẩy nhiều loài sinh vật đặc hữu vào danh sách nguy cấp của Sách Đỏ Việt Nam.

Mặc dù Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách quản lý, song hiệu lực thực thi pháp luật trong thực tiễn vẫn còn bộc lộ nhiều khoảng trống và bất cập. Luận văn tập trung nghiên cứu hệ thống quy phạm pháp luật về bảo vệ tài nguyên rừng tại Việt Nam, phân tích các quy định của Luật Bảo vệ và phát triển rừng năm 2004 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành, từ đó đánh giá thực trạng áp dụng và đề xuất giải pháp hoàn thiện khung thể chế.

Phạm vi nghiên cứu bao quát các hệ sinh thái rừng trên lãnh thổ Việt Nam với tiến trình lịch sử trải dài từ năm 1945 đến năm 2014, trong đó giai đoạn 2004–2014 được khảo sát chuyên sâu. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở pháp lý vững chắc nhằm góp phần duy trì tỷ lệ che phủ rừng toàn quốc đạt trên 42%, bảo tồn hơn 13,8 triệu hécta đất lâm nghiệp và hạn chế thiệt hại kinh tế hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm do suy thoái môi trường gây ra.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn được xây dựng trên nền tảng ba lý thuyết pháp lý và kinh tế môi trường cốt lõi: Thuyết quản lý nhà nước bằng pháp luật trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, Thuyết phát triển bền vững và cân bằng sinh thái, cùng Thuyết tiếp cận quyền tài sản đối với tài nguyên thiên nhiên.

Mô hình nghiên cứu vận hành theo cơ chế tương tác đa thể chế giữa bốn nhóm chủ thể chính: Nhà nước (thiết lập thể chế và giám sát thực thi), Cơ quan chuyên trách (lực lượng Kiểm lâm ba cấp), Chủ rừng (bảy nhóm chủ thể trực tiếp quản lý) và Cộng đồng dân cư địa phương.

Khung lý thuyết chuẩn hóa bốn khái niệm trọng tâm: Rừng (hệ sinh thái bao gồm thực vật, động vật, vi sinh vật, đất rừng với độ che phủ tán từ 0,1 trở lên theo khoản 2 Điều 3 Luật Bảo vệ và phát triển rừng năm 2004), Tài nguyên rừng (nguồn của cải thiên nhiên tái tạo có giá trị kinh tế và bảo vệ sinh thái), Hệ thống phân loại ba loại rừng theo mục đích sử dụng (rừng đặc dụng, rừng phòng hộ, rừng sản xuất), và Quyền năng pháp lý của chủ rừng trong việc khai thác gắn liền với bảo tồn bền vững.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ hơn 85 văn bản quy phạm pháp luật từ năm 1945 đến năm 2014, tiêu biểu như Luật Bảo vệ và phát triển rừng năm 1991 và năm 2004, Luật Đất đai năm 2003 và năm 2013, Luật Bảo vệ môi trường năm 2005 và năm 2014, Nghị định số 119/2006/NĐ-CP, Nghị định số 32/2006/NĐ-CP, Nghị định số 99/2009/NĐ-CP, cùng ba điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên (Công ước RAMSAR năm 1971, Công ước CITES năm 1973, Công ước CBD năm 1992). Bên cạnh đó, nghiên cứu sử dụng dữ liệu thứ cấp từ 45 báo cáo tổng kết ngành lâm nghiệp và kỷ yếu chuyên ngành.

Cỡ mẫu khảo sát gồm 85 văn bản quy phạm pháp luật và 45 báo cáo đánh giá thực tiễn tại 63 tỉnh, thành phố được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling), đại diện cho các vùng sinh thái trọng điểm có diện tích rừng lớn trên toàn quốc.

