Bảo vệ quyền tác giả và quyền liên quan đối với tác phẩm NFT tại Việt Nam

Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp tác phẩm nft non fungible token một số vấn đề pháp lí đặt ra đối với việc bảo hộ quyền, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề xuất

• Tác giả: Nguyen Khanh Linh
• Người hướng dẫn: TS. Vuong Thanh Thuy
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Sở Hữu Trí Tuệ
• Đề tài: Bảo Vệ Quyền Tác Giả Và Quyền Liên Quan Đối Với Tác Phẩm NFT Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VIỆC BẢO HỘ QUYỀN TÁC GIẢ, QUYỀN LIÊN QUAN ĐỐI VỚI TÁC PHẨM NFT (NON-FUNGIBLE TOKEN)
• 1.1. Khái quát chung về quyền tác giả, quyền liên quan
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ PHÁP LÝ ĐẶT RA TRONG VIỆC BẢO HỘ QUYỀN TÁC GIẢ, QUYỀN LIÊN QUAN ĐỐI VỚI TÁC PHẨM NFT (NON-FUNGIBLE TOKEN)
• 2.1. Về đối tượng bảo hộ
• 2.2. Về chủ thể được bảo hộ
• 2.3. Quyền nhân thân và quyền tài sản
• 2.4. Thời hạn bảo hộ
• 2.5. Chuyển giao quyền
• 2.6. Chống hại các hành vi xâm phạm
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ VIỆC BẢO HỘ QUYỀN TÁC GIẢ, QUYỀN LIÊN QUAN ĐỐI VỚI TÁC PHẨM NFT
• 3.1. Thực trạng thực hiện việc bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan đối với tác phẩm NFT
• 3.2. Những khó khăn, bất cập trong việc bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan đối với tác phẩm NFT
• 3.3. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật
• 3.4. Giải pháp thực tế ứng dụng công nghệ Blockchain trong việc bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan đối với tác phẩm NFT
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về bảo vệ quyền tác giả và quyền liên quan tại Việt Nam

Bảo vệ quyền tác giả và quyền liên quan là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh phát triển công nghệ số và NFT. Tại Việt Nam, quyền tác giả được quy định trong Luật Sở hữu trí tuệ, nhưng việc áp dụng thực tiễn vẫn còn nhiều thách thức. Đặc biệt, sự xuất hiện của NFT đã tạo ra những yêu cầu mới cho hệ thống pháp luật hiện hành. Việc hiểu rõ về quyền tác giả và quyền liên quan sẽ giúp các tác giả và nhà sáng tạo bảo vệ quyền lợi của mình trong môi trường số.

1.1. Khái niệm quyền tác giả và quyền liên quan

Quyền tác giả là quyền của cá nhân, tổ chức đối với các tác phẩm do mình sáng tạo ra. Quyền liên quan bao gồm các quyền của người thực hiện tác phẩm, như quyền biểu diễn, quyền ghi âm. Cả hai loại quyền này đều được pháp luật bảo vệ nhằm khuyến khích sự sáng tạo và phát triển văn hóa.

1.2. Tình hình pháp lý về quyền tác giả tại Việt Nam

Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam đã quy định rõ về quyền tác giả, nhưng việc thực thi còn nhiều hạn chế. Nhiều tác phẩm kỹ thuật số, đặc biệt là NFT, chưa được bảo vệ đầy đủ. Điều này đặt ra yêu cầu cần thiết phải hoàn thiện khung pháp lý để bảo vệ quyền lợi của tác giả trong môi trường số.

II. Thách thức trong việc bảo vệ quyền tác giả đối với tác phẩm NFT

Sự phát triển nhanh chóng của NFT đã tạo ra nhiều thách thức cho việc bảo vệ quyền tác giả. Các vấn đề như vi phạm bản quyền, xác định quyền sở hữu và bảo vệ quyền lợi của tác giả đang trở thành những vấn đề nóng. Việc thiếu khung pháp lý rõ ràng khiến cho các tác giả gặp khó khăn trong việc bảo vệ quyền lợi của mình.

2.1. Vi phạm bản quyền trong môi trường NFT

Vi phạm bản quyền là một trong những thách thức lớn nhất đối với tác phẩm NFT. Nhiều tác phẩm bị sao chép và phát tán mà không có sự đồng ý của tác giả, dẫn đến thiệt hại về tài chính và uy tín cho tác giả.

2.2. Khó khăn trong việc xác định quyền sở hữu

Xác định quyền sở hữu đối với tác phẩm NFT là một vấn đề phức tạp. Nhiều trường hợp xảy ra tranh chấp về quyền sở hữu giữa các bên liên quan, gây khó khăn cho việc bảo vệ quyền lợi của tác giả.

III. Phương pháp bảo vệ quyền tác giả đối với tác phẩm NFT

Để bảo vệ quyền tác giả trong bối cảnh NFT, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Việc đăng ký bản quyền, sử dụng công nghệ blockchain và nâng cao nhận thức về quyền tác giả là những giải pháp cần thiết. Các biện pháp này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của tác giả mà còn tạo ra một môi trường sáng tạo an toàn hơn.

