Luận văn thạc sĩ về phát luật bảo vệ rừng ở Việt Nam hiện nay

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích các vấn đề cơ bản về pháp luật bảo vệ rừng tại Việt Nam hiện nay, góp phần nâng cao nhận thức và quản lý.

• Tác giả: Nguyễn Thanh Huyền
• Người hướng dẫn: Ts. Vũ Quang Hà
• Trường học: Đại học Quốc Gia Hà Nội Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Một số vấn đề cơ bản về phát luật bảo vệ rừng ở Việt Nam hiện nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2004
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: Ý NGHĨA MÔI SINH CỦA RỪNG VÀ VAI TRÒ CỦA PHÁP LUẬT TRONG VIỆC BẢO VỆ RỪNG
• 1.1. RỪNG VÀ VAI TRÒ CỦA RỪNG ĐỐI VỚI MÔI TRƯỜNG
• 1.2. PHÁP LUẬT - CÔNG CỤ HỮU HIỆU TRONG VIỆC BẢO VỆ RỪNG
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ PHÁP LUẬT BẢO VỆ RỪNG Ở VIỆT NAM
• 2.1. KHÁI LUẬN LỊCH SỬ PHÁP LUẬT BẢO VỆ RỪNG Ở VIỆT NAM
• 2.1.1. Pháp luật bảo vệ rừng dưới các triều đại phong kiến Việt Nam
• 2.1.2. Pháp luật bảo vệ rừng dưới chế độ Pháp thuộc
• 2.1.3. Pháp luật bảo vệ rừng của Nhà nước Việt Nam từ 1945 đến nay
• 2.2. NHỮNG NỘI DUNG CƠ BẢN VỀ PHÁP LUẬT BẢO VỆ RỪNG VIỆT NAM
• 2.2.1. Các nguyên tắc của pháp luật bảo vệ rừng
• 2.2.2. Quản lý Nhà nước về bảo vệ rừng
• 2.2.3. Chính sách phát triển rừng, giao đất lâm nghiệp và khoán rừng
• 2.2.4. Quyền lợi và nghĩa vụ của chủ rừng
• 2.2.5. Bảo vệ các loài động thực vật hoang dã, quí hiếm và đa dạng sinh học
• 2.2.6. Xử lý vi phạm trong lĩnh vực bảo vệ rừng
• 2.2.7. Hợp tác quốc tế bảo vệ rừng
• 2.3. PHÁP LUẬT BẢO VỆ RỪNG Ở MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI
• 2.3.1. Hiện trạng rừng ở các nước
• 2.3.2. Chính sách pháp luật bảo vệ rừng ở một số quốc gia trên thế giới
• 2.3.3. Kinh nghiệm đối với Việt Nam trong việc xây dựng chính sách pháp luật bảo vệ rừng
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VÀ PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT BẢO VỆ RỪNG VIỆT NAM
• 3.1. HIỆN TRẠNG RỪNG Ở VIỆT NAM
• 3.2. MỘT SỐ NHẬN XÉT BƯỚC ĐẦU VỀ PHÁP LUẬT BẢO VỆ RỪNG Ở VIỆT NAM
• 3.2.1. Về chính sách phát triển rừng, giao đất lâm nghiệp và khoán rừng
• 3.2.2. Quản lý Nhà nước về bảo vệ rừng còn nhiều điểm vướng mắc
• 3.3. MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT BẢO VỆ, PHÁT TRIỂN RỪNG
• 3.3.1. Về chính sách pháp luật bảo vệ rừng
• 3.3.2. Tổ chức thực hiện những quy định pháp luật về bảo vệ rừng
• 3.3.3. Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực bảo vệ rừng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về pháp luật bảo vệ rừng ở Việt Nam hiện nay

Pháp luật bảo vệ rừng ở Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ thời kỳ phong kiến đến hiện đại. Rừng không chỉ là nguồn tài nguyên quý giá mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế. Tuy nhiên, tình trạng suy giảm diện tích rừng và sự suy thoái chất lượng rừng đang là vấn đề nghiêm trọng. Việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật bảo vệ rừng là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững.

1.1. Lịch sử phát triển pháp luật bảo vệ rừng ở Việt Nam

Pháp luật bảo vệ rừng ở Việt Nam đã có từ lâu, bắt đầu từ các triều đại phong kiến. Các quy định về bảo vệ rừng đã được hình thành và phát triển qua các thời kỳ, từ việc quản lý rừng dưới chế độ thực dân Pháp đến các chính sách hiện nay của Nhà nước Việt Nam.

1.2. Vai trò của pháp luật trong bảo vệ rừng

Pháp luật bảo vệ rừng đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý và bảo vệ tài nguyên rừng. Nó không chỉ quy định quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan mà còn tạo ra khung pháp lý cho việc xử lý vi phạm và bảo vệ đa dạng sinh học.

II. Thực trạng rừng ở Việt Nam Những thách thức hiện nay

Hiện trạng rừng ở Việt Nam đang gặp nhiều thách thức, bao gồm việc khai thác rừng trái phép, nạn phá rừng để lấy đất canh tác, và sự suy giảm đa dạng sinh học. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn tác động đến đời sống của người dân. Cần có những biện pháp khẩn cấp để ngăn chặn tình trạng này.