Luận văn lựa chọn kết hợp các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành gồm phân tích quy phạm, so sánh luật học, lịch sử lập pháp và thống kê mô tả. Việc lựa chọn tổ hợp phương pháp này giúp đối chiếu khách quan giữa các quy định lý thuyết trên văn bản với thực tế áp dụng, làm rõ các khoảng trống pháp lý, sự chồng chéo thẩm quyền quản lý và đánh giá chính xác hiệu lực của từng chế tài qua các thời kỳ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, hệ thống tiêu chuẩn xác định rừng đã được định lượng hóa rõ rệt thông qua Thông tư số 34/2009/TT-BNNPTNT với ba tiêu chí kỹ thuật bắt buộc: độ tàn che của tán cây từ 0,1 trở lên; chiều cao vút ngọn của cây thân gỗ từ 5,0 mét trở lên (hoặc từ 1,5 đến 3,0 mét đối với cây tái sinh, mật độ tối thiểu 1.000 cây/hécta); và diện tích liền khoảnh tối thiểu đạt từ 0,5 hécta trở lên (chiều rộng dải rừng tối thiểu 20 mét với từ ba hàng cây). Tiêu chuẩn này tạo căn cứ phân cấp chính xác năm mức trữ lượng từ rừng chưa có trữ lượng (dưới 10 mét khối/hécta) đến rừng rất giàu (trên 300 mét khối/hécta).

Thứ hai, bộ máy quản lý nhà nước đã được thiết lập theo cơ chế liên ngành với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn giữ vai trò chủ trì, phối hợp cùng bốn bộ liên quan (Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Văn hóa - Thông tin) và ba cấp Ủy ban nhân dân. Lực lượng Kiểm lâm được tổ chức thống nhất ba cấp (Cục Kiểm lâm, Chi cục Kiểm lâm cấp tỉnh, Hạt Kiểm lâm cấp huyện) theo Nghị định số 119/2006/NĐ-CP. Tuy nhiên, sự chồng chéo thẩm quyền kiểm tra và xử lý vi phạm giữa kiểm lâm và thanh tra môi trường ước tính chiếm khoảng 25% đến 30% tổng số vụ việc phát sinh tại cơ sở.

Thứ ba, hệ thống chế tài xử phạt vi phạm lâm luật đã có bước phát triển qua các mốc pháp lý từ Nghị định số 77/CP, Nghị định số 159/2007/NĐ-CP đến Nghị định số 99/2009/NĐ-CP, nâng mức xử phạt tiền lên từ 2 đến 3 lần. Mặc dù vậy, tỷ lệ thu hồi lâm sản bị khai thác trái phép và xử lý dứt điểm các hành vi buôn bán động vật hoang dã nguy cấp theo Điều 190 Bộ luật Hình sự năm 1999 mới chỉ đạt khoảng 40% đến 50% trong thực tế.

Thứ tư, khung pháp lý đã xác lập quyền và nghĩa vụ cho bảy nhóm chủ rừng, song tỷ lệ các chủ rừng là hộ gia đình và cá nhân tiếp cận được các gói tín dụng ưu đãi hoặc chính sách hỗ trợ tài chính để tái đầu tư bảo vệ rừng mới chỉ đáp ứng khoảng 35% nhu cầu thực tế tại các vùng sâu, vùng xa.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân dẫn đến những hạn chế trong thực thi bắt nguồn từ việc các văn bản dưới luật còn phân tán, mâu thuẫn giữa quy định đất đai và bảo vệ môi trường, cùng với sự thiếu hụt trang thiết bị của hơn 10.000 cán bộ kiểm lâm phụ trách các địa bàn xung yếu. Lợi nhuận kinh tế phi pháp khổng lồ từ việc buôn bán gỗ quý và động thực vật hoang dã đã kích thích các hành vi vi phạm ngày càng tinh vi, tinh vi hóa phương thức tẩu tán tang vật.

So sánh với các nghiên cứu về quản lý rừng dựa vào cộng đồng và chính sách thuế tài nguyên lâm nghiệp, luận văn khẳng định rằng việc chỉ áp dụng biện pháp mệnh lệnh hành chính mà thiếu cơ chế khuyến khích kinh tế sẽ không thể duy trì tính bền vững.

Dữ liệu nghiên cứu thực trạng có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua biểu đồ cột thể hiện diễn biến số vụ vi phạm qua hai giai đoạn 1991–2004 và 2004–2014, kết hợp bảng ma trận so sánh thẩm quyền xử phạt giữa lực lượng Kiểm lâm, Công an và Thanh tra chuyên ngành để làm rõ các điểm nghẽn thủ tục hành chính.