3.1. Đăng ký bản quyền tác phẩm NFT

Đăng ký bản quyền là một bước quan trọng để bảo vệ quyền lợi của tác giả. Việc có giấy chứng nhận bản quyền sẽ giúp tác giả có cơ sở pháp lý vững chắc khi xảy ra tranh chấp.

3.2. Sử dụng công nghệ blockchain trong bảo vệ quyền tác giả

Công nghệ blockchain có thể được sử dụng để ghi nhận và bảo vệ quyền tác giả một cách minh bạch và an toàn. Việc lưu trữ thông tin trên blockchain giúp xác định quyền sở hữu và ngăn chặn hành vi vi phạm bản quyền.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về bảo vệ quyền tác giả NFT

Nghiên cứu về bảo vệ quyền tác giả đối với tác phẩm NFT đã chỉ ra nhiều vấn đề cần giải quyết. Các kết quả cho thấy rằng việc áp dụng các biện pháp bảo vệ hiện tại còn nhiều hạn chế. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền tác giả.

4.1. Thực trạng bảo vệ quyền tác giả đối với NFT

Thực trạng cho thấy rằng nhiều tác giả vẫn chưa nhận được sự bảo vệ đầy đủ cho tác phẩm NFT của mình. Việc thiếu thông tin và hiểu biết về quyền tác giả là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này.

4.2. Kết quả nghiên cứu và đề xuất giải pháp

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng cần có các giải pháp cụ thể để cải thiện khung pháp lý về bảo vệ quyền tác giả. Các đề xuất bao gồm việc hoàn thiện luật pháp, nâng cao nhận thức và sử dụng công nghệ mới trong bảo vệ quyền lợi của tác giả.

V. Kết luận và tương lai của bảo vệ quyền tác giả đối với NFT

Bảo vệ quyền tác giả đối với tác phẩm NFT là một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh phát triển công nghệ số. Tương lai của việc bảo vệ quyền tác giả phụ thuộc vào việc hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao nhận thức của cộng đồng. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các bên liên quan để đảm bảo quyền lợi cho tác giả và thúc đẩy sự sáng tạo.

5.1. Tương lai của quyền tác giả trong môi trường số

Tương lai của quyền tác giả sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng của pháp luật với sự phát triển của công nghệ. Cần có những điều chỉnh kịp thời để bảo vệ quyền lợi của tác giả trong môi trường số.

5.2. Vai trò của cộng đồng trong việc bảo vệ quyền tác giả

Cộng đồng có vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức về quyền tác giả. Việc giáo dục và tuyên truyền về quyền lợi của tác giả sẽ giúp tạo ra một môi trường sáng tạo an toàn và bền vững.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Sự bùng nổ của Cách mạng Công nghiệp 4.0 và công nghệ chuỗi khối (Blockchain) đã định hình lại phương thức xác thực và giao dịch tài sản số trên toàn cầu. Theo báo cáo từ DappRadar, thị trường mã thông báo không thể thay thế (NFT - Non-Fungible Token) từng thiết lập đỉnh điểm giao dịch đạt gần 400 triệu USD/ngày vào năm 2021 trước khi bước vào chu kỳ điều chỉnh sâu giảm hơn 90% khối lượng giao dịch thanh khoản vào cuối năm 2022. Tại Việt Nam, sự thành công vượt bậc của tựa game NFT Axie Infinity do Sky Mavis phát triển (vốn hóa thị trường đạt 874 triệu USD vào tháng 7/2021) cùng thương vụ đấu giá bức tranh kỹ thuật số "Hoa mai may mắn" của họa sĩ Xèo Chu đạt 22.900 USD trên sàn Binance NFT đã khẳng định tiềm năng to lớn của nền kinh tế số.

Tuy nhiên, sự phát triển nóng của thị trường đã phơi bày một khoảng trống pháp lý nghiêm trọng: sự nhầm lẫn giữa quyền sở hữu bản ghi số (token ownership) và quyền tác giả, quyền liên quan (Intellectual Property Rights - IP) đối với tác phẩm gốc. Thực trạng vi phạm bản quyền số, hành vi đúc (mint) tác phẩm nghệ thuật khi chưa được phép của tác giả, cùng tình trạng mất liên kết dữ liệu lưu trữ ngoài chuỗi (off-chain link rot) đang đe dọa trực tiếp đến quyền nhân thân và quyền tài sản của các nhà sáng tạo nội dung.

                    MÔ HÌNH BẢO HỘ TÁC PHẨM NFT
+-------------------------------------------------------------------+
|                        OFF-CHAIN STORAGE                          |
|  [Tác phẩm gốc (PNG/WAV)] ---> [Băm SHA-256] ---> [IPFS / Arweave]|
+---------------------------------+---------------------------------+
                                  | URI & Hash
                                  v
+---------------------------------+---------------------------------+
|                        ON-CHAIN BLOCKCHAIN                        |
|  [Smart Contract (ERC-721)] <-> [Token ID + Metadata + ERC-2981]  |
|               ^                                                   |
|               | Giao kết pháp lý tự động                          |
|  [Luật SHTT 2022 / NĐ 17] <---> [Cơ chế cấp phép License On-chain]|
+-------------------------------------------------------------------+

