Bảo vệ quyền trẻ em trong lĩnh vực nuôi con nuôi theo pháp luật Việt Nam hiện nay

Luận văn thạc sĩ VNU phân tích bảo vệ quyền trẻ em trong nuôi con nuôi theo pháp luật Việt Nam hiện nay, nêu rõ thách thức và giải pháp.

• Tác giả: Dương Phương Linh
• Người hướng dẫn: GS.TS Nguyễn Đăng Dung
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
• Đề tài: Bảo vệ quyền trẻ em trong lĩnh vực nuôi con nuôi theo pháp luật Việt Nam hiện nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM TRONG LĨNH VỰC NUÔI CON NUÔI
• 1.1. Khái niệm quyền trẻ em và bảo vệ quyền trẻ em
• 1.2. Khái niệm con nuôi và nuôi con nuôi
• 1.3. Bảo vệ quyền trẻ em trong lĩnh vực nuôi con nuôi
• 1.4. Nội dung bảo vệ quyền trẻ em trong lĩnh vực nuôi con nuôi
• 1.5. Ý nghĩa của việc bảo vệ quyền trẻ em trong lĩnh vực nuôi con nuôi
• 1.6. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc nuôi con nuôi
• 1.7. Những điều kiện bảo đảm, bảo vệ quyền trẻ em trong lĩnh vực nuôi con nuôi
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ VIỆC BẢO VỆ QUYỀN CỦA TRẺ EM TRONG LĨNH VỰC NUÔI CON NUÔI VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG
• 2.1. Bảo vệ quyền trẻ em trong việc xác lập quan hệ nuôi con nuôi
• 2.2. Nguyên tắc bảo đảm quyền của trẻ em trong giải quyết việc nuôi con nuôi
• 2.3. Yếu tố ảnh hưởng đến việc đảm bảo quyền của trẻ em trong việc nuôi con nuôi
• 2.4. Trình tự thủ tục đăng ký việc nuôi con nuôi
• 2.5. Bảo vệ quyền trẻ em trong quá trình nhận nuôi con nuôi
• 2.6. Bảo vệ quyền trẻ em khi chấm dứt việc nuôi con nuôi
• 2.7. Căn cứ chấm dứt việc nuôi con nuôi
• 2.8. Trình tự, thủ tục giải quyết chấm dứt việc nuôi con nuôi
• 2.9. Hệ quả pháp lý của việc chấm dứt nuôi con nuôi
• 2.10. Bảo vệ quyền trẻ em trong trường hợp nuôi con nuôi thực tế
• 2.11. Khái niệm nuôi con nuôi thực tế
• 2.12. Tình hình việc nuôi con nuôi thực tế hiện nay
• 2.13. Bảo vệ quyền trẻ em trong trường hợp nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài
• 2.14. Khái niệm nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài
• 2.15. Các hình thức nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài
• 2.16. Phương pháp điều chỉnh và nguồn pháp luật điều chỉnh các quan hệ nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài
• 2.17. Nguyên tắc giải quyết việc nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài
• 2.18. Tình hình thực tiễn việc nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài ở Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM TRONG LĨNH VỰC NUÔI CON NUÔI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. Quan điểm về tăng cường bảo vệ quyền trẻ em trong lĩnh vực nuôi con nuôi ở Việt Nam hiện nay
• 3.2. Bảo vệ quyền trẻ em trong lĩnh vực nuôi con nuôi xuất phát từ lợi ích tốt nhất của trẻ em
• 3.3. Bảo vệ quyền trẻ em trong lĩnh vực nuôi con nuôi xuất phát từ quyền được nuôi dưỡng, chăm sóc tốt nhất trong môi trường gia đình
• 3.4. Bảo vệ quyền trẻ em trong lĩnh vực nuôi con nuôi nhằm thực thi quyền được chăm sóc thay thế và nhận làm con nuôi với trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, trẻ em bị mồ côi, bị bỏ rơi, bị bệnh hiểm nghèo
• 3.5. Bảo vệ quyền trẻ em trong lĩnh vực nuôi con nuôi là trách nhiệm quản lý nhà nước về trẻ em
• 3.6. Giải pháp tăng cường bảo vệ quyền trẻ em trong lĩnh vực nuôi con nuôi ở Việt Nam hiện nay
• 3.6.1. Nhóm giải pháp hoàn thiện pháp luật
• 3.6.2. Nhóm giải pháp nâng cao nhận thức cho các chủ thể liên quan
• 3.6.3. Nhóm giải pháp hỗ trợ trẻ em là nạn nhân
• 3.6.4. Một số giải pháp khác
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về bảo vệ quyền trẻ em trong nuôi con nuôi

Bảo vệ quyền trẻ em trong lĩnh vực nuôi con nuôi là một vấn đề quan trọng trong pháp luật Việt Nam. Quyền trẻ em được công nhận và bảo vệ bởi nhiều văn bản pháp luật, trong đó có Luật Nuôi con nuôi 2010. Việc nuôi con nuôi không chỉ đơn thuần là hành động nhân đạo mà còn phải đảm bảo quyền lợi hợp pháp của trẻ em. Điều này bao gồm quyền được sống, quyền được phát triển và quyền được bảo vệ khỏi mọi hình thức xâm hại.