Đề xuất và khuyến nghị

Để nâng cao hiệu lực quản lý và bảo vệ tài nguyên rừng, luận văn đề xuất bốn nhóm giải pháp hành động cụ thể:

Thứ nhất, tiến hành rà soát và sửa đổi toàn diện Luật Bảo vệ và phát triển rừng năm 2004 nhằm tương thích hoàn toàn với Luật Đất đai năm 2013 và Luật Bảo vệ môi trường năm 2014, triệt tiêu 100% các điều khoản chồng chéo về thủ tục giao đất lâm nghiệp, chuyển mục đích sử dụng rừng và đánh giá tác động môi trường. Nhiệm vụ này cần được Quốc hội và Bộ Tư pháp hoàn thành trong giai đoạn 2015–2018.

Thứ hai, hiện đại hóa tổ chức và nâng cao thẩm quyền cho lực lượng Kiểm lâm theo đúng tinh thần Nghị định số 119/2006/NĐ-CP. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì đặt mục tiêu đến năm 2020 có 80% các đơn vị Hạt kiểm lâm được trang bị công nghệ định vị GPS, camera giám sát tầm xa, thiết bị bay không người lái để tuần tra và dự báo sớm nguy cơ cháy rừng.

Thứ ba, tăng cường chế tài xử lý vi phạm bằng việc sửa đổi quy định tại Điều 189 (tội hủy hoại rừng) và Điều 190 (tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật hoang dã quý hiếm) của Bộ luật Hình sự năm 1999. Bộ Công an phối hợp với Tòa án nhân dân tối cao siết chặt khung hình phạt, tăng mức phạt tiền bổ sung nhằm tạo sức răn đe mạnh mẽ, phấn đấu kéo giảm từ 30% đến 40% số vụ vi phạm lâm luật hàng năm.

Thứ tư, đẩy mạnh xã hội hóa nghề rừng thông qua việc mở rộng chính sách giao rừng gắn với chi trả dịch vụ môi trường rừng cho 100% cộng đồng dân cư địa phương và hộ gia đình sống tại vùng đệm rừng đặc dụng. Ủy ban nhân dân các cấp chỉ đạo thực hiện các giải pháp hỗ trợ sinh kế, bảo đảm nâng mức thu nhập từ nghề rừng lên thêm 25% đến 30% cho người dân vùng cao giai đoạn 2016–2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị thực tiễn cho bốn nhóm đối tượng:

Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Tổng cục Lâm nghiệp, Cục Kiểm lâm, Ủy ban nhân dân các cấp): Cung cấp luận cứ khoa học để xây dựng chiến lược phát triển lâm nghiệp, hoàn thiện dự thảo luật và ban hành quy chế phối hợp liên ngành trong công tác tuần tra, kiểm soát lâm sản.

Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên chuyên ngành Luật học, Lâm sinh, Quản lý tài nguyên môi trường: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo giảng dạy, nghiên cứu lý luận pháp luật kinh tế và luật tài nguyên rừng với hệ thống phân tích lịch sử lập pháp trải dài suốt 70 năm (1945–2014).

Ban quản lý các khu rừng đặc dụng, rừng phòng hộ và các doanh nghiệp lâm nghiệp: Vận dụng các hướng dẫn pháp lý để chuẩn hóa phương án quản lý rừng bền vững, áp dụng chính xác ba tiêu chí phân loại rừng và phòng ngừa rủi ro pháp lý trong các hoạt động giao khoán, thuê đất rừng.

Các tổ chức phi chính phủ và mạng lưới bảo tồn thiên nhiên quốc tế (WWF, IUCN, BirdLife): Sử dụng dữ liệu đánh giá thực thi để thiết kế các dự án can thiệp cộng đồng, hỗ trợ bảo tồn đa dạng sinh học và giám sát sự tuân thủ các công ước quốc tế như CITES, RAMSAR tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Theo pháp luật Việt Nam, những tiêu chuẩn định lượng nào xác định một diện tích là rừng? Theo Điều 3 Thông tư số 34/2009/TT-BNNPTNT, một đối tượng được xác định là rừng khi thỏa mãn đồng thời ba tiêu chí: là hệ sinh thái có cây thân gỗ cao từ 5,0 mét trở lên (hoặc từ 1,5 đến 3,0 mét đối với cây tái sinh, mật độ từ 1.000 cây/hécta); độ tàn che của tán cây từ 0,1 trở lên; và diện tích liền khoảnh tối thiểu đạt từ 0,5 hécta trở lên (nếu là dải cây phải rộng từ 20 mét với tối thiểu ba hàng cây).

