Pháp Luật Về Dịch Vụ Ví Điện Tử: Thực Trạng và Giải Pháp Hoàn Thiện

Luận văn tốt nghiệp luật học nghiên cứu tốt nghiệp pháp luật về dịch vụ ví điện tử thực trạng và giải pháp hoàn thiện, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề xuất biện pháp

• Tác giả: Nguyen Thi Van Nhi
• Người hướng dẫn: TS. Nguyen Ngoc Yen
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Ngân hàng
• Đề tài: Pháp Luật Về Dịch Vụ Ví Điện Tử: Thực Trạng và Giải Pháp Hoàn Thiện
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ DỊCH VỤ VÍ ĐIỆN TỬ VÀ PHÁP LUẬT VỀ DỊCH VỤ VÍ ĐIỆN TỬ
• 1.1. Khái quát về dịch vụ ví điện tử
• 1.2. Khái niệm về dịch vụ ví điện tử
• 1.3. Đặc điểm của dịch vụ ví điện tử
• 1.4. Khái quát pháp luật về dịch vụ ví điện tử
• 1.4.1. Khái niệm pháp luật về dịch vụ ví điện tử
• 1.4.2. Nội dung pháp luật về dịch vụ ví điện tử
• 1.5. Pháp luật của một số quốc gia trên thế giới về dịch vụ ví điện tử và kinh nghiệm cho Việt Nam
• 1.5.1. Pháp luật của một số quốc gia về dịch vụ ví điện tử
• 1.5.2. Kinh nghiệm cho việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật Việt Nam về dịch vụ ví điện tử
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN THI HÀNH PHÁP LUẬT VỀ DỊCH VỤ VÍ ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. Thực trạng pháp luật quy định về dịch vụ ví điện tử ở Việt Nam
• 2.2. Thực trạng pháp luật quy định về chủ thể tham gia quan hệ dịch vụ ví điện tử
• 2.3. Pháp luật về bảo vệ quyền lợi của khách hàng và đơn vị chấp nhận thanh toán
• 2.4. Thực tiễn thi hành pháp luật về dịch vụ ví điện tử ở Việt Nam hiện nay
• 2.4.1. Những kết quả tích cực trong thi hành pháp luật về dịch vụ ví điện tử ở Việt Nam
• 2.4.2. Những hạn chế, bất cập trong thi hành pháp luật về dịch vụ ví điện tử ở Việt Nam
• 2.4.3. Nguyên nhân của những hạn chế, bất cập trong thực tiễn thi hành pháp luật về dịch vụ ví điện tử
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THI HÀNH PHÁP LUẬT VỀ DỊCH VỤ VÍ ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM
• 3.1. Định hướng hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về dịch vụ ví điện tử ở Việt Nam
• 3.2. Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về dịch vụ ví điện tử ở Việt Nam
• 3.3. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về quản lý nhà nước đối với dịch vụ ví điện tử
• 3.4. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về bảo vệ quyền lợi khách hàng và đơn vị chấp nhận thanh toán
• 3.5. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về dịch vụ ví điện tử ở Việt Nam
• 3.6. Với Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước và cơ quan quản lý nhà nước
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Pháp Luật Về Dịch Vụ Ví Điện Tử Tại Việt Nam

Dịch vụ ví điện tử đã trở thành một phần quan trọng trong hệ thống thanh toán hiện đại. Pháp luật về dịch vụ này đang được hoàn thiện để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng. Theo quy định, dịch vụ ví điện tử được hiểu là một loại hình dịch vụ trung gian thanh toán, cho phép người dùng thực hiện giao dịch mà không cần sử dụng tiền mặt. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết để đảm bảo an toàn và bảo mật cho người sử dụng.

1.1. Khái Niệm Về Dịch Vụ Ví Điện Tử

Dịch vụ ví điện tử là một ứng dụng công nghệ cho phép người dùng lưu trữ và quản lý tiền tệ trên nền tảng điện tử. Theo quy định, ví điện tử được xem như một tài khoản điện tử, cho phép thực hiện các giao dịch thanh toán nhanh chóng và tiện lợi.

1.2. Đặc Điểm Của Dịch Vụ Ví Điện Tử

Dịch vụ ví điện tử có những đặc điểm nổi bật như tính tiện lợi, khả năng kết nối với nhiều ngân hàng và đơn vị chấp nhận thanh toán. Điều này giúp người dùng dễ dàng thực hiện giao dịch mà không cần phải mang theo tiền mặt.

II. Thực Trạng Pháp Luật Về Dịch Vụ Ví Điện Tử Tại Việt Nam

Thực trạng pháp luật hiện hành về dịch vụ ví điện tử tại Việt Nam cho thấy nhiều quy định đã được ban hành nhưng vẫn còn thiếu sót. Các quy định này chưa đáp ứng kịp thời với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ và nhu cầu của thị trường. Việc thiếu một khung pháp lý rõ ràng có thể dẫn đến rủi ro cho người tiêu dùng và các tổ chức cung cấp dịch vụ.

2.1. Các Quy Định Pháp Luật Hiện Hành

Các quy định pháp luật hiện hành về dịch vụ ví điện tử chủ yếu được quy định trong Nghị định 101/2012/NĐ-CP và Thông tư 39/2014/TT-NHNN. Tuy nhiên, những quy định này cần được cập nhật để phù hợp với thực tiễn.

2.2. Những Hạn Chế Trong Thực Thi Pháp Luật

Hạn chế lớn nhất trong thực thi pháp luật về dịch vụ ví điện tử là sự thiếu đồng bộ giữa các quy định và thực tiễn hoạt động. Điều này dẫn đến khó khăn trong việc quản lý và giám sát các hoạt động liên quan đến ví điện tử.

III. Vấn Đề An Toàn Và Bảo Mật Trong Dịch Vụ Ví Điện Tử

An toàn và bảo mật là một trong những vấn đề quan trọng nhất trong dịch vụ ví điện tử. Người dùng cần được đảm bảo rằng thông tin cá nhân và tài chính của họ được bảo vệ an toàn. Các tổ chức cung cấp dịch vụ cần có các biện pháp bảo mật hiệu quả để ngăn chặn các rủi ro tiềm ẩn.

3.1. Các Rủi Ro Khi Sử Dụng Ví Điện Tử

Người dùng có thể gặp phải nhiều rủi ro khi sử dụng ví điện tử, bao gồm lừa đảo trực tuyến, mất thông tin cá nhân và các vấn đề liên quan đến bảo mật tài khoản. Do đó, việc nâng cao nhận thức về an toàn thông tin là rất cần thiết.

3.2. Giải Pháp Bảo Mật Hiệu Quả

Các tổ chức cung cấp dịch vụ ví điện tử cần áp dụng các biện pháp bảo mật như mã hóa dữ liệu, xác thực hai yếu tố và thường xuyên kiểm tra hệ thống để đảm bảo an toàn cho người dùng.