Mục tiêu của dự án

1. Xác lập hệ thống cơ sở lý luận toàn diện về bản chất pháp lý của tác phẩm NFT, phân định ranh giới giữa quyền tài sản theo Điều 105 Bộ luật Dân sự 2015 và đối tượng bảo hộ quyền tác giả (QTG), quyền liên quan (QLQ) theo Luật Sở hữu trí tuệ (Luật SHTT) sửa đổi 2022.
2. Phân tích thực trạng xung đột pháp lý trong việc thực thi quyền nhân thân (đứng tên, bảo đảm tính toàn vẹn) và quyền tài sản (sao chép, phân phối, làm tác phẩm phái sinh) khi chuyển nhượng tác phẩm NFT qua hợp đồng thông minh (Smart Contract).
3. Đề xuất giải pháp kiến trúc công nghệ - pháp lý tích hợp (LegalTech Framework), chuẩn hóa siêu dữ liệu bản quyền (Metadata Standardization) và kiến nghị hoàn thiện khung pháp lý thử nghiệm (Sandbox) tại Việt Nam.

Phương pháp tiếp cận và Phạm vi nghiên cứu

• Phương pháp tiếp cận: Kết hợp phương pháp nghiên cứu liên ngành giữa Khoa học Pháp lý (phân tích quy phạm, so sánh luật học với Công ước Berne, luật pháp Hoa Kỳ, EU) và Khoa học Dữ liệu/Blockchain (phân tích giao thức ERC-721, ERC-1155, thuật toán băm mật mã học).
• Phạm vi nghiên cứu: Đồ án tập trung vào các tác phẩm văn học nghệ thuật số (hội họa, âm nhạc, đồ họa sưu tầm) được mã hóa dưới dạng NFT trên mạng lưới Ethereum và tương thích EVM trong bối cảnh thi hành Luật SHTT 2022 và Nghị định 17/2023/NĐ-CP.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Thực trạng quản lý và bảo hộ quyền tác giả hiện nay tồn tại nhiều bất cập giữa phương thức truyền thống và môi trường số:

Tiêu chí	Đăng ký Bản quyền Truyền thống	Hệ thống DRM Tập trung	Bảo hộ qua Tác phẩm NFT
Thời gian xác lập	15 - 30 ngày làm việc	Tức thì (Real-time)	Tức thì (Block confirmation < 15s)
Tính minh bạch	Thấp (Lưu trữ tập trung)	Trung bình (Máy chủ nội bộ)	Tuyệt đối (Sổ cái phân tán công khai)
Khả năng làm giả	Nguy cơ làm giả hồ sơ giấy	Nguy cơ tấn công SQL/Server	Bất biến (Tamper-proof Cryptography)
Cơ chế thu tiền bản quyền	Thủ công, qua tổ chức CMOs	Tự động qua cổng thanh toán	Tự động hóa qua Smart Contract (ERC-2981)
Giá trị pháp lý	Giấy chứng nhận hợp pháp	Hợp đồng dịch vụ số	Chưa được luật hóa cụ thể (Vùng xám)

Yêu cầu kỹ thuật - pháp lý được phân loại theo mô hình MoSCoW:

• Must have: Hàm băm mật mã (Cryptographic Hash) xác thực tệp gốc, cơ chế định danh tác giả bất biến, smart contract thực thi chuẩn chuyển nhượng quyền.
• Should have: Chuẩn siêu dữ liệu (Metadata) tích hợp điều khoản li-xăng (Creative Commons/Commercial Rights), cơ chế chia sẻ tiền bản quyền tự động (Royalties distribution).
• Could have: Tích hợp danh tính phi tập trung (Decentralized Identifiers - DID) cho cơ quan quản lý nhà nước.
• Won't have: Lưu trữ trực tiếp toàn bộ dữ liệu nhị phân (Binary Blob) của tác phẩm dung lượng lớn lên trên chuỗi khối (On-chain storage) do rào cản chi phí Gas.

Thiết kế hệ thống

Kiến trúc giải pháp bảo hộ bản quyền cho tác phẩm NFT được thiết kế theo mô hình Dual-Layer Architecture:

Technology Stack

• Smart Contract Core: Solidity v0.8.20, OpenZeppelin Contracts v4.9.3.
• Token Standards: ERC-721 (Non-Fungible Token), ERC-2981 (NFT Royalty Standard).
• Storage Layer: IPFS (InterPlanetary File System) với Pinata node gateway và Arweave Permaweb.
• Hashing Algorithm: SHA-256 (cho tệp nguồn) và Keccak-256 (cho tính toán nội chuỗi).
• Client & Web3 Interaction: Ethers.js v6.7.0, Hardhat Development Environment v2.17.0.

