Phần mở đầu. Chƣơng 1 - Ý nghĩa môi sinh của rừng và vai trò của pháp luật trong việc bảo vệ rừng. Chƣơng 2 - Một số vấn đề cơ bản về pháp luật bảo vệ rừng ở Việt Nam. Chƣơng 3 - Thực trạng và phương hướng hoàn thiện pháp luật bảo vệ rừng ở Việt Nam.
Phần kết luận. Danh mục tài liệu tham khảo. -5- LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Pháp luật bảo vệ rừng ở Việt Nam hiện nay Nguyễn Thanh Huyền CHƢƠNG 1 Ý NGHĨA MÔI SINH CỦA RỪNG VÀ VAI TRÕ CỦA PHÁP LUẬT TRONG VIỆC BẢO VỆ RỪNG 1. RỪNG VÀ VAI TRÒ CỦA RỪNG ĐỐI VỚI MÔI TRƯỜNG Từ xa xưa diện tích rừng tự nhiên đã che phủ phần lớn bề mặt của trái đất, nhưng do tác động của con người diện tích rừng tự nhiên giảm đi đáng kể.
Chỉ tính riêng giai đoạn 1990- 1995 ở các nước phát triển có hơn 65 triệu ha rừng bị mất, tính đến năm 1995 diện tích rừng của toàn thế giới kể cả rừng tự nhiên và rừng trồng chỉ còn 3454 triệu héc ta (số liệu của FAO – 1997), tỷ lệ che phủ chỉ chiếm khoảng 35%. Hiện nay, mỗi tuần trên thế giới có khoảng 500 000 héc ta rừng tự nhiên bị mất hoặc bị thoái hoá. Tổng diện tích rừng trên toàn cầu là 3.869 triệu ha, rừng tự nhiên là 3.682 triệu ha và rừng trồng là 187 triệu ha [21]. Ở Việt Nam, năm 1943 diện tích rừng có khoảng 14,3 triệu héc ta, tỷ lệ che phủ khoảng 43%, năm 1995 tổng diện tích rừng và đất rừng cả nước khoảng 19,03 triệu héc ta; trong đó chỉ có 8,25 triệu héc ta rừng tự nhiên và 1,05 triệu héc ta rừng trồng, còn lại là đất trống đồi núi trọc.
Rừng tự nhiên tập trung chủ yếu ở Tây nguyên, Trung nam bộ, miền Trung. Trong số diện tích rừng tự nhiên còn lại chỉ có 9% là rừng giàu (trữ lượng >150m3/ha), 33% rừng trung bình (trữ lượng 80m3- 150m3/ha) còn lại là rừng nghèo kiệt (< 80m3/ha). Hiện nay, tổng diện tích đất rừng Việt Nam tính đến năm 2002 là 11.626 ha rừng các loại, chiếm 35,7% diện tích toàn lãnh thổ [8, tr 19]. Cùng với việc mất rừng tự nhiên, môi trường sống của nhiều loài động vật rừng cũng bị mất, đây là nguy cơ làm cho nhiều loài động vật rừng quí hiếm đang bị tuyệt chủng, đa dạng sinh học đang bị suy thoái nhanh chóng.
Chính vì vậy, vai trò của rừng trong việc bảo vệ và cải tạo môi trường đã trở thành vấn đề thời sự lôi cuốn sự quan tâm của các nhà khoa học thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau. Sự phát triển công nhiệp, quá trình đô thị hoá và nạn phá rừng ở các nước đang phát triển đã và đang làm nhiễm bẩn môi trường sống của loài người, phá vỡ cân bằng sinh thái trong sinh quyển. Ngày nay, vấn đề bảo vệ, gây trồng rừng -7- LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Pháp luật bảo vệ rừng ở Việt Nam hiện nay Nguyễn Thanh Huyền không chỉ còn mang ý nghĩa của việc bảo vệ phát triển nguồn tài nguyên mà còn là để bảo vệ và cải tạo môi trường sống của loài người. Rừng có ảnh hưởng nhiều mặt đến môi trường tự nhiên, làm thay đổi điều kiện khí hậu, đất đai, sinh vật,.
từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường sinh thái con người. Nghiên cứu vai trò của rừng đối với môi trường không chỉ có ý nghĩa lý luận mà còn có ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc bảo vệ sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên, gây trồng các loại rừng phòng hộ, hạn chế ảnh hưởng của thiên tai, làm tăng thêm ý nghĩa cảnh quan văn hoá xã hội của rừng. Vai trò tác động của rừng đến khí hậu - Rừng có ảnh hưởng tổng hợp đến các nhân tố khí hậu, thuỷ văn. Vùng rừng núi, vùng đồng bằng, vùng sa mạc.
có chế độ khí hậu hoàn toàn khác nhau. Rừng có ảnh hưởng trực tiếp đến chế độ gió của từng địa phương. Chế độ gió thay đổi sẽ dẫn đến sự thay đổi chế độ nhiệt và độ khô ẩm của không khí. - Rừng là chướng ngại trên đường di chuyển của gió, làm thay đổi tốc độ và hướng gió.
Rừng làm thay đổi tốc độ gió ở xung quanh rừng trong một phạm vi nhất định ở mặt đón gió cũng như ở mặt khuất gió. Phạm vi ảnh hưởng của rừng khiến gió phụ thuộc vào chiều cao của rừng - rừng càng cao thì phạm vi ảnh hưởng của rừng đến gió càng lớn. Ảnh hưởng của rừng đến gió còn phụ thuộc vào cấu trúc của rừng, rừng có cấu trúc nhiều tầng thì ảnh hưởng của rừng đến gió càng nhiều. - Rừng là công cụ cơ bản và quan trọng nhất để cân bằng khí CO 2 và O2 trong khí quyển thông qua quá trình quang hợp.
Thảm thực vật rừng trên thế giới giữ vai trò quyết định trong chu trình tuần hoàn các-bon tự nhiên trong khí quyển. Nếu không có chu trình này thì chỉ trong 30 - 35 năm, toàn bộ CO2 trong khí quyển sẽ bị tiêu hao hoàn toàn, sự sống sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng. - Trong những thập kỷ vừa qua, do đốt phá rừng làm nương rẫy, mở mang diện tích đất canh tác không hợp lý, do phát triển công nghiệp ồ ạt nên tỷ lệ CO 2 trong khí quyển tăng dần gây ra hiệu ứng nhà kính, nhiệt độ của trái đất cũng -8- LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Pháp luật bảo vệ rừng ở Việt Nam hiện nay Nguyễn Thanh Huyền tăng lên. Điều đó còn chứng tỏ vai trò của rừng trong việc cân bằng nhiệt độ trong không khí.
Ngược lại, nhiệt độ là một nhân tố sinh thái giữ vai trò quan trọng trong đời sống của rừng, nó có ảnh hưởng quyết định đến cường độ các quá trình sinh lý của cây rừng, như quang hợp, hô hấp, thoát hơi nước, hấp thu nước và các chất dinh dưỡng khoáng. - Nhiệt độ là yếu tố quan trọng kích thích hạt giống nảy mầm và có ảnh hưởng đến quá trình nảy lộc, ra lá, ra hoa, kết quả. của cây rừng. Nhiệt độ, độ ẩm và nước có ảnh hưởng quyết định đến phân bố rừng trên thế giới.
Quy luật phân bố rừng có liên quan chặt chẽ đến quy luật phân bố nhiệt độ theo vành đai, độ vĩ và độ cao. Vai trò, tác động của rừng đến nguồn nước Tục ngữ Ấn Độ có câu: “Rừng là nguồn nước, nước là sự sống”. Điều đó đã nói lên vai trò to lớn của rừng đến nguồn nước trên trái đất. Rừng có tác dụng giữ nguồn nước, hạn chế lũ lụt, hạn hán, bảo vệ đất đai chống xói mòn, nâng cao độ phì của đất và làm sạch những nguồn nước bị nhiễm bẩn.
Ở những nơi có rừng nước mưa rơi xuống một phần được giữ lại ở tán rừng và sau đó bốc hơi trở lại khí quyển, một phần tiếp tục rơi xuống đất và chảy dọc theo thân cây, cành cây. Phần nước rơi xuống đất lại bị cây bụi, thảm tươi, tầng cành khô, lá rụng ngăn cản cơ học làm tốc độ dòng chảy chậm lại hạn chế xói mòn đất. Khi độ ẩm bão hòa, một phần nước trong đất chảy theo chiều thẳng đứng bổ sung cho lượng nước ngầm. - Tầng cành cây lá rụng và đất rừng giữ vai trò như một chiếc phin lọc chất bẩn.