IV. Giải Pháp Hoàn Thiện Pháp Luật Về Dịch Vụ Ví Điện Tử

Để hoàn thiện pháp luật về dịch vụ ví điện tử, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và các tổ chức cung cấp dịch vụ. Việc cập nhật và sửa đổi các quy định pháp luật là cần thiết để đáp ứng kịp thời với sự phát triển của công nghệ và nhu cầu của thị trường.

4.1. Đề Xuất Cải Cách Pháp Luật

Cần thiết phải cải cách các quy định pháp luật hiện hành để tạo ra một khung pháp lý rõ ràng và đồng bộ cho dịch vụ ví điện tử. Điều này sẽ giúp bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng và thúc đẩy sự phát triển của thị trường.

4.2. Tăng Cường Quản Lý Nhà Nước

Tăng cường quản lý nhà nước đối với dịch vụ ví điện tử là rất quan trọng. Cần có các cơ chế giám sát và kiểm tra hiệu quả để đảm bảo các tổ chức cung cấp dịch vụ tuân thủ các quy định pháp luật.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Dịch Vụ Ví Điện Tử Tại Việt Nam

Dịch vụ ví điện tử đang có xu hướng phát triển mạnh mẽ tại Việt Nam. Tuy nhiên, để đảm bảo sự phát triển bền vững, cần có một khung pháp lý hoàn thiện và các biện pháp bảo mật hiệu quả. Tương lai của dịch vụ này phụ thuộc vào khả năng thích ứng của pháp luật với sự phát triển của công nghệ.

5.1. Xu Hướng Phát Triển Dịch Vụ Ví Điện Tử

Dự báo rằng dịch vụ ví điện tử sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong những năm tới, với sự gia tăng số lượng người dùng và giao dịch. Điều này sẽ tạo ra nhiều cơ hội cho các tổ chức cung cấp dịch vụ.

5.2. Vai Trò Của Chính Phủ Trong Phát Triển Dịch Vụ

Chính phủ cần đóng vai trò tích cực trong việc xây dựng và hoàn thiện khung pháp lý cho dịch vụ ví điện tử, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của thị trường và bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Thanh toán không dùng tiền mặt là xu thế vận động tất yếu của nền kinh tế toàn cầu, đặc biệt gia tăng tốc độ chuyển đổi kể từ sau đại dịch Covid-19. Tại khu vực Châu Á – Thái Bình Dương, tỷ trọng thanh toán bằng tiền mặt được dự báo giảm một nửa từ mức 16% (năm 2021) xuống còn 8% (năm 2026) trên tổng giá trị giao dịch tại điểm bán. Ở các quốc gia phát triển như Hoa Kỳ, Trung Quốc, Hàn Quốc và Australia, các phương thức thanh toán điện tử đã chiếm trên 90% tổng số giao dịch tiêu dùng hằng ngày. Tại Việt Nam, tỷ lệ giá trị giao dịch tại điểm bán (POS) sử dụng tiền mặt đã giảm từ 85% năm 2019 xuống 42% vào năm 2022. Trong các phương tiện thanh toán kỹ thuật số, dịch vụ ví điện tử ghi nhận tốc độ tăng trưởng nhanh: số lượng ví di động hoạt động trên toàn cầu được dự báo đạt 4,8 tỷ ví vào năm 2025 (chiếm 60% dân số thế giới), tăng từ mức 2,8 tỷ ví vào năm 2020.

Chính phủ Việt Nam đã ban hành nhiều chủ trương, định hướng phát triển thanh toán điện tử như Quyết định số 2545/QĐ-TTg ngày 30/12/2016 phê duyệt Đề án phát triển thanh toán không dùng tiền mặt giai đoạn 2016–2020, Nghị quyết số 17/NQ-CP ngày 07/03/2019 và Chỉ thị số 22/CT-TTg ngày 26/05/2020 của Thủ tướng Chính phủ. Ví điện tử xuất hiện tại Việt Nam từ năm 2008 và nhanh chóng trở thành công cụ hỗ trợ quan trọng cho thương mại điện tử. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin và viễn thông đã làm bộc lộ nhiều khoảng trống, hạn chế trong hệ thống quy định pháp luật hiện hành, đặt ra yêu cầu phải rà soát, hoàn thiện khung pháp lý điều chỉnh hoạt động này.

Khóa luận xác định mục đích nghiên cứu là phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật về dịch vụ ví điện tử tại Việt Nam, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện. Ba nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể được tác giả xác định gồm:

1. Thứ nhất, phân tích những vấn đề lý luận cơ bản về dịch vụ ví điện tử và pháp luật về dịch vụ ví điện tử.
2. Thứ hai, phân tích, đánh giá các quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn áp dụng các quy định này nhằm chỉ ra kết quả đạt được, hạn chế, bất cập trong quá trình thực thi.
3. Thứ ba, xây dựng hệ thống giải pháp hoàn thiện các quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về dịch vụ ví điện tử ở Việt Nam.

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là hệ thống quy định pháp luật Việt Nam điều chỉnh dịch vụ ví điện tử, các quy định pháp luật có liên quan của một số quốc gia (Trung Quốc, Singapore, Indonesia) và các số liệu thực tiễn phản ánh hoạt động cung ứng dịch vụ ví điện tử tại Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu về thời gian tập trung từ năm 2013 đến năm 2024. Về mặt lập quy, nghiên cứu khảo sát các văn bản nòng cốt gồm Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 (và năm 2024), Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam năm 2010, Nghị định số 101/2012/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định số 80/2016/NĐ-CP và Nghị định số 16/2019/NĐ-CP), Thông tư số 39/2014/TT-NHNN, Thông tư số 23/2019/TT-NHNN, Thông tư số 30/2016/TT-NHNN, Thông tư số 35/2016/TT-NHNN, Thông tư số 150/2016/TT-BTC và Nghị định số 88/2019/NĐ-CP.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận tiếp cận khái niệm dịch vụ ví điện tử dựa trên khung pháp lý quốc tế và pháp luật thực định Việt Nam:

• Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) và Phòng Thương mại Quốc tế (ICC): OECD xác định ví điện tử là dịch vụ trung gian (mediating services), kết nối nguồn thanh toán truyền thống như tài khoản ngân hàng hoặc thẻ tín dụng với các giao dịch mua sắm. ICC định nghĩa ví điện tử là hệ thống phần mềm vận hành trên các thiết bị điện tử, tích hợp tính năng xác thực và lưu trữ dữ liệu người dùng phục vụ thương mại điện tử.
• Pháp luật Việt Nam: Căn cứ Khoản 10 Điều 6 Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam năm 2010, Khoản 2 Điều 2 Thông tư số 39/2014/TT-NHNN và Điều 4 Nghị định số 101/2012/NĐ-CP (được sửa đổi bởi Nghị định số 80/2016/NĐ-CP), dịch vụ ví điện tử được định danh là dịch vụ trung gian thanh toán cung cấp tài khoản điện tử định danh trên vật mang tin, cho phép lưu giữ giá trị tiền tệ được bảo đảm tương đương 1:1 bằng giá trị tiền gửi chuyển từ tài khoản ngân hàng của khách hàng vào tài khoản đảm bảo thanh toán của tổ chức cung ứng dịch vụ.
• Phân biệt công cụ thanh toán và tiền tệ: Khóa luận dẫn luận quan điểm của Vivian Shum (2014) để phân biệt rành mạch ba khái niệm: "tiền điện tử" (electronic currencies - lưu trữ giá trị tiền tệ thực tế tỷ lệ 1:1), "tiền ảo" (virtual currencies - chỉ lưu hành nội bộ trong các hệ thống phần mềm, trò chơi trực tuyến, không có tài sản cơ sở) và "tiền số hóa/tiền mã hóa" (crypto currencies - như Bitcoin, vận hành trên mạng ngang hàng, không do cơ quan nhà nước hay tổ chức tài chính trung ương phát hành). Đồng thời, tác giả làm rõ sự khác biệt giữa dịch vụ ví điện tử và dịch vụ ngân hàng số (smart-banking): smart-banking là dịch vụ trực tiếp giữa ngân hàng thương mại và khách hàng không có bên thứ ba, trong khi ví điện tử bắt buộc phải có sự tham gia của tổ chức trung gian thanh toán độc lập.

Phương pháp luận nghiên cứu dựa trên chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lênin, gắn liền với các quan điểm của Đảng và tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển kinh tế số. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể được kết hợp sử dụng gồm:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp quy phạm pháp luật để mổ xẻ nội dung các văn bản luật, nghị định, thông tư.
• Phương pháp luật học so sánh nhằm đối chiếu cơ chế điều chỉnh của Việt Nam với các mô hình quản lý của Trung Quốc, Singapore và Indonesia.
• Phương pháp thống kê, xử lý số liệu thực tiễn từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Báo cáo nghiên cứu của Robocash Group, Ngân hàng Thế giới và các công bố khoa học chuyên ngành.

Nguồn dữ liệu của đề tài bao gồm hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Quốc hội, Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam; các đạo luật nước ngoài (Luật Dịch vụ thanh toán Singapore 2019, các quy định của Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc, quy định của Ngân hàng Trung ương Indonesia); cùng các nghiên cứu thực nghiệm, báo cáo thống kê từ các tổ chức tài chính quốc tế và trong nước.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Khái quát về dịch vụ ví điện tử và pháp luật về dịch vụ ví điện tử

Chương 1 làm rõ các vấn đề lý luận nền tảng, xác lập bốn đặc điểm pháp lý cơ bản của dịch vụ ví điện tử:

1. Về chủ thể tham gia: Mối quan hệ bốn bên gồm tổ chức cung ứng dịch vụ ví điện tử, khách hàng sử dụng ví, đơn vị chấp nhận thanh toán và ngân hàng thương mại liên kết. Trong đó, khách hàng và đơn vị chấp nhận thanh toán là các bên yếu thế về mặt thông tin và vị thế đàm phán hợp đồng.
2. Về phạm vi sử dụng: Hoạt động trên môi trường Internet, có khả năng mở rộng không gian giao dịch xuyên biên giới tùy thuộc vào mạng lưới liên kết kỹ thuật và rào cản pháp lý của từng quốc gia.
3. Về nền tảng công nghệ: Đòi hỏi hạ tầng lưu trữ thông tin định danh (họ tên, căn cước công dân, thẻ ngân hàng, dữ liệu sinh trắc học), xử lý tự động giao dịch và đáp ứng các tiêu chuẩn bảo mật quốc tế nghiêm ngặt như PCI DSS (Payment Card Industry Data Security Standard).
4. Về đồng tiền sử dụng: Phương tiện lưu chuyển là tiền điện tử, được ghi nhận giá trị tương đương 1:1 với tiền mặt chuyển từ tài khoản ngân hàng vào tài khoản bảo đảm thanh toán.

Pháp luật về dịch vụ ví điện tử được cấu thành bởi ba nhóm quy định cơ bản: (i) Nhóm quy phạm về chủ thể tham gia; (ii) Nhóm quy phạm về quản lý nhà nước (cấp phép, giám sát, thanh tra, xử lý vi phạm); và (iii) Nhóm quy phạm về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và đơn vị chấp nhận thanh toán.

Về kinh nghiệm quốc tế, khóa luận khảo sát khung pháp lý của ba quốc gia có thị trường thanh toán di động phát triển:

• Trung Quốc: Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) ban hành Thông tư số 02 (2010), Thông tư số 17 (2010) và Thông tư số 43 (2016). PBOC cấp Giấy phép kinh doanh dịch vụ thanh toán (PSL) có hiệu lực 5 năm, yêu cầu nộp hồ sơ gia hạn trước 6 tháng. Để bảo đảm an toàn khả năng thanh toán, tổ chức cung ứng phải mở tài khoản tiền gửi khách hàng chịu sự giám sát tại một ngân hàng thương mại duy nhất, đồng thời duy trì lượng vốn tự có không được thấp hơn 10% số dư tiền gửi trung bình của khách hàng trong 90 ngày. PBOC thực hiện phân loại, xếp hạng tổ chức thanh toán phi ngân hàng thành 5 nhóm lớn với 11 cấp độ; đơn vị đạt xếp hạng A được áp dụng cơ chế giám sát nới lỏng hơn.
• Singapore: Luật Dịch vụ thanh toán năm 2019 (PSA 2019, hiệu lực từ tháng 01/2020) thiết lập 3 loại giấy phép dựa trên mức độ rủi ro, phân loại ví điện tử vào nghiệp vụ phát hành tài khoản điện tử (account issuance service). Nếu quy mô vượt ngưỡng số dư trung bình ngày theo quy định, đơn vị phát hành phải nâng cấp lên giấy phép tổ chức thanh toán lớn (Major Payment Institution). PSA 2019 chỉ cho phép sử dụng tiền điện tử (không cho phép tiền mã hóa) trong phát hành ví; đồng thời áp đặt hạn mức nghiêm ngặt: số dư tối đa trong ví cá nhân là 5.000 SGD và tổng hạn mức chuyển tiền hàng năm sang tài khoản khác ngoài tài khoản chỉ định không vượt quá 30.000 SGD.
• Indonesia: Ngân hàng Trung ương Indonesia ban hành Quy chế số 18/40/PBI/2016 và Quy định số 20/6/PBI/2018. Điều kiện cấp phép quy định tổ chức phi ngân hàng phải có tối thiểu 300.000 người dùng (nếu dưới 300.000 người dùng phải chịu chế độ báo cáo định kỳ đặc biệt). Giới hạn tỷ lệ sở hữu vốn nước ngoài tối đa tại tổ chức phát hành ví là 49%; tổ chức nước ngoài muốn tham gia thị trường bắt buộc phải liên kết với một ngân hàng thương mại nội địa thuộc nhóm "Buku 4". Indonesia áp dụng quy chuẩn mã QR quốc gia (QRIS), cấm thanh toán bằng tiền ảo, khống chế hạn mức số dư tối đa 10 triệu IDR và hạn mức giao dịch tháng tối đa 20 triệu IDR.