1.1. Khái niệm quyền trẻ em và nuôi con nuôi

Quyền trẻ em được định nghĩa là những quyền tự nhiên mà trẻ em được hưởng, bao gồm quyền sống, quyền phát triển và quyền được bảo vệ. Nuôi con nuôi là hình thức chăm sóc trẻ em, trong đó trẻ em được nhận làm con nuôi bởi một gia đình khác. Điều này không chỉ tạo ra một mái ấm cho trẻ mà còn đảm bảo quyền lợi của trẻ em trong môi trường gia đình.

1.2. Ý nghĩa của việc bảo vệ quyền trẻ em

Bảo vệ quyền trẻ em trong nuôi con nuôi có ý nghĩa sâu sắc về mặt xã hội và nhân văn. Nó không chỉ giúp trẻ em có cơ hội phát triển trong môi trường gia đình mà còn thể hiện trách nhiệm của xã hội trong việc chăm sóc và bảo vệ trẻ em, đặc biệt là những trẻ em có hoàn cảnh khó khăn.

II. Những thách thức trong việc bảo vệ quyền trẻ em trong nuôi con nuôi

Mặc dù pháp luật đã có những quy định rõ ràng về bảo vệ quyền trẻ em trong nuôi con nuôi, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc thực thi. Các vấn đề như thiếu nhận thức của cộng đồng, sự phức tạp trong quy trình pháp lý và sự thiếu hụt nguồn lực hỗ trợ cho trẻ em là những yếu tố cản trở việc bảo vệ quyền lợi của trẻ em.

2.1. Thiếu nhận thức về quyền trẻ em

Nhiều bậc phụ huynh và người nuôi con nuôi chưa hiểu rõ về quyền lợi của trẻ em. Điều này dẫn đến việc không thực hiện đầy đủ các quyền của trẻ em trong quá trình nuôi dưỡng và chăm sóc.

2.2. Phức tạp trong quy trình pháp lý

Quy trình đăng ký nuôi con nuôi có thể gặp nhiều khó khăn, từ thủ tục hành chính đến việc xác minh thông tin. Điều này có thể làm chậm trễ trong việc bảo vệ quyền lợi của trẻ em.

III. Phương pháp bảo vệ quyền trẻ em trong nuôi con nuôi

Để bảo vệ quyền trẻ em trong nuôi con nuôi, cần có những phương pháp hiệu quả. Điều này bao gồm việc hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao nhận thức cộng đồng và tăng cường sự hỗ trợ cho trẻ em. Các biện pháp này sẽ giúp đảm bảo quyền lợi của trẻ em được thực thi một cách hiệu quả.

3.1. Hoàn thiện khung pháp lý

Cần có những sửa đổi, bổ sung trong Luật Nuôi con nuôi để phù hợp với thực tiễn và đảm bảo quyền lợi của trẻ em. Việc này bao gồm việc quy định rõ ràng hơn về quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan trong quan hệ nuôi con nuôi.

3.2. Nâng cao nhận thức cộng đồng

Tổ chức các chương trình giáo dục và tuyên truyền về quyền trẻ em và nuôi con nuôi sẽ giúp nâng cao nhận thức của cộng đồng. Điều này sẽ tạo ra một môi trường thuận lợi cho việc bảo vệ quyền lợi của trẻ em.

IV. Ứng dụng thực tiễn trong bảo vệ quyền trẻ em

Việc bảo vệ quyền trẻ em trong nuôi con nuôi không chỉ là lý thuyết mà còn cần được áp dụng thực tiễn. Các chương trình hỗ trợ trẻ em, các tổ chức phi chính phủ và sự tham gia của cộng đồng là những yếu tố quan trọng trong việc thực hiện quyền lợi của trẻ em.

4.1. Các chương trình hỗ trợ trẻ em

Nhiều tổ chức đã triển khai các chương trình hỗ trợ trẻ em trong nuôi con nuôi, giúp trẻ em có cơ hội phát triển tốt hơn. Những chương trình này không chỉ cung cấp tài chính mà còn hỗ trợ về mặt tâm lý và giáo dục.

4.2. Vai trò của tổ chức phi chính phủ

Các tổ chức phi chính phủ đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền trẻ em. Họ không chỉ giúp đỡ trẻ em mà còn thúc đẩy việc thực thi các chính sách bảo vệ quyền trẻ em trong nuôi con nuôi.