Pháp luật hiện hành phân loại rừng theo mục đích sử dụng thành những loại nào? Căn cứ Điều 4 Luật Bảo vệ và phát triển rừng năm 2004, rừng được phân thành ba loại chính: Rừng phòng hộ (bảo vệ nguồn nước, chống xói mòn, chắn sóng, điều hòa khí hậu); Rừng đặc dụng (bảo tồn thiên nhiên, mẫu chuẩn hệ sinh thái, vườn quốc gia, bảo vệ di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh); và Rừng sản xuất (chủ yếu khai thác gỗ, lâm sản ngoài gỗ kết hợp bảo vệ môi trường).

Lực lượng Kiểm lâm có những quyền hạn đặc thù nào trong xử lý vi phạm bảo vệ rừng? Theo Điều 81 Luật Bảo vệ và phát triển rừng năm 2004 và Nghị định số 119/2006/NĐ-CP, Kiểm lâm có quyền yêu cầu các bên liên quan cung cấp thông tin, tiến hành kiểm tra hiện trường, thu thập chứng cứ, xử phạt vi phạm hành chính, áp dụng biện pháp ngăn chặn hành chính, khởi tố và điều tra hình sự theo thẩm quyền, đồng thời được phép sử dụng vũ khí và công cụ hỗ trợ khi thi hành công vụ.

Chủ rừng có những nghĩa vụ pháp lý bắt buộc nào trong bảo vệ hệ sinh thái rừng? Điều 37 và Điều 40 Luật Bảo vệ và phát triển rừng năm 2004 quy định chủ rừng phải lập và thực hiện phương án phòng cháy chữa cháy, phòng trừ sinh vật gây hại, ngăn chặn nạn chặt phá rừng và săn bắt bẫy động vật trái phép. Mọi hoạt động sản xuất, xây dựng công trình làm thay đổi cảnh quan rừng đều phải thực hiện đánh giá tác động môi trường và được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

Việt Nam đã phê chuẩn những điều ước quốc tế trọng điểm nào về bảo vệ tài nguyên rừng? Việt Nam đã gia nhập và phê chuẩn ba công ước quốc tế nền tảng: Công ước RAMSAR về các vùng đất ngập nước có tầm quan trọng quốc tế năm 1971 (phê chuẩn năm 1989), Công ước CITES về buôn bán quốc tế các loài động thực vật hoang dã nguy cấp năm 1973 (phê chuẩn năm 1994), và Công ước CBD về Đa dạng sinh học năm 1992 (phê chuẩn năm 1994).

Kết luận

• Hệ thống pháp luật về bảo vệ tài nguyên rừng tại Việt Nam đã hình thành và phát triển liên tục qua gần 70 năm (1945–2014), tạo nền tảng thể chế quan trọng cho việc quản lý nhà nước.
• Việc định lượng hóa các tiêu chuẩn kỹ thuật về độ che phủ, chiều cao và diện tích liền khoảnh đã giúp phân định chính xác ranh giới ba loại rừng và mức độ trữ lượng lâm sản.
• Những bất cập về sự chồng chéo thẩm quyền giữa các bộ ngành và chế tài xử phạt chưa đủ sức răn đe đòi hỏi phải có cuộc cải cách lập pháp đồng bộ với Luật Đất đai và Luật Bảo vệ môi trường.
• Luận văn đã đóng góp hệ thống luận cứ khoa học toàn diện, làm sáng tỏ các vướng mắc thực tiễn và cung cấp các đề xuất sửa đổi thiết thực phục vụ công tác lập pháp trong giai đoạn mới.
• Các cơ quan quản lý cần khẩn trương hiện đại hóa công nghệ giám sát cho hơn 10.000 cán bộ kiểm lâm và đẩy mạnh cơ chế chi trả dịch vụ môi trường rừng nhằm nâng cao sinh kế bền vững cho người dân địa phương.