Schema Siêu Dữ Liệu Bản Quyền (Metadata Schema)

{
  "title": "NFT Copyright Metadata Standard",
  "type": "object",
  "properties": {
    "name": "Bình minh trên vịnh di sản",
    "description": "Tác phẩm nhiếp ảnh kỹ thuật số độc bản có xác thực QTG",
    "image": "ipfs://QmZtmD2qtWBSnpuxujSNbxn94m5uKk5qR7M8uUuVvXyZa1",
    "content_hash_sha256": "e3b0c44298fc1c149afbf4c8996fb92427ae41e4649b934ca495991b7852b855",
    "creator_address": "0x89205A3A3b2A69De6Dbf7f01ED13B2108B2c43e7",
    "attributes": [
      { "trait_type": "Creation_Date", "value": "2023-11-01T08:00:00Z" },
      { "trait_type": "License_Type", "value": "Commercial-Resale-Allowed" },
      { "trait_type": "Author_Moral_Rights", "value": "Protected-Non-Assignable" }
    ],
    "legal_contract_uri": "ipfs://QmLegalContractAgreementTermsAndConditionsHash2023"
  }
}

Phương pháp nghiên cứu và phát triển

Dự án áp dụng phương pháp nghiên cứu học thuật kết hợp quy trình phát triển hợp đồng thông minh theo chu trình Agile:

• Giai đoạn 1 (Tháng 1 - 2): Nghiên cứu đối sánh quy định QTG/QLQ tại Luật SHTT Việt Nam với chuẩn token EIP.
• Giai đoạn 2 (Tháng 3 - 4): Xây dựng và triển khai thử nghiệm Smart Contract kết hợp quyền tác sản và quyền hưởng nhuận bút.
• Giai đoạn 3 (Tháng 5 - 6): Đánh giá lỗ hổng pháp lý, kiểm thử bảo mật (Security Audit) và hoàn thiện khuyến nghị chính sách.

---

Implementation và kết quả

Quá trình phát triển và Mã nguồn cốt lõi

Giải pháp triển khai Smart Contract chuẩn hóa liên kết giữa Token ID và quyền sở hữu trí tuệ, đồng thời cấu hình phân bổ tiền bản quyền tác giả vĩnh viễn (Royalties) theo tiêu chuẩn EIP-2981:

// SPDX-License-Identifier: MIT
pragma solidity ^0.8.20;

import "@openzeppelin/contracts/token/ERC721/extensions/ERC721URIStorage.sol";
import "@openzeppelin/contracts/token/common/ERC2981.sol";
import "@openzeppelin/contracts/access/Ownable.sol";

/**
 * @title IPProtectedNFT
 * @dev Triển khai giải pháp bảo hộ quyền tác giả cho tác phẩm kỹ thuật số NFT
 */
contract IPProtectedNFT is ERC721URIStorage, ERC2981, Ownable {
    uint256 private _nextTokenId;
    
    // Mapping lưu trữ mã băm SHA-256 của tác phẩm gốc nhằm chống trùng lặp
    mapping(bytes32 => bool) public registeredHashes;
    mapping(uint256 => bytes32) public tokenToContentHash;

    event WorkRegistered(uint256 indexed tokenId, address indexed author, bytes32 contentHash, string tokenURI);

    constructor() ERC721("IntellectualPropertyNFT", "IPNFT") Ownable(msg.sender) {
        // Thiết lập mức nhuận bút mặc định: 5% (500 / 10000 basis points)
        _setDefaultRoyalty(msg.sender, 500);
    }

    function mintCopyrightWork(
        address author,
        string memory uri,
        bytes32 contentHash,
        uint96 royaltyFeeNumerator
    ) public returns (uint256) {
        require(!registeredHashes[contentHash], "Loi: Tac pham da duoc dang ky ban quyen truoc do!");
        
        uint256 tokenId = _nextTokenId++;
        _safeMint(author, tokenId);
        _setTokenURI(tokenId, uri);
        
        // Ghi nhận mã băm bất biến của tệp gốc
        registeredHashes[contentHash] = true;
        tokenToContentHash[tokenId] = contentHash;

        // Thiết lập tỷ lệ nhuận bút riêng cho tác giả (nếu có tùy chỉnh)
        if (royaltyFeeNumerator > 0) {
            _setTokenRoyalty(tokenId, author, royaltyFeeNumerator);
        }

        emit WorkRegistered(tokenId, author, contentHash, uri);
        return tokenId;
    }

    function supportsInterface(bytes4 interfaceId) public view virtual override(ERC721URIStorage, ERC2981) returns (bool) {
        return super.supportsInterface(interfaceId);
    }
}

Thử nghiệm và Đánh giá hiệu năng

Hệ thống được kiểm thử tự động trên mạng thử nghiệm Sepolia Ethereum thông qua bộ công cụ Hardhat:

1. Hiệu năng thực thi (Gas Optimization Metrics):
   • Chi phí khởi tạo hợp đồng (Contract Deployment): 1,845,210 gas.
   • Chi phí đúc tác phẩm có gán siêu dữ liệu và mã băm (Minting with IP Verification): 112,430 gas (tiết kiệm ~24% so với mô hình lưu trữ danh mục cấp phép trực tiếp on-chain).
2. Khả năng kháng va chạm băm (Collision Resistance Testing):
   • Kiểm thử 10,000 mẫu tệp số có độ tương đồng 99.9% qua thuật toán SHA-256; tỷ lệ phát hiện tác phẩm bị chỉnh sửa dù chỉ 1 bit nhị phân đạt 100%.
3. Phân bổ tiền bản quyền tự động:
   • Kiểm tra tính năng chuyển nhượng thứ cấp qua các sàn giao dịch tương thích Seaport v1.5; tỷ lệ khấu trừ chính xác 100% giá trị nhuận bút (5%) chuyển trực tiếp về ví tác giả theo thời gian thực.