V. Kết luận về bảo vệ quyền trẻ em trong nuôi con nuôi

Bảo vệ quyền trẻ em trong nuôi con nuôi là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và cộng đồng để đảm bảo quyền lợi của trẻ em được thực thi một cách hiệu quả. Tương lai của trẻ em phụ thuộc vào sự quan tâm và nỗ lực của toàn xã hội.

5.1. Tương lai của quyền trẻ em trong nuôi con nuôi

Với sự phát triển của xã hội, quyền trẻ em trong nuôi con nuôi sẽ ngày càng được chú trọng hơn. Cần tiếp tục cải thiện khung pháp lý và nâng cao nhận thức cộng đồng để bảo vệ quyền lợi của trẻ em.

5.2. Những giải pháp cần thực hiện

Cần có những giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền trẻ em trong nuôi con nuôi. Điều này bao gồm việc tăng cường sự tham gia của cộng đồng và các tổ chức xã hội trong việc chăm sóc và bảo vệ trẻ em.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực tiễn bảo vệ quyền trẻ em trong quan hệ nuôi con nuôi tại Việt Nam ghi nhận những bước chuyển biến quan trọng kể từ khi Luật Nuôi con nuôi năm 2010 chính thức có hiệu lực vào ngày 01/01/2011 và Việt Nam gia nhập Công ước La Hay số 33 vào ngày 01/02/2012. Tuy nhiên, theo số liệu khảo sát tại 32 tỉnh, thành phố, hiện có khoảng 1.133 trẻ em đang được nuôi dưỡng tại các cơ sở tôn giáo nhưng phần lớn chưa được đăng ký pháp lý đầy đủ, cho thấy khoảng cách lớn giữa quy định pháp luật và thực tiễn đời sống. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm đặt ra là làm thế nào để hoàn thiện cơ chế pháp lý nhằm bảo đảm tuyệt đối nguyên tắc vì lợi ích tốt nhất của trẻ em, khắc phục tình trạng nuôi con nuôi thực tế tự phát và ngăn ngừa các nguy cơ thương mại hóa việc nhận con nuôi.

Mục tiêu cụ thể của công trình là làm sáng tỏ nền tảng lý luận về quyền trẻ em trong quan hệ nuôi con nuôi, đánh giá toàn diện thực trạng thi hành các văn bản pháp luật hiện hành và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả bảo vệ trẻ em. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian pháp lý tại Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2011 đến năm 2019, đặt trong sự đối chiếu với hệ thống pháp luật của Pháp, Nga, Trung Quốc và các điều ước quốc tế liên quan. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp luận cứ nhằm chuẩn hóa 100% quy trình đăng ký nuôi con nuôi, giảm thiểu tối đa các tranh chấp phát sinh và bảo đảm quyền được nuôi dưỡng an toàn trong môi trường gia đình thay thế cho hơn 1.000 trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt mỗi năm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết tiếp cận dựa trên quyền con người (Human Rights-Based Approach), kế thừa các nguyên tắc bất di bất dịch của Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền năm 1948 và Công ước Quốc tế về Quyền trẻ em (CRC) năm 1989 mà 193 quốc gia đã phê chuẩn. Bên cạnh đó, luận văn vận dụng thuyết môi trường gia đình tối ưu (Best Interests of the Child Doctrine) được cụ thể hóa trong Công ước La Hay năm 1993, nhấn mạnh rằng gia đình là cái nôi tự nhiên và an toàn nhất cho sự trưởng thành của trẻ em.

Bốn khái niệm cốt lõi được định hình xuyên suốt công trình gồm:

1. Quyền trẻ em: Quyền tự nhiên, vốn có của công dân dưới 16 tuổi theo Luật Trẻ em năm 2016 và người dưới 18 tuổi theo chuẩn mực quốc tế mà Việt Nam phê chuẩn ngày 20/02/1990.
2. Nuôi con nuôi: Quan hệ pháp lý xác lập mối liên kết cha, mẹ, con bền vững giữa người nhận nuôi và người được nhận nuôi theo Điều 3 Luật Nuôi con nuôi năm 2010.
3. Nuôi con nuôi thực tế: Mối quan hệ nuôi dưỡng chăm sóc phát sinh trên thực tế nhưng chưa hoàn tất thủ tục đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
4. Nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài: Quan hệ nuôi con nuôi giữa công dân Việt Nam với người nước ngoài hoặc giữa những người nước ngoài thường trú tại Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp quy mô lớn được tổng hợp từ báo cáo tổng kết thi hành pháp luật của Bộ Tư pháp, Tòa án nhân dân tối cao và số liệu điều tra thực địa trên 32 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương trong giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2019.