Đóng góp chính của luận văn là đã hệ thống hóa toàn diện các quy phạm pháp lý và thực tiễn thi hành từ năm 1945 đến năm 2014, chỉ rõ các khoảng trống thể chế và đề xuất bốn nhóm giải pháp mang tính khả thi cao. Lộ trình triển khai tiếp theo cần tập trung hoàn thiện dự thảo luật lâm nghiệp sửa đổi trước năm 2018. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và tổ chức bảo tồn hãy tích cực vận dụng những phát hiện trong công trình này để cùng chung tay bảo vệ và phát triển bền vững tài nguyên rừng Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN CỦA PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ TÀI NGUYÊN RỪNG Ở VIỆT NAM 1. KHÁI NIỆM RỪNG VÀ TÀI NGUYÊN RỪNG 1. Khái niệm rừng Rừng không chỉ có ý nghĩa với sự phát triển của đất nước mà còn có ý nghĩa thiết thực với đời sống con người. Pháp luật về bảo vệ tài nguyên rừng ở Việt Nam hiện nay mà cụ thể là Luật Bảo vệ và phát triển rừng năm 2004 tại Điều 3 khoản 2 đã định nghĩa như sau: Rừng là một hệ sinh thái bao gồm quần thể thực vật rừng, động vật rừng, vi sinh vật rừng, đất rừng và các yếu tố môi trường khác, trong đó cây gỗ, tre nứa, thực vật hoặc hệ thực vật đặc trưng là thành phần chính có độ che phủ của tán rừng từ 0,1 trở lên.

Rừng gồm: rừng trồng và rừng tự nhiên trên đất rừng sản xuất, đất rừng phòng hộ, đất rừng đặc dụng [31]. Như vậy theo quy định mà pháp luật Việt Nam hiện hành đã đưa ra thì khái niệm rừng được biết đến một cách khái quát gồm có rừng trồng và rừng tự nhiên. Trong quy định này, khái niệm rừng được biết đến với đầy đủ các thành phần hệ sinh thái rừng một cách đa dạng và phong phú gồm cả thực vật, động vật, vi sinh vật rừng, đất rừng và các yếu tố môi trường khác. Tuy nhiên, cây gỗ, tre nứa, thực vật hoặc hệ thực vật đặc trưng phải thỏa mãn điều kiện về độ che phủ của tán rừng từ 0,1 trở lên.

Để có thể hiểu cặn kẽ hơn cho khái niệm về rừng trong Luật Bảo vệ và phát triển rừng năm 2004 thì Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã ban hành Thông tư số 34/2009/TT-BNNPTNT ngày 10/6/2009 quy định về tiêu chí xác định rừng và phân loại rừng. Cụ thể, tại Điều 3 của Thông tư này đã nêu rõ, một đối tượng được xác định là rừng nếu đạt được cả 3 tiêu chí sau: 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tiêu chí thứ nhất: Là một hệ sinh thái, trong đó thành phần chính là các loài cây lâu năm thân gỗ, cau dừa có chiều cao vút ngọn từ 5,0 mét trở lên (trừ rừng mới trồng và một số loài cây rừng ngập mặn ven biển), tre nứa,…có khả năng cung cấp gỗ, lâm sản ngoài gỗ và các giá trị trực tiếp và gián tiếp khác như bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ môi trường và cảnh quan. Rừng mới trồng các loài cây thân gỗ và rừng mới tái sinh sau khai thác rừng trồng có chiều cao trung bình trên 1,5m đối với loài cây sinh trưởng chậm, trên 3,0m đối với loài cây sinh trưởng nhanh và mật độ 1.000cây/ha trở lên được coi là rừng. Các hệ sinh thái nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản có rải rác một số cây lâu năm là cây thân gỗ, tre nứa, cau dừa…không được coi là rừng [5].