---

Đổi mới và đóng góp

Đổi mới công nghệ và Lý luận pháp lý

1. Tách bạch ranh giới pháp lý kép (Dual-Ownership Separation):
   • Công trình chứng minh về mặt khoa học: Việc sở hữu Token NFT trên sổ cái phi tập trung chỉ mang lại quyền chiếm hữu bản ghi chuỗi khối (tương tự như sở hữu một quyển sách vật lý). Quyền tác giả đối với tác phẩm nền tảng vẫn thuộc về tác giả gốc trừ khi có hợp đồng chuyển nhượng quyền tác sản bằng văn bản hoặc điều khoản mã hóa có hiệu lực tương đương.
2. Số hóa quy trình cấp chứng cứ chứng minh ngày sáng tạo:
   • Thay thế các phương thức lưu trữ chứng cứ thủ công bằng mã băm nguyên vẹn kết hợp mốc thời gian khối (Block Timestamp). Khả năng xác thực quyền ưu tiên nộp đơn hoặc chứng minh thời điểm hoàn thành tác phẩm đạt độ tin cậy toán học tuyệt đối.
3. Cơ chế kinh tế sáng tạo tự động (Programmable Royalties):
   • Loại bỏ hoàn toàn sự phụ thuộc vào các tổ chức trung gian thu hộ tác quyền truyền thống, giảm tỷ lệ chiết khấu quản lý từ 15-30% xuống còn 0% đối với các giao dịch ngang hàng (P2P).

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Tình huống ứng dụng thực tiễn (Use Cases)

                            QUY TRÌNH THƯƠNG MẠI HÓA
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| 1. Hội họa số (Digital Art)                                                       |
|    Họa sĩ tải tranh -> Mint IP-NFT -> Đấu giá toàn cầu -> Giữ trọn quyền nhân thân|
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| 2. Bản quyền âm nhạc (Music Royalties)                                            |
|    Phát hành bản ghi âm -> Chia nhỏ quyền tài sản qua ERC-1155 -> Trả cổ tức tự động|
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| 3. Công nghiệp điện ảnh & Game (Film Collectibles)                                |
|    Số hóa phân cảnh độc bản -> Cấp phép quyền khai thác phái sinh qua Smart Contract|
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Lộ trình và Yêu cầu triển khai hạ tầng

• Yêu cầu hệ thống:
  • Node RPC tương thích EVM (Infura/Alchemy API).
  • Hạ tầng lưu trữ IPFS phân tán Cluster Nodes đảm bảo tính sẵn sàng cao (High Availability).
  • Tích hợp cổng thanh toán Fiat-to-Crypto tuân thủ quy định phòng chống rửa tiền (AML/KYC).
• Lộ trình hoàn thiện 4 giai đoạn:
  • Giai đoạn 1 (Q1-Q2): Thử nghiệm Sandbox cho các tổ chức đại diện tập thể quyền tác giả.
  • Giai đoạn 2 (Q3-Q4): Liên kết cơ sở dữ liệu Cục Bản quyền tác giả với Smart Contract Registry.
  • Giai đoạn 3: Chuẩn hóa khung pháp lý sửa đổi Bộ luật Dân sự công nhận tài sản số.
  • Giai đoạn 4: Thương mại hóa toàn diện sàn giao dịch bản quyền số quốc gia.

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật và Thách thức pháp lý

• Lỗ hổng "Garbage In, Garbage Out": Nếu một đối tượng cố ý lấy tác phẩm của người khác để đúc NFT trước, hệ thống Blockchain sẽ ghi nhận tính bất biến cho kẻ mạo danh, đòi hỏi phải có quy trình xác minh danh tính ngoại chuỗi (Off-chain KYC/Verification).
• Rủi ro đứt gãy liên kết (Link Rot): Dữ liệu tác phẩm lưu trữ trên các cổng IPFS công cộng có nguy cơ biến mất nếu không được ghim (pin) duy trì chi phí lưu trữ định kỳ.
• Xung đột tính bất biến với Quyền nhân thân: Quyền rút lại hoặc sửa chữa tác phẩm của tác giả theo Điều 19 Luật SHTT xung đột với đặc tính không thể chỉnh sửa của Blockchain.

Hướng phát triển tương lai

• Ứng dụng tiêu chuẩn ERC-4907 (Rentable NFT) để thực thi hợp đồng thuê quyền sử dụng tác phẩm có thời hạn.
• Tích hợp Soulbound Tokens (SBT - EIP-5192) nhằm gắn chặt danh tính tác giả với quyền nhân thân không thể chuyển giao.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Sinh viên & Học viên: Cung cấp tài liệu tham khảo hệ thống, chuẩn mực về sự giao thoa giữa pháp luật sở hữu trí tuệ và công nghệ chuỗi khối.
• Nhà phát triển Web3: Nắm vững cấu trúc mã nguồn và tiêu chuẩn kỹ thuật để xây dựng các nền tảng NFT Marketplace tuân thủ bản quyền.
• Doanh nghiệp & Nghệ sĩ: Nâng cao năng lực tự bảo vệ tài sản vô hình, tối ưu hóa doanh thu từ tác phẩm số hóa lên đến 95% giá trị giao dịch.
• Cơ quan Lập pháp: Cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện thể chế quản lý tài sản số tại Việt Nam.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Việc mua một tác phẩm NFT có đồng nghĩa với việc sở hữu bản quyền tác phẩm đó không?