2.1. Tình hình khai thác rừng trái phép

Khai thác rừng trái phép đang diễn ra phổ biến ở nhiều khu vực, gây ra thiệt hại lớn cho tài nguyên rừng. Các biện pháp quản lý hiện tại chưa đủ mạnh để ngăn chặn tình trạng này.

2.2. Suy giảm đa dạng sinh học và tác động của khai thác rừng

Sự suy giảm đa dạng sinh học do khai thác rừng và biến đổi khí hậu đang diễn ra nhanh chóng. Nhiều loài động thực vật quý hiếm đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng, ảnh hưởng đến hệ sinh thái và đời sống con người.

III. Giải pháp bảo vệ rừng hiệu quả tại Việt Nam

Để bảo vệ rừng hiệu quả, cần có những giải pháp đồng bộ từ chính sách đến thực tiễn. Các giải pháp này bao gồm tăng cường quản lý nhà nước, nâng cao nhận thức cộng đồng và phát triển các chương trình hợp tác quốc tế.

3.1. Tăng cường quản lý nhà nước về bảo vệ rừng

Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước trong việc quản lý và bảo vệ rừng. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý rừng cũng là một giải pháp hiệu quả.

3.2. Nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ rừng

Giáo dục và nâng cao nhận thức của cộng đồng về vai trò của rừng trong đời sống là rất quan trọng. Các chương trình tuyên truyền cần được triển khai rộng rãi để mọi người hiểu rõ hơn về giá trị của rừng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về bảo vệ rừng

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc bảo vệ rừng không chỉ mang lại lợi ích về môi trường mà còn có tác động tích cực đến kinh tế. Các mô hình bảo vệ rừng bền vững đã được áp dụng thành công ở một số địa phương.

4.1. Mô hình bảo vệ rừng bền vững tại địa phương

Một số địa phương đã áp dụng mô hình bảo vệ rừng bền vững, kết hợp giữa bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế. Những mô hình này đã mang lại hiệu quả tích cực trong việc bảo vệ rừng và cải thiện đời sống người dân.

4.2. Kết quả nghiên cứu về tác động của rừng đến môi trường

Nghiên cứu cho thấy rừng có vai trò quan trọng trong việc điều hòa khí hậu, bảo vệ nguồn nước và duy trì đa dạng sinh học. Việc bảo vệ rừng sẽ góp phần giảm thiểu các tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho pháp luật bảo vệ rừng

Việc hoàn thiện pháp luật bảo vệ rừng là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững. Cần có những chính sách mạnh mẽ hơn để bảo vệ tài nguyên rừng và nâng cao hiệu quả quản lý. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc phát triển các chương trình hợp tác quốc tế và nâng cao nhận thức cộng đồng.

5.1. Đề xuất chính sách hoàn thiện pháp luật bảo vệ rừng

Cần xây dựng các chính sách pháp luật rõ ràng và cụ thể hơn để bảo vệ rừng. Các quy định về xử lý vi phạm cần được thực thi nghiêm ngặt hơn.

5.2. Tương lai của rừng và phát triển bền vững

Rừng sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong phát triển bền vững. Việc bảo vệ rừng không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước mà còn là của toàn xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Năm 1943, diện tích rừng tự nhiên tại Việt Nam đạt khoảng 14,3 triệu ha với tỷ lệ che phủ 43%. Tuy nhiên, trải qua nhiều thập kỷ chịu tác động từ khai thác quá mức, tập quán du canh du cư và chiến tranh tàn phá, diện tích rừng suy giảm nghiêm trọng. Đến năm 1995, tổng diện tích đất lâm nghiệp cả nước là 19,03 triệu ha nhưng chỉ còn 8,25 triệu ha rừng tự nhiên và 1,05 triệu ha rừng trồng, phần còn lại là đất trống đồi núi trọc. Dù các nỗ lực phục hồi đã nâng tỷ lệ che phủ lên 35,7% vào năm 2002 với tổng diện tích 11,626 triệu ha, hệ sinh thái rừng vẫn đối mặt với nguy cơ thoái hóa nghiêm trọng. Hậu quả trực tiếp từ việc suy giảm diện tích rừng là tình trạng xói mòn đất đầu nguồn, khiến sông Hồng cuốn trôi từ 80 đến 130 triệu tấn phù sa ra biển mỗi năm, đồng thời làm gia tăng các đợt lũ quét lịch sử tại miền Trung và Tây Bắc.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là dù hệ thống văn bản pháp lý về lâm nghiệp đã hình thành đồ sộ qua nhiều giai đoạn lịch sử, hiệu lực thi hành trên thực tế vẫn còn bộc lộ nhiều điểm nghẽn, dẫn đến nghịch lý rừng vẫn bị xâm hại và nguy cơ cháy rừng thường trực trên 56% diện tích rừng hiện có. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Luật học của tác giả Nguyễn Thanh Huyền, dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Vũ Quang tại Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2004, được thực hiện nhằm giải quyết trực tiếp khoảng trống thể chế này.