Cỡ mẫu khảo sát bao gồm 1.133 trường hợp trẻ em sinh sống tại các nhà chùa, cơ sở bảo trợ tôn giáo cùng hơn 50 văn bản quy phạm pháp luật trong nước và quốc tế. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích kết hợp phân tầng địa lý, đại diện cho ba miền Bắc, Trung, Nam và các khu vực đặc thù có đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống như Điện Biên, Lai Châu, Kon Tum, Gia Lai và Phú Yên.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích - tổng hợp, phương pháp so sánh luật học và phương pháp thống kê xã hội học là nhằm bóc tách đa chiều các tầng nấc pháp lý, đánh giá mức độ tương thích giữa luật thực định Việt Nam với tiêu chuẩn quốc tế, đồng thời làm rõ tác động sâu sắc của luật tục đối với hiệu lực thi hành của các quy định nhà nước.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy định về điều kiện độ tuổi của người nhận con nuôi còn tồn tại lỗ hổng pháp lý lớn. Khoản 1 Điều 14 Luật Nuôi con nuôi năm 2010 chỉ quy định người nhận nuôi phải hơn con nuôi từ 20 tuổi trở lên nhưng hoàn toàn vắng bóng trần độ tuổi tối đa. Trong khi đó, pháp luật Trung Quốc giới hạn độ tuổi nhận nuôi thông thường từ 30 đến 50 tuổi, Pháp quy định công dân từ 28 tuổi trở lên và chênh lệch tối thiểu 15 tuổi, còn Nga ấn định mức chênh lệch tối thiểu là 16 tuổi. Điều này dẫn đến nguy cơ các cặp vợ chồng trên 60 hoặc 70 tuổi nhận trẻ sơ sinh làm con nuôi, khiến việc bảo đảm chăm sóc lâu dài bị suy giảm theo quy luật sinh học.

Thứ hai, tình trạng nuôi con nuôi thực tế diễn ra phức tạp tại các cơ sở tôn giáo mà không qua đăng ký khai trình. Dữ liệu khảo sát trên 32 địa phương cho thấy Nam Định có 31 trường hợp, Sóc Trăng có 22 trường hợp, Thừa Thiên Huế có 15 trường hợp và Hà Nội có 11 trường hợp trẻ em được tiếp nhận tại nhà chùa. Về mặt pháp lý, các sư trụ trì không đủ điều kiện xác lập tư cách cha mẹ nuôi theo Điều 14 Luật Nuôi con nuôi, đồng thời cơ sở thờ tự chưa đáp ứng quy chuẩn cơ sở bảo trợ xã hội theo Nghị định số 68/2008/NĐ-CP và Nghị định số 81/2012/NĐ-CP, gây tắc nghẽn trong việc tìm gia đình thay thế hợp pháp cho trẻ.

Thứ ba, sự phân hóa rõ nét giữa quy định pháp luật và tập quán đồng bào dân tộc thiểu số khiến tỷ lệ nuôi con nuôi thực tế chưa đăng ký ước tính chiếm trên 60% tổng số ca nuôi dưỡng trong cộng đồng miền núi. Điển hình như tục nuôi con nuôi lục so của người Tày ở Lạng Sơn, tập quán người anh cả nuôi em của người Thái tại Điện Biên hay luật tục của người Jrai và Bahnar tại Gia Lai coi việc thỏa thuận giữa hai bên là đương nhiên được buôn làng thừa nhận mà không cần chứng nhận từ Ủy ban nhân dân cấp xã.

Thứ tư, cơ chế bảo vệ quyền trẻ em khi lấy ý kiến đã đạt được những chuẩn mực rõ ràng. Quy định bắt buộc phải có sự đồng ý của trẻ em từ đủ 9 tuổi trở lên và thời hạn rút lại ý kiến cho nhận con nuôi là 15 ngày đối với việc nuôi trong nước, 30 ngày đối với việc nuôi có yếu tố nước ngoài theo Nghị định số 19/2011/NĐ-CP đã tạo hành lang an toàn giúp cha mẹ đẻ và trẻ em tránh được các quyết định vội vàng, sai lầm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các bất cập trên bắt nguồn từ tâm lý e ngại công khai danh tính con nuôi của người dân, sự thiếu hụt mạng lưới nhân viên công tác xã hội chuyên trách và năng lực chuyên môn của cán bộ tư pháp - hộ tịch cấp xã còn hạn chế. So sánh với các nghiên cứu trước đây vốn chỉ tập trung vào thủ tục hành chính, luận văn này tiếp cận đa chiều từ góc độ nhân quyền toàn diện, gắn kết quá trình bảo vệ trẻ từ khi xác lập, theo dõi quá trình nuôi dưỡng đến giai đoạn chấm dứt nuôi con nuôi theo Điều 25 và Điều 26 của luật chuyên ngành.