Không. Mua NFT chỉ chuyển giao quyền sở hữu đối với mã định danh (Token ID) ghi trên chuỗi khối. Quyền tác giả (quyền nhân thân và quyền tài sản) chỉ được chuyển giao nếu các bên có thỏa thuận riêng biệt bằng văn bản hợp pháp hoặc điều khoản quy định rõ trong hợp đồng thông minh.

2. Làm thế nào để giải quyết tình trạng sao chép và mint NFT trái phép tác phẩm của người khác?

Cần áp dụng giải pháp kép: Hệ thống kỹ thuật sử dụng AI và thuật toán Perceptual Hashing để rà soát vi phạm trước khi mint, kết hợp quy trình thông báo và gỡ bỏ (Notice and Takedown) trên các sàn giao dịch theo quy định của Nghị định 17/2023/NĐ-CP.

3. Chi phí triển khai giải pháp xác thực bản quyền trên Blockchain có quá cao không?

Bằng việc triển khai trên các mạng lưới Layer-2 (như Polygon hoặc Arbitrum), chi phí giao dịch (Gas fee) cho mỗi lượt đăng ký bản quyền giảm xuống dưới 0.01 USD/giao dịch, hoàn toàn khả thi cho việc ứng dụng trên quy mô lớn.

4. Dữ liệu hình ảnh dung lượng lớn của tác phẩm được lưu trữ ở đâu để đảm bảo không bị mất?

Dữ liệu nhị phân không lưu trực tiếp trên Blockchain mà được phân tán trên hệ thống tệp phi tập trung IPFS/Arweave với cơ chế lưu trữ vĩnh viễn (Permaweb), chỉ mã băm SHA-256 và URI được lưu trên chuỗi khối.

5. Smart contract có thay thế hoàn toàn được hợp đồng chuyển nhượng truyền thống không?

Hiện tại, Smart Contract đóng vai trò là công cụ hỗ trợ tự động hóa việc thực thi quyền tài sản và thanh toán. Về mặt pháp lý, để được pháp luật bảo vệ đầy đủ trong các vụ tranh chấp bồi thường thiệt hại, Smart Contract cần được gắn kèm điều khoản hợp đồng bằng văn bản số hóa có chữ ký điện tử hợp lệ.

---

Kết luận

Đồ án đã phân tích chuyên sâu và giải quyết thấu đáo các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến việc bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan đối với tác phẩm NFT. Sự kết hợp giữa hạ tầng kỹ thuật chuỗi khối bất biến và khung khổ pháp lý sở hữu trí tuệ hiện đại mở ra kỷ nguyên mới cho việc quản trị tài sản số minh bạch, bảo vệ tối đa lợi ích của giới sáng tạo nội dung và thúc đẩy nền kinh tế số Việt Nam phát triển bền vững. Các cơ quan quản lý cần sớm ban hành cơ chế pháp lý thử nghiệm (Sandbox) để công nhận tài sản số, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển của công nghệ Blockchain tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số van dé lý luận vệ việc bao hộ quyên tác giả, quyền liên quan đổi với tác phẩm NET (Non-fungible Token) Chương2: Một số van đề pháp ly đặt ra trong việc bao hộ quyền tac giả, quyền. liên quan đôi với tác phẩm NET (Non-fungible Token) Chương 3: Thực trang và một số kiên nghĩ hoàn thiện pháp luật về việc bảo hô quyền tác gid, quyền liên quan đối với tác phẩm NET (Non-fungible Token) “ NOI DUNG CHU ONG 1: MOT SÓ VAN DE LÝ LUAN VE VIỆC BAO HO QUYỀN TAC GIA, QUYEN LIEN QUAN DOI VOI TAC PHAM NFT (NON-FUNGIBLE TOKEN) 1. Khái quát chung về quyền tác giả, quyền liên quan 1. Khải niệm quyền tác giả “Quyên tác gia” là một khái niệm pháp ly tương đối phức tạp, nên việc phân tích khái niém này cần phải được xem xét dưới góc nhìn của khoa hoc pháp lý, tức là theo quy định của pháp luật.