Mục tiêu cụ thể của công trình là làm sáng tỏ bản chất pháp lý của chế độ sở hữu toàn dân đối với tài nguyên rừng, đánh giá toàn diện thực trạng các quy định pháp luật điều chỉnh quan hệ quản trị, giao đất khoán rừng, và so sánh với kinh nghiệm quốc tế. Phạm vi nghiên cứu bao quát tiến trình lập pháp tại Việt Nam từ năm 1945 đến năm 2004, gắn liền với các vùng sinh thái trọng điểm như Tây Bắc, Tây Nguyên và Nam Bộ. Công trình mang ý nghĩa thiết thực trong việc cung cấp cơ sở khoa học - pháp lý nhằm hỗ trợ hoàn thành mục tiêu của Dự án trồng mới 5 triệu ha rừng, bảo đảm quản trị tài nguyên rừng theo hướng bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, kết hợp tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật. Về mặt học thuật chuyên ngành, nghiên cứu vận dụng 2 lý thuyết nền tảng: Lý thuyết sở hữu toàn dân về tư liệu sản xuất và tài nguyên thiên nhiên theo Hiến pháp 1992, và Lý thuyết phát triển bền vững được thừa nhận tại Hội nghị Thượng đỉnh Liên Hợp Quốc về Môi trường và Phát triển năm 1992.

Theo đó, Nhà nước là đại diện chủ sở hữu duy nhất nắm giữ trọn vẹn 3 quyền năng: chiếm hữu, sử dụng và định đoạt tài nguyên rừng. Tuy nhiên, trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, Nhà nước thực hiện phân cấp và chuyển giao một phần quyền sử dụng cho các chủ thể xã hội. Mô hình nghiên cứu vận hành theo cơ chế phân loại 3 loại rừng quy định tại Luật Bảo vệ và Phát triển rừng 1991: rừng phòng hộ (bảo vệ nguồn nước, chống xói mòn), rừng đặc dụng (bảo tồn thiên nhiên, bảo vệ nguồn gen) và rừng sản xuất (kinh doanh gỗ và lâm sản). Các khái niệm cốt lõi được định hình gồm: quyền của chủ rừng, cơ chế giao đất cho thuê đất lâm nghiệp, chu trình tuần hoàn dinh dưỡng khoáng của thảm mục rừng, và các tiêu chuẩn bảo vệ đa dạng sinh học theo Công ước CITES 1973 và Công ước CBD 1992. Về mặt sinh thái, nghiên cứu ghi nhận rằng 1 ha rừng có khả năng hấp thụ 4 tấn khí cacbonic và giữ lại tới 32-36,4 tấn bụi trong không khí mỗi năm, khẳng định giá trị điều hòa môi sinh vô giá cần được bảo vệ bằng luật pháp.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hơn 45 văn bản quy phạm pháp luật qua các thời kỳ, kết hợp chuỗi số liệu thống kê lâm nghiệp giai đoạn 1943 - 2002 do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Viện Điều tra Quy hoạch Rừng (FIPI) và Tổ chức Nông Lương Liên Hợp Quốc (FAO) công bố.

Cỡ mẫu khảo sát thực chứng bao gồm 400 đơn vị lâm trường quốc doanh đang quản lý 3,6 triệu ha đất rừng, hơn 3.200 tổ chức kinh tế ngoài quốc doanh và hàng chục vạn hộ nông dân nhận khoán 2 triệu ha, cùng 113.000 mô hình kinh tế trang trại trên toàn quốc. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) kết hợp phân tầng theo vùng sinh thái lâm nghiệp đại diện (vùng núi phía Bắc, dải ven biển miền Trung, Tây Nguyên và rừng ngập mặn Nam Bộ). Luận văn kết hợp các phương pháp phân tích quy phạm pháp luật, thống kê mô tả, tổng hợp logic và so sánh luật học. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm bảo đảm tính lịch sử cụ thể, bóc tách chính xác các mâu thuẫn giữa quy định thành văn và thực tiễn thi hành quyền năng của chủ rừng trong suốt timeline nghiên cứu từ năm 1945 đến 2004.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, chính sách giao đất, giao rừng và khoán bảo vệ rừng đã tạo chuyển biến tích cực trong việc chuyển đổi cơ chế quản lý từ thuần túy hành chính sang cơ chế kinh tế lâm nghiệp nhiều thành phần. Tính đến năm 2002, Nhà nước đã giao và khoán được trên 7,5 triệu ha rừng và đất lâm nghiệp. Trong đó, 400 lâm trường quốc doanh quản lý khoảng 3,6 triệu ha (chiếm 48%), các tổ chức kinh tế và hàng chục vạn hộ gia đình quản lý khoảng 3,9 triệu ha (chiếm 52%). Cơ chế này đã đóng góp quyết định đưa độ che phủ rừng tăng từ 28% lên 35,7%.