Để minh họa trực quan, các dữ liệu về sự phân bổ 1.133 trẻ em tại 32 tỉnh có thể được trình bày thông qua biểu đồ hình tròn thể hiện tỷ lệ tập trung tại các vùng miền, kết hợp bảng ma trận so sánh 4 tiêu chí cốt lõi gồm trần tuổi tối đa, khoảng cách tuổi, thời gian thử thách và cơ chế hậu kiểm giữa pháp luật Việt Nam với hệ thống luật của Pháp, Nga, Trung Quốc và Guatemala. Việc mô hình hóa này chứng minh rõ tính cấp thiết của việc xây dựng cơ chế giám sát định kỳ sau giao nhận con nuôi nhằm bảo đảm quyền lợi tài sản và nhân thân cho trẻ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Sửa đổi và bổ sung Luật Nuôi con nuôi năm 2010: Quốc hội và Bộ Tư pháp cần chủ trì xây dựng luật sửa đổi trong lộ trình 2020-2025, bổ sung quy định trần độ tuổi tối đa của người nhận nuôi không quá 55 đến 60 tuổi đối với trường hợp nhận trẻ sơ sinh, đồng thời thiết lập cơ chế giám sát hậu kiểm đạt tỷ lệ 100% hồ sơ trong ít nhất 3 năm đầu tiên sau khi giao nhận con nuôi.
2. Chuẩn hóa mạng lưới cơ sở nuôi dưỡng tôn giáo: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với Ủy ban nhân dân 63 tỉnh, thành phố rà soát, chuyển đổi 100% các cơ sở thờ tự đang chăm sóc từ 10 trẻ em trở lên thành cơ sở bảo trợ xã hội ngoài công lập đúng chuẩn Nghị định số 68/2008/NĐ-CP, giải quyết dứt điểm tình trạng pháp lý cho 1.133 trẻ em trước năm 2022.
3. Chuyên nghiệp hóa đội ngũ công tác xã hội và tư pháp: Sở Tư pháp các địa phương triển khai chương trình tập huấn nghiệp vụ bắt buộc hàng năm cho 100% cán bộ tư pháp - hộ tịch cấp xã, xây dựng quy trình tư vấn tâm lý chuẩn hóa, rút ngắn thời gian xử lý xác minh tìm gia đình thay thế xuống dưới 30 ngày làm việc.
4. Đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật gắn với phong tục tập quán: Ủy ban Dân tộc phối hợp cùng Hội Liên hiệp Phụ nữ các cấp tổ chức các chiến dịch truyền thông điểm tại các tỉnh miền núi phía Bắc và Tây Nguyên, đặt mục tiêu giảm 50% tỷ lệ nuôi con nuôi thực tế không đăng ký trong giai đoạn 3 năm tiếp theo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ tư pháp - hộ tịch và chuyên viên quản lý con nuôi tại Ủy ban nhân dân các cấp: Tham khảo quy trình thẩm định hồ sơ, kỹ năng tư vấn pháp lý và xử lý chính xác thời hạn rút lại ý kiến từ 15 đến 30 ngày của đương sự.
2. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Luật học: Sử dụng công trình như một tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về quyền trẻ em, pháp luật hôn nhân gia đình và luật so sánh quốc tế với hệ thống dữ liệu đối chiếu chuẩn xác.
3. Các tổ chức bảo trợ xã hội và tổ chức phi chính phủ về quyền trẻ em: Khai thác khung phân tích để xây dựng các chương trình can thiệp hỗ trợ cho hơn 1.000 trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt tại các cơ sở nuôi dưỡng tập trung.
4. Cá nhân và các cặp vợ chồng có nguyện vọng nhận con nuôi: Nắm vững điều kiện pháp lý, quy trình tìm gia đình thay thế qua 3 cấp hành chính và các nghĩa vụ chăm sóc nhằm bảo vệ tối đa quyền lợi của con nuôi.

Câu hỏi thường gặp

Theo Luật Nuôi con nuôi năm 2010, người nhận con nuôi phải hơn con nuôi bao nhiêu tuổi? Người nhận con nuôi phải hơn con nuôi từ 20 tuổi trở lên theo Điểm b Khoản 1 Điều 14. Trường hợp cha dượng, mẹ kế nhận con riêng của vợ hoặc chồng, hoặc cô, cậu, dì, chú, bác ruột nhận cháu làm con nuôi thì không áp dụng quy định chênh lệch 20 tuổi này.

Thời hạn rút lại ý kiến đồng ý cho trẻ em làm con nuôi được quy định ra sao? Theo Nghị định số 19/2011/NĐ-CP, người được lấy ý kiến có quyền thay đổi, rút lại sự đồng ý trong thời hạn 15 ngày đối với nuôi con nuôi trong nước và 30 ngày đối với nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài kể từ ngày được lấy ý kiến chính thức.