Với tiêu chí này thì đã quy định cụ thể với các loài cây thân gỗ, cau dừa, tre nứa…thì chiều cao phải đảm bảo từ 5,0 mét trở lên, rừng cây thân gỗ, rừng tái sinh phải đảm bảo chiều cao trung bình trên 1,5m với cây sinh trưởng chậm và 3,0m đối với loài cây sinh trưởng nhanh và các loài cây này phải mang lại giá trị trực tiếp và gián tiếp về vấn đề bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ môi trường cảnh quan thì thỏa mãn tiêu chí thứ nhất để xác định là rừng. Tiêu chí thứ hai: Độ tàn che của tán cây rừng là thành phần chính của rừng phải từ 0,1 trở lên[5]. Với tiêu chí thứ hai này để xác định một đối tượng là rừng được hiểu, cây rừng là thành phần chính của rừng phải có mức độ che kín đảm bảo độ che phủ theo quy định Tại khoản 2 Điều 3 Luật Bảo vệ và phát triển rừng năm 2004 "Độ che phủ của tán rừng được xác định là mức độ che kín của tán cây rừng đối với đất rừng, được biểu thị bằng tỷ lệ phần mười giữa diện tích đất rừng bị tán cây rừng che bóng và diện tích đất rừng" [31]. Phải đảm bảo được quy định về độ tàn che thì thỏa mãn tiêu chí thứ hai để xác định rừng.

Tiêu chí thứ ba: Diện tích liền khoảnh tối thiểu từ 0,5ha trở lên, nếu là dải cây rừng phải có chiều rộng tối thiểu 20 mét và có từ 3 hàng cây trở lên. Cây rừng trên các diện tích tập trung dưới 0,5ha hoặc dải rừng hẹp dưới 20 mét 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] được gọi là cây phân tán[5]. Với tiêu chí thứ ba này thì một đối tượng được xác định là rừng ngoài vấn đề phải thỏa mãn hai yếu tố về độ cao của cây, độ tàn che của cây rừng thì phải thỏa mãn điều kiện về diện tích đất rừng. Khái niệm tài nguyên rừng Để có thể hiểu sâu khái niệm tài nguyên rừng trước tiên phải hiểu khái niệm về tài nguyên "Tài nguyên là tất cả các dạng vật chất, tri thức được sử dụng để tạo ra của cải vật chất, hoặc tạo ra giá trị sử dụng mới của con người.

Phân theo quan hệ với con người thì tài nguyên được chia thành hai loại là tài nguyên thiên nhiên và tài nguyên xã hội" [55]. Tài nguyên thiên nhiên là nguồn của cải vật chất nguyên khai được hình thành và tồn tại trong tự nhiên mà con người có thể khai thác, chế biến và sử dụng. Tài nguyên thiên nhiên là toàn bộ giá trị vật chất sẵn có trong tự nhiên là những điều kiện cần thiết cho sự tồn tại của xã hội loài người. Các loại tài nguyên thiên nhiên được phân thành hai loại: Tài nguyên tái tạo là tài nguyên có thể tự duy trì hoặc tự bổ sung một cách liên tục khi được quản lý một cách hợp lý và tài nguyên không tái tạo là loại tài nguyên tồn tại hữu hạn, sẽ mất đi hoặc biến đổi sau quá trình sử dụng [64].

"Tài nguyên rừng là một phần của tài nguyên thiên nhiên, thuộc loại tài nguyên tái tạo được. Nhưng nếu sử dụng không hợp lý, tài nguyên rừng có thể bị suy thoái không thể tái tạo lại" [57]. Rừng theo quy định tại khoản 2 Điều 3 Luật Bảo vệ và phát triển rừng năm 2004 quy định "rừng là một hệ sinh thái bao gồm quần thể thực vật rừng, động vật rừng, vi sinh vật rừng, đất rừng và các yếu tố môi trường khác, trong đó cây gỗ, tre nứa, thực vật hoặc hệ thực vật đặc trưng …" [31]. Tài nguyên rừng có vai trò rất quan trọng đối với khí quyển, đất đai, mùa màng, cung cấp các nguồn gen động thực vật quý hiếm cùng nhiều lợi ích khác.

Rừng giúp điều hòa nhiệt độ, nguồn nước 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] và không khí. Con người có thể sử dụng tài nguyên thiên nhiên này để khai thác, sử dụng hoặc chế biến ra những sản phẩm phục vụ cho nhu cầu đời sống. Ở những vùng khí hậu khác nhau thì tài nguyên rừng cũng khác nhau [57]. Thông qua khái niệm về rừng có thể thấy tài nguyên rừng gồm: Thực vật rừng trước hết phải kể đến những loài cây thân gỗ đây là một loại tài nguyên chính mà rừng cung cấp phục vụ cho đời sống con người.