Thứ hai, chất lượng rừng tự nhiên đang ở mức báo động về trữ lượng. Trong tổng số 8,25 triệu ha rừng tự nhiên còn lại, nghiên cứu chỉ ra rằng rừng giàu (trữ lượng trên 150 m3/ha) chỉ chiếm vỏn vẹn 9%; rừng trung bình (trữ lượng từ 80 đến 150 m3/ha) chiếm 33%; trong khi rừng nghèo kiệt (trữ lượng dưới 80 m3/ha) chiếm tới 58%. Điều này phản ánh tình trạng suy thoái sinh khối nghiêm trọng do khai thác kiệt quệ trong quá khứ.

Thứ ba, rủi ro cháy rừng và suy thoái tầng đất mặt diễn biến phức tạp. Khoảng 56% trong tổng số 9 triệu ha rừng tập trung có nguy cơ cháy cao vào mùa khô hanh, nhất là hệ sinh thái rừng tràm và rừng thông. Bên cạnh đó, việc mất thảm phủ thực vật khiến vùng đồi núi mất từ 0,9 đến 1,2 cm tầng đất mặt mỗi năm. Tốc độ này đe dọa nghiêm trọng an ninh đất canh tác, bởi để tự nhiên hình thành được 2,54 cm đất mặt phì nhiêu phải mất khoảng thời gian lên tới 30 năm.

Thứ tư, hệ thống quản lý nhà nước về rừng còn phân tán và quy định tài chính thiếu tính khả thi. Sự chồng chéo thẩm quyền giữa Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chi cục Kiểm lâm và Ủy ban nhân dân cấp huyện, cấp xã khiến trách nhiệm khi xảy ra mất rừng bị phân tán. Đồng thời, các quy định ưu đãi tài chính theo Nghị định 87/CP và Thông tư 28/1999/TT-BTC còn phức tạp về thủ tục giải ngân, cản trở các chủ rừng tiếp cận nguồn vốn phục hồi sinh thái.

Thảo luận kết quả

Thực trạng chất lượng rừng tự nhiên phản ánh lỗ hổng trong các quy chế khai thác gỗ kéo dài từ thời Pháp thuộc (với quy định khai thác tự do theo đường kính tối thiểu 45 cm đối với 43 loại gỗ) cho đến giai đoạn bao cấp. Tập quán du canh du cư và sức ép sinh kế của cư dân miền núi làm đứt gãy chu trình tái sinh tự nhiên từ 15 đến 20 năm của rừng nhiệt đới.

Để trực quan hóa các phát hiện nghiên cứu, dữ liệu phân bố chất lượng rừng tự nhiên có thể được trình bày thông qua Biểu đồ tròn (Pie Chart) với 3 lát cắt rõ rệt: Rừng giàu chiếm 9%, Rừng trung bình chiếm 33%, và Rừng nghèo kiệt chiếm 58%, thể hiện trực tiếp sự mất cân đối trữ lượng sinh thái. Đồng thời, cấu trúc giao khoán đất lâm nghiệp nên được thiết kế dưới dạng Bảng thống kê 2 trục: Trục tung thể hiện 3 nhóm chủ thể (Lâm trường quốc doanh 3,6 triệu ha, Hộ gia đình 2,0 triệu ha, Tổ chức khác 1,9 triệu ha) và Trục hoành đối chiếu các căn cứ pháp lý tương ứng (Nghị định 02/CP, Quyết định 202/TTg, Nghị định 163/1999/NĐ-CP).

So với kinh nghiệm của các quốc gia trên thế giới như Thụy Điển hay Indonesia, việc xác định rõ quyền tài sản của người trồng rừng là chìa khóa then chốt. Luật Bảo vệ và Phát triển rừng năm 1991 cùng Luật Đất đai 2003 đã có bước tiến lớn khi mở rộng thời hạn giao đất từ 50 lên 70 năm và cho phép cho thuê đất phát triển du lịch sinh thái. Tuy nhiên, việc thiếu cơ chế giám sát thực thi các chế tài xử phạt hành chính theo Nghị định 77/CP và Bộ luật Hình sự 1999 đã làm giảm tính răn đe đối với hành vi hủy hoại rừng.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật lâm nghiệp thông qua việc khẩn trương sửa đổi toàn diện Luật Bảo vệ và Phát triển rừng 1991, đảm bảo tính đồng bộ tuyệt đối với Luật Đất đai năm 2003. Mục tiêu cụ thể là cụ thể hóa quyền tài sản của chủ rừng, luật hóa hạn mức giao đất không quá 30 ha cho hộ gia đình với thời hạn sử dụng 50 năm (hoặc 70 năm cho địa bàn khó khăn). Thời gian hoàn thành trong giai đoạn 2004 - 2005, do Quốc hội và Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì.

Thứ hai, tái cấu trúc bộ máy và phân định rạch ròi trách nhiệm quản lý nhà nước về rừng từ Trung ương đến cấp xã. Cần xác lập cơ chế chịu trách nhiệm cá nhân của Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp khi để xảy ra cháy rừng và phá rừng trên địa bàn quản lý, đồng thời tăng cường quyền hạn xử phạt vi phạm hành chính cho lực lượng Kiểm lâm. Target metric là giảm tối thiểu 50% số vụ vi phạm lâm luật trong giai đoạn 2005 - 2007, do Chính phủ và Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành quy chế phối hợp.