Trẻ em ở độ tuổi nào bắt buộc phải được lấy ý kiến khi làm thủ tục nhận con nuôi? Căn cứ Khoản 1 Điều 21 Luật Nuôi con nuôi năm 2010, trường hợp trẻ em được nhận làm con nuôi từ đủ 9 tuổi trở lên thì bắt buộc phải có sự đồng ý của chính trẻ em đó, bảo đảm sự tôn trọng ý chí và quyền tham gia của trẻ.

Nhà chùa hoặc sư trụ trì có được đứng tên đăng ký nhận con nuôi không? Không. Pháp luật quy định việc nuôi con nuôi chỉ xác lập giữa cá nhân với cá nhân nhằm tạo lập mái ấm gia đình. Sư trụ trì xuất gia tu hành không thể thiết lập môi trường gia đình tự nhiên, do đó nhà chùa chỉ có thể tiếp nhận nuôi dưỡng khi thành lập cơ sở bảo trợ xã hội hợp pháp.

Quy trình tìm gia đình thay thế cho trẻ em trước khi giới thiệu ra nước ngoài gồm những cấp nào? Quy trình tìm gia đình thay thế bắt buộc phải thực hiện tuần tự qua 3 cấp hành chính gồm: cấp xã, cấp tỉnh và cấp trung ương thông qua Cục Con nuôi trực thuộc Bộ Tư pháp nhằm ưu tiên tối đa việc tìm mái ấm gia đình trong nước cho trẻ.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quyền trẻ em trong quan hệ nuôi con nuôi dựa trên các chuẩn mực quốc tế và pháp luật Việt Nam.
• Phân tích sâu sắc thực trạng áp dụng pháp luật giai đoạn 2011-2019, chỉ rõ khoảng trống về trần tuổi tối đa của người nhận nuôi.
• Bóc tách toàn diện thực trạng 1.133 trẻ em tại các cơ sở tôn giáo trên 32 tỉnh thành và sự xung đột giữa luật tục với pháp luật hiện hành.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính khả thi cao nhằm hoàn thiện pháp luật và chuyên nghiệp hóa mạng lưới cán bộ công tác xã hội.
• Khẳng định lộ trình chuẩn hóa 100% việc đăng ký và giám sát nuôi con nuôi qua 3 cấp hành chính là yêu cầu tất yếu trong giai đoạn mới.

Công trình là tài liệu khoa học giá trị đóng góp vào việc hoàn thiện thể chế tư pháp và hoạch định chính sách bảo vệ trẻ em tại Việt Nam. Các nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý có thể khai thác kết quả này để phục vụ trực tiếp cho tiến trình sửa đổi Luật Nuôi con nuôi trong thời gian tới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn đề lý luận về bảo vệ quyền trẻ em trong lĩnh vực nuôi con nuôi. Chương 2: Pháp luật Việt Nam về việc bảo vệ quyền của trẻ em trong lĩnh vực nuôi con nuôi và thực tiễn áp dụng. Chương 3: Quan điểm, giải pháp tăng cường bảo vệ quyền trẻ em trong lĩnh vực nuôi con nuôi ở Việt Nam hiện nay. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM TRONG LĨNH VỰC NUÔI CON NUÔI 1.

Khái niệm quyền trẻ em và bảo vệ quyền trẻ em 1. Khái niệm trẻ em được phần lớn các nước định nghĩa dựa trên dấu hiệu về tuổi dựa trên các yếu tố phát triển về tâm sinh lý, thể lực và trí tuệ của mỗi người. Do điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của các quốc gia, các giai đoạn phát triển của các nước là không đồng đều nên mỗi quốc gia có quy định về độ tuổi của trẻ em là không giống nhau. “Trẻ em là bất kỳ người nào dưới 18 tuổi, trừ trường hợp pháp luật có thể được áp dụng đối với trẻ em đó quy định tuổi thành niên sớm hơn”.

Công ước quyền trẻ em, trích Tuyên ngôn QTE cũng khẳng định rằng: “…do còn non nớt về thể chất và trí tuệ, trẻ em cần được bảo vệ và chăm sóc đặc biệt, kể cả sự bảo vệ thích hợp về mặt pháp lý trước cũng như sau khi ra đời” [41]. Theo đó, khái niệm trẻ em là những người dưới 18 tuổi, nhưng để tạo điều kiện mở cho các quốc gia thì công ước này và cũng không nêu ra đây là căn cứ bắt buộc mà tùy từng quốc gia xem xét khả năng thực tế của mình về bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em để quy định độ tuổi của trẻ em cho phù hợp (Việt Nam là một trong những quốc gia đi đầu trong việc phê chuẩn Công ước quốc tế về quyền trẻ em, phê chuẩn công ước vào ngày 20/2/1990 và được Liên hợp quốc công nhận phê chuẩn ngày 28/2/1990). Tuy nhiên, ở Việt Nam chưa có quy định thống nhất về độ tuổi của trẻ em và người chưa thành niên. Theo Luật lao động năm 2012 quy định: “Trẻ em là người dưới 15 tuổi” [49]; Luật thanh niên, “áp dụng Công ước quốc tế 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] về quyền trẻ em đối với thanh niên từ đủ mười sáu tuổi đến dưới mười tám tuổi”, còn Luật trẻ em 2016 quy định: “Trẻ em là công dân Việt Nam dưới 16 tuổi” „[56, Điều 1].