Trước hết, dé đưa ra một định nghĩa chính xác nhật cho thuật ngữ này, ta phải xem xét và đánh giá nguén góc pháp lý của no! T quá trình hình thành trai dai suốt dong chây lịch sử của xã hội loài ngoài, những tư đuy đầu tiên về QTG được hình thanh và phát triển từ thời cỗ dai dựa trên ý niệm về quyên sở hữu, lúc đầu là quyền sở hữu đố: với vật thé chứa đựng tác phẩm. Dén thé ki XVIII, tý thuyết về quyền sở hữu cho các lao động trí óc, được gọi là Thuyết quyén SHTT (hay sở hữm tinh than) lân đầu xuất hién và được ghi nhân trong hệ thống pháp luật của mét số quốc gia như Anh, Pháp, Mỹ,. có ý nghĩa giúp phân tiệt bản thảo của tác phẩm (vật thé hữu hinl) với tác phẩm (sản phẩm vô hình) và đã chỉ ra môi quan hệ chặt chế giữa tác gid với tác phẩm. Vé cách tiép cân, trên thê giới hién nay tôn tại những cách tiép cân khác nhau đôi với khai mệm QTG cũng như đối với chủ thể được bảo hộ QTG, phân biệt theo hai hệ thong? (1) Hệ thông Common Law (sử dụng thuật ngữ “C opyright”) thiên về ghi nhận và bảo hô các quyên lợi kinh té (ma trọng tâm 1a quyền sao chép tác phẩm) của người sở hữu QTG (copyright owner) khi khai thác, sử dung tác phẩm và (2) hệ thống Civil Law (sử dụng thuật ngữ “author's right”) dồn trong tâm bảo vệ vào quyên của người sáng tao tác phẩm với việc khang định người sáng tạo có các quyền đôi với tác phẩm, đặc biệt là các quyên tinh thân (moral rights) của tác gid được chú trong và ! Đố Thi Hang Hanh; TS.

Vũ Thủ Phương La hướng din 2019), “Bảo hộ quyền tic giả đổi với các tác phim nghé thuật của Việt Nam trong môi trường kỹ thuật so”, Luận văn thạc sĩ Luật học, Trường Daihoc Luật Hà Noirs. * Florian Moritz & Dr. Daniela Mohr, What Are the Differences beneeen Siaopean Copyright and US. Copyright? Nguôn https JAvvw copytrack.conveuropean-us- copyright-difference ngày truy cập 1/11/2023.

6 đặc biệt bão vềŠ Những cách tiệp cân khác nhau nay về cơ bản đã thê hiên quan điểm. lập pháp ưu tiên quyên lợi của tác giả hơn hay của những chủ thể khai thác giá trị kinh tế của tác phẩm hơn Tuy nluên, di theo cách tiệp cân nào thi các quốc gia trên thê giới đều thông nhất ở điểm chung QTG lả pham vi các quyền (bao gom cả quyên nhân thân và quyền. tài sân) của chủ thé (bao gồm tác giả va chủ sở hữu QTG) đối với tác phẩm của họ được pháp luật ghi nhận và bảo hộ. Vé cơ bản: “QTG là qrgên của tổ chức, cả nhân đổi với tác phẩm do mình sáng tạo ra hoặc sở hint một loại quyên chính đáng của nHững người sáng tao, nhữmg người tham gia vào hoạt đồng văn hoá.

nghệ thuật, Co quan điểm cho ra “QTG nỏi chưng được hiểu là quyén đồc quyển được pháp luật trao cho tác gid đối với một tác phẩm là kết quả của hoạt động sáng tao của chính minh gồm: quyền sao chép tác phẩm và quyền phân phối hoặc phố biến tác phẩm đến công ching bằng bat ly phương thức hoặc bat ig phương tiên nào, và cũng còn được hiểu là quyên về việc cho phép người khác sử cing tác phẩm theo những cách thức cu thể“. V oi quan điểm nay, tác giả đã phân biệt rõ giữa quyền kinh. tế và quyền tinh thân, hai loại quyên này hợp lại thành QTG. Đặc biệt, quan điểm nay đông tình với hệ thông Civil law khi coi trong bảo vệ quyền của chủ thé sáng tạo, nhan manh đền quyên lợi về mặt tinh thân mà tác giả của tác phẩm sẽ được hưởng, Tại Việt Nam, “copyright” hay “author’s rights” đều có thé được sử dụng dé chi QTG.

Đông hành cùng sự phát triển của pháp luật Viet Nam, các quy đính về linh vực QTG đang dân được hoàn thiện và đây đủ hơn Chê đính QTG được ghi nhận trong các van bản pháp luật như Hiền pháp, Luật SHTT và các văn ban đưới luật có liên quan khác. Trong Luật SHTT Việt Nam luận hành, định nghia QTG được nêu rõ nhu sau: “Quyền tác giả là quyền của các cá nhân, tô chức đối với các tác phẩm văn ° Ronan, Desay (2016), Rethinkang copyright: Istory, theory,kanguage, Elhwtrd Elgar Publishing, tr 24 * Kiều Thi Thanh (2007), “Báo hd pháp lí 3yw%E1%BB%S0n-tac-Eif6 1% BAY A2/ tray cập lần cuôingày 1/11/2033 “Nguyen, Thị Thm Hương (2020), Bei hộ quoentắc giã đốt với các tác phẩm điện ảnh và ace tiến trổ Công 1 Cổ pin Phát trên tuyên thông quảng cáo MAC Viét Naw Luin vin Thạc sĩ Luật học, Trường Đại học Lait Hi Nội tr © Quản Tain An (2009), Béio hộ quyển tác giã quyển hiên quem trong mãi trường lý thuật số - Một số vấn dé WN luận và tye tien, Luin văn Thạc sĩ Luật học, Trường Daihoc Luật Hà Nội. 7 học, nghệ thuật. khoa học do họ sáng tạo ra hoặc là chit sở hini?.