Tiêu chí so sánh	Việt Nam	Trung Quốc (PBOC)	Singapore (PSA 2019)	Indonesia (Bank Indonesia)
Văn bản cốt lõi	NĐ 101/2012, TT 39/2014, TT 23/2019	Thông tư 02, 17, 43	Payment Services Act 2019	Quy chế 18/2016, Quy định 20/2018
Thời hạn giấy phép	10 năm	05 năm	Theo phân loại rủi ro	Cấp phép theo ngưỡng người dùng
Hạn mức giao dịch / Số dư	Tối đa 100 triệu VND/tháng cho ví cá nhân	Phân cấp tài khoản theo mức độ xác thực	Số dư tối đa 5.000 SGD; chuyển khoản 30.000 SGD/năm	Số dư tối đa 10 triệu IDR; giao dịch tối đa 20 triệu IDR/tháng
Sở hữu vốn nước ngoài	Chưa có trần khống chế trong NĐ 101/2012	Quản lý chặt chẽ theo PSL	Quản lý theo điều kiện cấp phép	Khống chế tối đa 49% vốn cổ phần
Yêu cầu bảo đảm an toàn	TK đảm bảo thanh toán 1:1 tại NHTM hợp tác	Ký quỹ tại NHTM; vốn tự có ≥ 10% số dư bình quân 90 ngày	Quản trị rủi ro công nghệ và phòng chống rửa tiền AML/CFT	Bắt buộc liên kết ngân hàng hạng Buku 4; chuẩn hóa QRIS

Từ khảo cứu quốc tế, tác giả rút ra 4 bài học cho Việt Nam: (1) Chuẩn hóa điều kiện gia nhập thị trường và xây dựng quy chế đối với vốn đầu tư nước ngoài; (2) Thiết lập nguyên tắc giám sát dựa trên rủi ro (AML/CFT và an ninh công nghệ); (3) Xây dựng cơ chế thanh tra, xếp hạng định kỳ tổ chức trung gian thanh toán; (4) Luật hóa rõ ràng định nghĩa, tính quy đổi và giá trị pháp lý của tiền điện tử.

Chương 2. Thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật về dịch vụ ví điện tử ở Việt Nam hiện nay

Chương 2 đi sâu phân tích hệ thống quy phạm pháp luật thực định và dữ liệu vận hành thực tế tại thị trường Việt Nam:

1. Về điều kiện đối với tổ chức cung ứng phi ngân hàng: Nghị định số 101/2012/NĐ-CP và Luật Đầu tư năm 2020 xếp cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán vào danh mục ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện (mã ngành 6419 theo Quyết định số 27/2018/QĐ-TTg). Doanh nghiệp phi ngân hàng phải đáp ứng đủ 6 nhóm điều kiện:

• Giấy phép thành lập hoặc Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp hợp pháp.
• Đề án cung ứng dịch vụ được phê duyệt, bao gồm đầy đủ quy trình nghiệp vụ kỹ thuật, cơ chế mở và duy trì tài khoản đảm bảo thanh toán, quy trình kiểm soát nội bộ, quản trị rủi ro và phòng chống rửa tiền.
• Điều kiện vốn điều lệ tối thiểu 50 tỷ đồng.
• Tiêu chuẩn nhân sự: Người đại diện theo pháp luật, Tổng Giám đốc (Giám đốc) phải có bằng đại học trở lên hoặc có ít nhất 03 năm làm việc trực tiếp trong ngành kinh tế, tài chính, ngân hàng, luật; Phó Tổng giám đốc và cán bộ chủ chốt có bằng cao đẳng trở lên đúng chuyên ngành.
• Điều kiện kỹ thuật: Hạ tầng công nghệ có hệ thống dự phòng độc lập, đạt tiêu chuẩn bảo mật PCI DSS và phải có biên bản nghiệm thu chạy thử nghiệm kỹ thuật thành công với ít nhất 01 ngân hàng thương mại.
• Quy định về nhà đầu tư nước ngoài: Khóa luận chỉ ra lỗ hổng lớn khi Nghị định số 101/2012/NĐ-CP không khống chế tỷ lệ sở hữu vốn tối đa của nhà đầu tư nước ngoài, khiến cơ quan đăng ký kinh doanh phải chấp thuận các tỷ lệ chi phối rất cao tại các ví điện tử hàng đầu (như MoMo, AirPay/ShopeePay, Moca) dựa trên đề xuất tự phát của doanh nghiệp.

2. Về vị trí của Ngân hàng thương mại: Đối chiếu Điều 103 Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 và Điều 111 Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024, khóa luận khẳng định: Ngân hàng thương mại không được trực tiếp đứng tên cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán mà phải lập công ty con, công ty liên kết hoặc góp vốn, mua cổ phần tại các tổ chức cung ứng. Trong quan hệ ví điện tử, ngân hàng thương mại giữ hai vai trò độc lập:

• Ngân hàng hợp tác: Ký hợp đồng hợp tác, mở tài khoản đảm bảo thanh toán (tách biệt hoàn toàn với tài khoản thu/chi hộ và tài khoản thông thường), đối soát dữ liệu giao dịch hàng ngày.
• Ngân hàng liên kết: Nơi khách hàng mở tài khoản thanh toán hoặc thẻ ghi nợ gắn với đồng Việt Nam, chịu trách nhiệm phối hợp với tổ chức ví điện tử kiểm tra, xác thực thông tin tài khoản người dùng.