Sơ bộ thống kê hiện nay trên thế giới có khoảng trên 100 ngành dùng gỗ làm nguyên, vật liệu với trên 22.000 công việc khác nhau và sản xuất ra hơn 20.000 loại sản phẩm. Gỗ là nguyên liệu, vật liệu được con người sử dụng lâu đời và rộng rãi, là một trong những vật tư chủ yếu của nền kinh tế quốc dân. Gỗ được sử dụng rất rộng rãi trong công nghiệp, nông nghiệp, giao thông vận tải, kiến trúc, xây dựng, khai khoáng. Ngoài ra gỗ còn được dùng làm văn phòng phẩm, nhạc cụ, dụng cụ thể dục thể thao, đóng toa tầu, thùng xe, thuyền, phà, cầu cống, bàn ghế và dụng cụ học sinh, đồ dùng gia đình, công sở và chuyên dùng như bệnh viện, thư viện.

Ngoài ra, các loài cây thân gỗ còn là nhân tố quan trọng trong việc bảo vệ đất, bảo vệ nước và điều hòa khí hậu, lưu lượng nước. Ngoài gỗ rừng còn cung cấp một lượng lớn các sản phẩm từ cây rừng được con người sử dụng làm củi, than gỗ, thực hiện du lịch giải trí…mang lại nguồn lợi nhuận lớn. Động vật rừng và các loài sinh vật hoang dại và các loại cây thuộc quần thể sinh học từ rừng được con người sử dụng để lai tạo, cung cấp nguồn gen quý, cải tiến các giống cây trồng, vật nuôi cho có khả năng chống lại dịch bệnh, thời tiết khắc nghiệt cho năng suất cao, chất lượng tốt. Thêm vào đó một lượng thực phẩm, dược phẩm lớn được cung cấp từ nguồn thực vật và động vật hoang dã rừng.

Đồng thời tài nguyên rừng còn là những diện tích đất màu mỡ, một trữ lượng nước lớn đảm bảo cho cây rừng, động vật rừng sinh sống 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] phát triển tạo nguồn cung cấp phục vụ con người. Ngoài ra rừng cung cấp nguồn ôxy dồi dào, chống xói mòn, giảm ô nhiễm, hạn chế thiên tai, cân bằng khí hậu…Như vậy nguồn tài nguyên rừng có giá trị rất lớn đối với đời sống con người, vấn đề đặt ra là phải bảo vệ và phát triển nguồn tài nguyên này. PHÂN LOẠI RỪNG 1. Phân loại rừng căn cứ vào mục đích sử dụng Thứ nhất là rừng phòng hộ: Theo quy định tại khoản 1 Điều 4 Luật Bảo vệ và phát triển rừng năm 2004 quy định "Rừng phòng hộ được sử dụng chủ yếu để bảo vệ nguồn nước, bảo vệ đất chống xói mòn, chống sa mạc hóa, hạn chế thiên tai, điều hòa khí hậu, góp phần bảo vệ môi trường" [31].

Rừng phòng hộ đầu nguồn là nơi phát sinh hoặc bắt đầu nguồn nước tạo thành các dòng chảy cấp nước cho các hồ chứa trong mùa khô, hạn chế lũ lụt, chống xói mòn và bảo vệ đất. Rừng phòng hộ gồm những rừng có sẵn trong tự nhiên, chủ yếu là rừng hỗn giao gồm nhiều tầng, không đều tuổi, mật độ dày, có dễ sâu, bền, chắc; rừng phòng hộ chắn gió, chắn cát bay là rừng phòng hộ ven biển được thành lập với mục đích chống gió hạn, cát bay, ngăn chặn sự xâm mặn của biển; rừng phòng hộ chắn sóng, lấn biển là rừng phòng hộ ven biển được thành lập với mục đích chống sóng lấn biển, chống sạt lở, bảo vệ các công trình ven biển; rừng phòng hộ bảo vệ môi trường nhằm mục đích điều hòa khí hậu, chống ô nhiễm môi trường trong các khu dân cư, khu đô thị và khu du lịch [58].