Rừng có khả năng chuyển hóa dòng nước chảy trên mặt đất thành dòng chảy trong lòng đất. Khả năng ngăn chặn dòng chảy của rừng rất lớn. Lượng dòng chảy ở rừng hỗn giao loài lá rộng có độ tán che 0,7 - 0,8 là 44,3m3/ha/năm, còn ở đất rừng sau khai thác trắng là 1. -9- LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Pháp luật bảo vệ rừng ở Việt Nam hiện nay Nguyễn Thanh Huyền - Ngược lại, nước cũng là nhân tố sinh thái giữ vai trò quan trọng trong đời sống của cây rừng.
Cùng với nhiệt độ, nước là nhân tố ảnh hưởng đến sự phân bố rừng trên thế giới. Nước là một trong những điều kiện cần thiết để hạt giống nảy mầm, xúc tiến quá trình thoát hơi nước và hấp thu chất dinh dưỡng khoáng. Nước ảnh hưởng đến rừng dưới 3 dạng: mưa, độ ẩm không khí và độ ẩm đất. Lượng mưa và phân bố lượng mưa trong năm có ảnh hưởng trực tiếp đến thời kỳ sinh trưởng của cây rừng.
Cường độ mưa ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hấp thu nước của thực vật rừng và độ xói mòn đất nhất là trong điều kiện địa hình đồi núi. - Ở nước ta, nhìn chung lượng mưa cao lại phân bố không đều, cường độ mưa lớn nên khả năng gây ra xói mòn đất rất lớn. Sự bào mòn tầng mặt đất màu mỡ trong lưu vực thượng nguồn là nguyên nhân làm tăng nồng độ phù sa của những dòng sông. Riêng sông Hồng hàng năm đổ ra biển từ 80-130 triệu tấn phù sa.
Nhiều hồ thuỷ điện ở nước ta bị cạn dần do xói mòn đất xuống lòng hồ. Phá rừng đốt nương rẫy làm giảm độ che phủ của tán rừng và kết quả là gây ra xói mòn đất nghiêm trọng và đất đai thoái hóa. Vai trò tác dụng của rừng đến đất Rừng có ảnh hưởng trực tiếp đến đất thông qua sự rơi rụng của cành lá cây rừng, thảm mục rừng tạo ra sự tuần hoàn dinh dưỡng khoáng trong rừng, thông qua đó rừng ảnh hưởng đến quá trình hình thành đất. Vật rơi rụng và thảm mục rừng.
- Vật rơi rụng như cành, lá, hoa quả rụng xuống đất là nguồn cung cấp chất hữu cơ cho đất rừng. Vi sinh vật phân giải, vật rơi rụng biến thành thảm mục rừng. Thảm mục là thành phần đặc trưng chỉ có trong hệ sinh thái rừng. Thảm mục là kho chứa các chất dinh dưỡng khoáng làm tăng độ phì nhiêu của đất.
Thảm mục có tác dụng điều tiết nguồn nước, ngăn cản dòng chảy, hút một lượng nước lớn làm giảm lưu lượng dòng chảy, tăng lượng nước thấm vào đất, - 10 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Pháp luật bảo vệ rừng ở Việt Nam hiện nay Nguyễn Thanh Huyền giảm lượng bốc hơi mặt đất. Do vậy, thảo mục có vai trò rất quan trọng trong việc duy trì nguồn nước, chống lũ lụt, hạn hán và xói mòn đất. Ở vùng rừng nhiệt đới, mặc dầu vật rơi rụng nhiều hơn vùng rừng ôn đới, nhưng do điều kiện nhiệt độ và độ ẩm cao nên quá trình phân giải thảm mục rừng diễn ra chậm hơn vùng rừng ôn đới. Trong điều kiện này, thảm mục chuyển thành than bùn.
Hiện tượng này gặp phổ biến ở rừng tràm U Minh, rừng tràm Nam Bộ. Cải tạo vùng đất phèn ở miền nam nước ta là một vấn đề có ý nghĩa thực tiễn to lớn.