đặt vấn đề dưới góc độ các quyền trẻ em. Đến năm 1924, khái niệm quyền trẻ em chính thức được đề cập trong luật pháp quốc tế, khi Tuyên ngôn Giơ-ne-vơ về quyền trẻ em được Hội Quốc 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com liên thông qua. Tại tuyên bố này, vấn đề quyền trẻ em mới được đề cập mang tính liệt kê cụ thể theo 5 nhóm quyền: 1. Trẻ em phải được phát triển một cách bình thường cả về thể chất và tinh thần; 2.
Trẻ em đói phải được cho ăn, trẻ ốm phải được chữa trị, trẻ lạc hậu phải được giúp đỡ, trẻ phạm tội phải được giáo dục, trẻ mồ côi và lang thang phải có nơi trú ẩn và phải được chăm sóc; 3. Khi xảy ra tai họa, trẻ em là người đầu tiên được cứu trợ; 4. Trong đời sống, trẻ em phải có quyền được kiếm sống và phải được bảo vệ chống lại mọi hình thức bóc lột; 5. Trẻ em phải được nuôi dưỡng theo nhận thức rằng, tài năng của chúng phải phục vụ cho đồng bào mình [1], [22], [57].
Tuyên bố (thứ hai) của Liên hợp quốc về quyền trẻ em, 1959 Trên cơ sở mở rộng, phát triển Tuyên bố Giơ-ne-vơ 1924 và đảm bảo thực hiện quyền trẻ em, Đại hội đồng Liên hợp quốc đã thống nhất thông qua bản Tuyên bố (thứ hai) về quyền trẻ em theo Nghị quyết số 1386 (XIV) ngày 20-11-1959, yêu cầu các tổ chức, các quốc gia thành viên đảm bảo thực hiện tất cả các quyền đối với trẻ em mà không có bất kỳ sự phân biệt nào về chủng tộc, màu da, giới tính, ngôn ngữ, tôn giáo, chính kiến, quốc tịch hoặc thành phần xã hội, tài sản, nơi sinh hoặc các tình trạng khác dù của trẻ hay gia đình trẻ. So với Tuyên bố Giơ-ne-vơ, Tuyên bố thứ hai 1959 mở rộng nhiều quyền dành cho trẻ em, đồng thời cũng quy định trách nhiệm đối với gia đình, xã hội, các cơ quan, tổ chức trong nỗ lực đảm bảo thực hiện các quyền trẻ em. Tuyên bố nêu ra 9 nhóm quyền trẻ em như sau: 1. Trẻ phải được chăm sóc đặc biệt, phải có cơ hội hoặc được tạo điều kiện để giúp trẻ phát triển về thể chất, tinh thần, đạo đức và xã hội một cách bình thường và lành mạnh, trong điều kiện tự do và được tôn trọng nhân phẩm.
Trẻ em khi sinh ra có quyền được khai sinh và có quốc tịch. Trẻ em phải được hưởng những lợi ích của an sinh xã hội, phải có sự chăm sóc và bảo vệ đặc biệt cho cả trẻ em và mẹ của trẻ một cách đầy đủ trước và sau khi sinh; trẻ em có quyền được hưởng các dịch vụ đầy đủ về dinh dưỡng, nhà ở, giải trí và y tế. Trẻ em bị tàn tật 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com về thể xác, bị thiếu thốn về tinh thần hoặc xã hội sẽ được đối xử, giáo dục và chăm sóc đặc biệt theo những yêu cầu đặc thù của trẻ. Trẻ cần phải được lớn lên trong sự chăm sóc và với trách nhiệm của cha mẹ.
Trẻ em có quyền được hưởng giáo dục miễn phí và bắt buộc, ít nhất là ở bậc tiểu học. Trẻ em phải nhận sự bảo vệ và cứu giúp. Trẻ em phải được bảo vệ chống lại mọi hình thức bỏ rơi, ngược đãi và bóc lột. Trẻ em sẽ được bảo vệ khỏi những tập tục có thể tạo ra mọi hình thức phân biệt chủng tộc và tôn giáo [1], [23], [57].