3. Về quyền và nghĩa vụ của người sử dụng ví: Khoản 5 và Khoản 6 Điều 9 Thông tư số 39/2014/TT-NHNN (sửa đổi bởi Thông tư số 23/2019/TT-NHNN) xác lập các quy chuẩn vận hành:

• Bắt buộc ví điện tử phải được liên kết trực tiếp với ít nhất một tài khoản thanh toán hoặc thẻ ghi nợ mở tại ngân hàng liên kết trước khi kích hoạt giao dịch.
• Quy định tổng hạn mức giao dịch qua các ví điện tử cá nhân tối đa là 100 triệu đồng/tháng tại một tổ chức cung ứng (không áp dụng cho ví của đơn vị chấp nhận thanh toán). Tác giả đánh giá hạn mức 100 triệu đồng/tháng hiện đã trở nên xơ cứng, không bắt kịp nhu cầu tiêu dùng và làm chậm tiến trình thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt.
• Tiền nạp vào ví chỉ được lấy từ tài khoản ngân hàng liên kết hoặc nhận từ ví khác trong cùng hệ thống; cấm tổ chức cung ứng ví cấp tín dụng trực tiếp cho khách hàng, cấm trả lãi trên số dư ví hoặc thực hiện hành vi làm tăng giá trị tiền nạp. Các sản phẩm tích lũy sinh lời hiện nay (như ZaloPay hợp tác với Ngân hàng CIMB Việt Nam cung cấp mức lãi suất lên tới 6,1%/năm) thực chất là sản phẩm hợp tác bán chéo của ngân hàng thương mại, không phải nghiệp vụ nội tại của ví.

4. Về quản lý nhà nước và thanh tra, giám sát:

• Cấp phép: Do Ngân hàng Nhà nước thẩm định trong thời hạn 60 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ (gồm 05 bộ hồ sơ); thời hạn giấy phép là 10 năm; mức lệ phí cấp lần đầu thực hiện theo Thông tư số 150/2016/TT-BTC.
• Thu hồi giấy phép: Áp dụng trong 3 trường hợp: (1) Quá 06 tháng kể từ ngày cấp phép không triển khai hoạt động; (2) Quá 03 tháng không khắc phục xong vi phạm điều kiện cung ứng dịch vụ; (3) Doanh nghiệp bị giải thể hoặc phá sản. Trong vòng 30 ngày kể từ khi có quyết định thu hồi, doanh nghiệp phải hoàn tất thanh lý hợp đồng và nghĩa vụ với các bên.
• Thực thi quản lý: Triển khai theo Quyết định số 1490/QĐ-NHNN ngày 29/07/2014. Vụ Thanh toán giữ vai trò đầu mối; Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng chủ trì kiểm tra, xử phạt vi phạm hành chính căn cứ theo Nghị định số 88/2019/NĐ-CP; Cục Công nghệ thông tin thẩm định và kiểm tra giải pháp an toàn bảo mật. Các tổ chức ví phải cung cấp công cụ kỹ thuật để Ngân hàng Nhà nước giám sát trực tuyến số lượng ví, số dư tài khoản đảm bảo thanh toán và tổng giá trị giao dịch.

5. Thực tiễn thi hành và số liệu thị trường:

• Báo cáo của Robocash Group cho thấy số lượng người dùng ví điện tử tại Việt Nam tăng trưởng 330% trong giai đoạn 2018–2022, từ mức 12,3 triệu người dùng lên 41,3 triệu người dùng.
• Đến Quý 1/2023, khoảng 57% dân số trưởng thành tại Việt Nam sử dụng ví điện tử (tăng mạnh so với mức 14% cuối năm 2018). Dự báo số người dùng hoạt động sẽ đạt 50 triệu vào tháng 7/2024, 100 triệu vào tháng 5/2026 và 150 triệu vào tháng 7/2030.
• Theo Ngân hàng Nhà nước, trong 4 tháng đầu năm 2022, giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt tăng 69,7% về số lượng và 27,5% về giá trị; thanh toán qua thiết bị di động tăng tương ứng 97,6% và 86,6%; thanh toán qua mã QR tăng 56,5% về số lượng và 111,6% về giá trị.
• Cạnh tranh thị phần: Thị trường ghi nhận khoảng 40 ví điện tử hoạt động, tuy nhiên 90% thị phần tập trung vào ba đơn vị dẫn đầu gồm MoMo, Moca và ZaloPay, bên cạnh các đối thủ lớn khác như ShopeePay (tiền thân là AirPay), ViettelPay và VNPT Pay.

Chương 3. Định hướng, giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về dịch vụ ví điện tử ở Việt Nam

Chương 3 trình bày các định hướng và giải pháp cụ thể nhằm tháo gỡ các vướng mắc thực tiễn:

• Định hướng xây dựng pháp luật: Đảm bảo sự tương thích giữa luật ngân hàng và các đạo luật chuyên ngành (Luật Đầu tư, Luật Doanh nghiệp, Luật Giao dịch điện tử, Luật An ninh mạng); cân bằng giữa yêu cầu đổi mới sáng tạo tài chính và mục tiêu kiểm soát an toàn hệ thống tài chính quốc gia.
• Giải pháp về hoàn thiện điều kiện chủ thể: Sớm bổ sung quy định cụ thể về tỷ lệ sở hữu vốn tối đa của nhà đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực trung gian thanh toán; ban hành cơ chế giám sát hoạt động chuyển nhượng cổ phần, mua bán - sáp nhập (M&A) tổ chức cung ứng ví điện tử nhằm tránh tình trạng thâu tóm hoặc "mua bán giấy phép" ngầm.
• Giải pháp về hạn mức và cơ chế quản lý dòng tiền: Rà soát điều chỉnh linh hoạt hạn mức giao dịch 100 triệu đồng/tháng của ví điện tử cá nhân; cho phép phân loại hạn mức giao dịch dựa trên cấp độ xác thực khách hàng (eKYC) tương tự mô hình quản lý của Trung Quốc và Singapore.
• Giải pháp về hoàn thiện khung pháp lý tiền điện tử và bảo vệ người dùng: Ban hành định nghĩa pháp lý chính thức về tiền điện tử, phân định ranh giới tuyệt đối với tiền ảo và tài sản mã hóa; hoàn thiện quy trình bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và trách nhiệm liên đới bồi thường khi phát sinh sự cố rò rỉ dữ liệu hoặc giao dịch gian lận.
• Nâng cao hiệu quả thi hành: Thiết lập cơ chế thanh tra định kỳ và xếp hạng tín nhiệm rủi ro đối với các tổ chức trung gian thanh toán; tăng cường phối hợp liên ngành giữa Ngân hàng Nhà nước, Bộ Công an (Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm công nghệ cao), Bộ Thông tin và Truyền thông nhằm ngăn chặn hành vi sử dụng ví điện tử phục vụ cờ bạc, lừa đảo trực tuyến và rửa tiền.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận hệ thống hóa toàn diện các số liệu thực tế về thị trường ví điện tử Việt Nam (mức tăng trưởng người dùng 330% từ 2018 đến 2022 đạt 41,3 triệu tài khoản; tỷ lệ thâm nhập 57% dân số trưởng thành vào năm 2023; thị phần 90% tập trung tại MoMo, Moca, ZaloPay).