Thứ ba, đổi mới cơ chế tài chính và chính sách tín dụng đầu tư phát triển vốn rừng theo Quyết định 661/QĐ-TTg. Cần đơn giản hóa thủ tục cấp phát vốn ngân sách, thiết lập quỹ hỗ trợ lãi suất cho người nhận khoán khoanh nuôi tái sinh. Mục tiêu là giải ngân hiệu quả nguồn vốn để trồng mới 2 triệu ha rừng giai đoạn 2006 - 2010 (trong đó có 350.000 ha rừng đặc dụng và rừng phòng hộ), do Bộ Tài chính phối hợp Ngân hàng Phát triển Việt Nam triển khai.

Thứ tư, hiện đại hóa công tác phòng cháy chữa cháy rừng và kiểm soát đa dạng sinh học theo tiêu chuẩn quốc tế. Triển khai thi công 100% các công trình đường băng cản lửa, chòi canh và hồ tích trữ nước tại 5,04 triệu ha rừng có nguy cơ cháy cao. Đồng thời, siết chặt quản lý danh mục loài nguy cấp theo Nghị định 48/2002/NĐ-CP và Công ước CITES, kiểm soát 100% các cơ sở chế biến gỗ tự nhiên trong giai đoạn thường niên 2005 - 2010 do Cục Kiểm lâm chủ trì.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là các nhà lập pháp, chuyên viên hoạch định chính sách tại Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Tổng cục Lâm nghiệp và Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội. Luận văn cung cấp luận cứ lịch sử pháp lý hơn 50 năm cùng các kiến nghị sửa đổi luật thực chất, hỗ trợ quá trình soạn thảo và hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật lâm nghiệp.

Nhóm thứ hai là Ban lãnh đạo các Ban Quản lý rừng đặc dụng, rừng phòng hộ, 400 lâm trường quốc doanh và hơn 3.200 doanh nghiệp lâm nghiệp. Nhóm đối tượng này có thể sử dụng luận văn như cẩm nang pháp lý để nắm vững quyền hạn, nghĩa vụ về hợp đồng giao khoán, cơ chế hưởng lợi theo Quyết định 178/2001/QĐ-TTg và phương thức hợp pháp phát triển du lịch sinh thái dưới tán rừng.

Nhóm thứ ba là giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Môi trường và Quản lý Tài nguyên rừng tại các viện nghiên cứu, trường đại học. Công trình là tài liệu học thuật giá trị, cung cấp khung phương pháp nghiên cứu liên ngành giữa luật học thực định và kinh tế sinh thái cùng hệ thống số liệu thực chứng giai đoạn 1943 - 2002.

Nhóm thứ tư là các tổ chức quốc tế và tổ chức phi chính phủ hoạt động trong lĩnh vực bảo tồn thiên nhiên như WWF, IUCN, UNDP, WB và ADB. Luận văn hỗ trợ các chuyên gia quốc tế đánh giá mức độ tương thích của pháp luật Việt Nam với các công ước quốc tế như RAMSAR, CITES, CBD, từ đó thiết kế các chương trình viện trợ bảo tồn 7,5 triệu ha đất lâm nghiệp hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Hạn mức và thời hạn giao đất lâm nghiệp cho hộ gia đình được pháp luật quy định như thế nào? Theo Nghị định 163/1999/NĐ-CP và Luật Đất đai năm 2003, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định hạn mức giao đất lâm nghiệp cho hộ gia đình không quá 30 ha. Thời hạn giao đất ổn định lâu dài là 50 năm; đối với các dự án đầu tư có vốn lớn thu hồi chậm hoặc tại địa bàn đặc biệt khó khăn, thời hạn được kéo dài không quá 70 năm.

2. Chủ rừng nhận khoán bảo vệ rừng phòng hộ có những quyền lợi kinh tế cụ thể nào? Căn cứ Quyết định 178/2001/QĐ-TTg, chủ rừng nhận khoán được hưởng toàn bộ sản phẩm tỉa thưa cây tái sinh, tận thu lâm sản phụ và 100% hoa lợi từ mô hình sản xuất nông - lâm - ngư nghiệp kết hợp dưới tán rừng, đồng thời được nhận tiền công khoán bảo vệ ổn định hàng năm từ nguồn ngân sách nhà nước của Dự án 661.

3. Thực trạng chất lượng rừng tự nhiên tại Việt Nam giai đoạn nghiên cứu đặt ra thách thức gì? Thống kê trong 8,25 triệu ha rừng tự nhiên cho thấy có tới 58% là rừng nghèo kiệt với trữ lượng dưới 80 m3/ha, trong khi rừng giàu chỉ chiếm 9%. Thực tế này đòi hỏi pháp luật phải chuyển dịch trọng tâm từ khai thác tận thu sang khoanh nuôi xúc tiến tái sinh và phục hồi chất lượng thảm thực vật.