Công ước quốc tế về quyền trẻ em, 1989 Có thể nói rằng, đây là nội dung xuyên suốt, là cơ sở pháp lý cho các quốc gia thành viên công ước tuân thủ và thực hiện quyền trẻ em tại mỗi quốc gia. Công ước quốc tế về quyền trẻ em đã được thông qua và ký kết ngày 20/11/1989, có hiệu lực từ ngày 2/9/1990. Cho tới nay đã có 197 quốc gia thành viên tham gia. Công ước để ngỏ cho các quốc gia tham gia ký kết, phê chuẩn và gia nhập.
Ngoài lời nói đầu, nội dung của Công ước gồm 3 phần với 54 điều khoản, bao quát được tất cả những khía cạnh liên quan đến quyền trẻ em và xác định rõ nghĩa vụ của các quốc gia trong việc đảm bảo quyền của trẻ em, mối quan hệ giữa trẻ em và quyền con người nói chung. Việt Nam là nước đầu tiên ở Châu Á và nước thứ hai trên thế giới (sau Ga-na, 05/2/1990) phê chuẩn Công ước. Với bốn nguyên tắc xuyên suốt là: 1. Không phân biệt đối xử (Điều 2); 2.
Bảo đảm quyền lợi tốt nhất của trẻ em (Điều 3); 3. Quyền được sống và phát triển của trẻ em (Điều 6); 4. Lắng nghe và tôn trọng ý kiến của trẻ em (Điều 12), Công ước nêu rõ các quyền đối với trẻ em như sau: Quyền được sống và phát triển; quyền được có họ tên và quốc tịch; quyền được giữ gìn bản sắc; quyền được sống với cha mẹ; quyền được đoàn tụ với gia đình; quyền được phòng ngừa việc đưa đi bất hợp pháp và không mang trở về; quyền được bày tỏ ý kiến; quyền được tự do ngôn luận; quyền được tự do tư tưởng, tín ngưỡng và tôn giáo; quyền được tự do kết giao và hội họp hòa bình; 22 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quyền được bảo vệ sự riêng tư; quyền được tiếp xúc với thông tin thích hợp; quyền được cha mẹ chăm sóc nuôi dưỡng; quyền được bảo vệ chống lại sự lạm dụng và sao nhãng; quyền được chăm sóc và bảo vệ khi bị tước mất môi trường gia đình; quyền được nhận làm con nuôi; quyền được bảo vệ và nhận sự giúp đỡ nhân đạo đối với trẻ em tị nạn; quyền được hưởng những sự chăm sóc đặc biệt đối với trẻ em bị thiệt thòi về tinh thần và khuyết tật thể chất; quyền được hưởng trạng thái sức khỏe cao nhất và các dịch vụ chữa bệnh phục hồi sức khỏe; quyền được định kỳ xem xét nơi gửi trẻ; quyền được hưởng an toàn xã hội; quyền có được mức sống đủ để phát triển thể chất, tinh thần, tâm hồn, đạo đức và xã hội; quyền được học tập; quyền được tiếp thu một nền giáo dục tiến bộ; trẻ em các dân tộc thiểu số hay bản địa có quyền được hưởng đời sống văn hóa riêng, theo tôn giáo và sử dụng ngôn ngữ riêng của mình; quyền vui chơi, giải trí và tham gia các hoạt động văn hóa, nghệ thuật; quyền được bảo vệ khỏi bị bóc lột kinh tế và không phải làm các công việc nguy hiểm, độc hại; quyền được bảo vệ chống lại việc sử dụng các chất ma túy và an thần; quyền được bảo vệ chống bị bóc lột, cưỡng bức và lạm dụng về tình dục; quyền được bảo vệ chống buôn bán và bắt cóc; quyền được bảo vệ chống lại những hình thức bóc lột khác; quyền được đối xử nhân đạo khi bị giam giữ và không bị tra tấn và tước đoạt sự tự do; quyền không phải trực tiếp tham gia chiến sự khi chưa đến 15 tuổi và được bảo vệ, chăm sóc