Về mặt giải pháp, tác giả đóng góp các đề xuất sửa đổi lập quy có tính ứng dụng cao:

• Kiến nghị bãi bỏ hoặc nới lỏng cơ chế áp trần cứng 100 triệu đồng/tháng đối với giao dịch ví điện tử cá nhân, chuyển sang mô hình kiểm soát hạn mức động dựa trên mức độ định danh tài khoản.
• Kiến nghị bịt lỗ hổng pháp lý liên quan đến trần vốn sở hữu nước ngoài và cơ chế chuyển nhượng dự án/giấy phép ví điện tử tại Nghị định số 101/2012/NĐ-CP.
• Đề xuất mô hình phân nhóm và xếp hạng rủi ro tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán học tập từ kinh nghiệm của PBOC (Trung Quốc).

So với các công trình nghiên cứu cùng chủ đề trước đây (như nghiên cứu cấp Bộ của ThS. Phạm Tiến Dũng năm 2018 hay Luận văn thạc sĩ của Phan Ngô Phương Giao năm 2020), khóa luận đã bám sát diễn biến thực thi các quy chuẩn eKYC tại Thông tư số 23/2019/TT-NHNN, đánh giá sự mâu thuẫn giữa quy định trực tiếp cung ứng dịch vụ của ngân hàng thương mại tại Nghị định số 101/2012/NĐ-CP với Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 và năm 2024.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận giới hạn phạm vi khảo sát đối với các quy phạm pháp luật thực định ban hành trong giai đoạn 2013–2024. Tại thời điểm nghiên cứu hoàn thành (đầu năm 2024), văn bản thay thế Nghị định số 101/2012/NĐ-CP (Nghị định số 52/2024/NĐ-CP sau này) chưa chính thức có hiệu lực thi hành, do đó các phân tích thực trạng chủ yếu căn cứ trên khung pháp lý cũ đang bộc lộ hạn chế.

Hướng nghiên cứu mở rộng cần tập trung vào:

• Đánh giá tác động pháp lý của Nghị định mới về thanh toán không dùng tiền mặt khi đi vào thực tế.
• Khung khổ pháp lý thử nghiệm có kiểm soát (Regulatory Sandbox) cho các mô hình công nghệ tài chính (Fintech) tích hợp sâu vào ví điện tử.
• Cơ chế giám sát giao dịch thanh toán ví điện tử xuyên biên giới liên thông qua hệ thống mã QR chuẩn hóa giữa các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á.

Giá trị tham khảo

Nghiên cứu là tài liệu tham khảo chuyên ngành hữu ích cho sinh viên, học viên cao học thuộc khối ngành Luật Kinh tế, Luật Tài chính – Ngân hàng và Quản trị Kinh doanh / Fintech khi thực hiện các đề tài liên quan đến trung gian thanh toán và chuyển đổi số tài chính.

Các phần có giá trị thực tiễn và học thuật cao nhất trong tài liệu gồm:

• Toàn bộ nội dung phân tích 6 điều kiện cấp phép tổ chức phi ngân hàng cung ứng ví điện tử tại Chương 2 (đặc biệt là phân tích điều kiện ký quỹ tài khoản đảm bảo thanh toán tỷ lệ 1:1 và chứng chỉ bảo mật PCI DSS).
• Bảng tổng hợp đối chiếu pháp luật thanh toán di động của Trung Quốc, Singapore và Indonesia tại Chương 1.
• Cơ sở pháp lý và luận cứ phê phán hạn mức giao dịch 100 triệu đồng/tháng đối với người dùng cá nhân.

Câu hỏi thường gặp

1. Một doanh nghiệp phi ngân hàng muốn được cấp Giấy phép cung ứng dịch vụ ví điện tử tại Việt Nam cần đáp ứng các điều kiện pháp lý cốt lõi nào? Căn cứ Nghị định số 101/2012/NĐ-CP và các văn bản hướng dẫn, doanh nghiệp phải đáp ứng 6 điều kiện: có mã ngành kinh doanh 6419; có Đề án cung ứng dịch vụ kỹ thuật được phê duyệt; vốn điều lệ tối thiểu 50 tỷ đồng; người đại diện và Tổng Giám đốc có bằng đại học trở lên và 3 năm kinh nghiệm trong ngành luật/ngân hàng/kinh tế; hệ thống kỹ thuật đạt chuẩn bảo mật PCI DSS, có hệ sinh thái dự phòng độc lập và nghiệm thu thử nghiệm thành công với ít nhất một ngân hàng thương mại; và tuân thủ các quy định về nhân sự chủ chốt.

2. Pháp luật Việt Nam quy định hạn mức giao dịch qua ví điện tử cá nhân là bao nhiêu và tác giả khóa luận có quan điểm thế nào về quy định này? Theo Khoản 6 Điều 9 Thông tư số 39/2014/TT-NHNN (sửa đổi bởi Thông tư số 23/2019/TT-NHNN), tổng hạn mức giao dịch qua các ví điện tử cá nhân của một khách hàng tại một tổ chức cung ứng tối đa là 100 triệu đồng Việt Nam trong một tháng. Tác giả khóa luận đánh giá hạn mức này là chưa phù hợp với sự phát triển của nền kinh tế, gây khó khăn cho người dùng có nhu cầu chi tiêu lớn và làm chậm tiến trình phát triển thanh toán không dùng tiền mặt.

3. Khóa luận chỉ ra bất cập gì về quy định tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài trong các công ty ví điện tử tại Việt Nam? Khóa luận chỉ ra rằng Nghị định số 101/2012/NĐ-CP hoàn toàn không có quy định khống chế trần tỷ lệ sở hữu vốn của nhà đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực trung gian thanh toán. Điều này dẫn đến sự tùy nghi trên thực tế khi các cơ quan đăng ký kinh doanh phải chấp thuận các tỷ lệ góp vốn nước ngoài rất cao (chi phối phần lớn doanh nghiệp) dựa vào đề xuất tự phát của từng đơn vị như MoMo, AirPay hay Moca.

4. Khóa luận phân biệt tiền điện tử trong ví điện tử với tiền ảo và tiền số hóa (tiền mã hóa) như thế nào? Dẫn luận nghiên cứu của Vivian Shum (2014), khóa luận xác định tiền điện tử trong ví được neo giá trị 1:1 với tiền gửi thực tế chuyển từ tài khoản ngân hàng vào tài khoản bảo đảm thanh toán và dùng để mua hàng hóa dịch vụ thật. Ngược lại, tiền ảo chỉ là các điểm số do công ty phần mềm/game phát hành, không có tài sản cơ sở và chỉ dùng nội bộ; còn tiền số hóa/mã hóa (như Bitcoin) do thuật toán tạo ra trên mạng ngang hàng, không được phát hành bởi chính phủ hay tổ chức tài chính nào.