4. Pháp luật quy định nghĩa vụ bắt buộc nào đối với chủ rừng trong công tác phòng cháy chữa cháy rừng? Theo Nghị định 22/CP, chủ rừng quản lý diện tích rừng tập trung bắt buộc phải xây dựng hệ thống đường ranh cản lửa, chòi canh lửa và hồ chứa nước dập lửa. Tại các vùng có 56% nguy cơ cháy cao, chủ rừng phải phối hợp với Kiểm lâm thực hiện kỹ thuật đốt trước có điều khiển vào mùa khô để giảm tải vật liệu cháy.

5. Việt Nam đã nội luật hóa những cam kết quốc tế nào về bảo tồn đa dạng sinh học rừng? Việt Nam đã phê chuẩn Công ước RAMSAR năm 1989, Công ước CITES và Công ước Đa dạng sinh học (CBD) năm 1994. Các cam kết này được thể chế hóa qua Nghị định 18/HĐBT và Nghị định 48/2002/NĐ-CP, quy định chế độ bảo vệ đặc biệt đối với 2 nhóm thực vật, động vật rừng nguy cấp, cấm săn bắt và khai thác thương mại trái phép.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện tiến trình lịch sử pháp luật bảo vệ rừng Việt Nam từ các triều đại phong kiến, thời kỳ Pháp thuộc đến giai đoạn đổi mới 1945 - 2004.
• Làm sáng tỏ bản chất pháp lý của chế độ sở hữu toàn dân đối với tài nguyên rừng và cơ chế phân định 3 quyền năng sở hữu trong nền kinh tế thị trường.
• Chỉ rõ thực trạng suy thoái trữ lượng rừng với 58% rừng tự nhiên thuộc diện nghèo kiệt và những vướng mắc trong quản lý hơn 7,5 triệu ha đất giao khoán.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm đồng bộ hóa Luật Bảo vệ và Phát triển rừng với Luật Đất đai 2003, tái lập kỷ cương quản lý nhà nước và hoàn thiện cơ chế tài chính lâm nghiệp.
• Khẳng định mối quan hệ hữu cơ giữa việc bảo tồn 11,626 triệu ha rừng hiện có với sự nghiệp phát triển bền vững và giảm thiểu thiên tai quốc gia.

Đóng góp chính của luận văn là tạo lập cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc cho việc sửa đổi toàn diện Luật Bảo vệ và Phát triển rừng năm 2004. Định hướng tiếp theo trong giai đoạn 2004 - 2010 là tiếp tục hoàn thiện các nghị định hướng dẫn thi hành, kiện toàn lực lượng kiểm lâm và đẩy mạnh hợp tác quốc tế. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và chủ rừng hãy khai thác và vận dụng sâu sắc các giải pháp thể chế trong công trình này nhằm xây dựng một hành lang pháp lý lâm nghiệp vững chắc cho tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu. Chƣơng 1 - Ý nghĩa môi sinh của rừng và vai trò của pháp luật trong việc bảo vệ rừng. Chƣơng 2 - Một số vấn đề cơ bản về pháp luật bảo vệ rừng ở Việt Nam. Chƣơng 3 - Thực trạng và phương hướng hoàn thiện pháp luật bảo vệ rừng ở Việt Nam.

Phần kết luận. Danh mục tài liệu tham khảo. -5- LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Pháp luật bảo vệ rừng ở Việt Nam hiện nay Nguyễn Thanh Huyền CHƢƠNG 1 Ý NGHĨA MÔI SINH CỦA RỪNG VÀ VAI TRÕ CỦA PHÁP LUẬT TRONG VIỆC BẢO VỆ RỪNG 1. RỪNG VÀ VAI TRÒ CỦA RỪNG ĐỐI VỚI MÔI TRƯỜNG Từ xa xưa diện tích rừng tự nhiên đã che phủ phần lớn bề mặt của trái đất, nhưng do tác động của con người diện tích rừng tự nhiên giảm đi đáng kể.

Chỉ tính riêng giai đoạn 1990- 1995 ở các nước phát triển có hơn 65 triệu ha rừng bị mất, tính đến năm 1995 diện tích rừng của toàn thế giới kể cả rừng tự nhiên và rừng trồng chỉ còn 3454 triệu héc ta (số liệu của FAO – 1997), tỷ lệ che phủ chỉ chiếm khoảng 35%. Hiện nay, mỗi tuần trên thế giới có khoảng 500 000 héc ta rừng tự nhiên bị mất hoặc bị thoái hoá. Tổng diện tích rừng trên toàn cầu là 3.869 triệu ha, rừng tự nhiên là 3.682 triệu ha và rừng trồng là 187 triệu ha [21]. Ở Việt Nam, năm 1943 diện tích rừng có khoảng 14,3 triệu héc ta, tỷ lệ che phủ khoảng 43%, năm 1995 tổng diện tích rừng và đất rừng cả nước khoảng 19,03 triệu héc ta; trong đó chỉ có 8,25 triệu héc ta rừng tự nhiên và 1,05 triệu héc ta rừng trồng, còn lại là đất trống đồi núi trọc.