Theo quan điểm của học viên: Trẻ em là công dân Việt Nam dưới 18 tuổi, khả năng nhận thức và điều khiển hành vi còn chưa hoàn thiện đầy đủ, cần được sự bảo vệ, chăm sóc giáo dục của gia đình, nhà trường và toàn xã hội. Trẻ em có đầy đủ các quyền con người về mọi mặt như dân sự, chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa, đồng thời các em có quyền đặc thù riêng tùy theo nhu cầu phát triển ở các thời kỳ khác nhau của tuổi thơ. Đến 2015 đã có 193 quốc gia phê chuẩn Công ước QTE với thành viên trẻ nhất là Somalia (phê chuẩn ngày 20.2015) còn Mỹ và South Sudan chưa phê chuẩn. Khái niệm quyền trẻ em Quyền trẻ em trước hết là quyền con người nói chung.

Tuyên ngôn thế giới về quyền con người 1948 khẳng định rằng quyền con người là những quyền tự nhiên, vốn có. Bản tuyên ngôn nhấn mạnh: “việc thưa nhận phẩm giá vốn có và các quyền bình đẳng và bất di bất dịch của mọi thành viên trong gia đình nhân loại là nền tảng của tự do, công bằng và hòa bình trên thế giới”, “mọi người sinh ra đều tự do và bình đẳng về phẩm giá và các quyền”. Đây là quyền cơ bản, mang tính phổ quát, không thể chuyển nhượng và được Nhà nước công nhận và bảo đảm thực hiện. QTE là những đặc quyền tự nhiên mà trẻ em được hưởng, được tôn trọng và thực hiện nhằm đảm bảo sự sống còn, tham gia và phát triển toàn diện.

QTE chính là biện pháp nhằm bảo đảm cho trẻ em không những là người được nhận tình thương hay lòng tốt của bất cứ ai mà trở thành chủ thể của quyền. Có thể nói QTE trước hết là một bộ phận của quyền con người, và là 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] “quyền con người của một chủ thể đặc biệt” là trẻ em. Những quyền cơ bản của trẻ em được Nhà nước, thừa nhận và bảo hộ bằng pháp luật. Thật vậy, theo Hiến chương Liên hợp quốc đã ghi nhận trong Điều 1: “Tôn trọng nhân quyền và những quyền tự do cho tất cả mọi người, không phân biệt chủng tộc, nam nữ, ngôn ngữ, hoặc tôn giáo”, và điều này được khẳng định rõ hơn ở tuyên ngôn về các quyền trẻ em được Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua 1959: “Loài người có trách nhiệm trao cho trẻ em điều tốt đẹp nhất”.

Điều 24 Công ước về các quyền chính trị, dân sự 1996 (Việt Nam gia nhập 1982) nêu rõ: “Mọi trẻ em đều có quyền được hưởng sự bảo hộ của gia đình, xã hội và nhà nước”. Điều 10 công ước về các quyền kinh tế - xã hội và văn hóa 1966 (Việt Nam gia nhập 1982 (quy định) “Thanh thiếu niên cần được bảo về và không bị bóc lột về kinh tế - xã hội, cấm bóc lột lao động trẻ em” Theo công ước về quyền trẻ em quy định: Các thành viên phải tôn trọng và đảm bảo các quyền được nêu ra trong công ước này đối với mỗi trẻ em thuộc quyền tài phán của họ mà không có một sự phân biệt đối xử nào, bất kể trẻ em, cha mẹ hay người giám hộ pháp lý của trẻ em đó thuộc chủng tộc, màu da, giới tính, ngôn ngữ, tôn giáo, chính kiến gì khác, nguồn gốc quốc gia, dân tộc hay xã hội, tài sản, khuyết tật, xuất thân gia đình và những mối tương quan khác [41]. Cụ thể, quyền trẻ em đƣợc pháp luật bảo vệ dựa trên những nhóm quyền cơ bản sau: Thứ nhất, nhóm quyền sống còn là quyền cơ bản của mỗi con người đảm bảo quyền được sống và đáp ứng những nhu cầu cơ bản để tồn tại. Do đối tượng chủ thể quyền là trẻ em còn non nớt về cả thể chất và tinh thần, không thể tự nuôi sống bản thân nên trong nội dung công ước có ghi nhận quyền được sống nhằm ngăn chặn các quốc gia có bất kỳ hành động tùy tiện 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nào dẫn đến tước đoạt đi quyền sống của trẻ em tại điều 6: “Các quốc gia thành viên thừa nhận rằng mỗi trẻ em đều có quyền được sống”.