5. Singapore và Indonesia quản lý hạn mức giao dịch ví điện tử như thế nào? Luật Dịch vụ thanh toán Singapore 2019 (PSA) quy định số dư ví cá nhân không vượt quá 5.000 SGD và hạn mức chuyển tiền hàng năm không quá 30.000 SGD vào các tài khoản ngoài tài khoản ngân hàng chỉ định. Trong khi đó, Quy định số 20 của Indonesia khống chế số dư tối đa trong ví là 10 triệu IDR và tổng giá trị giao dịch trong một tháng không vượt quá 20 triệu IDR.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Vân Nhi đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn pháp lý về dịch vụ ví điện tử trong bối cảnh thanh toán số phát triển mạnh tại Việt Nam. Công trình đã làm rõ các điểm nghẽn pháp lý cốt lõi liên quan đến trần vốn đầu tư nước ngoài, xung đột thẩm quyền cung ứng dịch vụ của ngân hàng thương mại và sự bất cập của hạn mức giao dịch cá nhân. Hệ thống giải pháp được đề xuất dựa trên kinh nghiệm lập quy quốc tế của Trung Quốc, Singapore và Indonesia mang lại giá trị tham khảo rõ ràng cho công tác hoàn thiện thể chế ngân hàng và quản lý thị trường trung gian thanh toán.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. KHÁI QUÁT VỀ DỊCH VỤ Vi ĐIỆN TU VÀ PHÁP LUAT VE DỊCH VỤ VÍ ĐIỆN TỪ 1. Khái quát về địch vụ ví điện từ 1. Khái tiệm về địch vụ vi điệu tit Trong hoat động thanh toán hang ngày, ví điện tử thường được biết đến la mat ứng dụng công nghệ cho phép người dùng đăng ky một tai khoản liên kết với tài khoản ngân hang.

Bang tài khoản này, người dùng có thé nạp tiên từ tai khoản ngân hàng và thực biện giao dich thanh toán trên các thiét bị công nghệ có kết nói Internet nhu may tính, điện thoại,. ma không cần sử dung tiên mặt hay thé ngân hàng Dưới góc đô pháp lý, hiện nay vẫn chưa có mét khái niém thống nhất về ví điện tử trong hệ thông pháp luật quốc tê. Phòng thương mai quốc tệ (International Chamber of Commerce —ICC) có cách hiểu ví điện tử dua trên bản chất hoạt đồng của ví điện tử 1a một hệ thông dựa trên phên mềm dé thực hiện các giao dich thương mại điện tử, được thực hiện thông qua các thiết bị điện tử, có tính năng xác thực người dùng lưu trữ thông tin va còn có thé sử dụng kết hợp với các hệ thông thanh toán di đông khác3 Trong khi đó, ví điện tử được Tô chức Hợp tác và Phát triển Kinh tê (Organisation for Economic C o-operation and Development - OECD) nhin nhận là mt loai hình “dich vụ trung gian”. Dù không đưa ra khái niém dich vụ ví điện tử cụ thể song OECD lại cung cấp vệ khái niệm của thuật ngữ “dich vụ trung gian” (“mediating services”).

Vé ban chất, dich vụ này vẫn sử dụng các phương tiện thanh toán truyền thông là thể tin dung và tai khoản ngân hàng, tuy nhiên, thay vì chuyên khoản trực tiếp, sẽ có bên kinh doanh “dich vụ trung gian” lam câu nổi giúp khách hàng thanh toán, và khách chỉ phải đăng ki bằng cách cung cập chi tiệt thé tin dụng hoặc tai khoản ngân hàng làm nguồn thanh toán! Giồng vớiOECD, pháp luật Việt Nam tiếp cân ví điện tử với tư cách là mét loại hinh dich vụ trung gian thanh toán, được luật hoa bằng thuật ngữ “dịch vụ ví điện tử”. Cu thể, khoản2 Điều2 Thông tư 39/2014/TT-NHNN xác định dich vụ ví điện tử là mat 3 International Chamber of Commerce (ICC) (03/2020), WTO Plurilateral Negotiations on Trade-related Aspects of Electronic Commerce, tr7, https://iccwbo., truy cập ngày 02/02/2024 + Organisation for Economic Co - operation and Development(OECD) (18/04/2006), Online payment systems Íor e-commerce, DSTIICCPIIE(2004)18IFINAL, tr20, https:avww oecdLorg(stl/ieconony/36736056 pdf, truy cập ngày 27/02/2024. 6 loại dịch vụ hỗ trợ thanh toán thuộc dich vu trung gian thanh toán. Điều 4 Nghi đính 101/2012/NĐ-CP được bô sung bởi Khoản 1 Điều 1 Nghị định 80/2016/NĐ-CP quy dinh như sau: “Dịch vụ ví điện tử là dich vu cung cấp cho khách hàng mot tài khoản điện tử định danh do các tổ chức cung Ung dich vụ trung gian thanh toán tạo lập trên vật mang tin (như chip điện tử, sim điện thoại di động, máy tính .), cho phép lưu giữ một gid trị tiền tệ được dim bảo bang giá trị tiên gửi tương đương với số tiền được chuyên.

từ tài Khoản thanh toán của khách hàng tại ngân hàng vào tài Khoản đâm bảo thanh toán. của tô chức cung ứng địch vụ ví điện tử theo tỷ lệ 1:1.” Về dich vụ trung gian thanh toán, Khoản 10 Điêu 6 Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam 2010 định ng†ĩa dich vụ trung gian thanh toán là hoạt đông lam trung gian kết nói, truyền dan và xử lý đữ liệu điện tử các giao dich thanh toán giữa té chức cung ứng dịch vụ thanh toán và người sử đụng dịch vụ thanh toán. Như vậy, từ các khái niém và đính nghĩa trên, có thé hiểu: “dich vụ ví điện tử là mét loại địch vụ trung gian thanh toán do các tô chức cung ứng địch vụ trung gian thanh toán cung cap bang cách tao lập một nên tăng ứng dụng trên mang Internet cho phép người ding tạo một tai khoản để lưu trữ một giá trị tiên tệ nhật định và thực hiện các giao dich thanh toán thông qua các vật mang tin.” Là một dich vụ trung gian thanh toán song dich vụ ví điện tử có sự khác biệt đáng kể so với các loại địch vu trung gian thanh toán khác như cổng thanh toán điện tử, bù trừ điện tử, chuyển mach tài chinh,. Dé sử dung dich vụ ví điện tử, người sử dụng phải có một tài khoản dinh danh trên ứng dung ví điện tử liên kết với tai khoản ngân hàng, ở tải khoản nay người sử dung có thể lưu trữ tiên mặc dù không thực hiện giao dich thanh.