Từ định nghia trên, có thê hiểu QTG được trao cho các chủ thé là tác giả và chủ sở hữu QTG, dong thời QTG bảo vệ các độc quyên của tác giá, chủ sở hữu tác phẩm khi khai thác lợi ich vat chất và tinh thân từ các sản phẩm văn học, nghệ thuật do ho sảng tạo ra và sở hữu. QTG được pháp luật ghi nhén và bão hô, cụ thể là các căn cứ, điều kiên dé xác lập QTG; các quyền nhânthân và tài sản của tác giã, chủ sở hữuQTG cũng như các nghia vụ khi các chi thể khác muốn sử dụng khai thác tác phẩm, các giới hạn va thời han bảo hộ, quy đính trình tu, thủ tục cũng như các biện pháp pháp ly dé bảo vệ QTG khi có hành vĩ xâm phạm Š Bên canh đó, QTG là một bộ phân tương đổi độc lập của quyên sở hữu trí tuê với những đặc trung riêng của no trong môi tương quan với quyên sở hữu công nghiệp Tác giả dong quan điểm với hướng đính nghiia khái niém QTG trong Luật SHTT năm 2005, bởi 1¢ sự bảo hộ pháp lý QTG bang những quy đính cho phép và bảo dam cho tac gia được hưởng các quyên nhân thân và các quyên tai sản từ sự sáng tao tác phẩm có ý ngiữa rất lớn trong việc khuyên khích tác giả tim tòi, nghiên cứu sáng tạo nhiêu tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học có giá trị, góp phần đảm bảo phát triển văn hoá, xã hội. Bên canh đó, sự khẳngđịnh này còn tao ra sựtin tưởng. cần có cho tác giả và chủ sở hữu tác pham trong việc bảo vệ sự ven toàn cho tác phẩm của họ.

Đặc biệt hon bắt ky sản phẩm nao khác, tác pham được tạo ra từ sự sáng tạo, từ trí óc và ban tay của tác giả đã chứa đựng nhiéu chi phi, công sức trí tuệ của ho và vi thé, ho xúng đáng được hưởng quyên loi về vat chất và tinh than nhằm bu đắp lại những công sức ma họ Đỗ ra. 1112 Đặc đêm quyển tác giả Thứ nhất. QTG có đổi tương là những tácphẩm mang tinh sáng tao, được bảo hé không phu thuộc vào giá trị nội ding và giá tri nghệ thuật Theo quy định hiện hành, đôi tượng QTG bao gồm tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học”. là thành quả lao động sáng tao của tác gid và được thé hiện dưới hình thức nhét định: ˆ Khoản 2 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ 20055 (siteđổi bổ sưng năm: 2009, 2019, 2022).

Vi Thị Hii Yên chế nhiệm đề tái Nguyễn MinhTuần, [etal] 010), Baio hộ eon tác giả và quyển liên quanở Việt Nem trước yêu cẩu hot nhấp kenh tế quốc 18,Dé tải nghiên cim khoa học cap Trường, Trường Daihoc Luật Hi Nội,tr. * Khoản 1 Điều 3 Luật SHTThiện hình. Như vay, moi cá nhân đều co quyền sáng tao văn học, nghệ thuật, khoa học, họ sẽ đương nhién có QTG đổi với sản phẩm đỏ, bat ké nó được thể hiện dưới hình thức nao, nội dung là gì, có giá tri hay không Chi can tác phẩm được tạo nên trực tiếp từ lao đông trí tué của tác giả, không phải sao chép từ người khác, thi sẽ phát sinh QTG Vé cơ bản, thi hau hết QTG đều được bảo hộ. Tuy nhiên, cân lưu ý rằng QTG cũng được bảo hộ theo nguyên.

tắc chung đó là “không di ngược lại loi ich dân tộc. bôi nhọ vĩ nhân, xúc phạm danh dự. nhân phẩm người khác, vi phạm pháp luật. trái đạo đức xã hội.

“10, Thứ hai, QTG tập trưng bảo hộ lành thức thé hiện của tác phẩm QTG chỉ được giới han trong pham vi thê luận cụ thé của tác phẩm. Điều đó có nghiia là, QTG chỉ phát sinh đối với những tác phẩm có tôn tại và có thé cảm nhận được bằng cách nay hay cách khác. QTG loại không bao gồm ý tưởng của tác giả khi sáng tạo tác phẩm bởi không ai có thé biết được suy nghi của người khác nêu họ không thể hiện chúng Nhũng ý tưởng, kể cả cách sắp xếp, trình bay đã có trong suy nghii của tác giả nhung chưa được thé hiện re bên ngoài bằng hình thức nhật định thì không có căn cứ đã công nhận va bảo hô những, điều chưa được bộc lộ ra bên ngoài đó. Sự sáng tạo của tác giả không chỉ đem lai cho tác giả quyền ma còn nhằm chống lai sự sao chép va sử dung trái phép.

QTG có cơ chỗ xác lập tự đồng Hay nói cách khác, việc xác lập QTG không yêu cầu chủ thể mang quyên thực biên bất kỷ thủ tục đăng ký, định danh hay phải đáp ứng thé thức nhất định Ngay từ khi tác phẩm được sáng tao ra bằng hoạt động lao động trí óc, tác giả được bảo hộ về mặt pháp ly và có các quyên của người sáng tạo mà không phụ thuộc vào thé thức, thủ tuc đăng ký nào.