Rừng tự nhiên tập trung chủ yếu ở Tây nguyên, Trung nam bộ, miền Trung. Trong số diện tích rừng tự nhiên còn lại chỉ có 9% là rừng giàu (trữ lượng >150m3/ha), 33% rừng trung bình (trữ lượng 80m3- 150m3/ha) còn lại là rừng nghèo kiệt (< 80m3/ha). Hiện nay, tổng diện tích đất rừng Việt Nam tính đến năm 2002 là 11.626 ha rừng các loại, chiếm 35,7% diện tích toàn lãnh thổ [8, tr 19]. Cùng với việc mất rừng tự nhiên, môi trường sống của nhiều loài động vật rừng cũng bị mất, đây là nguy cơ làm cho nhiều loài động vật rừng quí hiếm đang bị tuyệt chủng, đa dạng sinh học đang bị suy thoái nhanh chóng.

Chính vì vậy, vai trò của rừng trong việc bảo vệ và cải tạo môi trường đã trở thành vấn đề thời sự lôi cuốn sự quan tâm của các nhà khoa học thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau. Sự phát triển công nhiệp, quá trình đô thị hoá và nạn phá rừng ở các nước đang phát triển đã và đang làm nhiễm bẩn môi trường sống của loài người, phá vỡ cân bằng sinh thái trong sinh quyển. Ngày nay, vấn đề bảo vệ, gây trồng rừng -7- LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Pháp luật bảo vệ rừng ở Việt Nam hiện nay Nguyễn Thanh Huyền không chỉ còn mang ý nghĩa của việc bảo vệ phát triển nguồn tài nguyên mà còn là để bảo vệ và cải tạo môi trường sống của loài người. Rừng có ảnh hưởng nhiều mặt đến môi trường tự nhiên, làm thay đổi điều kiện khí hậu, đất đai, sinh vật,.

từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường sinh thái con người. Nghiên cứu vai trò của rừng đối với môi trường không chỉ có ý nghĩa lý luận mà còn có ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc bảo vệ sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên, gây trồng các loại rừng phòng hộ, hạn chế ảnh hưởng của thiên tai, làm tăng thêm ý nghĩa cảnh quan văn hoá xã hội của rừng. Vai trò tác động của rừng đến khí hậu - Rừng có ảnh hưởng tổng hợp đến các nhân tố khí hậu, thuỷ văn. Vùng rừng núi, vùng đồng bằng, vùng sa mạc.

có chế độ khí hậu hoàn toàn khác nhau. Rừng có ảnh hưởng trực tiếp đến chế độ gió của từng địa phương. Chế độ gió thay đổi sẽ dẫn đến sự thay đổi chế độ nhiệt và độ khô ẩm của không khí. - Rừng là chướng ngại trên đường di chuyển của gió, làm thay đổi tốc độ và hướng gió.

Rừng làm thay đổi tốc độ gió ở xung quanh rừng trong một phạm vi nhất định ở mặt đón gió cũng như ở mặt khuất gió. Phạm vi ảnh hưởng của rừng khiến gió phụ thuộc vào chiều cao của rừng - rừng càng cao thì phạm vi ảnh hưởng của rừng đến gió càng lớn. Ảnh hưởng của rừng đến gió còn phụ thuộc vào cấu trúc của rừng, rừng có cấu trúc nhiều tầng thì ảnh hưởng của rừng đến gió càng nhiều. - Rừng là công cụ cơ bản và quan trọng nhất để cân bằng khí CO 2 và O2 trong khí quyển thông qua quá trình quang hợp.

Thảm thực vật rừng trên thế giới giữ vai trò quyết định trong chu trình tuần hoàn các-bon tự nhiên trong khí quyển. Nếu không có chu trình này thì chỉ trong 30 - 35 năm, toàn bộ CO2 trong khí quyển sẽ bị tiêu hao hoàn toàn, sự sống sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng. - Trong những thập kỷ vừa qua, do đốt phá rừng làm nương rẫy, mở mang diện tích đất canh tác không hợp lý, do phát triển công nghiệp ồ ạt nên tỷ lệ CO 2 trong khí quyển tăng dần gây ra hiệu ứng nhà kính, nhiệt độ của trái đất cũng -8- LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Pháp luật bảo vệ rừng ở Việt Nam hiện nay Nguyễn Thanh Huyền tăng lên. Điều đó còn chứng tỏ vai trò của rừng trong việc cân bằng nhiệt độ trong không khí.

Ngược lại, nhiệt độ là một nhân tố sinh thái giữ vai trò quan trọng trong đời sống của rừng, nó có ảnh hưởng quyết định đến cường độ các quá trình sinh lý của cây rừng, như quang hợp, hô hấp, thoát hơi nước, hấp thu nước và các chất dinh dưỡng khoáng. - Nhiệt độ là yếu tố quan trọng kích thích hạt giống nảy mầm và có ảnh hưởng đến quá trình nảy lộc, ra lá, ra hoa, kết quả. của cây rừng. Nhiệt độ, độ ẩm và nước có ảnh hưởng quyết định đến phân bố rừng trên thế giới.