toán Việc định đanh tai khoản mét lân và duy trì sử dụng tài khoăn vi điện tử đã tạo nên muối quan hệ “lâu dài” giữa người sử dụng dịch vụ ví điện tử với công ty cung ứng dịch vụ. Trong khi đối với các loai dich vụ trung gian thanh toán khác, môi quan hệ giữa người sử dụng dich vụ và công ty cung ứng dich vụ chỉ tôn tại trong giao dich thanh. toán, sau khi thực hiện thanh toán thành công, người sử dụng dịch vụ và công ty cung ting dich vụ về cơ bản không còn môi quan hệ gì nữa”. Cũng bởi đặc điểm nay, dich vụ ví điện tử dé bị nham lẫn với dich vụ thanh toán.

bang smart-banling của ngân hàng Tuy nhiên, cân phân biệt đây là hai loại địch vụ 5 Xem Điều 3 Thông tư 39/2014/TT-NHNN sửa doi bởi Điều 1 Thông tư 23/2019/TT-NHNN 7 hoàn toàn khác nhau. Đối với dich vụ thanh toán bang smart-banking của ngân hàng, đây là một loai địch vụ thanh toán qua tài khoản của khách hàng do NHTM cung cap, trong đó không có su có mat của bên thứ 3 trung gian giữa khách hàng và NHTM. Dich vụ ví điện tử thì khác, khách hàng không thé sử dung nó một cách độc lập nều không có tải khoản thanh toán ở NHTMliên kết với tai khoản ví điện tử 1. Đặc điềm cna địch vu vi điệu tít Từphân tích khái niém, có thé rút ra địch vụ ví điện tử có những đặc điểm sau Thứ nhất, về chủ thể tham gia Với bản chat là một dich vụ trung gian thanh toán, chủ thê tham gia cưng ứng, sử dung dich vụ bao gồm bên nhóm chính là: () tô chức cung ứng dich vụ ví điện tử, (i) khách hàng sử dung dịch vụ ví điện tử, (iii) don vị châp nhận thanh toán qua ví điện tử, (iv) ngân hang thương mai nơi khách hàng mở tài khoản thanh toán Trong đó, khách hang sử dung dich vụ ví điện tử và đơn vị chấp nhén thanh toán qua ví điện tử bao giờ cũng là bên yêu thé hơn so với các chủ thé còn lại.

Tổ chức cung ứng dịch vụ ví điện tử là tổ chức không phải là ngân hàng được NHNN cấp giấy phép hoạt động cung ứng dich vụ trung gian thanh toán, Ngân hàng thương mai, chi nhánh ngân hàng nước ngoài được phép cung úng dich vụ ví điện tử”. Đây là chủ thé đóng vai tro “cam cân nảy mực” trong quan hệ dich vu ví điện tử. chủ thé sử dụng dich vụ ví điện tử bao gồm hai đối tượng chính là người sử dụng ví điện tử và đơn vị chap nhận thanh toán Sự khác biệt giữa hai chủ thê này nam ở chỗ, người sử dụng ví điện tử thường là cá nhân, tô chức mở tài khoản ví điện tử nhằm mục dich thanh toán trực tuyến cho các sàn thương mai điện tử, đặt xe công nghệ, nạp thé điện thoại,. và được miễn phi giao dich, phí duy trì tài khoản, trong khi đơn vị chấp nhận thanh toán thường là tổ chức cung ứng hang hóa, dich vụ sử dung vi điện tử dé nhận khoản thanh toán từ khách hàng và phải trả chiết khâu trên mỗi giao dich cho ví điện ti.

Việc xác lập quan hệ pháp luật giữa tô chức cung ứng dich vụ ví điện tử và khách hang được thực hiện thông qua việc khách hàng chấp nhận, đông ý với các điều khoản £ Xem Khoản 1 Điều 14 Nghỉ định 101/2012/NĐ-CP hướng dan bởi Thỏng tư 46/2014/TT- NHNN ? Xem khoản 4 Điều 4 Nghi định 101/2012/NĐ-CP sửa đồi, bỗ sung bởi Khoản 1 Điều 1 Nghĩ định 80/2016/ND-CP DEN PS 8 Thanh Sang(2019), “Những w dién tit như Momo, Grabpay kém tiền bằng cách nào”, Tap chí mot thé giới điện từ, https://1 thegioi va/nhung-vi-dien-tu-nhu-momo-grabpay-kiem-tien- bang-cach-nao-21286 html , truy cập ngày 03/02/2024 § sử dung dich vụ ví điện tử Cuối cùng trong quan hệ này, NHTM đóng vai trò là chủ thé hỗ tro. Hiện nay, các ví điện tử đang yêu câu người sử dụng xác thực tải khoản trùng khớp thông tin với tai khoản thanh toán liên kết mở tại NHTM. về pham vi sử dụng, Ví điện tử hoạt đông dựa trên nền tảng Internet, điều này dan đến việc khách hang có thé thực hiện thanh toán, chuyên tiên thông qua dich vụ ví điện tử ở pham vi rông, bao gồm cả trong nước và nước ngoài, không kể ngày đêm, múi giờ. Tùy vào mục tiêu và tiêm lực của chủ thể cung ứng dich vụ ví điện tử, tùng ví điện tử sẽ được xây dung và phát triển thành dich vụ nội địa hay dich vụ quốc tế.

Ví điện tử tạo được mạng lưới liên kết với càng nhiéu ngân hàng, san thương mai điện tử thì phạm vi hoạt đông cảng rộng. Pham vi nay cũng phụ thuộc rất lớn vào pháp luật của các quốc gia và các điều tước quốc té có liên quan về việc quy dai tiên tậ(trong trường hợp có thé thanh toán quốc té), liên kết thé ngân hang nơi tổ chức cung ứng dich vụ hoạt động. Thứ ba, về nên ting công nghệ Co thé nói, ví điện tử là ứng dung của công nghệ hiện đại trong hoat động thanh toán không dùng tiền mặt. Sau khi người sử dung đăng kí một tài khoản, Vi điện tử sẽ duy tri một hệ thông lưu trữ thông tin người sử dung bao gém họ tên, số thé tin dung/thé ghi nợ, số căn cước công dân, vân tay,.

nhằm định danh người sử dụng va bảo mật. Khi người sử dụng thực hiện các giao địch chuyển tiền hoặc thanh toán, ví điện tử sẽ tự động. điện day đủ các thông tin cần thiết cho một giao dich, qua đó rút ngắn thời gian hoàn tat giao dich cho khách hang Đây chính là đặc điểm khác với các dich vụ trung gian thanh toán còn lại, bởi với các mô hình khác, vì tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán và người sử dung dich vụ “mua đút bán đoạt” thé nên mỗi giao dich có thé xem nhu độc lập, néu phát sinh giao dich lần sau thi khách hang phai nhập toàn bộ thông tin cần thiết cho giao dich như lân đầu. Thứ tư, về đông tiền sử dung.