khỏi ảnh hưởng của xung đột vũ trang; quyền được chăm sóc phục hồi; quyền được hưởng các biện pháp tư pháp đặc biệt đối với người chưa thành niên; tôn trọng những tiêu chuẩn cao hơn [1], [2], [25], [57]. Một số văn kiện quốc tế khác liên quan đến bảo vệ quyền trẻ em Bên cạnh Công ước quốc tế về quyền trẻ em là văn kiện quan trọng nhất, quy định một cách tổng quát, đầy đủ các quyền trẻ em, Liên hợp quốc và các tổ chức quốc tế cũng thông qua nhiều văn kiện điều chỉnh riêng biệt đối với một số quyền dành cho trẻ em, như: 23 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Tuyên bố về bảo vệ phụ nữ và trẻ em trong tình trạng khẩn cấp và xung đột vũ trang, 1974: Được Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua ngày 14/12/1974; theo đó tuyên bố khẳng định phụ nữ và trẻ em cần được chăm sóc đặc biệt; Tuyên bố cũng kêu gọi các quốc gia cần tuân thủ và thực hiện một cách nghiêm túc quy định về việc cấm sử dụng vũ khí hóa học và vi khuẩn để mất mát nặng nề cho phụ nữ và trẻ em; việc bỏ tù, tra tấn, bắn giết, bắt bớ hàng loạt, trừng phạt tập thể, phá hủy nhà ở và bức đoạt nhà ở của phụ nữ và trẻ em phải được coi là tội phạm.
- Tuyên bố thế giới về sự sống còn, bảo vệ và phát triển của trẻ em, 1990: Văn kiện được thông qua ngày 30-9-1990 tại Hội nghị cấp cao thế giới về trẻ em họp tại trụ sở Liên hợp quốc. Trong đó, Tuyên bố đã nêu lên sự thách thức về tình hình trẻ em trên thế giới và nêu lên các nhiệm vụ cho các quốc gia, cụ thể: Tăng cường sức khỏe và chế độ dinh dưỡng cho trẻ em; quan tâm chăm sóc trẻ em bị tàn tật, trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn; đảm bảo quyền bình đẳng giữa trẻ em nam và trẻ em nữ; đảm bảo cho trẻ em được học hết bậc giáo dục cơ sở và không có trẻ em nào bị mù chữ; tạo điều kiện trẻ em lớn khôn và phát triển trên nền móng gia đình. - Công ước số 138 của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) về tuổi tối thiểu được đi làm việc, 1973; - Những quy tắc tối thiểu chuẩn mực của Liên hợp quốc về xử phạt hành chính tư pháp vị thành niên (Quy tắc Bắc Kinh), được thông qua bởi nghị quyết của Đại hội đồng ngày 29/11/1985; - Tuyên bố của Liên hợp quốc về các nguyên tắc xã hội và pháp lý liên quan đến bảo vệ và phúc lợi trẻ em, đặc biệt là việc thu xếp nuôi con nuôi ở trong và ngoài nước, 1986; - Hướng dẫn của Liên hợp quốc về phòng ngừa tội phạm vị thành niên được thông quá bởi nghị quyết của Đại hội đồng vào ngày 14/12/1990 (Hướng dẫn Riát); 24 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Quy tắc của Liên hợp quốc về bảo vệ người chưa thành niên bị tước quyền tự do, 1990; - Tuyên bố của Hội nghị thế giới chống bóc lột tình dục trẻ em vì mục đích thương mại, 1996; - Chương trình hành động chống việc bóc lột tình dục trẻ em vì mục đích thương mại, 1996; - Công ước số 182 của ILO về việc cấm và những hành động tức thời để loại bỏ những hình thức lao động trẻ em tồi tệ nhất, 1999; - Khuyến nghị 190 của ILO về việc cấm và loại bỏ những hình thức lao động trẻ em tồi tệ nhất, 1999.