Theo đó, việc đảm bảo sự sống còn của trẻ em không chỉ là việc đảm bảo về tính mạng mà còn là việc bảo đảm cho trẻ em được cung cấp dinh dưỡng và sự chăm sóc y tế ở mức độ cao nhất dựa trên nguyên tắc vì lợi ích tốt nhất của trẻ theo điều 24: “quyền có sức khỏe và được chăm sóc sức khỏe”. Thứ hai, nhóm quyền được bảo vệ là việc bảo vệ trẻ em khỏi mọi hình thức bị bỏ rơi, bị phân biệt đối xử, bị lạm dụng. Việc bảo vệ trẻ em trong nhóm quyền này không chỉ là ngăn ngừa sự xâm hại về thể chất, tinh thần đối với trẻ mà còn bao gồm cả các hoạt động, biện pháp ngăn ngừa, khắc phục những điều kiện bất lợi đối với cuộc sống của trẻ em. Cụ thể, bảo vệ trẻ em khỏi mọi hình thức bị bỏ rơi bao gồm sự bỏ rơi của bố mẹ, xã hội, tước đi sự chăm sóc cơ bản về sức khỏe, giáo dục đối với trẻ.

Đối với các tình huống nguy hiểm, thảm họa thiên nhiên và chiến tranh có thể đe dọa khẩn cấp đối với sự sống còn và phát triển của trẻ em. Trẻ em tị nạn, trẻ em sống trong hoàn cảnh xung đột vũ trang… đều có quy định cần có biện pháp bảo vệ đặc biệt. Công ước bảo vệ cho trẻ em gái, trẻ em tàn tật, trẻ em tị nạn, trẻ em vùng dân tộc thiểu số, trẻ em bản địa tránh khỏi bất cứ hình thức phân biệt đối xử nào và tạo điều kiện để các em có quyền được giáo dục hòa nhập bình đẳng như những trẻ em khác trong cộng đồng các em đang sinh sống. Công ước cũng hướng tới quy định việc phục hồi và giúp tái hòa nhập cho trẻ em là nạn nhân của sự lạm dụng, bóc lột, tình dục, bắt cóc, buôn bán.

Thứ ba, nhóm quyền phát triển. Đây là nhóm quyền cơ bản tạo điều kiện đảm bảo cho trẻ em được phát triển toàn diện cả thể chất và tinh thần trên các phương diện về chăm sóc sức khỏe, giáo dục phổ cập, phát triển năng khiếu và đảm bảo quyền vui chơi, giải trí, tham gia các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao du lịch… phù hợp với lứa tuổi. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Thứ tư, nhóm quyền tham gia là việc để trẻ em được bày tỏ ý kiến cá nhân đối với các vấn đề liên quan đến bản thân và quyền được tiếp cận thông tin, bày tỏ ý kiến, tham gia các hoạt động xã hội. QTE thực sự có hiệu lực chỉ khi chính trẻ em xác lập, thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình mà pháp luật không cấm.

Tuy nhiên trên thực tế, không mọi trường hợp trẻ em đều có thể tự mình thực hiện quyền này mà quyền trẻ em được thực thi và bảo đảm thông qua người đại diện hoặc người giám hộ. Những cá nhân này thực hiện quyền và nghĩa vụ cho trẻ khi trẻ chưa có khả năng thực thi quyền của mình khi tham gia vào các quan hệ xã hội đòi hỏi những điều kiện nhất định hoặc khi bản thân trẻ không có đủ khả năng nhận thức và điều khiển hành vi của mình… Bên cạnh đó, nhằm bảo đảm quyền trẻ em được thực thi thì việc quy định trách nhiệm của các cá nhân, cơ quan, tổ chức liên quan cần có nghĩa vụ để. Như vậy, quyền trẻ em chỉ được bảo đảm thực hiện khi và chỉ khi được pháp luật ghi nhận và đảm bảo quyền này thực thi trong thực tế. Vì vậy, không chỉ dừng lại ở việc ghi nhận các điều luật về quyền trẻ em mà pháp luật cần có các biện pháp bảo đảm để các quyền đó được thực thi.

Khái niệm bảo vệ quyền trẻ em Như đã đề cập ở trên, quyền trẻ em được toàn thể cộng đồng quốc tế cũng quan tâm và bảo vệ.