Quy luật phân bố rừng có liên quan chặt chẽ đến quy luật phân bố nhiệt độ theo vành đai, độ vĩ và độ cao. Vai trò, tác động của rừng đến nguồn nước Tục ngữ Ấn Độ có câu: “Rừng là nguồn nước, nước là sự sống”. Điều đó đã nói lên vai trò to lớn của rừng đến nguồn nước trên trái đất. Rừng có tác dụng giữ nguồn nước, hạn chế lũ lụt, hạn hán, bảo vệ đất đai chống xói mòn, nâng cao độ phì của đất và làm sạch những nguồn nước bị nhiễm bẩn.

Ở những nơi có rừng nước mưa rơi xuống một phần được giữ lại ở tán rừng và sau đó bốc hơi trở lại khí quyển, một phần tiếp tục rơi xuống đất và chảy dọc theo thân cây, cành cây. Phần nước rơi xuống đất lại bị cây bụi, thảm tươi, tầng cành khô, lá rụng ngăn cản cơ học làm tốc độ dòng chảy chậm lại hạn chế xói mòn đất. Khi độ ẩm bão hòa, một phần nước trong đất chảy theo chiều thẳng đứng bổ sung cho lượng nước ngầm. - Tầng cành cây lá rụng và đất rừng giữ vai trò như một chiếc phin lọc chất bẩn.

Rừng có khả năng chuyển hóa dòng nước chảy trên mặt đất thành dòng chảy trong lòng đất. Khả năng ngăn chặn dòng chảy của rừng rất lớn. Lượng dòng chảy ở rừng hỗn giao loài lá rộng có độ tán che 0,7 - 0,8 là 44,3m3/ha/năm, còn ở đất rừng sau khai thác trắng là 1. -9- LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Pháp luật bảo vệ rừng ở Việt Nam hiện nay Nguyễn Thanh Huyền - Ngược lại, nước cũng là nhân tố sinh thái giữ vai trò quan trọng trong đời sống của cây rừng.

Cùng với nhiệt độ, nước là nhân tố ảnh hưởng đến sự phân bố rừng trên thế giới. Nước là một trong những điều kiện cần thiết để hạt giống nảy mầm, xúc tiến quá trình thoát hơi nước và hấp thu chất dinh dưỡng khoáng. Nước ảnh hưởng đến rừng dưới 3 dạng: mưa, độ ẩm không khí và độ ẩm đất. Lượng mưa và phân bố lượng mưa trong năm có ảnh hưởng trực tiếp đến thời kỳ sinh trưởng của cây rừng.

Cường độ mưa ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hấp thu nước của thực vật rừng và độ xói mòn đất nhất là trong điều kiện địa hình đồi núi. - Ở nước ta, nhìn chung lượng mưa cao lại phân bố không đều, cường độ mưa lớn nên khả năng gây ra xói mòn đất rất lớn. Sự bào mòn tầng mặt đất màu mỡ trong lưu vực thượng nguồn là nguyên nhân làm tăng nồng độ phù sa của những dòng sông. Riêng sông Hồng hàng năm đổ ra biển từ 80-130 triệu tấn phù sa.

Nhiều hồ thuỷ điện ở nước ta bị cạn dần do xói mòn đất xuống lòng hồ. Phá rừng đốt nương rẫy làm giảm độ che phủ của tán rừng và kết quả là gây ra xói mòn đất nghiêm trọng và đất đai thoái hóa. Vai trò tác dụng của rừng đến đất Rừng có ảnh hưởng trực tiếp đến đất thông qua sự rơi rụng của cành lá cây rừng, thảm mục rừng tạo ra sự tuần hoàn dinh dưỡng khoáng trong rừng, thông qua đó rừng ảnh hưởng đến quá trình hình thành đất. Vật rơi rụng và thảm mục rừng.

- Vật rơi rụng như cành, lá, hoa quả rụng xuống đất là nguồn cung cấp chất hữu cơ cho đất rừng. Vi sinh vật phân giải, vật rơi rụng biến thành thảm mục rừng. Thảm mục là thành phần đặc trưng chỉ có trong hệ sinh thái rừng. Thảm mục là kho chứa các chất dinh dưỡng khoáng làm tăng độ phì nhiêu của đất.

Thảm mục có tác dụng điều tiết nguồn nước, ngăn cản dòng chảy, hút một lượng nước lớn làm giảm lưu lượng dòng chảy, tăng lượng nước thấm vào đất, - 10 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Pháp luật bảo vệ rừng ở Việt Nam hiện nay Nguyễn Thanh Huyền giảm lượng bốc hơi mặt đất. Do vậy, thảo mục có vai trò rất quan trọng trong việc duy trì nguồn nước, chống lũ lụt, hạn hán và xói mòn đất. Ở vùng rừng nhiệt đới, mặc dầu vật rơi rụng nhiều hơn vùng rừng ôn đới, nhưng do điều kiện nhiệt độ và độ ẩm cao nên quá trình phân giải thảm mục rừng diễn ra chậm hơn vùng rừng ôn đới. Trong điều kiện này, thảm mục chuyển thành than bùn.

Hiện tượng này gặp phổ biến ở rừng tràm U Minh, rừng tràm Nam Bộ. Cải tạo vùng đất phèn ở miền nam nước ta là một vấn đề có ý nghĩa thực tiễn to lớn.